Ứng dụng sơ đồ tư duy để lập dàn ý trong dạy học văn miêu tả lớp 5

PHềNG GIÁO DỤC- ĐÀO TẠO HUYỆN PHÙ CỪTRƯỜNG TIỂU HỌC TỐNG TRÂN d d d KINH NGHIỆM “ ứng dụng sơ đồ t duy để lập dàn ý trong dạy học văn miêu tả lớp 5 ” Cỏc cấp xếp loại Cấp trường Cấp

PHềNG GIÁO DỤC- ĐÀO TẠO HUYỆN PHÙ CỪ

TRƯỜNG TIỂU HỌC TỐNG TRÂN

d d d

KINH NGHIỆM

“ ứng dụng sơ đồ t duy để lập dàn ý trong dạy học văn miêu tả lớp 5 ”

Cỏc cấp xếp loại

Cấp trường Cấp huyện Cấp tỉnh

MỤC LỤC

Trang

PHẦN I PHẦN MỞ ĐẦU 3

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 3

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 4

III ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4

IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 4

V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5

PHẦN II PHẦN NỘI DUNG 5

I THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY LẬP DÀN Ý VĂN MIÊU TẢ II GIẢI PHÁP THỰC HIỆN VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN 7

III KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM 15

PHẦN III KẾT LUẬN 17

I BÀI HỌC KINH NGHIỆM 17

II ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI 19

III KIẾN NGHỊ ĐỀ XUẤT 19

LêI C¶M ¥N

22 TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

PHẦN I: PHẦN MỞ ĐẦU

I Lí DO CHỌN ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lớ luận

Hội nhập sõu rộng hơn về mọi mặt với sự phỏt triển của cỏc nước trong khu vực

và trờn toàn thế giới là việc làm tất yếu trong xu thế “Toàn cầu húa”, sự phỏt triểncủa đất nước ta trong những năm gần đõy đó chứng minh điều đú Đất nước tađang từng bước tiến vào kỉ nguyờn mới - kỷ nguyờn của khoa học cụng nghệ Giỏodục và đào tạo là điều kiện khụng thể thiếu để nõng cao dõn trớ, đào tạo nhậnlực, bồi dưỡng nhõn tài phục vụ cho sự phỏt triển, hội nhập đú của đất nước Giỏodục- Đào tạo là cơ sở, chỡa khúa để mỗi quốc gia đi đến đỉnh cao của sự phỏt triển Tiểu học là bậc học nền tảng trong hệ thống giỏo dục quốc dõn, chất lượng giỏodục núi chung phụ thuộc rất nhiều vào kết quả đào tạo ở bậc học Tiểu học Mụctiờu Giỏo dục Tiểu học nhằm giỳp em học sinh hỡnh thành cơ sở ban đầu cho sựphỏt triển đỳng đắn và lõu dài về đạo đức, trớ tuệ, thể chất, thẩm mỹ và kỹ năng cơbản để học sinh tiếp tục học lờn cỏc bậc học trờn

Trong cỏc mụn học ở bậc Tiểu học thỡ mụn Tiếng Việt chiếm một vị trớ rất quantrọng nú khụng chỉ được thể hiện ở thời lượng của mụn học trong chương trỡnh bậchọc mà nú cũn thể hiện nội dung, mục tiờu của chương trỡnh Nú giỳp cỏc emchiếm lĩnh được tri thức, hỡnh thành trong cỏc em cỏc kĩ năng cơ bản nhất Nghe-Núi- Đọc- Viết và phỏt triển ở học sinh cỏc kỹ năng sử dụng tiếng để học tập vàgiao tiếp trong cỏc mụi trường hoạt động của lứa tuổi, thụng qua việc dạy và họctiếng Việt gúp phần rốn luyện cỏc thao tỏc của tư duy để từ đú cỏc em cú cơ hộihọc tập cỏc mụn học khỏc cũng như vận dụng những hiểu biết của mỡnh vào cuộc

sống, góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển toàn diện nhân cách củahọc sinh Thông qua môn học mà hình thành nên con người mới với vốn kiến thức,với trình độ văn hóa, có năng lực kết hợp những tinh hoa văn hóa dân tộc kết hợpvới sức mạnh thời đại Thực tiễn đã chứng minh điều đó Do đó việc quan tâm, bồidưỡng để các em có kiến thức, kĩ năng và qua đó bồi dưỡng tình cảm cho các em làviệc không thể thiếu.

