Sở giáo dục -đào tạo hoà bình Trờng THPT Yên thuỷ A ---------------------------------------------------------- Sử dụng phơng pháp lập bảng để dạy bài địa lí các ngành gtvt ( bài 37- địa lí 10 ) Nhóm Địa Lí : Hồ Minh Hiểu Nguyễn Hữu An Sáng kiến môn Địa lý Yên thuỷ, tháng 5 năm 2008 1 MụC LụC Tên đề mục Trang A. Phần Mở Đầu I. Lí do chọn sáng kiến. II. Cấu trúc của sáng kiến. A. Nội Dung. I. Cơ sở lí luận. II. Nội dung và các giải pháp. III. Hiệu quả của sáng kiến. B. Kết luận. C. Danh mục tài liệu tham khảo. 3 3 4 4 12 13 13 2 1. PHầN Mở ĐầU I. Lí do chọn sáng kiến. - Hiện nay để đáp ứng yêu cầu của xã hội , quá trình dạy học đặc biệt chú ý đến vai trò của ngời học: Ngời học tăng cờng tính độc lập, tự lực trong học tập. Từ đó bồi dỡng cho học sinh năng lực t duy sáng tạo, năng lực tự giải quyết vấn đề, năng lực tự học tập, nghiên cứu . để phù hợp với sự phát triển t duy của học sinh trong xã hội mới và tiếp cận với các nền giáo dục tiên tiến trong khu vực và trên thế giới. - Để tạo điều kiện cho học sinh, vai trò của ngời thầy cũng có sự thay đổi. Vai trò của ngời thầy hiện nay là: Tăng cờng hỡng dẫn cho học sinh biết tự mình tìm ra kiến thức, giải đáp những câu hỏi, xử lý tình huống và tổ chức tốt để ngời học sử dụng có hiệu quả các phơng pháp, phơng tiện dạy học. - Xuất phát từ thực tiễn giảng dạy tại trờng THPT Yên Thuỷ A, tôi thấy rằng, để đạt đợc hiệu quả cao trong mỗi bài học, tiết học cần có các cách thiết kế bài giảng sao cho phù hợp với nội dung kiến thức, phơng tiện dạy học và hoàn cảnh học sinh. Để qua mỗi phần học, tiết học, học sinh nắm đợc kiến thức, có khả năng vận dụng kiến thức đã học trên lớp để giải thích các thông tin mà học sinh tiếp xúc hằng ngày. Đông thời học sinh cũng có các kiến thức kỹ năng nhất định để vận dụng vào học ở các phần kiến thức khác trong chơng trình học. Xuất phát từ các lí do trên tôi đã chọn đề tài: Sử dụng phơng pháp lập bảng để dạy bài: Địa lí các ngành GTVT ( Bài 37- Địa lí 10) II. Cấu trúc của sáng kiến. A. Phần mở đầu. B. Nội dung. I. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn II. Nội dung cơ bản của bài địa lí các ngành GTVT và các giải pháp thực hiện. III. Hiệu quả của kinh nghiệm. C. Kết luận. D. Tài liệu tham khảo. B. NộI DUNG 3 I. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn. 1. Cơ sở lí luận Việc dạy học Địa lý nói chung cần đảm bảo các nguyên tắc giáo dục, đây là những quy định, yêu cầu cơ bản mà ngời giáo viên cần phải tuân thủ để mang lại hiệu quả cao nhất trong quá trình dạy học. Việc sử dụng phơng pháp lập bảng để dạy bài Địa lí các ngành GTVT ( Địa lí 10) là căn cứ vào các nguyên tắc giáo dục ( Môn Địa lý) sau: - Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học và tính vừa sức đối với học sinh. - Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống