KHAI NI:tM VE KE TOAN Cac vj qwin ly trong m9t doanh nghi~p hay m9t cd quan Chinh phu cling din phai co nhung tin tUc v'e tlnh tr:;tng Uti chinh cua doanh nghi~p hay cd quan cua mlnh..
Trang 1LU~N AN PHO TIEN SI KHOA HOC KINH TE
Ngu'oi Huang D~n Khoa H9c:
PG~PT& Khoa hQc kinh t6 UNC rlru
Trltdng D~i hQc Kinh t6 TP H6 Chi Minh
:
Trang 2' ~ ,,
LOI Mu D AU !
-" K K ? '.A , I TIN"H CAP THIET CUA BE TAI 1
""' Tifrl ' " -a II BOI yNG VA PH~M VI NGHIEN C U 2
TTTT' ~ " -a III PnuONG PBAP NGHIEN C U 2
~ " -a· IV Ml)C BICH NGHIEN C U 2
CHlJdNG 1 , - ~ , , , " ? , _, ? _, , KHAI NII;:M VE KE TOAN VA LICH SO' PHAT TRIEN CUA KE TOAN 3
, A ~ ,< -' I KHAI NIJ;<:M VE KE TOAN 3
(J ? , ./l ., A' , II LJCH S PHATTRIEN CUA KE TOAN 8
K , ' _., ' , t , ? III KE TOAN TAl CHIN"H VA KE TOAN QUAN TRJ 15
1 Ke' to an ti~ti chinh 15
2 Ke' to an quan tri 17
a Nhilng diim giffng nhau: l9 b.· Nhilng diim khac nhau: , 19
' ? K " - J'\ IV VAl TRO CUA KE TOAN TRONG XA HQI 23
1 Bo'i voi doanh nghi~p 23
2 Bo'i voi Nha nu'oc 24
CHlJdNG 2 - - "'""' _, , ? , - -HII;:N TR~NG HI;: THONG KE TOAN d CAC DOANH NGHII;:P VI~T NAM 26
1 HE: TH6NG :KE TOAN d cAc DOANH NGHIEP VIETNAM v A TTT: f' T f' .:/ ? ~ • • NnuNG uU DIEM CUA N0 26
1 H~ tho'ng ke' toan d cac doanh nghi~p Vi~t Nam 26
Ch"'d" h' 'k"' ' 26 a e Q c llng tll e to an:
b Chi dq h? thong tai khodn ki toan 27
c Chi dq so? ki toan 28
d Chi dq bao cao ki toan 29
Trang 31 Nhuqc diem cua ht$ tho'ng ke'toan d cac doanh nghit$p Vit$t Nam 32
2 Nhung vffn de tC>n t~i cua ht$ tho'ng ke' toan d cac doanh nghit$p Vit$tNam 33
CHU'dNG 3 PHU'dNG HU'ONG vA au;:N PHAP HOAN THISN HS THONG KE TOAN a
2 Bi¢n phap quan ly vi mo : 75
a Xay dl!flg h~ thflng kt todn iJ cdc doanh nghi~p Vi~t Nam 75
b Xay dl!flg h~ thong kt todn qudn trj va kiim todn n9i b9 129
, , A
I{E'f LUJ).N 138
Trang 4' ?
LOIMOBAU
I TINH CAP THIET CUA BE TAl
Vi~t Nam da, dang vase ddi moi, tie"p tt,Ic ddi moi nhi~u hdn nfi'a n~n
kinh te", ddi moi vi~c t6 chuc va quan ly n~n kinh te" bao cffp chuy~n sang
n~n kinh te" thi tnfong voi nhi~u thanh ph'an kinh te", vi~c t6 chuc mo r()ng
quan h~ qu6c te" v~ ngo~i giao va thu'dng m~i cang ngay cang phat tri~n, srf
giao htu qu6c te' v~ m9i linh vrf.c d'an d'an di vao cthig c6 va phat tri~n Til'
nhii'ng quan h~ qu6c te" d6 Vi~t Nam phai trf mlnh dung len voi srf giup do
cua be b~n kh~p nam chau d~ hoa mlnh vao c()ng d'Ong the" gioi tie"p thu va
phat tri~n van minh nhan lo~i d~ du'a dan t()c Vi~t Nam di de"n hung cu'ong,
dan giau nu'oc m~nh
Trong srf d6i moi kinh te" phai c6 srf ddi moi nhung cong C\} dung qmin
ly n~n kinh te" d6 Ke" toan la m()t cong C\} quan ly nen tfft ye"u phai ddi mm
cong C\1 nay- d6i moi h~ th6ng ke' toan H~ th6ng ke' toan Vi~t Nam hi~n
nay dang ap d\}ng cho cac doanh nghi~p s~n xufft kinh doanh qu6c doanh
va ngoai qu6c doanh co nhi~u u'u di~m nhu'ng ben c~nh do cling co nhi~u
khuye't di€m va t'On t~i H~ th6ng ke' toan Vi~t Nam so voi h~ th6ng ke'
toan qu6c te' co nhi~u khac bi~t tren nhung nguyen t~c va chugn mrf.c kS
toan cling nhu cac phudng phap h~ch toan, h~ th6ng ke' toan Vi~t Nam
du'QC xay dlf.ng tU n~n kinh te" CO ke" ho~ch, bao cffp Va khep kin sau do
du'QC sii'a ddi khi n~n kinh te" chuy~n Sang kinh te" thj tru'ong, Slf SUa ddi nay
CO tfnh chffp va khong d'Ong b(} Va cling khong dap ung du'QC Slf ffiO fQng
cua n~n kinh te" d'Ong thoi cling khong quan ly tU n~n kinh te" vi mo de"n vi
mo, m()t each co hi~u qua d~ bao v~ nhung tai san va giup s6 li~u cho vi~c
giai quye"t kiP thoi, nhanh chong ho~t d()ng san xufft kinh doanh theo di~u
ki~n cua n~n kinh te" thi tru'ong, do v~y h~ th6ng ke' toan Vi~t Nam din
phai sii'a ddi b6 sung them m()t s6 vffn d~ Chung t6i xin d~ xufft phu'dng
hu'ong va bi~n phap chu ye"u d~ thrf.c hi~n sii'a ddi do quad~ tai :
"Va'n d'e ho~n thi~n h~ th6ng ke' toan Vi~t Nam"
Do ph~m vi cua d~ tai qua r()ng, nen trong lu~n an nay chid~ c~p de'n
m()t s6 cac phu'dng phap ke' toan trong doanh nghi~p, nhu' chung tU ban
d'au, s6 sach ke' toan, h~ th6ng tai khoan ke" toan va bao cao ke" toan ph~m
hoan thi~n hdn nua d~ giup cho Nha nu'oc va doanh nghi~p su dl;lng cong
C\} nay d~t du'QC nhung hi~u qua to IOn trong vi~c quan ly n~n ktnh te" va
_
