Giáo án dạy thêm ngữ văn 12

Khái niệm Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí là kiểu bài viết mà người viết sử dụng ngôn ngữ để đánh giá, trao đổi, bàn bạc và đưara ý kiến của mình về một tư tưởng, đạo lí đang tồn tại

Trang 1

Giáo án dạy thêm

Tuần 1: RÈN LUYỆN KĨ NĂNG LÀM BÀI VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

Ngày soạn: 15/ 9/ 2014

A Mục tiêu buổi dạy

Giúp HS:

- Nắm bắt những kiến thức cơ bản về kiểu bài Nghị luận xã hội

- Rèn luyện kĩ năng làm bài văn NLXH

- Buổi 1: Kĩ năng nhận diện đề, tìm hiểu đề và bước đầu viết mở bài

B Phương pháp thực hiện

- Phát vấn, gợi mở, hướng dẫn giải quyết các đề văn

C Phương tiện thực hiện

- Giáo án, SGK, các tài liệu tham khảo

D Tiến trình lên lớp

1 Câu hỏi kiểm tra:

Thế nào là NLXH? NLXH có mấy dạng cơ bản

2 Tiến trình buổi dạy

3

Hoạt động của

thầy

trò

Nội dung cần đạt

Thế nào là

Nghị luận xã

hội? NLXH có

mấy kiểu bài?

Thế nào là nghị

luận về tư

tưởng, đạo lí?

Dựa vào kiến thức đã học để trình bày

I Khái lược về Nghị luận xã hội

1 Khái niệm

Nghị luận xã hội là kiểu bài viết mà người viết sử dụng ngôn ngữ của mình để đánh giá, trao đổi, bàn bạc, đưa ra ý kiến của mình về một vấn đề nảy sinh trong đời sống xã hội

2 Phân loại

Nghị luận xã hội có 3 kiểu bài cơ bản

- Nghị luận về tư tưởng, đạo lí

- Nghị luận về một hiện tượng

- Nghị luận xã hội kết hợp với nghị luận văn học

II Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí

1 Khái niệm

Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí là kiểu bài viết mà người viết sử dụng ngôn ngữ để đánh giá, trao đổi, bàn bạc và đưara ý kiến của mình về một tư tưởng, đạo lí đang tồn tại trong đời sống xã hội ( Có tư tưởng hợp lí, có tư tưởng không hợp lí, có tưởng vừa có yếu tố hợp lí, vừa

Trang 2

Nghị luận về tư

tưởn, đạo lí có

những dạng đề

cơ bản nào?

Mỗi loại cho 1

ví dụ cụ thể

Ra đề, yêu cầu

học sinh xác

định yêu cầu

cầu của đề, đặc

biệt là xác định

được tư tưởng

cần nghị luận

Sau đó gv

chỉnh sửa và bổ

sung

Làm thế nào để

xác định chính

xác tư tưởng

Trao đổi, thảo luận theo nhóm

để đi đến câu trả lời

Tìm hiểu đề 1 cách cá nhân, độc lập

Trao đổi, thảo luận nhóm

có yếu tố không hợp lí

2 Các dạng đề cơ bản

* Đề chưa xác định tư tưởng mà đòi hỏi người đọc phải đặt ra tư tưởng

Ví dụ:

- Bản chất của của thành công

- Ơi! Sống đẹp là thế nào hỡi bạn ( Tố Hữu)

- Hạnh phúc là gì?

* Đề đã cho sẵn tư tưởng và đỏi hỏi người viết trình bày suy nghĩ:

Ví dụ:

- Tư tưởng được đặt ra qua một câu danh ngôn:

Suy nghĩ của anh( chị) về câu ngạn

ngữ sau của người Hi Lạp: Hãy đi về phía mặt trời, bóng tối sẽ ngả về phía sau bạn

- Tư tưởng được đặt ra qua 1 câu thơ: Nhà thơ Hoàng Trung Thông đã viết:

Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành công

Suy nghĩ của anh( chị) về tư tưởng được đặt

ra qua câu thơ trên

- Tư tưởng được đặt ra qua 1 câu chuyện ngắn

Ví dụ: Câu chuyện về những chiếc đinh…

3 Kĩ năng làm bài

a Kĩ năng phân tích đề

-Phân tích đề là yếu tố quan trọng bậc nhất

để tạo nên sự thành công của bài viết Vấn đề cốt lõi trong quá trình phân tích đề chính là xác định một cách chính xác tư tưởng cần được nghị luận

