Tiết 107: Hội Thoại

Hoạt động nhóm: Em hãy thể hiện các quan hệ trên hàng, d ới hàng,ngang hàng của các nhân vật thông qua các mối quan hệ xã hội?. NHÂN VậT Cô giáo mẹ bạn Thanh Trang Bà bà của Tuấn B

Kiểm tra bài cũ:

-Trình bày cách thực hiện hành động nói? Đặt một câu nghi vấn với mục đích cầu khiến.

NG÷ v¨n 8 :

TiÕt 107

-néi dung bµi häc :

1 Vai x· héi trong héi tho¹i

2 LuyÖn tËp.

- Cuộc hội thoại gồm có mấy nhân

vật? Đó là những nhân vật nào?

- Em có nhận xét gì về quan hệ giữa các nhân vật tham gia hội thoại?

I.Vai xã hội trong hội thoại

1.Ví dụ:

NGữ văn 8 : Tiết 107 - hội thoại

Cô giáo(mẹ bạn Trang); Bà(bà của Tuấn ); Bạn Trang; Bạn Anh.

+ Quan hệ gia đình,quan hệ thầy trò,quan hệ tuổi tác,quan hệ bạn bè.

Hoạt động nhóm: Em hãy thể hiện các quan hệ trên hàng, d ới hàng,ngang hàng của các

nhân vật thông qua các mối quan hệ xã hội ?

NHÂN VậT

Cô giáo

( mẹ bạn Thanh

Trang)

Bà (bà của

Tuấn)

Bạn Thanh Trang

Bạn Quế Anh

Ngang hàng

D ới hàng

Trên hàn g

Bạn

bè

Tuổi

tác

Thầy

trò

Gia

đình

Quan hệ

Quan

hệ xã

hàng

D ới hàng

Trên hàng

Quan hệ

Ngang hàng

D ới hàng

Trên hàng D ới hàng Ngang hàng

Trên hàng

Quan hệ Quan hệ

NHÂN VậT

Cô giáo

( mẹ bạn Thanh

Trang)

Bà (bà của

Tuấn)

Bạn Thanh Trang

Bạn Quế Anh

Ngang hàng

D ới hàng

Tên

hàn g

Bạn

bè

Tuổi

tác

Thầy

trò

Gia

đình

Quan hệ

Quan

hệ xã

hàng

D ới hàng

Tên hàng

Quan hệ

Ngang hàng

D ới hàng

Tên hàng D ới hàng Ngang hàng

Tên hàng Quan hệ

- Trong cuộc hội thoại trên, những quan hệ đó đ ợc thực

hiện trực tiếp qua những từ ngữ nào?

- Trong cuộc hội thoại trên, những quan hệ đó đ ợc thực

hiện trực tiếp qua những từ ngữ nào?

- Vậy qua các từ ngữ x ng hô, các tình thái từ em có nhận xét gì về quan hệ tình cảm của các nhân vật trong cuộc hội thoại ?

- Các tình thái từ đ ợc thêm vào câu nhằm mục đích gì?

I/ Vai xã hội trong hội thoại

1.Ví dụ:

NGữ văn 8 : Tiết 107 - hội thoại

+ Các tình thái từ đ ợc thêm vào câu để cấu tạo câu nghi vấn, câu cầu khiến, câu cảm thán và để biêủ thị các sắc thái tình cảm của ng ời nói.

+ Tình thái từ : à , ạ…

+Qua các từ x ng hô nh là :bà ,cô , em…

2.Ví dụ2:

Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên c ời hỏi:

- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?

[ ] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi

c ời rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp Vì tôi biết rõ ,nhắc

đến mẹ tôi,,cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một ng ời đàn bà đã bị cái tội là goá chồng,nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha h ơng cầu thực.Nh

ng đời nào tình th ơng yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến.[ ]

Tôi cũng c ời đáp lại cô tôi:

-Không! Cháu không muốn vào.Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

- Sao lại không vào?Mợ mày phát tài lắm,có nh dạo tr ớc đâu!

Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đ a nhìn tôi Tôi lại

im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng thắt lại ,khoé mắt tôi đã

cay cay.Cô tôi liền vỗ vai tôi c ời mà nói rằng:

- Mày dại quá, cứ vào đi,tao chạy cho tiền tàu.Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

Tỏ sự ngậm ngùi th ơng xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp:

-Sao cô biết mợ con có con?

Cô tôi vẫn cứ t ơi c ời kể các chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội

xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một hôm đi qua chợ thấy mẹ

tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn.[ ]

Cô tôi ch a dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là một vật nh hòn đá hay cục thuỷ

tinh,đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.

-Vậy mày hỏi cô Thông- tên ng ời đàn bà họ nội xa kia- chỗ ở của mợ mày rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về Tr ớc sau

cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi đ ợc sao?

Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

[ ] Tôi c ời dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

- Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao

cũng đỡ tủi cho cậu mày ,và mày cũng còn phải có họ, có hàng, ng ời ta hỏi đến chứ?