Trang 5qmin ly doanh nghi<$p, cling nhu' bao v<$ ati san cua Nha nu'oc va cua doanh nghi<$p, ngan ch~n hi<$n tttqng tham o, lang phi
II DOl TU(1NG v A P~M VI NGHIEN cuu
- Nghieu CUll tlnh hlnh thl,fc te' v€ cong tac ke' toan tc;ti cac doanh nghi<$p d Vi<$t Nam
- Nghien CUu cac che' d9 thS 1<$ rna Nha nu'oc da ban hanh cho sl,f v~n
d9ng cua he$ th6ng ke' toan trong cac doanh nghi<$p Vi<$t Nam
- Nghien cU'u cac tai li<$u nu'oc ngoai lien quan de'n vi~c h1u1 Hd:nh
m9t he$ th6ng ke' toan cac doanh nghi<$p va sl,f v~n hanh cua he$ th6ng do trong n€n kinh te'
III PHUONG PHAP NGHIEN CUU
- Trong qua trlnh nghien cuu chung tai da sti' dvng phu'dng phap duy v~t bi<$n chung va duy v~t ljch sti' dS chi dc;to cho vi<$c nghien cU'u
- Sii' dvng phu'dng phap th6ng ke va phan tich dS giai quye't va'n d€
- Ke't h<;1p tU thl,fc te', ly lu~n da hQc du'<1c voi cac che' d9 thS 1<$ cua Nha nuoc, tie'p c~n voi cac tai Ii<$u ke' to an qu6c te' dS' t6ng hqp trlnh bay sl,f sii'a dcSi he$ th6ng ke' toan trong cac doanh nghi<$p d Vi<$t Nam
IV MVC DICH NGHIEN CUU
La gop ph~n cung co' sti'a dcSi nhung che' d9 ke' toan d cac doanh nghi<$p Vi<$t Nam nhhm hoan thi<$n hdn nua cac che' d9 nay qua do giup Nha nu'oc va doanh nghi<$p sti' dvng cong Cl;l ke' to an dc;t t nhung hi<$u qua nha't djnh trong vi<$c quan ly n€n kinh te' cling nhu' quan ly doanh nghi<$p BS' thl,fc hi<$n n9i dung va minh hQa cho lu~n an, toi dung s6 li<$u cua B9 tai chinh, tai li<$u cua cd quan thong tin chinh thuc cua Nha nu'oc,m9t s6 tai li<$u nu'oc ngoai va s61i<$u thu th~p rieng cua tac gia
Trang 6CHu'ONG 1
, "? ? "" , PHAT TRIEN CUA KE TOAN
I KHAI NI:tM VE KE TOAN
Cac vj qwin ly trong m9t doanh nghi~p hay m9t cd quan Chinh phu cling din phai co nhung tin tUc v'e tlnh tr:;tng Uti chinh cua doanh nghi~p
hay cd quan cua mlnh Cac vi qmln ly cling mu6n bie't du'QC s6 thau vao trong ky la tU dau va da chi ra cho nhung khoan nao, con l:;ti bao nhieu, IOi hay IlL nhu the' cac thong tin tai chinh nay d dau rna co ? cau tra IOi la d cac s6 sach ke' toan do doanh nghi~p hay cd quan Chinh phu thl;l'c hi~n ghi chep Cac s6 sach ke' toan nay phai cung d(p d'ay du cac du ki~n c'an thie't v'e tlnh tr:;tng tai chinh cua doanh nghi~p Vl the' chung taco th~ noi la mvc dich din ban nhfft cua ke' toan la cung cffp tin tUc v'e tai chinh cua m9t t6 chuc cho nhung ngu'ai phiii lam quye't djnh Mu6n cung cffp nhu!'!g s6 lit%!1
d~ ngu'ai quan lyra quye't djnh nhu' v~y thl ngu'ai lam ke' toan phiii ghi chep
l~i cac ho:;tt d9ng san xufft kinh doanh cua doanh nghi~p nhu' vi~c mua hang, ban hang mua v~t li~u, du'a v~t li~u vao san xufft, tra lu'dng, trich bao
hi~m xa hc?i , do la nhung nghi~p vv kinh te' phat sinh trong doanh
nghi~p, cac nghi~p Vl,l nay du'QC ghi vao s6 kS toan, nhu'ng phai du'QC sa:p XSp theo tUng lo:;ti nghi~p Vl,l kinh tS Nhu' V~Y CO nghia }a cac nghi~p Vl,l
lien quan de'n vi~c mua nguyen v~t li~u, mua hang h6a phat sinh theo thu
t1;l' thai gian du'<jc ghi chep tren ci!ng m9t s6 Sau khi cac nghi~p vv du'<jc ghi chep d'ay du vao s6, ngu'ai lam ke' toan con phai tom ta:t nhung nghi~p
vv nay l~i, tom ta:t co nghia la tinh ra t6ng s6 nguyen v~t li~u mua vao, t6ng s6 hang h6a mua vao, ban ra, t6ng s6 ti'en lu'dng phai tra ~au do ngu'ai lam ke' toan phai giai thich nhung s61i~u du'<jc tom ta:t dG ~!:i:J ~nOt
thai ky nao do £)~ thl;l'c hi~n vi~c nay ngu'ai lam ke' toan phai l~p cac bao cao ke' toan d~ tU cac bao cao nay ban lanh d:;to doanh nghi~p, t6 chile thffy du'<jc nhung ho:;tt d9ng va tlnh hlnh tai chinh cua doanh nghi~p, t6 chuc cua rnlnh d mot thai ky nhfft djnh
Trang 7Tu d6 chung ta c6 th~ djnh nghia ke' tmin la rn9t khoa h9c lien quan dSn vi~c ghi nh~n, x.Sp lo~i, toin tilt Va ghii thich cac nghi~p Vl,l tai chinh cua rn9t td chile h'au ban Uinh d~o c6 th~ din eli vao d6 rna ra quye't djnh Cfing c6 nhi'eu tac gia da d'e c~p de'n djnh nghia cua ke' toan du'oi nhi'eu khia c~nh khac nhau k~ ca nhung tac gia trong nu'oc va ngoai nu'oc, chung ta l'an lu'<:jt nghien cliu tie'p theo sau
- Theo di'eu 1~ t6 chile ke' toan Nha nu'oc Vi~t Narn thl "ke' toan Ia
cong vi~c ghi chep, tinh toan b~ng con sef du'oi hlnh thuc gia trj, hi~n V~l Va thoi gian lao d<)ng, chu ye'u du'oi hlnh thuc gia tri d~ phan anh ki~rn tra tlnh hlnh v~n d<)ng cua cac lo~i tai san, qua trlnh va ke't qua ho~t d<)ng san xuilt kinh doanh, sll' dvng vo'n va kinh phi cua Nha nu'oc, cfing nhu' tUng t6 chile,
