skkn dùng sơ đồ để dạy học toán

DÙNG SƠ ĐỒ ĐỂ DẠY HỌC TOÁN PHẦN 1: MỞ ĐẦU Trong quá trình học bộ môn toán học sinh có thể chưa thấy được các mối quan hệ giữa các kiến thức ,chính vì vậy học sinh thường khó nhớ các kiế

DÙNG SƠ ĐỒ ĐỂ DẠY HỌC TOÁN

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

Trong quá trình học bộ môn toán học sinh có thể chưa thấy được các mối quan hệ giữa các kiến thức ,chính vì vậy học sinh thường khó nhớ các kiến thức ,nhanh quên,khó giải bài tập và cả cách lập luận một bài giải.Do đó các giáo viên cần tổng hợp ,củng cố và đưa ra các phương pháp hiệu quả nhất.Chính vì lý do đó với kinh nghiệm hết sức khiêm tốn và bằng sự học hỏi của bản thân tôi mạnh dạn đưa ra giải pháp hữu ích sau với nhan đề

“DÙNG SƠ ĐỒ ĐỂ DẠY HỌC TOÁN” nhằm giúp học sinh thấy được các mối liên hệ và

nắm được các kiến thức về toán một cách tổng quát.Trong phạm vi của giải pháp này tôi xin giới thiệu một số kiến thức về lý thuyết và cách phân tích để chứng minh 1 bài toán 2 mặt phẳng song song,2 đường thẳng vuông góc,đường thẳng vuông góc với mặt phẳng,2 mặt phẳng vuông góc ở trong chương trình toán THPT Trong giải pháp này thường chú trọng đến phương pháp dạy học theo hướng tích cực bằng cách quan sát ,gotổng hợp,phân tích chứng minh bài toán bằng phương pháp trực quan ,từ đó có thể giúp học sinh nắm được bài 1 cách tổng quát và ngắn gọn đồng thời giúp giáo viên có thể đưa ra một phương pháp đổi mới để học sinh hiểu được bài,nhớ lâu và trình bày bài toán một cách lôgíc chính xác .Đối với bản thân tôi giải pháp củng được áp dụng khá nhiều và thấy củng đạt được hiệu quả nhất định và tôi củng cố gắng tìm hiểu,học hỏi và nghiên cứu thêm để giải pháp này ngày càng tốt hơn và được áp dụng nhiều ,nhất là trong phạm vi trường trung học phổ thông Lê Thị Pha

PHẦN 2: NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận

Dựa vào cơ sở lý luận phương pháp dạy học của môn toán theo phương pháp đổi mới tích cực ,tôi đưa ra giải pháp này nhằm kích thích tuy duy của học sinh và giúp học sinh có thể thấy được các mối liên hệ giữa các kiến thức và lập luận 1 bài giải có căn cứ lôgíc ,chặc chẽ

II Thực trạng:

A Đối với giáo viên:

Theo phương pháp đổi mới của môn toán,nội dung và kiến thức khá nhiều.Cho nên trong quá trình lên lớp của giáo viên còn hạn chế về phương pháp và thời gian để hướng dẫn học sinh học theo giải pháp trên Tuy nhiên trong các tiết ôn tập hoặc luyện tập giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh thực hiện một số kiến thức và giải bài tập mẫu theo giải pháp này

1

B Đối với học sinh

Khi học sinh học các kiến thức về lý thuyết củng như giải các bài toán thường ít thấy được các mối liên hệ giữa các kiến thức với nhau,cho nên trong quá trình giải toán và học lý thuyết gặp nhiều khó khăn ,do đó giải pháp sau có thể giúp học sinh thấy được mối quan hệ giữa các kiến thức và có thể suy luận được các kiến thức mới từ các kiến thức đã biết .Đối với học sinh bước đầu còn lung túng và chưa quen khi lập luận theo giải pháp này ,nhưng khi tiếp xúc nhiều có thể học sinh nắm được bài nhanh ,tổng quát và vận dụng tốt