- Để xác định tư tưởng nghị luận không phải

là vấn đề dễ dàng bởi tư tưởng lúc nào cũng được chuyển tải qua cách nói gián tiếp, qua cách nói đầy ẩn ý

- Kĩ năng xác định tư tưởng cần nghị luận + Chọn những từ ngữ những hình ảnh khó hiểu, chứa đựng ẩn ý

Trang 3

cần nghị luận

Ra đề và yêu

cầu học sinh

xác định tư

tưởng cần nghị

luận cho hệ

thống đề vừa

cho

Thực hành xác định yêu cầu của đề ( Có thể trao đổi nhóm nhỏ:2-3

người)

Ví dụ:

- Mặt trời, bóng tối ( Hãy đi về phía mặt trời, bóng tối sẽ ngả về phía sau bạn)

- Bán sức lao động của mình cho người trả giá cao nhất, không cho phép ai ra giá để mua tâm hồn ( Bức thư mà Lincon gửi cho ông hiệu trưởng)

+ Giaỉ thích nghĩa của những từ ngữ, hình ảnh chứa đựng ẩn ý

Ví dụ: Mặt trời: Tượng trưng cho những điều tốt đẹp

Bóng tối: Những điều xấu xa + Ghép Nghĩa các từ ngữ, hình ảnh ấy để có nghĩa hoàn chỉnh Nghĩa hoàn chỉnh ấy chính

là tư tưởng cần nghị luận

Ví dụ: Nếu chúng ta luôn hướng đến những điều tốt đẹp thì những điều chưa tốt đẹp sẽ lùi xa chúng ta

 Thực hành tiết 1:

Đề 1: Trong bức thư gửi cho ông hiệu trưởng, nơi con mình theo học, tổng thống

mĩ Lincon viết: Thưa thầy! Xin thầy hãy dạy cho cháu biết cách bán sức lao động của mình cho người trả giá cao nhất nhưng không cho phép ai ra giá để mua tâm hồn mình.

Đề 2: Không phải tất cả mọi thứ óng ánh đều là vàng

Đề 3: Học tập có rễ cay đắng nhưng quả ngọt ngào

E Củng cố- dặn dò

- Nắm được các kiểu bài NLXH

- Có kĩ năng phân tích đề, xác định chính xác tư tưởng cần nghị luận

- Viết phần giải thích tư tưởng

Trang 4

Ngày soạn: 22/ 9/ 2014

A.Mục tiêu buổi dạy

Giúp HS:

- Buổi 2: Kĩ năng viết mở bài

C.Phương tiện thực hiện

D.Tiến trình lên lớp

Cách xác định tư tưởng cần nghị luận?

thầy

Hoạt động của trò

Nêu yêu cầu cần

đạt của một mở

bài nói chung và

mở bài cho kiểu

bài nghị luận về

TT- ĐL nói riêng

Phần mờ bài

thường có những

nội dung cơ bản

nào?

Huy động kiến thức và quá trình thực hành viết văn để trả lời

Huy động kiến thức để trả lời

b Kĩ năng viết mở bài

* Yêu cầu:

- Viết ngắn gọn ( 4 hoặc 5 câu)

- Viết có tính hấp dẫn, lôi cuốn, đặc biệt là

ở phần dẫn dắt

- Giới thiệu được tư tưởng, đạo đức cần nghị luận

Ví dụ: Trong toán học, phép chia cho ta kết quả nhỏ hơn Nhưng trong cuộc sống phép chia lại mang đến cho chúng ta những điều kì diệu Cho đi nghĩa là chúng ta đang nhận lại những

điều vô cùng tốt đẹp Bởi thế, người hạnh phúc nhất là người luôn đem lại hạnh phúc cho người khác.

* Kết cấu của mở bài Phần mở bài thường có hai nội dung cơ bản:

- Dẫn dắt

- Giới thiệu luận đề Sức hấp dẫn của mở bài nằm ở cách dẫn dắt ( độc đáo hay không? Hấp dẫn hay không? Có sức lôi cuốn hay không?)