xi nghi~p"
- Theo sach ke' toan cua tru'ong f)~i h9c Tai chinh Ke' toan thl "Ke' toan la rn{)t rnon khoa hQC phan anh va giarn ddc cac ·rn~t ho~t d{)ng kinh tS tai chinh d tilt ca cac ddn vj, xi nghi~p, t6 chuc srf nghi~p va cd quan"
Hay "Ke' toan la cong vi~c tinh toan, ~hi chep b~ng con so' bi~u hi~n
gia trj ti'en t~ tilt ca cac nghi~p Vl,l kinh te' phat sinh trong cac ddn vj Cd quan xi nghi~p"
Theo rn9t so' tac gia nu'oc ngoai thl:
- "Ke' toan Ia rn9t di€n trlnh ghi chep do lu'ong va bao cao cac tai li~u
tai chinh lien quan de'n ho~t d()ng kinh te' cua m9t t6 chuc d~ dung vao di'eu hanh quye't djnh"[7J
- "Ke' toan la vi~c t~p h<:jp -nhung ho~t d<)ng d~ ghi l~i, phan lo~i, trlnh bay rn9t each c6 y nghia nhung giao djch va cong vi~c tai chinh cua m()t thvc th~ kinh te' trong rn9t ky h~n tai chinh, hdn nfi'a, ke' toan cung cilp nhung sd dB phan tich va giai thich nhung thong tin kinh te-'"[6 1
- "Ke' toan la rn9t ngh~ thu~t ghi chep phan lo~i torn lu'<:jc rn9t each c6
y nghia ti'en b~c qua cac khoan thu'dng Vl,l va cac S\1' ki~n rna qua do ph'an nao th~ hi~n du'<:jc tinh chilt tai chinh va n6i len hi~u qua cua n6 II •
Theo tac gia Leo Chardonet cho r~ng ke' toan khong phai la khoa h9c
va cfing khong phai Ia ngh~ thu~t rna ke' toan la rn9t ky thu~t nho d6 ngu'oi
ta c6 th~:
• Thie't l~p bang tlnh hlnh cua xi nghi~p luc b3:t d'au ho~t d<)ng
Trang 8• Theo doi va ghi chep bAng each dung ddn vi ti~n tt% nhung bie'n chuy€n cac gia tq co tac dvng thay ddi bang tlnh h1nh tren
• Thie't l~p bang tlnh h1nh sau cung cua xi nghit%p
Theo cac dinh nghia khac th1:
- "Ke' toan la toan khO'i kie'n thuc lien ht% de'n vit%c thu th~p, ghi chep, tom lu'QC va bao cao cac nghit%p V\1 cua ffiQt td chuc"
- "Ke' toan Ia m<)t ky thu~t du'<jc qui u'oc bAng phu'dng tit%n ngon ngfi' dung q€ ghi l~i ta't ca nhfi'ng ho~t d<)ng kinh te' d€ do lu'ong nhfi'ng hit%u qua tren sv v~n d<)ng cua tai san"
- "Ke' toan la m<)t khoa hQc v~ ghi nh~n co ht% thO'ng nhfi'ng diSn tie'n
ho~t d9ng lien quan de'n tai chinh cua m9t t6 chuc kinh doanh nhAm lam sang to ke't qua cua cac ho~t d<)ng do 0 m<)t thoi di€m nha't dinh d€ tU do ban di~u hanh t6 chuc, qua xem xet, nh~n dinh du'a ra cac quye't dinh co l<;1i trong thoi gian ke' tie'p"
- "Ke' toan Ia m<)t qua tdnh bao g'Om- ·ghi chep cac sO'lit%u - pluin lo~i
va tom lu'<;1c sO' lit%u - thong tin sO' lit%u do cho nhfi'ng ngu'oi quan Him nhu' chu doanh nghit%p va nhfi'ng ngu'oi khac nhu' cd quan thue', khach hang, nhfi'ng nha d'au tu' "
- "Ke' toan Ia m<)t t~p h<;1p nhfi'ng ly thuye't khai nit%m va ky thu~t rna dlfa vao do cac dfi' lit%u tai chinh du'<jc xU' ly d€ bie'n thanh nhfi'ng thong tin
co gia tti cho cac mvc dich bao cao, l~p ke' ho~ch; di~u khi€n va quye't dinh"
- Theo ong Gariel Faure cho rAng "Ke' toan la m<)t khoa hQc ghi chep cac tai khoan, do la m<)t each d~y ta ghi chep co quy cfi tlnh tr~ng cua nhfi'ng tai san d€ CO th€ nh~n dinh du'QC nhfi'ng chi tie't V~ nhfi'ng tlnh tr~ng
do va bie't du'<jc ke't qua II •
- Theo ong Leon Batardon cfing cho "Ke' toan la m<)t mon khoa hQc
d~y ta bie't nhfi'ng lu~t It% ghi chep, nhfi'ng slf giao dich kinh te' cua m<)t ngu'oi hay gifi'a nhi~u ngu'oi Theo m<)t nghia ch~t hyp, ke' toan Ia mon khoa hQc nghien cuu v~ nhfi'ng lu~t It% c'an thie't cho sv ghi chep nhfi'ng sv giao dich cua m<)t doanh nghit%p thu'dng m~i, san xua't hay nong nghit%p Nhung
ph~m vi ho~t d<)ng khong phai chi nAm trong slf ghi chep, ngu'oi ta bao gio cfing nen bie't nhfi'ng sv thay ddi cua tai san cua rnlnh va ne'u dem ap dvng
Trang 9trong nhung hol;lt d{)ng CUa mQt ca nhan dung rieng bi~t, mon khoa h9c nay thanh mon ke" to an tu' gia II •
- Theo ong E Demur dinh nghia 11
Mon ke" toan la ta't ca nhung s6 sach, s6 cai va m9i s6 khac, cac s6 ghi, cac s6 dung de ghi cac tai khoan de d~
kiem soat va di~u khien nhung doanh nghi~p thlidng ml;li, san xua't hay nong nghi~p II •
- IlK€ toan la m()t ky thu~t ghi chep quy cfi duoi hlnh thuc nhii'ng tai khoan, nhung sv giao dich cua XI nghi~p .thlidng m~i, ky ngh~ hay nong