III CÁC GIẢI PHÁP

Nhằm giúp cho học sinh củng cố lại kiến thức lý thuyết và phân tích để giải 1 bài toán có nhiều kiến thức liên quan tôi đưa ra một số sơ đồ để hướng dẫn cho học sinh học như sau:

1)Giải biện luận phương trình ax b + = 0, ax2 + bx c + = 0

0

ax b+ =

a=0

b=0

0

a≠

PT có 1 nghiệm:

b x a

= −

ax + + =bx c

0

2

4

b ac

∆ = −

2

b x a

= −

PT có 2 nghiệm:

2

b x

a

− ± ∆

=

0

b≠

0

∆ <

0

0

bx c+ =

2)Dạng đồ thị hàm số y ax = 4 + bx2+ c a ( ≠ 0)

-3 -2 -1 1 2 3

-1

1

2

3

x y

-3 -2 -1 1 2 3

-1

1 2 3

x y

-3 -2 -1 1 2 3

-3 -2 -1 1 2 3

x y

-3 -2 -1 1 2 3

-3 -2 -1

1 2 3

x y

3)Mối quan hệ giữa 3 khái niệm hoán vị ,chỉnh hợp ,tổ hợp

3

4 2 ( 0)

y ax= +bx +c a≠

0

a>

0

b<

0

b>

0

a<

0

k=0

0

1

n

A =

0 k n< ≤

k n

A =n n− n k− +

!

k

k n n

A C k

=

Số các chỉnh hợp k

n

n

C

0<k<n K=0

0

1

n

C =

k=n

1

n n

C =

( ! )

k n

n C

k n k

=

−

4)Giải bài toán để hình thành quy tắc nhân

Bài toán :Bạn hoàng có 3 áo khác nhau và 4 kiểu quần khác nhau Hỏi Hoàng có bao nhiêu cách chọn 1 bộ áo quần ?

Phân tích bằng sơ đồ

Vậy số cách chọn 1 bộ quần áo là 12 cách

5)Giải bài toán tìm số cách xảy ra dựa vào sơ đồ

Bài toán1 :Trong 1 cuộc thi đấu bóng bàn giữa An và Bình ,người thắng là người đầu tiên

thắng 3 ván hoặc thắng 2 ván liên tiếp Có bao nhiêu trường hợp xảy ra để 1 người thắng cuộc ,biết rằng khả năng thắng cuộc của 2 người là như nhau

Phân tích bằng sơ đồ

Bài toán 2:Trong sơ đồ sau :A,B,C,D,E,F là các thành phố nối với nhau bởi các con

đường Một người đi tư øA đến các thành phố khác và chỉ dừng lại khi không thể đi tiếp mà không phải đi qua cùng 1 con đường 2 lần Hỏi người đó phải dừng lại ở bao niêu thành phố

k=n Số hoán vị P n =n!

a

b

c

1 2 3 4 1 2 3 4

1 2 3 4

A

B

A

A A

A

A

A

A

B

B B

B

B B

B

B

A A

⇒quy tắc nhân cho 2 hành động

Vậy có 10 trường hợp xảy ra

Phân tích bằng sơ đồ

6) Củng cố để thể hiện mối quan hệ giữa các công thức lượng giác

Sơ đồ hệ thống hóa một số công thức lượng giác:

5

a = (x + y)/2

Công thức góc nhân đôi:

cos2a = cos 2 a – sin 2 a

công thức hạ bậc:

cos 2 a = (1 + cos2a)/2

Công thức cộng:

Công thức biến đổi tích thành tổng:

cosacosb =

Công thức biến đổi tổng thành tích:

cosx + cosy =

2a = a + a

b = (x- y)/2

Vậy có 11 lần dừng lại

F E

C

7)Dẫn dắt để thiết lập công thức góc giữa 2 đường thẳng

Cho d1:A1x+B1y+C1 = 0 , d2: A2x+B2y+C2 = 0

8)Chứng minh 2 mặt phẳng song song

Bài toán:Cho hình chóp S.ABCD ,đáy ABCD là hình bình hành tâm O.Gọi M,N lần lượt là trung điểm SB,SA Chứng minh (OMN) //(SCD)