và liên hệ thực tiễn. - Nguyên tắc đảm bảo tính giáo dục. - Nguyên tắc đảm bảo tính tự lực và phát triển t duy cho học sinh. 2. Cơ sở thực tiễn Qua thực tiễn giảng dạy tôi thấy rằng, bài Địa lí các ngành GTVT có nội dung dài và có các tiêu đề khá giống nhau ở từng loại hình vận tảI và kiến thức mang tính chất liệt kê ở nhiều phần. Vì vậy, sử dụng bảng sẽ giúp HS lĩnh hội đ- ợc kiến thức mọt cách dễ dàng và có thể so sánh đợc các loại hình vận tải với nhau. II. Nội dung và giải pháp dạy bài địa lí các ngành GTVT 1. Nôị dung kiến thức cơ bản của bài địa lí các ngành GTVT ( bài 37- Địa lí 10) a. Đờng sắt * Ưu điểm - Vận chuyển đợc các hàng nặng, cồng kềnh đI trên quãng đờng xa với tốc độ nhanh, ơn định, giá rẻ. - Chạy liên tục ngày đêm, đúng giờ. - Đảm bảo an toàn. * Nhợc điểm - Chỉ hoạt động trên đờng ray không cơ động - Đầu t lớn: để xây dung đờng ray, nhà ga * Những tiến bộ - Tốc độ ngày càng nhanh, có thể đạt tới 250- 300 km/h - sức vận tảI lớn - Trớc đây chạy bằng hơi nớc, củi, than. Nay chạy bằng dầu, điện - Phát triển các toa tàu chuyên dụng. * Sự phân bố - Phân bố phản ánh sự phát triển kinh tế và phân bố công nghiệp - Nớc phát triển: Tây Âu, Bắc Mĩ, với mạng lới dầy đặc, khổ đờng rộng - Nớc đang phát triển mạng lới đờng tha, đoạn đờng ngắn, khổ hẹp ( 0,6m,0,9m,1m) b. Đờng ô tô * Ưu điểm - Tiện lợi, cơ động - khả năng thích nghi cao với địa hình 4 - Hiệu quả kinh tế caoểtên cự li ngắn và trung bình. -Khả năng thông hành tơng đối lớn - Là phơng tiện vận tảI phối hợp hoạt động với các phơng tiện vận tảI khác. * Hạn chế - Cớc phí đắt so với xe lửa. - ảnh hởng đến môi trờng - Sử dụng nhiều nguyên nhiên liệu và diện tích bến bãi. - ách tắc giao thông và gây nhiều tai nạn. * Những tiến bộ - Phơng tiện vận tảI, thiết bị chuyên ding không ngừng hoàn thiện. - Sức vận tảI tăng lên 30-40 tấn. * Sự phân bố - Ngày càng chiếm u thế, cạnh tranh quyết liệ với đờng sắt. - Thế giới có khoảng 700 triệu đầu ôtô ( 4/5 là xe du lịch), tập trung chủ yếu ở Hoa Kì và Tây Âu. c. Đờng ống * Ưu điểm - Giá thành rẻ - Vận chuyển liên tục ngày đêm - Hiệu quả kinh tế cao khá an toàn và tiện lợi. * Nhợc điểm - Chi phí xây dung lớn - Dễ xảy ra sự cố: rò rỉ, vỡ ống * Những tiến bộ - Chất lợng đờng ống ngày càng đợc nâng cao - Chiều dài đờng ống ngày càng lớn. * Sự phân bố Tập chung chủ yếu ở Trung Đông, LB Nga, Hoa Kì, Trung Quốc d. Đờng sông hồ, đờng biển * Ưu điểm -Cớc phí vận chuyển rẻ. - Thích hợp vơí vận chuyển hàng hoá nặng, cồng kềnh. - Giá thành ổn định, tơng đối rẻ. - Vận chuyển hàng nặng * Nhợc điểm - Tốc độ vận chuyển chậm. - Gây ô nhiễm môi trờng: môI trờng nớc sông, môI trờng biển * Những tiến bộ - Phơng tiện vận tảI không ngừng đợc hiện đại hoá, sức vận tảI đợc nâng cao - Xây dung các kênh đào( Xuyê, Panama, kien) * Phân