Phân môn Tập làm văn trong chương trình Tiếng Việt hội tụ đầy đủ kiến thức, kĩnăng của nhiều phân môn khác của chương trình Tiếng Việt Nó phản ánh tươngđối đầy đủ kết quả học tập các phân môn khác, môn học khác, vốn hiểu biết, kĩnăng và đặc biệt nó thể hiện tình cảm, nhân cách của các em qua bài tập làm văn Bên cạnh đó phân môn còn cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản vềTiếng Việt và những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên, con người, về văn hoá,văn học Việt Nam và nước ngoài

- Bồi dưỡng tình yêu tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trongsáng, giàu đẹp của tiếng Việt góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam

xã hội chủ nghĩa

Học tiếng Việt nói chung , phân môn Tập làm văn nói riêng, học sinh đượctrang bị những kiến thức cơ bản và tối cần thiết giúp các em hoà nhập với cộngđồng và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội Cùng với môn Toán và một sốmôn khác, những kiến thức của môn Tiếng Việt, phân môn Tập làm văn sẽ lànhững hành trang trên bước đường đưa các em đi khám phá, tìm hiểu, nghiên cứuthế giới xung quanh và kho tàng tri thức vô tận của loài người Trong đó phân môntập làm văn là phân môn thực hành, tổng hợp của tất cả các phân môn thuộc mônTiếng Việt ( Tập đọc, Luyện từ và câu, Chính tả, Kể chuyện ) Chính vì thế, việcdạy và học Tập làm văn đặc biệt là thể loại văn miêu tả là vấn đề luôn luôn cần có

sự đổi mới Không thể cứ áp dụng mãi phương pháp, kĩ thuật, ứng dụng, “ giáo áncũ” vào dạy học mà lại mong có chất lượng thực sự được

Đối với việc dạy học cùng với việc kế thừa cái cũ, cái vốn có đòi hỏi phải

là một sự sáng tạo Với các phân môn khác của Tiếng Việt trong việc đổi mới nội

ràng Cũn với phõn mụn Tập làm văn, cỏc nhà nghiờn cứu chỉ đưa ra quy trỡnhchung nhất cho mỗi loại bài, chủ yếu vẫn là sự sỏng tạo sự vận dụng nhữngphương phỏp, kĩ thuật, ứng dụng mới của giỏo viờn khi lờn lớp

2 Cơ sở thực tiễn

Là GV đứng lớp nhiều năm ở bậc Tiểu học, qua kết quả kiểm tra định kỡhằng năm, tụi nhận thấy kết quả học lực mụn Tiếng Việt núi chung, mụn Tập làmvăn núi riờng của học sinh từ khối 1 đến khối 3 đạt nhiều học sinh khỏ, giỏi hơnkhối lớp 4 ; 5 Thời gian gần đõy và năm nay, tụi được BGH nhà trường phõncụng dạy khối lớp 5 hai năm liền, qua nhiều lần kiểm tra, chấm bài bản thõn tụirất trăn trở về chất lượng của học sinh ở mụn Tập làm văn, cựng với việc kết hợprỳt kinh nghiệm trong cỏc tiết học và tỡnh hỡnh học tập trờn lớp của học sinh quacỏc năm học Tụi thấy, phần mà học sinh khối lớp 5 vướng phải nhiều nhất ở mụnTập làm văn là học sinh gặp rất nhiều khú khăn trong việc lập dàn ý để chuẩn bịcho bài viết văn đặc biệt là thể loại bài văn miờu tả Đõy là vấn đề cấp thiết mànhiều giỏo viờn và cỏc nhà quản lớ trăn trở song tỡm ra lời giải đỏp thỡ quả thậtkhụng đơn giản

Năm học 2012-2013, trong chương trỡnh tập huấn bồi dưỡng GV, PhũngGD- ĐT Phự Cừ triển khai tập huấn chuyờn đề Ứng dụng Sơ đồ tư duy trong dạyhọc bậc Tiểu học, tụi đó được tiếp cận và cảm thấy thật sự mỡnh đó tỡm ra chỡakhúa giải quyết vấn đề mà bản thõn và cỏc đồng nghiệp đặt ra Sơ đồ tư duy giỳp

gỡ cho HS trong mụn Tập làm văn ? Qua việc giảng dạy, ứng dụng Sơ đồ tư duyvào mụn học bản thõn tụi thấy được vai trũ rất lớn của việc ứng dụng Sơ đồ tưduy vào mụn học