nghi~p tinh theo_ tfi gia ti~n t~ VOi m\}C dich }a bie"t dliQC bfft CU mQt h!c nao, tlnh tr~ng Uti san cua XI nghi~p va ke"t qua cuO'i cling cua cong vi~c khai thac trong xi nghi~p II
Tu cac dinh nghia tren, chung ta c6 the ghi chep nhung ye"u tO' c'an thie"t cua ke" tmin:
- Ke" toan la sv ghi chep cac nghi~p V\} kinh te" phat sinh qua cac tai khoan cua ke' toan
- Ghi chep tren cac chung t:U, tai li~u va s6 sach ke" toan
- Ghi chep v'e nhung tlnh trl;lng thay d6i cua cac sv giao diet, qTiur h~
N6i de"n khoa h9c la n6i de"n m()t sv ki~n dua m()t ke"t qua duy nha't b~ng
nhung con tinh ro r~t
Trong qua trlnh ghi chep nhung hol;lt d()ng kinh te" phat sinh ke" toan c6
the sti' dvng nhi'eu tai khoan, va ghi chep b~ng nhi'eu each khac nhau, thl nguoi lam ke' toan c6 the ch9n m()t each ghi chep nao d6 tO't nha't, c6 19i nha't mi~n sao khong vi phl;lm de"n phap lu~t va ky thu~t ghi s6
Qua nhi'eu dinh nghia nhu v~y chung ta tha'y m6i tac gia da cO' giing trlnh bay nhung dinh nghia theo quan ni~m cua mlnh nhling khong mau
thu~n voi cac tac gia khac va c6 the t6m ll;li dinh nghia ke" toan theo tUng giai dol;ln nhu' sau:
Trang 10- Thai ky khoa hQC ke" toan con phoi thai, ngu'ai ta quan ni<$m ke" toan
Ut m()t phu'dng phap, m()t du'ang lO'i tinh toan va ghi chep nhung giao dich lien quan de"n ti~n b~c cua tu' nhan, cac t~p th€ voi mvc dich d€ theo doi tUng di€n bie"n cua nhung giao dich a'y
- Toi khi ke" toan da dong m()t vai tro quan tr<;>ng tren thi tru'ang, c6 tac
gia da dinh nghia d6 Ia m()t ngh<$ thu~t ghi chep, phan tich va t6ng ke"t nhung giao dich thu'dng m~i d€ giup cac gioi doanh nhan nh~n dinh du'<jc tinh hinh ho~t d()ng cua doanh nghi<$p mlnh d€ tU d6 tlm bi<$n phap kiP thai chinh dO'n doanh nghi<$p
- G'an day, cac nha toan hQC, cac chuyen vien ke" toan da nh~n chan gia tri cua ke" toan nen da nang dia vi cua n6 len ngang hang voi cac nganh khoa hQC khac d€ dinh nghia ke" toan la IDQt khoa hQC di€n ta va minh chung nhung giao dich thu'dng mai- ky ngh<$ b~ng con sO' Thvc v~y nha
o khoa h<;>c ke" toan, nha o ngh<$ thu~t di€n d~t b~ng con sO' theo phu'dng
phap ke" toan kep, ngu'ai ta c6 th€ phan tich va do lu'ang du'<jc t'am ho~t
d()ng cua m6i doanh nghi<$p, c6 th€ tien doan du'<jc thanh b~i cua m()t cong
t y, cua mQ c sv san xua ? "t d ?l ? "'t
Nhu' the" c6 th€ n6i ke" toan Ia m()t kim chi nam cua gioi doanh nghi<$p
va ke" toan con Ia m()t hu'ong d~o trung thanh va YO tu' c6 th€ giai quye"t nhung chinh sach ho~t d()ng thich h<jp voi hoan canh kinh te" cua tUng giai
do~n M~t khac ke" toan con giup cai thi<$n phu'dng phap quan tri doanh nghi<$p vua chu d()ng, vua mang l~i nhung ke"t qua tO't dyp
Sl.,f ra dai cua ke" toan kep o the" ky XIII la bu'oc ngo~t Ion cho slj phat tri€n cua ke" toan tU' xu'a de"n ngay nay, va ngay nay ke" toan du'<jc coi Ia m()t
khoa h<;>c Qua nghien cuu chung ta tha'y ke" toan da c6 2 huang ly lu~n chu ye"u:
- M()t hu'ong coi ke" toan la m()t cong C\} quan ly cua tUng doanh nghi<$p
- M()t huang khac coi ke" toan la m()t mon khoa h<;>c c6 tinh phu'dng
phap lu~n t6ng h<jp
Ngay nay tren cd so cua sl.,f phat tri€n va thl.,fc tiSn ke" toan du<jc ly giai
va v~n dvng nhu' Ia m()t cong C\1 ki€m tra va quan ly ·dBng thai la m()t khoa h<;>c v~ ling dvng trong dai sO'ng kinh te" C6 ngu'ai di xa hdn cho ke" toan la khoa hQc v~ ki€m tra hay khoa hQc v~ lOgic kinh te"
Trang 11T6m l~i theo tOi c6 thS djnh nghia "ke" tm1n la m9t khoa h<;>c !i;2 :1 qnan de"n vi~c ghi nh~n, xe"p lo~i, tom ta:t va giai thich cac nghi~p V\} Uti chinh cua m9t t6 chuc h'au Ban giam d6c c6 thS din cu vao d6 rna lam ra quye"t djnh"
? , ,R ? " ' ,
II LJCH SUPHAT TRIEN CUA KE TOAN
Tu khi hlnh thanh xa h9i loai ngu'oi, con ngu'oi luon luon mu6n phat triSn va t'On t~i, h<;> da s6ng va lam vi~c ch6ng ch<;>i ·voi bao sf/ cay nghi~t
cua gioi tV nhien E>S danh gia du<;1c cong vi~c mlnh lam, hi~u qua cua no
va tien li~u du'<jc ke"t qua 0 tu'dng lai cho ho~t d9ng cua mlnh thl con ngu'oi phai df/a VaO illQt cong C\} d6la ke" toan
Nhu' v~y sf/ hlnh thanh cua ke" toan xua't hi~n cung m9t luc voi sf/ hlnh thanh doi s6ng kinh te" va xa h9i cua loai ngu'oi
Ljch su ke" toan c6 tU thoi thu'<jng c6 tU 5, 6 ngan nam tru'oc cong nguyen, ljch su ke" toan ba:t ngu'On trong ljch su kinh te", theo da phat triSn cua nhung sf/ tie"n b9 kinh te"-xa h9i va m9t doi khi ding tie"n b9 theo t6 chuc hanh chanh cua tUng thoi, qua nghien cuu n~n van minh c6 sd cua cac