bố - các nớc phát triẻn mạnh hệ thống đờng sông: Hoa Kì, LB Nga, Canađa - Hoạt động đờng biển gắn liền với các cảng biển, tập trung chủ yếu ở hai bờ đối diện ĐTD e. Đờng hàng không * Ưu điểm 5 - Tốc độ vận chuyển nhanh. - Tiện lợi, lịch sự * Nhợc điểm - Chi phí vận tải đắt - Dễ gây ô nhiễm môI trờng - Trọng tải nhỏ. * Những tiến bộ Các loại máy bay vận chuyển hành khách và hàng hoá cỡ lớn và có nhiều tính năng hiện đại ra đời. * Phân bố - Hoa Kì, Tây Âu là nơI tập trung chủ yếu các sân bay quốc tế. - các cờng quốc hàng không trên thế giới: Hoa Kì, Anh, Pháp, LB Nga 2. Các giải pháp thực hiện a. Thiết kế và thực hiện theo phơng pháp cũ. Với nội dung kiến thức nh trên, giáo viên thờng tiến hành bài giảng nh sau: a.1 Đờng sắt - GV đặt câu hỏi: trình bày u điểm, nhợc điểm của ngành GTVT đờng sắt. HS trả lời, GVghi bảng - GV đặt tiếp câu hỏi: hãy cho biết sự phân bố và những tiến bộ của ngành GTVT đờng sắt trên thế giới. - Liên hệ VN. HS trả lời và GV ghi bảng. a.2 Đờng ôtô - GV đặt câu hỏi: so với ngành đờng sắt, đờng ôtô có những u, nhợc điểm gì? HS trả lời, GV ghi bảng - Dựa và hình 37.2 và SGK hãy cho biết sự phân bố và những tiến bộ của đờng ôtô. a.3 Đờng ống - GV đặt câu hỏi: trình bày u điểm, nhợc điểm của ngành GTVT đờng ống HS ttrả lời và GV ghi bảng - Gv lại đặt câu hỏi: đờng ống có những tiến bộ và phân bố nh thế nào? liên hệ ngành đờng ống ở nớc ta. HS trả lời, GV ghi bảng a.4 Đờng sông hồ ( thuỷ nội địa) - GV đặt câu hỏi: Ngành GTVT đờng sông, hồ có những u, nhợc điểm gì? HS trả lời và Gv ghi bảng - GV hỏi tiếp: phân bố và những tiến bộ của ngành GTVT đờng sông, hồ HS trả lời và GV ghi bảng. - Liên hệ VN a.5 Đờng biển - GV đặt câu hỏi: GTVT đờng biển có những u, nhợc điểm nào HS trả lời và GV ghi bảng. 6 - GV hỏi tiếp: Hãy cho biết những tiến bộ và phân bố của GTVT đừơng bỉên? Tại sao phần lớn các hảI cảng lớn trên thế giới lại phân bố chủ yếu ở hai bờ đối diện ĐTD HS trả lời và GV ghi bảng - Liên hệ VN a.6 Đờng hàng không - GV hỏi: Đờng hàng không có những u điểm và nhợc điểm gì? HS trả lời và Gv ghi bảng - GV hỏi: những tiến bộ và cá cờng quốc hàng không trên thế giới? HS trả lời và GV ghi bảng. Thiết kế phần giảng dạy minh hoạ. Nội dung Hoạt động của thầy và trò I.Đờng sắt a. Ưu điểm b. Nhợc điểm c. Những tiến bộ d.Phân bố II. Đờng ôtô a. Ưu điểm b. Nhợc điểm c. Những tiến bộ d.Phân bố III. Đờng ống a. Ưu điểm - GV hỏi: Hãy cho biết những u điểm và nhợc điểm của ngành GTVT đờng sắt - HS trả lời, GV chuẩn kiến thức và ghi bảng -Gv hỏi: GTVT đờng sắt có những tiến bộ nào? Tại sao Đông Bắc Hoa Kì và châu Âu có mật độ đờng sắt cao - Hs trả, Gv bổ xung và ghi bảng Chuyển ý: - GV hỏi: So với ngành GTVT đ- ờng sắt thì đờng ôtô có những u điểm và nhợc điểm gì - HS trả lời, GV bổ xung và ghi bảng. -GV