Qua thực tế giảng dạy tôi thấy đợc vớng mắc của học sinh khihọc tập phân môn này Trăn trở và suy nghĩ đã lôi cuốn tôi điphân tích, tìm hiểu nguyên nhân và tìm tòi những biện phápgiúp học sinh vượt qua khó khăn để học tốt hơn Những biệnpháp của tôi đã đợc thử nghiệm và áp dụng có hiệu quả cao.Vớikinh nghiệm nhiều năm là giáo viên đứng lớp, nhiều năm trực

tiếp dạy ở tổ 4-5 tôi nhận rõ vị trí và tầm quan trọng của việcdạy và học môn Tiếng Việt Trong đó, dạy và học phân môn Tậplàm văn đặc biệt là lập dàn ý cho bài văn thể loại văn miờu tả

Từ những lý do khỏch quan và chủ quan trờn, để khắc phục những hạn chế trong việc dạy tập làm văn ở tiểu học, gúp phần nõng cao chất lượng dạy học trong nhà trường Với tinh thần học hỏi, dám nghĩ dám làm vơn lên trong

đổi mới sáng tạo, tôi mạnh dạn trao đổi kinh nghiệm về “Ứng dụng

Sơ đồ tư duy để lập dàn ý trong dạy học văn miờu tả lớp 5” Đú cũng chớnh là lớ do tụi chọn đề tài “ Ứng dụng Sơ đồ tư duy để lập dàn ý trong dạy học văn miờu tả lớp5” này để nghiờn cứu

II MỤC ĐÍCH NGHIấN CỨU

Chỉ ra cỏch sử dụng Sơ đồ tư duy, vận dụng Sơ đồ tư duy vào việc lập dàn ý

trong dạy học văn miờu tả lớp 5

Đề xuất cỏch ứng dụng Sơ đồ tư duy vào việc lập dàn ý trong dạy học vănmiờu tả lớp 5, nhằm nõng cao hiệu quả dạy học văn miờu tả lớp 5 núi riờng và Tậplàm văn núi chung

III ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIấN CỨU

1 Đối tượng nghiờn cứu

- Thực trạng của việc dạy học lập dàn ý văn miờu tả lớp 5

- Cỏch ứng dụng Sơ đồ tư duy vào việc lập dàn ý trong dạy học văn miờu

tả lớp 5, nhằm nõng cao hiệu quả dạy học văn miờu tả lớp 5 núi riờng và Tập làmvăn núi chung

2 Phạm vi nghiờn cứu

- Ứng dụng Sơ đồ tư duy vào việc lập dàn ý trong dạy học văn miờu tả lớp 5

IV NHIỆM VỤ NGHIấN CỨU

- Tỡm hiểu thực trạng của việc dạy học lập dàn ý văn miờu tả lớp 5

- Tỡm cỏc giải phỏp thực hiện và cỏch tổ chức cỏc giải phỏp nhằm nõng cao

hiệu quả dạy học lập dàn ý bài văn miờu tả lớp 5

- Phương phỏp nghiờn cứu lớ luận.

- Phương phỏp điều tra, phỏng vấn, quan sỏt.

- Phương phỏp thống kờ toỏn học.

- Phương phỏp so sỏnh.

- Phương phỏp thực nghiệm,

PHẦN II NỘI DUNG

I THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY LẬP DÀN í CHO BÀI VĂN MIấU TẢ.