- Qua đoạn hội thoại em có nhận xét gì về cách xử sự

của ng ời cô với bé Hồng?

+ Cách xử sự của ng ời cô là thiếu thiện chí,vừa không phù hợp với quan hệ ruột thịt,vừa không thể hiện thái độ đúng mực của ng ời trên

đối với ng ời d ới.

-Tr ớc cách xử sự của ng ời cô bé Hồng có thái có thái độ nh thế nào?

NGữ văn 8 : Tiết 107 - hội thoại

I/ Vai xã hội trong hội thoại

1.Ví dụ:

2 Ví dụ2

+ Bé Hồng bất bình tr ớc cách xử sự của ng ời cô nh ng đã cố gắng kìm nén để giữ đ ợc thái độ lễ phép.

- Tìm những chi tiết minh hoạ ?

2.Ví dụ2:

Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên c ời hỏi:

- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?

[ ] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi

c ời rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp Vì tôi biết rõ ,nhắc

đến mẹ tôi,cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một ng ời đàn bà đã bị cái tội là goá

chồng,nợ nần cùng túng quá phải bỏ con cái đi tha h ơng cầu thực.Nh ng

đời nào tình th ơng yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm

tanh bẩn xâm phạm đến.[ ]

Tôi cũng c ời đáp lại cô tôi:

-Không! Cháu không muốn vào.Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

- Sao lại không vào?Mợ mày phát tài lắm,có nh dạo tr ớc đâu!

Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đ a nhìn tôi Tôi lại

im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng thắt lại ,khoé mắt tôi đã

cay cay.Cô tôi liền vỗ vai tôi c ời mà nói rằng:

- Mày dại quá, cứ vào đi,tao chạy cho tiền tàu.Vào mà bắt mợ mày

may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

Tỏ sự ngậm ngùi th ơng xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp:

-Sao cô biết mợ con có con?

Cô tôi vẫn cứ t ơi c ời kể các chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội

xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một hôm đi qua chợ thấy mẹ

tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn.[ ]

Cô tôi ch a dứt câu cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là một vật nh hòn đá hay cục thuỷ

tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.

-Vậy mày hỏi cô Thông- tên ng ời đàn bà họ nội xa kia- chỗ ở của mợ mày,rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về Tr ớc sau

cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi đ ợc sao?

Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

[ ] Tôi c ời dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

- Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao

cũng đỡ tủi cho cậu mày ,và mày cũng còn phải có họ, có hàng, ng ời ta hỏi đến chứ?

(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

Vai xã hội đ ợc xác định bằng các quan hệ xã hội:

+Quan hệ trên - d ới, ngang bằng (theo tuổi tác,thứ bậc trong gia đình) + Quan hệ thân - sơ (theo mức độ quen biết,thân tình)

NGữ văn 8 : Tiết 107 - hội thoại

- Vậy em hiểu vai xã hội là gì?

- Em hãy giải thích vì sao Hồng lại phải kìm nén nh vậy?

+ Vì Hồng là vai d ới phải có bổn phận tôn trọng ng ời trên.

I/ Vai xã hội trong hội thoại

2 Ví dụ2

- Tìm những chi tiết minh hoạ ?

+Cúi đầu không đáp

+ C ời đáp lại

+ Im lặng cúi đầu xuống đất

+ C ời dài trong tiếng khóc

-Vai xã hội đ ợc xác định bằng những quan hệ xã hội nào?

Vai xã hội là vị trí của ng ời tham gia hội thoại đối với ng ời khác trong cuộc thoại.

.Mối quan hệ xã hội rất đa dạng, nên vai xã hội của mỗi

ng ời cũng đa dạng nhiều chiều

- Vậy khi tham gia hội thoại ta cần chú ý điều gì?

- Em có nhận xét gì về quan hệ xã hội cũng nh các vai xã hội

trong hội thoại?

. Khi tham gia hội thoại, mỗi ng ời cần xác định đúng vai

của mình để chọn cách nói cho phù hợp

I/ Vai xã hội trong hội thoại

2 Ví dụ2

NGữ văn 8 : Tiết 107 - hội thoại

-Ngoài những quan hệ xã hội trên,em còn biết những mối quan

hệ xã hội nào khác?

+Quan hệ giới tính;quan hệ địa vị;quan hệ chức vụ xã hội;quan hệ

bạn bè đồng nghiệp

I/ Vai xã hội trong hội thoại

1 Ví dụ 1:

2 Ví dụ 2:

* Ghi nhớ.