Nhung nha khao c6 thoi c~n d~i, tlm tha'y nh6m tai li~u ke' toan v'e thoi thu'<;fng c6, nhfi'ng thu' tU thu'dng m~i, nhfi'ng tai li~u ghi chep sv giao djch d6i chac, du'oi hlnh thuc manh da't nu:ng chin hay nhfi'ng tang da phang, tren d6 c6 ghi ch~ng chit nhfi'ng da'u hi~u, nhfi'ng con s6 10 mo, chung to
r~ng trong thoi d~i Thu'<;fng c6, nhung kie"n thuc ke" toan da du'<;fc nh~n djnh trong ho~t d9ng thu'dng m~i va hanh chinh
Theo nhung trfi' li~u tlm tha'y, nhung trung tam thu'dng m~i v~ thoi thu'<;fng c6 ba:t ngu'On o mi~n Trung E>ong, trong linh v\fc cua hai giong song
Le Tigre va Euphrate mi~n Mesopotamie h~, o Ai C~p, o Hy L~p, va o La
Ma
Trang 12Tu 2, 3 ngan nam tntoc cong nguyen, da c6 nhfi'ng d~o dan lu~t va lu~t thu'dng m~i, nhii'ng tai li~u ke" toan va nhfi'ng tai khmin da tha"y ghi chep m9t each tho sd
d Ai c~p du'oi thoi Pharaon, da tha"y di tich nhii'ng srf ghi chep ke" toan v'e nong nghi~p va thu'ong tha"y nhung tai li~u ke" toan hanh chinh v'e va"n d'e thau gop thue" o dja phudng ciing nhu o cac cd quan Trung Vdng
d Ai c~p, duoi thoi chie"m dong cua dan La Ma, tU nam 332 tntoc cong nguyen de"n nam 642 cua cd d6c ky nguyen, nhii'ng phu'dng phap v'e ke" toan du'QC phat triSn va nghi~p V\} ngan hang bllt d'au hinh tha~ul Tr~ng
thoi ky nay ho~t d()ng cua Mie"u thu' g'an nhu' Ia m~ch s6ng cua dan chung Mie"u thu' thu'ong la nhung trung tam d~o giao van h6a, nhu'ng d'an da nho o slf di l~i dong due cua dan chung tro thanh ndi d6i chac huon ban hay nhii'ng nha ngan hang d~c bi~t, cho vay ti'en Ngoai ra, khach th~p phu'dng con dem nhung IS v~t cling vaocac Mie"u thu, c6 khi bAng hi~n v~t, c6 khi bAng ti'en, nen cac vien qmin ly·Mie"u thu c'an phai ghi chep s6 ti'en va hi~n v~t nh~n du<jc Do d6, nhung phu'dng phap ke" toan du'<jc ap dvng Chinh quy'en cling doi hoi nhung bang ke"t toan thu'ong nien dS bie"t tinh tr~ng tai chinh cua m6i Mie"u thu', ngu'oi ta da tha"y nhung tai khoan ghi nhung ti'en thu du'<jc va tai khoan ghi nhung phi t6n nhu' tra lu'dng quan ly' nhan cong v.v
d Hy L~p trung tam thu'dng m~i quy tv quanh kinh thanh Athenes, trong khoang 454 de"n nam 90 tru'oc cong nguyen, nhi'eu t6 chile tai chinh du'<jc thanh l~p dS ho~t d()ng cho chinh quy'en Nhii'ng nha ngan hang ky thac qu6c gia du'<jc thanh l~p va nhi'eu nha ngan hang tu' nhan cling tha"y xua't hi~n Slf huon ban va ti'en t~ nhu mo ra con duong thjnh vu'<jng cho n'en kinh t€ hBi d6, ·Grece du'<jc coi la ndi thanh l~p nhung nha ngan hang d'au tien trong ljch su thu'dng m~i
d LaMa trong thoi gian 234-149 tru'oc cong nguyen, phu'dng phap ke" toan nong nghi~p cling du'<jc phat triSn, nguoi LaMa d'an d'an cai tie"n mon ke" toan Nhfi'ng tai khoan d'eu c6 2 c()t, m9t c9t ghi nhfi'ng s6 ti'en cho vay
va m9t c9t ghi s6 ti'en khach hang n¢ Nhii'ng s6 ke" toan bift d'au thanh l~p
nhu' s6 quy, s6 nh~t ky ghi chep hang ngay nhung srf giao djch cung da tha"y xua"t hi~n s6 tai khoan da du'<jc ghi chep theo thu tv' a, b, c va m6i khach hang d'eu c6 m9t tai khoan rieng dS ghi chep srf giao dich thuong ngay cua minh Nhung thu'dng phie"u, nhung chi phie"u, nhung tin dvng thu'
Trang 13da thffy phat h~mh, slf lien l~c b~t d'au n6i tU Mie'u nay tdi Mie'u nQ, tU thi trffn nay voi thi trffn nQ
Sau slf svp d6 cua cua Rome vao nam 476, thai Thu'<;fng c6 du'<;fc thay the' bAng thai Trung c6 Trong thai gian nay n~n kinh te' I8i thai da S\}p d6 keo theo slf thay ddi ky thu~t ke' toan Che' d9 tlf rue v~ kinh te' se Ia chu
th~ th6ng tri, tU nam 396 de'n nam 1453 nhi~u slf bie'n chuy~n v~ chinh tri
va d~o giao lam dao 19n hoC;lt dQng kinh te' ' thu'dng m~i va xa hQi Slf S\}p d6 cua de' qu6c phu'dng Tay, nhfing CUQC xam lffn cua r<;f Barhare~ I~n tran
kh~p Tay Au, nhfing Sf/ cu'op do~t cua ngu'ai Normand va Sf/ phat triSn cua che' dQ phong kie'n lam cho kinh te' va ke' toan thvt lui, chie'n tranh v§n khong ngot, nhfi'ng chie'n th~ng cua Charlemage, che' d9 vua chua phan chia tren lanh th6 Phap, nhfing thoi ky Th~p tlf quan, tie'n qua Trung Bong
- Hy L~p - Syrie, TiSu A, Te' A va cac hai c~ng Marseille, Narbonne, Arlies qua cac mi~n' A Bong Tlnh tr~ng h8n d9n nay gay anh hu'ong nhi~u