hỏi: Bằng kiến thức của mình, hãy cho biết những tiến bộ của GTVT đờng ôtô.Dựa vào H37.2 hãy nhận xét sự phân bố ngành vận tải ôtô trên thế giới. - HS trả lời, GV bổ xung và ghi bảng. - GV hỏi: Những u, nhợc điểm của GTVT đờng ống - HS trả lời, GV bổ xung và ghi bảng 7 b. Nhợc điểm c. Những tiến bộ d.Phân bố IV. Đờng sông, hồ a. Ưu điểm b. Nhợc điểm c. Những tiến bộ d.Phân bố V. Đờng biển a. Ưu điểm b. Nhợc điểm c. Những tiến bộ d.Phân bố VI. Đờng hàng không a. Ưu điểm b. Nhợc điểm c. Những tiến bộ d.Phân bố - GV hỏi: Những tiến bộ và phân bố của GTVT đờng ống. - HS trả lời, GV bổ xung và ghi bảng - GV hỏi: Những u, nhợc điểm của GTVT đờng sông, hồ - HS trả lời, GV bổ xung và ghi bảng - GV hỏi: Những tiến bộ và phân bố của GTVT đờng sông, hồ - HS trả lời, GV bổ xung và ghi bảng. - GV hỏi: Những u, nhợc điểm của GTVT đờng biển - HS trả lời, GV bổ xung và ghi bảng - GV hỏi: Những tiến bộ và phân bố của GTVT đờng biển. Tại sao phần lớn các hảI cảng lớn trên thế giới lại phân bố chủ yếu ở hai bờ đối diện ĐTD - HS trả lời, GV bổ xung và ghi bảng. Những u, nhợc điểm của GTVT đờng hàng không - HS trả lời, GV bổ xung và ghi bảng - GV hỏi: Những tiến bộ và phân bố của GTVT đờngầhngf không - HS trả lời, GV bổ xung và ghi bảng. * Thiết kế và thực hiện theo giải pháp trên, ngời thầy sẽ đóng vai trò trung tâm, chủ động trong việc truyền đạt kiến thức . Vai trò của học sinh là khá thụ động, chủ yếu nhận biết kiến thức qua sự phân tích của ngời thầy. Nh vậy cha phát huy đợc tính tích cực, chủ động tìm tòi lĩnh hội kiến thức của học sinh, cha phát huy 8 đợc khả năng t duy, óc sáng tạo của học sinh. Mặt khác ta they các đề mục của các loại hình vận tải là giống nhau mà GV cứ lần lợt tìm hiểu theo tuần tự điều này có thể gây nên sự nhàm chán trong học tập ở học sinh. b. Giải pháp trong việc lập bảng để dạy bài địa lí các ngành GTVT Trên nguyên tắc đảm bảo nội dung kiến thức cơ bản, khắc sâu nội dung kiến thức và phát huy tính tích cực học tập sáng tạo và phát huy t duy, trí tuệ của học sinh, cách làm việc với sách giáo khoa và đồ dùng học tập.Tôi đã tiến hành giải pháp sau: * Lập bảng có các đề mục nh sau: Ưu điểm Nhợc điểm Những tiến bộ Sự phân bố Đờng sắt Đờng ôtô Đờng ống Đờng sông, hồ Đờng biển Đờng hàng không Sau đó chia lớp ra làm 6 nhóm, mỗi nhóm tìm hiểu và hoàn thành một loại hình GTVT nh bảng và theo yêu cầu của GV - Nhóm 1: Dựa vào SGK và sự hiểu biết của mình hãy: + Trình bày u, nhợc điểm, những tiến bộ và sự phân bố của GTVT đờng sắt. + Điều bất tiện nhất của xe lửa là gì? +Tại sao sự phân bố mạng lới đờng sắt trên thế giới lại phản ánh khá rõ sự phân bố CN ở các nớc các châu lục + Liên hệ VN. - Nhóm 2: : Dựa vào SGK và sự hiểu biết của mình hãy: + Trình bày u, nhợc điểm, những tiến bộ và sự phân bố của GTVT đờng