- Vai xã hội là vị trí của ng ời tham gia hội thoại đối với ng

ời khác trong cuộc thoại Vai xã hội đ ợc xác định bằng các quan

hệ xã hội :

+ Quan hệ trên - d ới, ngang bằng(theo tuổi tác,thứ bậc trong gia đình)

+ Quan hệ thân - sơ(theo mức độ quen biết,thân tình)

- Mối quan hệ xã hội rất đa dạng, nên vai xã hội của mỗi ng

ời cũng đa dạng nhiều chiều Khi tham gia hội thoại, mỗi ng ời cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp

NGữ văn 8 : Tiết 107 - hội thoại

* Ghi nhớ (SGK trang 94)

I/ Vai xã hội trong hội thoại

1.Ví dụ:

2 Ví dụ2

II/ Luyện tập.

Bài 1: Những chi tiết trong bài "Hịch t ớng sĩ" thể hiện thái

độ vừa nghiêm khắc vừa khoan dung của Trần Quốc Tuấn

với binh sĩ d ới quyền.

- Trong bài "Hịch t ớng sĩ" đoạn nào thể rõ nhất thái độ vừa nghiêm

khắc vừa khoan dung của Trần Quốc Tuấn với binh sĩ d ới quyền?

+ Đoạn: "Các ng ơi ở cùng ta dẫu cho các ng ơi không muốn

vui vẻ phỏng có đ ợc không“.

- Trong đoạn văn trên Trần Quốc Tuấn đã thực hiện những vai xã hội nào? Dựa trên những mỗi quan hệ nào?

+ Với quan hệ chủ t ớng: ông đứng ở vai trên + Quan hệ những ng ời cùng cảnh ngộ: ông tâm tình với binh sĩ nh những ng ời cùng cảnh ngộ ở vai ngang hàng.

NGữ văn 8 : Tiết 107 - hội thoại

- Nhóm 1: Dựa vào đoạn trích và những điều em đã biết về truyện

"Lão Hạc", hãy xác định vai xã hội của hai nhân vật tham gia cuộc

thoại trên?

Bài 2: Đọc đoạn trích d ới đây và trả lời câu hỏi: Tôi nắm lấy cái vai gầy của lão, ôn tồn bảo:

- Chẳng kiếp gì sung s ớng thật, nh ng có cái này là sung s ớng: bây giờ cụ ngồi xuống phản này chơi, tôi đi luộc mấy củ khoai lang, nấu một ấm n ớc chè t ơi thật đặc; ông con mình ăn khoai, uống n ớc chè rồi hút thuốc lào thế là sung

s ớng - Vâng! Ông giáo dạy phải! Đối với chúng mình thì thế là sung s ớng Lão nói xong lại c ời đ a đà Tiếng c ời g ợng nh ng nghe đã hiền hậu lại Tôi vui vẻ bảo:

- Thế là đ ợc, chứ gì? Vậy cụ ngồi xuống đây, tôi đi luộc khoai, nấu n

ớc - Nói đùa thế, chứ ông giáo cho để khi khác

(Nam Cao, Lão Hạc)

của nhà văn cho thấy thái đọ vừa kính trọng, vừa thân tình của nhân

vật ông giáo đối với lão Hạc? nhân vật tham gia cuộc thoại trên?

Đáp án bài tập 2:

Nhóm 1:Vai xã hội của

ông giáo,lão Hạc.

- Về địa vị xã hội ông giáo

là một ng ời có địa vị xã

hội cao hơn một nông

dân nh lão Hạc

- Về tuổi tác lão Hạc có vị

trí cao hơn

Nhóm 2:Chi tiết cho thấy thái

độ kính trọng, thân tình của

ông giáo đối với lão Hạc.

- Ông giáo nói với lão Hạc bằng lời

lẽ ôn tồn, thân mật nắm lấy vai lão, mời lão hút thuốc, uống n ớc,

ăn khoai Trong lời lẽ, ông giáo gọi lão Hạc là cụ, x ng hô gộp hai

ng ời là ông con mình (thể hiện sự kính trọng ng ời già), x ng là tôi

(thể hiện quan hệ bình đẳng)

Bài 3: Hãy thuật lại một cuộc trò chuyện mà em đã đ ợc đọc, đã

chứng kiến hoặc tham gia Phân tích vai xã hội của những ng ời

tham gia cuộc thoại, cách đối xử của họ với nhau thể hiện qua lời

thoại và qua các cử chỉ thái độ kèm theo lời

Bài 4: Khoanh tròn vào chữ cái đứng tr ớc câu trả lời đúng trong

các câu sau:

2,Một ng ời cha nói chuyện với một ng ời con về công việc gia đình Trong cuộc hội thoại đó, quan hệ giữa hai ng ời là quan hệ gì?

A Quan hệ gia đình B Quan hệ tuổi tác

C Quan hệ chức vụ xã hội D Quan hệ họ

hàng

1,Trong hội thoại ng ời có vai xã hội thấp phải có

thái độ ứng xử với ng ời có vai xã hội cao nh thế

nào?

H íng dÉn vÒ nhµ:

- N¾m ch¾c néi dung phÇn ghi nhí

- Lµm tiÕp c¸c bµi tËp 1,2(c),3/94-95 sgk.

- ChuÈn bÞ bµi : §i bé ngao du.