de'n tlnh htnh thu'dng m~i nen Slf nghien CUU ke' toan cilng bi dut do~n, CaC tai li<$u ke' toan bi thfft l~c va khong du'<;fc cac thu'dng gia hay cac nha kinh te' tie'p t\}c nghien cuu d~ tlm m9t phu'dng phap ke' toan hoan hao va nhu'
v~y va"n d~ ke' toan l~i b~t d'au tU con s6 khong va nhfi'ng nguyen t~c sd ht<;fc nhfft l~i du'<;fc dem ra ap dvng nhu' hBi thoi Thu'<;fng c6 CUQC th~p tlf chinh ttl' nam 1096 de'n 1270 da lam phvc h'Bi ho~t d9ng cua nf11 kit1h tt
Chau Au, nhi~u trung tam thu'dng m~i du'<;fc kham pha, nhi~u hai cang du'<;fc
cd h9i chung kie'n nhfing slf ddi chac gifi'a nhung quan chinh phvc va dan chung, nhi~u ch<;f phien du'<;fc thanh l~p nen phu'dng phap ke' toan m8i ngay du<;fc ciii tie'n nhi~u hdn Slf phat triSn cua ke' toan d thoi ky nay nho 3 ly do chfnh:
- Chie'n tranh xam lu'<;fc cua mQi Babares, nhfi'ng CUQC hanh trlnh cua
th~p tlf quan dem l~i m9t trao htu thu'dng m~i, ddi chac va vffn d~ tin dvng du<;fc ap dvng dS di chuySn ti~n b~c ttl' ndi nay de'n ndi khac Cac nha huon dia phu'dng b~t d'au ghi chep nhfi'ng slf chuySn ngan, phat ngan va sf/ giao dich hang h6a
- Cac h9i huon b~t d'au xua"t hi<$n t~i Y B~i L<;fi, ndi du'qc cb?::::g kie'rr nhfing Slf di l~i r'am r~p cua quan d9i xam chie'm Cac tinh Ion nhu' Vienne, Plorence, Lucques, Plaisance thanh nhung trung tam thu'dng mC;li to tat g5m c6 nhi~u h9i huon c6 c6 ph'an hay h<;fp tu' Cach tfnh chia ti~n lai va cac
ho~t d9ng tin dvng da du<Jc thvc hi<$n·trong sf/ di~u khiSn cua cac h9i huon
Trang 14- Sv d~i di~n thudng mc,ti duoi hlnh thuc nhung khS u'oc uy nhi~m, an hoa h'Ong v.v cac thu'dng gia ho~t d()ng trung gian trong cac ch<j phien
Vao thoi nay con ngu'oi tham dlf vao 3 giai do~n chinh trong sv tiSn h6a cua ky thu~t kS'toan, truoc tien kS toan la m9t hlnh thuc s6 nh~t ky, kS tiSp dSn Ia kS toan ddn va sau cling ngu'oi ta kham pha ra h~ th6ng kS toan moi d6 Ia kS toan kep Sv tiSn h6a nay v~ am di~u khong gi6ngnhau o ta't
ca cac nu'oc va c6 sv chenh l~ch du'<jc keo dai trong m()t khoang thoi gian 'r
dai Vao thoi nay s6 sach kS toan da du'<jc hlnh thanh, dSn nam 1400 cac con so' LaMa d'an d'an hi thay thS hoi cac con so' A R~p, d6 la di~u u'oc so' hQc du'<;ic l~p o Chau Au, con so' khong c6 tri so' dinh du'<;ic du'a vrc, f'6 TJ.ay ph'an Ion t~o d~ dang trong tfnh toan va hang tram, hang ch\}C va so' Ie d~u
du'<jc phan each b~ng m()t dffu chffm dS d~ c()ng nhu' v~y cu()c each m~ng
khoa hQc ky thu~t du'<jc Ian r()ng d'an d'an cho de'n cu6i thS ky 18 ChS d() Trung c6 mang d~c tfnh "phong kiSn" hoi tlnh trc,tng due ti~n tho sd va hoi
sv biSn d6i thuong xay ra cua ti~n t~ d~n dSn sv thay d6i tfnh cha't thu cong, c6 m()t t'ang ldp xa h()i th~t sv t'On tc,ti cho nhii'ng ngu'oi c6 ngh~ d6i
ti~n D'an d'an s6 nhat ky h<;1p nha't c6 m()t Yi td trong nhii'ng s6 sach v~ kS tmin ddn, l'fin cu6i nay no da XUfft hi~n nhu' m(}t cong C\} quan ly h<jp ly va chfnh n6 da giup cho sv tiSn h6a v~ sau cua kS toan kep Cac s6 nh~t ky du'QC mo cho tUng tai khoan va du'QC ghi chep m(}t each ro r~t nhu' tai khoan
ti~n m~t, tai khoan khach hang
Th~t sf! rna n6i, vao thoi ky nay nguoi ta cung da biSt r~ng sf! thay d6i tai san trong kinh doanh lam anh huong d'Ong thoi dSn hai d6i tuqng, nhu
v~y d6i vdi m6i s6 n<;1 ngu'oi ta phai c6 sv cho vay va trai lc,ti- thu n<;1 - va nhu' v~y m6i tai khoan d~u chia lam hai khoan: ben n<;1 va ben c6 Sv mo r()ng v~ ky thu~t ghi s6 tai sancho dSn nhung ca'u thanh khac nhau cua tai san tu kS toan ddn dSn kS toan kep Tilt ca tfnh cha't d6 duqc biSu hi~n nhu sau: Sv nhln nh~n chfnh xac va d'ay du cua lu~t d6i tfnh - mot nghi~p V\} kinh tS phat sinh lien quan de'n hai d6i tu<;1ng va m9t d6i tu<;1ng luon luon
v~n d()ng theo hai m~t tang va giam- Bay la cd sodS hlnh thanh nen kS toan kep
Thoi ky ph\}C hu'ng cho phep kham pha ra m()t ky nguyen moi rna 0 d6 ke' toan tiSp t\}c phat triSn, nha't la ngu'oi ta tha'y xua't hi~n van <.1il:·,Jng kt
toan M()t trong nhung ngu'oi sang chS d'au tien ra phu'dng phap kS toan kep
la m()t nha tu giong Franciscain ten la Luca Pacioli sinh tru'ong tc,ti m()t thi tra'n nho Bargo san Sepolchro tren song Tibre vao nam 1445 Ong la m()t
Trang 15ghio su' v'e tmin va da so~n thao ra m<)t tcic phffm vi d~i tt!a nhu' m<)t cu6n tt!