1 Về phía giáo viên

Để giảng dạy chơng trình Tập làm văn lớp 5 đạt hiệu quả thìcần một đội ngũ giáo viên không chỉ có lòng nhiệt tình, có kinhnghiệm mà còn phải có kiến thức, có trình độ, có năng lực giảiquyết cỏc vấn đề, t duy luôn luôn đổi mới Mạnh dạn ỏp dụng nhữngphương phỏp, kĩ thuật, những ứng dụng mới là rất quan trọng Dạy tập làm văn làviệc rốn luyện cho học sinh khả năng tổ chức giao tiếp, tổ chức lời núi ngay từ khihọc sinh học sinh bắt đầu đi học, đõy là một việc làm hết sức khú khăn mà khụngphải giỏo viờn nào cũng thực hiện được Thường thỡ giỏo viờn nào cũng dạy đỳng,

đủ quy trỡnh cỏc phõn mụn như tập đọc, luyện từ và cõu…, thậm chớ cú nhiều giỏoviờn cũn dạy rất tốt cỏc phõn mụn này Nhưng với phõn mụn tập làm văn thỡ rấthiếm khi cú giỏo viờn nào cú đủ dũng cảm chọn nú làm phõn mụn hội giảng, cũng

cú rất ớt giỏo viờn cú khả năng dạy một giờ tập làm văn sinh động, hấp dẫn

Qua thực tế tụi thấy:

- Một số giáo viên còn lúng túng trong việc hoạch định

ch-ơng trình, cha hiểu hết ý đồ của sách giáo khoa, cha nhận thức

đợc tầm quan trọng của việc dạy Tập làm văn

- Việc dạy học theo phơng pháp cũ bấy lâu nay đã làm choviệc xử lí các tình huống của một số giáo viên trở nên cứng

nhắc, thiếu linh hoạt, giáo viên cha biết cách nêu vấn đề đểkhơi gợi, kích thích học sinh nói năng,…

- Việc sử dụng phơng pháp và hình thức tổ chức dạy họcmới áp dụng phơng pháp dạy học tích cực, tổ chức cho học sinhthảo luận nhóm, dạy học nêu vấn đề, trò chơi học tập, nhiềulúc cha hài hoà, thiếu sáng tạo nên tiết học nhiều khi cha sinh

động, hiệu quả giáo dục cha đạt được nh mong muốn Một bộphận giáo viên cha thực sự quan tâm đến việc dạy văn theo ph-

ơng pháp mới mà thờng chỉ áp đặt máy móc theo chủ ý của

ng-ời lớn, bắt trẻ nhỏ làm theo, dẫn đến tình trạng trong lớp có 31

em thì có tới khoảng 20- 25 em cùng tả chung một con mèo Khụngphỏt huy dược sự sỏng tạo, khụng vượt qua được “Chuẩn”

- Trong mụn Tiếng Việt Tiểu học rất chú trọng đến việc sửdụng đồ dùng dạy học, nhng trên thực tế trong giờ Tập làm văn cógiáo viên rất ngại sử dụng đồ dùng dạy học hoặc sử dụng chỉmang tính hình thức

- Một thực trạng khác cũng phải kể đến đó là tâm lí ngạidạy Tiếng Việt nói chung và Tập làm văn nói riêng của giáo viênnên học sinh cha thấy đợc cái hay, cái đẹp mà phân môn đemlại

- Cá biệt còn có giáo viên cha nắm vững nguyên tắc địnhhớng xây dựng chơng trình Tập làm văn, cha nắm đợc cơ bản

điểm khác nhau giữa sách giáo khoa cũ và sách giáo khoa mới,chủ quan dạy theo lối mòn, cha chú ý rèn kĩ năng nói viết theoyêu cầu

- Cỏc tiết lập làm văn “ khởi động ”chuẩn bị cho tiết viết văn đú là tiết lậpdàn ý cho bài văn thường bị xem nhẹ bởi tớnh chủ quan cỏc nhõn giỏo viờn vỡ chớnhgiỏo viờn, học sinh luụn cú suy nghi cỏc em sẽ viết, sẽ tả sắp tới sẽ viết, sẽ tả vềđối tượng gần gũi, đơn giản, khụng cần chuẩn bị, chỳ ý nhiều cũng viết được

2 Về phía học sinh:

ở tiểu học, lần đầu tiên học sinh đợc học viết văn miêu tả Các

em gặp nhiều khó khăn cả về tri thức, phơng pháp hiểu biết vàcảm xúc về đối tợng miêu tả Các em lấy đâu ra hiểu biết vềcây đang ra hoa, ra quả, về anh công nhân đang xây nhà, thày

cụ đang giảng dạy trờn lớp, bố, mẹ chuẩn bị bữa ăn hay chăm súc con cỏi, Nếukhông đợc quan sát hầu nh các em sẽ không có gì hồi tởng về các