Trang 5

Giáo viên đọc mở

bài mẫu, nêu cách

gọi mở bài và yêu

cầu HS khái quát

thành lí thuyết

Làm việc

hướng dẫn của giáo viên

Làm việc

* Những cách mở bài cơ bản

- Kiểu diễn dịch + Dẫn dắt bằng những câu có liên quan đến nội dung tư tưởng

+ Trích dẫn tư tưởng

Ví dụ:

Không có gian nan nào là không thể vượt qua nếu như mỗi con người đều chiến thắng được bản thân mình Bởi thế, Nguyễn Bá Học đã

khẳng định: Đường đi khó không phải vì ngăn sông cách núi mà khó vì lòng người ngại núi e sông.

- Kiểu mở bài quy nạp + Trích dẫn tư tưởng

+ Diễn giải bằng một vài câu có liên quan đến nội dung tư tưởng

Ví dụ:

Sự học như bơi thuyền ngược nước, không tiến

ắt phải lùi Không có quá trình học tập nào là

dễ dàng Con đường học tập là con đường nhiều chông gai, thử thách nhất

- Kiểu mở bài tương liên + Chọn một tư tưởng có nội dung tương đồng hoặc tương phản để dẫn dắt

Ví dụ: Nhân dân ta vẫn khẳng định Một nụ cười bằng mười thang thuốc bổ Tiếng cười

mang đến cho con người, cho thế giới những điều hết sức kì diệu Cũng quan điểm này, nhà

văn Nga Gorki đã kết luận: Tiếng cười chính là một đức hạnh của con người

- Kiểu mờ bài bằng con số ấn tượng + Đưa ra một con số biết nói liên quan đến tư tưởng

Ví dụ: 95% số học sinh có điểm thi môn sử trong kì thi tốt nghiệp THPT năm 2011-1012 là dưới năm Đó thực sự là một con số đang báo động và là một minh chứng rõ ràng cho một tư tưởng đang được các bạn học sinh thừa nhận:

Trang 6

Ra đề và yêu cầu

HS viết ít nhất hai

mở bài khác nhau

cho cùng chung

một đề

+ MB diễn dịch

+ MB quy nạp

Mở bài tương liên

Làm việc cá nhân dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Môn học lịch sử không thực sự hữu ích trong thời đại phát triển kinh tế.

* Thực hành Viết các mở bài khác nhau cho đề văn sau:

Nếu bạn bắn vào quá khứ một phát súng lục, tương lai sẽ bắn vào bạn một phát đại bác

Trình bày suy nghĩ của anh( chị) về tư tưởng trên của Gớt

Mở bài 1:

Lịch sử là một phần máu thịt, một phần tâm hồn của dân tộc Bởi thế, nếu chúng ta chối bỏ lịch sử là chúng ta đang chối bỏ chính bản thân mình Bàn về điều này, Gớt đã khẳng định:

Nếu bạn bắn vào quá khứ một phát súng lục, tương lai sẽ bắn vào bạn một phát đại bác.

Mở bài 2:

Nếu bạn bắn vào quá khứ một phát súng lục, tương lai sẽ bắn vào bạn một phát đại bác( Gớt) Lịch sử tạo nên dân tộc và tạo nên

chính bản thân mỗi con người Nếu chúng ta quay lưng với lịch sử, tương lai cũng sẽ không đón nhận chúng ta

Mở bài 3: Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dặn dò:

Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam

Ghi nhớ lịch sử là ghi nhớ tâm hồn của cả dân tộc để rồi hoàn thiện nhân cách của mỗi con người Không ai có quyền quay lưng lưng với

lịch sử, quay lưng với quá khứ bởi: Nếu bạn bắn vào quá khứ một phát súng lục, tương lai

sẽ bắn vào bạn một phát đại bác.

D Củng cố - Dặn dò

- Nắm được các yêu cầu cơ bản khi viết một mở bài

- Các cách viết mở bài từ đạt yêu cầu đến hay

- Thực hành viết các mở bài khác nhau cho cùng một đề văn

Trang 7

Ngày soạn: 29/9/2014

Giúp HS:

- Buổi 3: Kĩ năng viết đoạn văn giải thích tư tưởng

Có mấy cách viết mở bài với kiểu bài nghị luận về tư tưởng, đạo lí

thầy

Mục đích khi viết

đoạn văn giải thích

là gì?