di~n, vao nam 1494, v'e s6 hQc, d~i s6 hQc, toan h9c thu'dng m~i, hinh h9c
va ke" toan Rieng v'e ph'an ke" toan, ong da danh rieng 36 chu'dng giang v'e ke" toan kep rna theo do cac tai li~u ke" toan nhu' phie"u ghi t~m, s6 nh~t ky, s6 cai va m<)t s6lon cac tai khoan du'<jc phan chia r6 "r~t nhu' tai khoan v6n, tai khoan d~ tam nhan, tai khoan kho hang, tai khoan ke"t qua va ca bang can s6 Do do, ngu'oi ta da coi ong m<)t each xac thlfc nhu' la ngu'oi cha cua nganh ke" toan va la nguoi cu6i cung co cong dong gop Ion trong nganh toan hQC 0 the'ky thu 15 Ong da gop ph'an IOn vao vi~c trruy'en ba ky thu~t
ke' toan, nen ong du'<jc Xem Ia tac gia d'au tien vie't v'e kc" toan, tu;: ·~hicr: Slf
ghi chep vao s6 nh~t ky nhii'ng nghi~p Vl,l kinh te" phat sinh chu'a du'<jc gQn ghe va ro r~t cho Mm, ong chi sii' d1,1ng bang d6i chie'u ddn gian d~ ki~m
tra, ong khong bie"t v'e hinh thuc bang tdng ke"t tai san nhu' chung ta ngay nay
Su6t nhii'ng the': ky sau, ky thu~t ke' to an du'<jc cai tie"n Vi d1,1 nhu' bang
ke khai tai san du'<jc chia lam 3 ph'an: - nhii'ng tai san lu'u d<)ng - hi~u qua
-va tai san c6 djnh Muc d<) tie"n tri~n du'Q.c thay d6i my theo tUng nu'oc, nhi'eu tac gia o Y, d Phap, d Buc, o Anh da dlfa vao phu'dng phap ke" tmin cua Luca Pacioli xua't ban sach ke" toan nhu' Heinaich, Schreiber (ngu'oi Due) xua't ban m9t quy~n ke" toan vao nam 1518, taiban nam 1523, Hugh Oldcastle (ngu'oi Anh) xua't ban quy~n ke" toan vao nam 1543, Savonne (ngu'oi Phap) xua't ban t~i Lyon nam 1581 cu6n ke" toan noi nhi'eu v'e phie"u ghi t~m, s6 nh~t ky va sd cai, Simon Stevies (ngu'oi Bi) xua't ban cu6n ke" toan nam 1548 vie't v'e ke" toan va nha't Ia ke" toan hanh chinh
De"n the" ky thu 17' 0 y d<)t nhien ke" toan suy Sl,lp, con 0 Phap nho sAc
l~nh Colbert nam 1673, ghi chep d~o lu~t thudng m~i bAt bu<)c cac cac nha huon phai giii' s6 sach ke" toan va trinh nhii'ng bang ke khai cung nhii'ng ban sao, nhii'ng thu' tU giao djch thu'dng m~i, mon ke' tmtn du'<jc nghien CUu Va chu trQng m<)t each r<)ng rai, ngu'oi ta tha'y xua't hi~n ly thuye"t ke" toan- no cho bie"t v'e phu'dng di~n ly thuye"t cua nganh ke" toan du'dng thai
Vao nam 1642, Pascal da phat minh ra chie"c may tinh thlfc hi~n vi~c
tinh toan voi slf sAp d~t nhung ye"u t6 va sv giup do ciia nguoi ch~y may Sv phat minh nay lam sua ddi m<)t each to Ion b'e m~t cua ke" toan va vao thai
ky nay ho~t d<)ng thu'dng m~i va ky ngh~ phat tri~n m~nh me, loi cu6n theo Slf phat tri~n CUa ke' toan, cho de'n ngay nay r(t nhi'eu tac phffm ke' toan da
ra doi d'e C~p de"n nhung phu'dng phap ghi chep ffiQt each khoa hQC Va h<jp
Trang 16ly nhung slf giao dich thu'dng m~i, san xua't tr'ong tr()t nhu'ng vao the ky
19 ngu'oi ta lo l~ng cho vi<$c xay dlfng ly thuyet ke tm1n do la vi<$c t~o l~p
nhung khoan mt;tc trong bang t6ng ket tai san, nhung tinh cha't chung cho vi<$c g<;>i ten cac khoan mt;tc theo m<)t thu~t ngu d~c bi<$t Vi<$c nay da lam cho vi<$c nghien cuu ly thuyet ke tm1n du'<;lc phat triSn m~nh me, vi<$c tien
h " oa cua ? kh oa <;>c h k e toan cang ngay cang r<;>ng mv, co K " ' ' ' "' ;t., "' nh L te-u •'A 1 "li.1Yu'J 1 1 huong khong gio"ng nhau ra doi Nhung ly thuyet v'e nhan each, v'e quan ly, v'e phap lu~t, v'e kinh te da lam cho vi<$c nghien cuu ke toan hoan toan thay d6i theo m9t quan ni<$m moi la phai du'<;lc s6'1i<$u xac thlfc va kt tm1n trd thanh trai tim va y ni<$m cua m<;>i nha tai chinh va ta't ca nhung ngu'oi co lien he$ g'an xa den ho~t d<)ng cua doanh nghi<$p