đối tợng miêu tả nếu liền ngay trớc tiết làm bài văn các em không

đợc đến tận nơi xem xét, nhận xét Ngoài ra, miêu tả theo đầubài cho sẵn liệu các em có cảm xúc để làm bài không? Nhữngkhó khăn về nội dung càng đợc nhân lên do các em cha nắm đợcphơng pháp quan sát, bố cục bài miêu tả, sử dụng ngôn ngữ miêutả Vì vậy, cần xem xét các bài miêu tả ở bậc Tiểu học là nhữngbài tập ban đầu luyện các kĩ năng miêu tả Có nh vậy việc đánhgiá mới phản ánh đúng yêu cầu của chơng trình và có tác dụng

đối với học sinh

Hiện nay cú rất nhiều loại sỏch tham khảo cho HS, giỳp cho HS cú cú cỏi nhỡn

đa dạng, phong phỳ hơn Nhưng những cuốn sỏch tham khảo của phõn mụn tậplàm văn lại thường đưa ra cỏc bài văn mẫu hoàn chỉnh nờn khi làm văn cỏc emthường dựa dẫm, ỉ lại vào bài mẫu, cú khi cũn sao chộp y nguyờn bài văn mẫu vàobài làm của mỡnh Cỏch cảm, cỏch nghĩ của cỏc em khụng phong phỳ mà thường đitheo lối mũn khuụn sỏo, tẻ nhạt Một thực tế nữa đú là học sinh lớp 5 tuy cỏc em đóđược tiếp xỳc và thực hành cỏc bài tập làm văn ở lớp 2 và lớp 3 và đặc biệt chươngtrỡnh TLV lớp 4 thể loại miờu tả xong cỏc em vẫn viết văn theo kiểu cụng thứccứng nhắc, cõu văn chỉ dừng ở mức độ cú đủ chủ ngữ, vị ngữ rất ớt những cõu văn

cú sử dụng cỏc biện phỏp nghệ thuật, bài văn thiếu sinh động, hấp dẫn

Thực tế cho thấy, khá nhiều học sinh Tiểu học ham thíchhọc văn và có khả năng viết văn nhng thực tế việc dạy văn chocác em cha đạt kết quả cao nh mong muốn Rất nhiều các bài

văn đợc viết theo một dàn ý giống nhau, rất máy móc, rất thiếucảm xúc và thiếu tính chân thực, cả giáo viên và học sinh nhiềukhi còn lệ thuộc vào bài văn mẫu

Khi học văn miêu tả, học sinh hiểu về văn miêu tả còn chasâu, nghèo nàn, t duy hình tợng cha rõ nét, do đó ảnh hởngkhông nhỏ đến việc học và làm văn

Qua thực tế, tôi tiến hành khảo sát chất lợng phân môn TậpLàm Văn của Khối lớp 5 Trờng Tiểu học Tống Trõn ngay từ tuần 2:

Đề bài: Em hóy tả lại một con vật mà em yờu thớch.

Kết quả thu được nh sau:

…Về mặt cấu tạo cõu cỏc em cũng cũn mắc rất nhiều lỗi về thành phần cõu, vềnghĩa của cõu,…

Đặc biệt cỏc ý cỏc em đưa ra cũn yếu, thiếu, rất sơ sài cú thể thấy được ngay lỗinày là do cỏc em chưa lập được dàn ý chi tiết cho bài văn tả con vật.

Túm lại: Học sinh nắm được kiến thức cơ bản của phõn mụn Luyện từ vàcõu và cỏc mụn khỏc tốt nhưng khi ỏp dụng vào viết văn thỡ cỏc em thường khụngnờu được hết cỏc ý, diễn đạt chưa tốt nờn đó mắc phải một số lỗi như sơ sài, chi tiếtmiờu tả chưa nhiều, chưa chi tiết, chỉ tập trung vào chi tiết đơn giản dễ bắt gặp Từchỗ mắc lỗi về cõu cộng với việc chưa biết cỏch sử dụng cỏc biện phỏp nghệ thuật,vốn từ lại nghốo nàn nờn bài văn miờu tả của cỏc em thường khụ khan, lủng củngnghốo cảm xỳc, bài văn trở thành một bảng liệt kờ cỏc chi tiết thậm chớ chưa đầy

đủ về đối tượng miờu tả

II CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN VÀ CÁCH TỔ CHỨC THỰC HIỆN