Những điều lưu ý

khi viết đoạn giải

thích là gì? Làm

thế nào để viết

đoạn văn giải thích

có hiệu quả

Giáo viên trình

bày ví dụ minh

họa: Đoạn văn có

sử dụng thao tác

lập luận giải thích

Suy ngẫm và trả lời

Trao đổi, thảo luận

Học sinh theo dõi và suy ngẫm, rút ra bài học cho bản thân

d Kĩ năng viết đoạn giải thích tư tưởng

* Mục đích

- Giải thích là giúp người đọc hiểu về tư tưởng đang bàn luận

- Chỉ khi hiểu được tư tưởng thì quá trình bàn luận mới phát huy hiệu quả

* Yêu cầu:

- Viết ngắn gọn

- Tập trung giải nghĩa những từ ngữ, hình ảnh chứa đựng nhiều tầng nghĩa

- Khẳng định nghĩa trọn vẹn cũng chính là

tư tưởng cần bàn luận

Ví dụ:

Mặt trời là hành tinh quan trọng bậc nhất đối với trái đất Mặt trời cung cấp ánh sáng, nuôi dưỡng sự sống Bởi thế, mặt trời tượng

trưng cho vẻ đẹp, cho sự nhân văn Đi về phía mặt trời là hướng tới lối sống nhân văn cao cả.

Ngược lại, bóng tối tượng trưng cho những điều chưa tốt đẹp, chưa hoàn thiện Chúng ta sẽ tránh xa được bóng tối nếu như chúng ta biết hướng tới ánh sáng Ý nghĩa cao cả của câu

Trang 8

Ra đề và yêu cầu

học sinh sử dụng

thao tác giải thích

để viết đoạn văn

+ Chia lớp 4

nhóm, mỗi nhóm

làm việc một đề

khác nhau

Nhóm 1: Giải

thích tư tưởng:

Không phải mọi

thứ óng ánh đều là

vàng

Nhóm 2: Tư tưởng

Thói xấu ban đầu

như người khách

qua đường, sau

trở thành bạn thân

ở chung nhà và

cuối cùng trở

thành một ông chủ

khó tính.

Viết đoạn văn theo yêu cầu của giáo viên

Mỗi cá nhân học sinh viết

1 đoạn, sau

đó có thể trao đổi để sửa chữa

1 đoạn, sau

ngạn ngữ chính là: Hãy sống và hướng tới những lí tưởng cao đẹp, con người sẽ tránh xa được những điều xấu xa, phàm tục

* Thực hành + Đề 1: Không phải mọi thứ óng ánh đều là vàng

+Đề 2: Thói xấu ban đầu như người khách qua đường, sau trở thành bạn thân ở chung nhà và cuối cùng trở thành một ông chủ khó tính

Đề 3: Sự học như bơi thuyền ngược nước, không tiến ắt phải lùi

+ Đề 4: Con người đôi lúc cũng cần như chiếc bút chì, cần phải có tẩy

Đoạn 1: Mọi thứ óng ánh đều tạo nên sức hút đối với con người bởi nó tượng trưng cho vẻ đẹp và sự quyến rũ Vàng là minh chứng tiêu biểu cho điều đó Sự óng ánh bề ngoài của vàng cùng với chất liệu tốt bên trong đã khiến vàng trở thành thứ kim loại quý giá nhất Nhưng, không phải sự óng ánh bên ngoài nào cũng được kết hợp với phẩm chất tốt bên trong Có những sự vật, hiện tượng, có những con người

nhìn hình thức rất óng ánh nhưng nội dung bên trong lại rất tầm thường Khi đó, óng ánh chưa hẳn đã là vàng Một hình thức đẹp chưa hẳn đã

chứa đựng một nội dung đẹp

Đoạn 2:

Thói xấu là những biểu hiện sai trái, những biểu hiện không đẹp trong cuộc sống Con người ta lúc sinh ra vốn không có thói xấu Lúc