1

n

ur

2

n

uur

ϕ

1

d

2

d

ϕ

1

nur

2

n

2

d

1 2

( , )n n

ϕ π = − ur uur

1 2

( , )n n

ϕ = ur uur

1 2

cos ϕ = − cos( , )n nur uur

1 2

cos ϕ = cos( , )n nur uur

1 2 1 2

1 2 2 2 2 2

1 1 2 2

A B A B

ur uur

Phân tích chứng minh

M

N

O

C

D

B

A

S

9)Chứng minh 2 đường thẳng vuông góc, đường thẳng với mặt phẳng,mặt phẳng vuông

góc với mặt phẳng

Ví dụ 1: Cho hình chóp S.ABCD với ABCD là hình vuông ,SA ⊥(ABCD).Gọi M,N lần lượt là hình chiếu của A lên SB,SD.Chứng minh SC⊥(ANM)

Phân tích chứng minh

M

N

D

C

A

B

S

Ví du2:

7

(ONM)//(SCD)

OM//(SCD)

ON//(SCD)

SC⊥ AMN

AM ⊥ SCB AN ⊥(SCD)

AM ⊥SB AM ⊥CB AN ⊥SD AN ⊥CD

CB⊥AB CB⊥SA CD⊥AD CD SA⊥

Cho tứ diện OABC có ba cạnh OA, OB, OC đội một vuông góc với nhau Kẻ OH vuông góc với mp(ABC), H nằm trên mp(ABC) Chứng minh H là trực tâm tam giác ABC

Để hướng dẫn học sinh giải quyết câu chứng minh trên ta có thể phân tích bài toán theo sơ đồ sau:

H

B

A O

C

Ví dụ 3:Cho hình lập phương ABCD.A’B’C’D’.Chứng minh (AB’C’D)⊥(BCD’A’)

Phân tích chứng minh

10) Thể hiện mối quan hệ giữa các phương trình

đường thẳng bằng sơ đồ sau

9

H là trực tâm ABC

; OAOBOA OC

PT đt()

0 0

= +



 = +



A(x – x0) + B(y – y0)

=0.

M0;

PT TS

M0;

PT TQ Khử t

M0 (x0; y0); = (-B; A)

PT CT

C

D

B

A

D'

C' B'

A'

(AB’C’D)⊥(BCD’A’)

A B⊥ AB C D

A B⊥B C A B' ⊥AB'

B C ⊥ ABB A

B C ⊥B B B C' ' ⊥ A B' '

ABB’A’ hình vuông

PHẦN 3:KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Trên đây chỉ một số sơ đồ minh họa để dạy các kiến thức toán nhằm nâng cao năng lực và phát huy khả năng tư duy ,phân tích và lập luận cho học sinh Sau một thời gian giảng dạy, tôi nhận thấy giải pháp trên củng có hiệu quả nhất định và giải pháp này củng phù hợp với phương pháp đổi mới hiện nay

Với giải pháp trên trên, tôi cố gắng hết sức trong thời gian tới thực hiện và học hỏi,

nghiên cứu để giảng dạy cho học sinh khối 10, 11, 12 và tiếp tục tích luỹ kinh nghiệm để giải pháp ngày càng toàn diện và tốt hơn

Mặc dù cố gắng nhiều nhưng mới trong thời gian ngắn thực nghiệm nên giải pháp còn hạn chế và không tránh khỏi thiếu sót Rất mong sự đóng góp ý kiến và giúp đỡ đồng nghiệp, cấp trên để giải pháp ngày càng hoàn thiện hơn Tôi xin chân thành cảm ơn!

PHẦN 4:TÀI LIỆU THAM KHẢO :

A.Phương pháp dạy học MÔN TOÁN của Nguyễn Bá Kim – Nhà Xuất Bản Đại Học Sư Phạm

B Giáo trình PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TOÁN – PTS Trần Khánh Hưng – Đại Học Huế

C Sách giáo khoa và sách bài tập các khối 10,11,12

a ≠ b≠

11