Để viết đợc một bài văn miêu tả hoàn chỉnh, học sinh (H) cần có rất nhiều kĩ năng nh : xác định đúng yêu cầu của đề bài ; quan sát, tìm ý miêu tả ; lập dàn ý ; viết đoạn văn, viết bài, trình bày ý định miêu tả ; chỉnh sửa hoàn thiện bài viết, Trong các kĩ năng trên, lập dàn ý là khâu vô cùng quan trọng và không đễ đối với H SĐTD là một công cụ có thể sử dụng để tập hợp và triển khai một cách hiệu quả Những ứng dụng của SĐTD vào dạy học Tập làm văn cho H Tiểu học bớc đầu đã có hiệu quả

rõ rệt

SĐTD đợc xem là một phơng tiện trực quan đơn giản có u

điểm trong việc giúp sản sinh, hình dung cũng nh cấu trúc và phân loại các ý tởng Trong dạy học, công cụ này có thể đợc sử dụng để biến những ý tởng và suy nghĩ rời rạc, tản mạn thành SĐ có cấu trúc và hình ảnh rõ ràng Hơn nữa , nó giúp H liên kết

và gợi nhớ lại những kinh nghiệm đã có, làm cho ý tởng của các

em thêm phần phong phú, sáng tạo Việc dạy học sinh ứng dựng SĐTD vào lập dàn ý cho bài văn miêu tả đợc thực hiện qua :

1 Hớng dẫn học sinh vẽ Sơ đồ t duy trong văn miêu tả(Giai đoạn 1).

Cấu trúc của một SĐTD gồm có : Phần chủ đề ( nội dung chính) ; Các nhánh chính( triển khai cho cho chủ đề) ; Nhánh phụ ( triển khai cho nhánh chính) ; Phần kí hiệu, biểu tợng, tranh

ảnh, kèm theo để làm cho sơ đồ thêm sinh động, đễ hình dung, liên tởng

- Trước khi giỳp học sinh vận dụng SĐTD vào việc lập dàn ý cho bài văn miờu tả nhất thiết giỏo viờn phải giỳp H hiểu về SĐTD, biết cỏch vẽ SĐTD, ứng dụng trong mụn học, cỏc dạng bài mà giáo viờn định sẽ ứng dụng SĐTD

- Cụng việc này là rất quan trọng, giỏo viờn cần thực hiện một cỏch nghiờm tỳc, cú

sự chuẩn bị kĩ, dự trự tốt những tỡnh huống xảy ra khi hướng dẫn H

Giỏo viờn giỳp H thấy được cỏc cụng việc sau :

- Tập hợp ý, tranh, ảnh liên quan đến chủ đề Công việc này cả

G và H đều cần phải chuẩn bị ( G để dạy, đa ra khi chốt bài, nhấn mạnh, tổng kết còn đối với H để thực hiện vào SĐTD của mình)

b) Tiến hành

- G mô tả, giúp H mô tả chủ đề của Sơ đồ bằng một từ, cụm từ ngắn gọn ( có thể là từ khóa trong đề bài) hoặc có thể mô tả chủ đề bằng hình ảnh và đặt hình ảnh ở vị trí phù hợp sao cho nổi bật nhất về màu sắc, kích thớc,…

- Đặt và trả lời các câu hỏi liên quan đến chủ đề ( sủ dụng

ph-ơng pháp động não) Những câu hỏi này tự H đặt ra và trả lời

khi hoàn thiện hoặc do G đặt ra để giúp đỡ cho H khi các em

vẽ Chú ý, giáo viên có thể hỗ trợ cho H ở bớc này bằng cách xây dựng hệ thống câu hỏi gợi ý mang tính tập trung, tránh tình trạng HS nêu các ý chung chung, tản mạn, không nổi bật đặc tr-

ng đối tợng miêu tả

- Từ chủ đề, G vẽ hoặc hớng dẫn để H vẽ những nhánh đậm ( nhánh chính) và gắn từ, cụm từ khóa ( hay hình ảnh ) trên nhánh Có thể thêm tranh ảnh minh họa cho sinh động tùy theo mạch liên tởng, tởng tợng

- Từ nhánh chính, mở ra các nhánh phụ với kích thớc nhỏ hơn và tiến hành tơng tự Gắn kết ý bằng cách đánh dấu mũi tên hoặc