đó thói xấu chỉ là khách qua đường Nhưng nếu

như con người không bản lĩnh, “làm quen” với

thói xấu thì thói xấu sẽ trở thành bạn thân ở chung nhà, rất khó khăn để từ bỏ chúng Và điều đáng lo ngại nhất là cuối cùng thói xấu sẽ trở thành một ông chủ khó tính sai khiến chúng

làm những việc không tốt mà chúng ta không muốn Như vậy, thói xấu không tự nhiên ở trong ta nhưng nếu ta làm quen với thói xấu thì

sẽ rất khó từ bỏ, thậm chí thói xấu sẽ sai khiến

Trang 9

Sự học như bơi

thuyền ngược

nước, không tiến

ắt phải lùi

Con người đôi lúc

cũng cần như

chiếc bút chì, cần

phải có tẩy

1 đoạn, sau

chúng ta làm những điều trái với chuẩn mực đạo đức xã hội

+ Đoạn 3:

Sự học quả thực như bơi thuyền ngược nước

bởi người học phải trải qua vô vàn khó khăn, vất vả Đỉnh núi tri thức là đỉnh núi cao nhất

Để vượt qua được đỉnh núi tri thức, mỗi người cần phải có ý chí và nghị lực lớn; phải vững tay chèo để đưa con thuyền bơi ngược dòng nước Nếu không có tinh thần vượt khó tiến lên, con thuyền sẽ bị dòng nước đẩy lùi, việc học sẽ không đạt được kết quả

Đoạn 4: Chiếc bút chì lúc nào cũng có tẩy Nhiệm vụ của tẩy chì là xóa bỏ những chữ, những nét vẽ không phù hợp, không có giá trị thẫm mĩ Cuộc sống của mỗi con người cũng thế Có những lúc chúng ta sẽ vấp ngã, sẽ mắc phải sai lầm Những lúc đó, con người cần phải can đảm xóa bỏ đi những vấp ngã, sai lầm để hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn Chiếc tẩy của cuộc đời con người chính là bản lĩnh Hãy bản lĩnh lãng quên sai lầm, vấp ngã để bắt đầu xây dựng những lí tưởng sống mới cao đẹp Chỉ

có như thế, con người mới có bức tranh cuộc sống đẹp tươi

D Củng cố - Dặn dò

- Nắm được các yêu cầu cơ bản khi viết một đoạn văn giải thích

- Các cách viết đoạn văn giải thích từ đạt yêu cầu đến hay

- Thực hành viết các đoạn giải thích cho các để văn đã cho

Trang 10

Ngày soạn: 06/10/2014

Giúp HS:

- Buổi 4: Kĩ năng viết đoạn văn bàn luận về tư tưởng

Nêu cách viết giải thích một tư tưởng, đạo lí

thầy

Em hiểu thế nào là

bình luận? Bình

luận về tư tưởng

có nghĩa là thế

nào?

Xây dựng lí lẽ

( Bàn luận về tư

tưởng)

Suy ngẫm, trao đổi

Nghe, đọc

và ghi nhận

e Kĩ năng viết đoạn bình luận tư tưởng

Khi viết đoạn bình luận tư tưởng cần chú ý những vấn đề cơ bản sau:

- Trình bày quan điểm, đánh giá của bản thân

về tư tưởng ( Tư tưởng hợp lí hay không hợp lí…) Khi đánh giá, lí lẽ phải rõ ràng, sắc bén

- Sau khi đánh giá, người viết vận dụng các thao tác như chứng minh, phân tích để tạo sức thuyết phục cho ý kiến mình vừa trình bày Mỗi

ý phân tích, chứng minh có thể tách thành một đoạn văn Khi phân tích, chứng minh đòi hỏi dẫn chứng phải mang tính phổ quát, chính xác

và có tính thuyết phục cao

Ví dụ: Bình luận tư tưởng: Quê hương chính

là nơi đẹp nhất

 Thứ nhất: Trình bày ý kiến đánh giá:

- Với mỗi con người, chúng ta nên nhận thức rõ ràng chân lí tưởng chừng như đơn giản này: Sẽ không có bất cứ nơi nào trên trái đất đẹp bằng chính nơi mình đã sinh ra, nơi chôn rau cắt rốn Quê hương chính là thế giới kì diệu

Định dạng
Số trang	17
Dung lượng	137 KB