ôtô + Vì sao ngành vận tải ôtô có thể cạnh tranh khốc liệt với ngành vận tải đờng sắt? Vì sao ôtô là phơng tiện vận tải duy nhất có thể phối hợp tốt với các phơng tiện vận tải khác? + Dựa vào H37.2 hãy nhận xét về đặc điểm phân bố ngành vận tải ôtô trên thế giới. - Nhóm 3: : Dựa vào SGK và sự hiểu biết của mình hãy: + Trình bày u, nhợc điểm, những tiến bộ và sự phân bố của GTVT đờng ống 9 + Tại sao Hoa Kì lại có hệ thông ống dẫn dầu dài và dày đặc nhất thế giới. + Liên hệ VN. - Nhóm 4: : Dựa vào SGK và sự hiểu biết của mình hãy: + Trình bày u, nhợc điểm, những tiến bộ và sự phân bố của GTVT đờng sông, hồ. + Liên hệ VN - Nhóm 5: : Dựa vào SGK và sự hiểu biết của mình hãy: + Trình bày u, nhợc điểm, những tiến bộ và sự phân bố của GTVT đờng biển + Tại sao việc chở dầu bằng tàu lớn luôn đe doạ ô nhiễm môI trờng. + Tại sao phàn lớn các hảI cảng lớn trên thế giới phân bố chủ yếu ở hai bờ đối diên ĐTD? + Tại sao Rốt- tec- đam lại trở thành hải cảng lớn nhất thế giới. + Hãy xác định các luồng vận chuyển hàng hoá chủ yếu bằng đờng biển trên thế giới . + Kể tên một số cảng lớn ở VN - Nhóm 6: : Dựa vào SGK và sự hiểu biết của mình hãy: + Trình bày u, nhợc điểm, những tiến bộ và sự phân bố của GTVT đờng hàng không + Các cờng quốc hàng không trên thế giới. + Liên hệ VN * Yêu cầu: - Mỗi nhóm tiến hành nghiên cứu và hoàn thành yêu cầu trong khoảng thời gian 12 15. - Mỗi nhóm cử th kí để ghi ý kiến ( của các thành viên trong nhóm) và nhóm trởng để trình bày. - HS kẻ bảng vào trong vở,sau đó ghi những kiến thức cần thiết sau khi GV đã chuẩn kiến thức. Thiết kế phần giảng minh hoạ (thiết kế trên Power Point ): - Mở bài: Slide 1 Ưu điểm Nhợc điểm Những tiến bộ Sự phân bố Đờng sắt Đờng ôtô Đờng ống Đg. sông,hồ Đờng biển Đờng hàng không Slide 2: Yêu cầu của nhóm 1 . 10 [...]...Slide 3: Yêu cầu của nhóm 2 Slide 4: Yêu cầu của nhóm 3 Slide 5: Yêu cầu của nhóm 4 Slide 6: Yêu cầu của nhóm 5 Slide 7: Yêu cầu của nhóm 6 Slide 8: Phản hồi kiến thức của GV, sau khi các nhóm trình bày, nhận xét và GV bổ xung về lịch sử phát triển của tùng ngành để... góp phần nhỏ vào việc hình thành nhân cách học sinh - Phạm vi ứng dụng: Cách làm này có thể sử dụng ở các bài khác nh: Địa lí các ngành công nghiệp, cấu trúc khí quyển, phần II bài Ôx- tray- li- a D Danh mục các tài li u tham khảo 1 Lí luận dạy học 2 Kỹ thuật dạy học Nguyễn Dợc Chủ biên ( NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội - Năm 1998) Nguyễn Trọng Phúc- Chủ biên ( NXB Giáo Dục) 13 . nhóm 1 . 10 Slide 3: Yêu cầu của nhóm 2 . Slide 4: Yêu cầu của nhóm 3 . Slide 5: Yêu cầu của nhóm 4 . Slide 6: Yêu cầu của nhóm 5 . Slide 7: Yêu cầu. ): - Mở bài: Slide 1 Ưu điểm Nhợc điểm Những tiến bộ Sự phân bố Đờng sắt Đờng ôtô Đờng ống Đg. sông,hồ Đờng biển Đờng hàng không Slide 2: Yêu cầu của