đánh số thứ tự trớc sau Chú ý, những nhánh chính và nhánh phụ nên vẽ các đờng cong để tạo sự mềm mại cho sơ đồ đờng cong,

sự phân bậc phải đợc thể hiện bằng màu sác khác nhau

c) Hoàn thiện

- Bổ sung hình ảnh, màu sắc cần thiết cho đẹp, sinh động, bắt mắt, tạo hứng thú

- Kiểm tra lại từ khóa ( hình ảnh chủ đạo)

- Kiểm tra lại tổng thể Sơ đồ xem có cân đối và hợp lí cha.d) Thể hiện

Từ SĐTD mà H đã hoàn thành, H phải :

- Diễn đạt bằng ý lời nói

- Diễn đạt ý bằng cách viết câu, đoạn, bài

* Một số lu ý khi hớng dẫn H vẽ SĐTD :

- Để đảm bảo cho yêu cầu xác lập trọng tâm miêu tả, màu sắc

và kích thớc của các nhánh( chính, phụ) phải thể hiện điểm nhấn của các trọng tâm miêu tả ; thể hiện sự liên kết giữa các ý khác bậc và cùng bậc ; màu sắc còn có thể dùng thể hiện cảm xúc, đặc trng của đối tợng miêu tả

- SĐTD thờng trình bày theo chiều ngang, mỗi dòng chỉ có một

từ ngữ khóa( hoặc tranh, ảnh) đợc đặt trên vạch liên kết và nhánh chính đợc nối với chủ đề bằng nét đậm ; sơ đồ là một

hệ thống mở, không giới hạn những liên tởng độc đáo về đối tợngmiêu tả, bất kì từ ngữ nào trong sơ đồ cũng có thể mở rộng ý thành một chùm các liên kết Đây là những yêu cầu để đảm bảo tính mạch lạc và độc đáo của của SĐTD

- Để kích thích những liên tởng thú vị, G có thể xây dựng hệ thống câu hỏi nhằm khắc phục rào cản t duy Hớng dẫn H dùng biện pháp so sánh, nhân hóa trong quá trình liên tởng, diễn đạt Sơ đồ minh họa :

H1hhhhhhhhhhhhhhhhhhhh1

- Đây là việc làm rất cần thiết bởi trớc khi ứng dụng SĐTD nhất thiết H phải hiểu về SĐTD, biết cách vẽ rồi miwos đến ứng dụng

nó vào công việc lập dàn ý cho bài văn

2 ứng dụng sơ đồ t duy để hớng dẫn học sinh lập dàn ý cho bài văn miêu tả ở lớp 5 - Nhận biết cấu tạo của bài văn miêu tả ( Giai đoạn 2).

- Trớc khi ứng dụng SĐTD, giáo viên giúp H hiểu thế nào là văn miêu tả qua kiểm tra bài cũ, giới thiệu bài, trớc khi bắt đầu dạy

về tả cảnh ở những tiết đầu tiên trong chơng trình Tập làm vănlớp 5

- Sau khi H nắm đợc cách vẽ, biết cách vẽ, trình bày nội dung của SĐTD G cho H vận dụng vào bài cụ thể Vì thể loại văn miêu tả ở bậc học này bao gồm : Tả cây cối, đồ vật, con vật, cảnh và tả ngời Nhng là đối tợng H lớp 5 nên G chỉ tập trung vào bài văn

1 Mục tiêu : G giúp H nắm đợc cấu tạo ba phần ( mở bài, thân

bài, kết bài ) của một bài văn tả cảnh, tả ngời

2 Cách tiến hành : Dùng SĐTD khái quát kiến thức về cấu tạo bài văn tả cảnh, tả ngời

- Việc vẽ sơ đồ t duy ở giai đoạn này cách tốt nhất là tổ chức cho H làm việc theo nhóm

- G tổ chức cho H thực hiện qua các bớc cụ thể nh sau :

Bớc 1 Chuẩn bị

- Dụng cụ : Giấy trắng A4, bút màu

- Phơng hớng : Xác định chủ đề chính của sơ đồ là “ Cấu tạo bài văn tả cảnh ”, “ Cấu tạo bài văn tả ngời ”

Bớc 2 Tiến hành

- Đặt tờ giấy A4 nằm ngang

- G giúp H cụ thể hóa chủ đề bằng các từ ngữ khóa ( hoặc

hình ảnh) Đặt bút vẽ vào giữa trang giấy và làm nổi bật chủ

đề (Cấu tạo bài văn tả cảnh, cấu tạo bài văn tả cảnh ) theo phongcách riêng

- Câu hỏi gợi mở của G :

+ Bài văn tả cảnh, tả ngời đợc cấu tạo gồm mấy phần? ( Bậc 1) + Trong từng phần, nên trình bày những nội dung gì ? ( Bậc 2 ) + Trong từng nội dung, có thể triển khai ý chi tiết hơn nữa đợc không? ( Bậc 3)

- G gợi ý cho H thấy đợc :

+ Mỗi câu hỏi gợi ý là một nội dung cần triển khai, mỗi nội dung

là một nhánh của sơ đồ Trên mỗi nhánh, H còn có thể triển khai tiếp các ý nhỏ, bổ sung hình ảnh, kí hiệu cho nhánh đó

+ Lu ý về màu sắc, tính phân bậc của sơ đồ Cuối cùng, H dùngmũi tên chỉ sự gắn kết ý này ý kia, hoặc đánh số thứ tự , vẽ các

đờng bao quát gom ý

Bớc 3 Hoàn thiện

- G quan sát khi H vẽ để giúp H ngay khi các em vẽ hoặc các

em trình bày nội dung dàn bài để :

+ Bổ sung màu sắc cần thiết

+ Kiểm tra lại các chi tiết

+ Kiểm tra lại tổng thể sơ đồ có cân đối, đẹp mắt hay

không

Bớc 4 Thể hiện

- H thể hiện SĐTD vào giấy Sau đó kiểm tra lại độ chính xác

về nội dung, màu sắc, cách thể hiện

3 ứng dụng sơ đồ t duy để hớng dẫn học sinh lập dàn ý cho bài văn miêu tả ở lớp 5- Cấu tạo bài văn tả cảnh(Giai đoạn 3)

1 Mục tiêu : Từ cấu tạo bài văn miêu tả G giúp H biết phân tích cấu tạo của một bài văn tả cảnh cụ thể

- Thông qua cấu tạo bài văn tả cảnh nói chung mà H có thể áp dụng cho mọi đối tợng miêu tả là cơn ma, cảnh sông nớc, hồ, cảnh

đẹp quê hơng, cảnh đẹp một nơi em đợc đến thăm,

2 Cách tiến hành : Dùng SĐTD để phân tích cấu của bài văn “ Quang cảnh làng mạc ngày mùa” ( Tô Hoài ) ( SGK Tiếng Việt 5,

tập 1, trang 10 ) - Bài minh họa.

- G tổ chức cho H thực hiện qua các bớc cụ thể nh sau :

Bớc 1 Chuẩn bị

Dụng cụ : Giấy trắng A4, bút màu, một số tranh ảnh ( G, H

chuẩn bị trớc)

Phơng hớng : Xác định chủ đề chính của sơ đồ là “ Quang cảnh làng mạc ngày mùa”

Bớc 2 Tiến hành

Đặt tờ giấy A4 nằm ngang

H cụ thể hóa chủ đề bằng các từ ngữ khóa ( Tác giả miêu tả từng bộ phận của cảnh nên từ ngữ khóa để triển khai chủ đề là những từ thể hiện từng phần của cảnh)

Câu hỏi gợi mở của G :

+ Tác giả miêu tả cảnh làng mạc ngày mùa theo trình tự nào ? + Tác giả chọn miêu tả những bộ phận nào của cảnh ? ( Bậc 1) + Trong từng bộ phận của cảnh, tác giả đã chọn lọc những cảnh vật cụ thể nào ? Tác giả dùng các giác quan nào để qua sát từng cảnh vật đó ? ( Bậc 2)

+ Tác giả miêu tả cảnh vật thông qua các từ ngữ nào ? ( Bậc 3 ) + Các em có thể dùng những hình ảnh nào để minh họa cho các

từ ngữ đó ?

Bớc 3 Hoàn thiện

- Bổ sung màu sắc cần thiết

- Kiểm tra lại các chi tiết

- Kiểm tra lại tổng thể sơ đồ có cân đối, đẹp mắt hay không

Bớc 4 Thể hiện