Ngay nay voi slf phat triSn cua n1ay vi tinh da giup cho con ngttoi xll'
ly nhanh chong m<;>i thong tin trong do co vi<$c xll' ly thong tin ke tm1n May tinh co thS nh~p va lttu tru thong tin ke tm1n, phan Io~i va s~p xep nhung thong tin do Cac cong vi<$c nay dtt<;lc may tinh xll' ly nhanh chong va co thS khong c'an ngttoi di'eu khiSn nhttng dS may tinh lam du<;lc cac cong vi<$c nay thl c'an phai co chu'dng trlnh xll' ly s6'1it%u Ngttoi l~p chu'dng trlnh phai
co Slf hiSu biet sau s~c v'e cac nguyen t~c va thu tt;tc ke toan Do v~y du mang tinh co tac dt;tng to Ion den the nao di nua thl no khong thS thay the v'e slf hiSu biet cd ban va cac nguyen t~c cua con ngttoi
Nhu' v~y, tren day chung ta da nghien CUll v'e lich sll' phat triSn cua ke toan, ph'an nay chung ta cfing c'an nghien CUll them v'e lich sll' phat triSn cua
kt toan Vi<$t Nam ·
Ke toan d nu'oc ta t:U nam 1945 da du'<;lc Nha nu'oc du'a vao sll' dt;tng chu yeu cho vi<$c quan ly thu chi ngan sach, thoi gian nay ke toan cling da du'<;lc sll' dt;tng trong m9t so" xi nghi<$p quo"c doanh, chu yeu la cac xi nghi<$p pht;tc vt;t quo"c phong Tu nam 1954 mi'en B~c chuySn sang vi<$c xay dlfng n'en kinh te-xa hQi thl ke toan du'QC Sd dt;tng nhu' la m<)t cong Ct;l phan anh
va giam do"c cac ho~t d<)ng san xua't kinh doanh va sll' dt;tng vo"n cua 1'-lha
nu'oc trong ta't ca cac nganh kinh te quo"c dan Tu nam 1957 di doi voi chu tru'dng thi hanh tUng bu'oc che d9 h~ch toan kinh te Nha nu'oc da ban hanh che d9 ke toan cho cac nganh cong nghi<$p va xay dlfng cd ban Bttoc d'au
da ban hanh m<)t che d<) ke toan co tinh cha't Xa h9i Chu nghia ap dt;tng tho"ng nha't cho cac xi nghi<$p thu9c nganh cong nghi<$p va xay dlfng cd ban,
dS t:U_do rut kinh nghi<$m lam cd sd xay dlfng he$ tho"ng ke toan cho cac nganh khac
Trang 17Nam 1961 Chinh phu l~i ban hanh diSu 1<$ t6 chuc ke" tmin Nha nu'oc
d'Ong thoi sua ddi cai tie"n l~i h<$ thcSng ke" toan da ban hanh d'Ong thoi ciing
ban hanh cac thS 1<$ che" dQ ke" toan Cl;t thS Trong diSu 1<$ t6 chuc ke" toan
Nha nuoc da ghi "DS tang cuong cong tac ke" toan t~i cac nganh cac d(p
nh~m gop ph 'an vao ·vi<$c nAm kip thoi va chinh xac tlnh hlnh hoan thanh ke"
ho~ch kinh te" tai chinh cua Nha nu'oc va vi<$c tang cu'ong cong tac quan ly
kinh te" va tai chinh cua Nha nu'oc"
Nam 1970, Nha nu'oc l~i ban hanh Nghi dinh sua ddi chu'dng III cua
diSu I<$ td chuc ke" toan Nha nuoc nh~m tang cuong vai tro cua ke" toan
tru'ong cac ddn vi, d'Ong thoi ban hanh h<$ thcSng tai khoan ke" toan thcSng
nhfft ap dt;tng cho tfft ca cac ddn vi trong cac nganh kinh te" qu6c Jan nliam
cai tie"n cong tac ke" toan, tang cu'ong sl;t' chi d~o thcSng nhfft va c6 hi<$u ll;t'c
cua Nha nu'oc dcSi voi cong tac ke" toan pht;tc Vl;t dAc h,tc cho vi<$c cai tie"n
quan ly kinh te" hie bffy giO Nhu' v~y song song voi cong tac cai tie"n quan
ly kinh te" , Nha nu'oc chu trQng tang cu'ong vS nh~n thuc, quan diSm, chinh
sach che" dQ, t6 chuc vai tro cua ke" toan Nghi quye"t cua HQi D5ng Chinh
phu nhffn m~nh "B9 Uti chinh c'an gffp rut nghien cuu dS nghi H9i DBng
Chinh phu chu tru'dng tang cu'ong cong tac ke" toan vs IDQi m~t: nh~n thuc,
quan diSm, chinh sach, che" d9, t6 chuc nh~m phat huy vai tro cua ke" toan
d6i voi vi<$c bao v<$ tai san Nha nu'oc dS cao che" d9 tie"t ki<$m du'a vi<$c quan
Iy, phiin ph6i va sti' dvng lao d9ng v~t w va tiSn v6n vao nguyen tAcky Iu~t
chatche"
Tu khi chuySn d6i tU nSn kinh te" bao cffp sang nSn kinh te" thi tru'ong,
voi sv tie"p xuc quan h<$ thudng m~i, ngo~i giao cang ngay cang nhiSu voi
cac nu'oc khac, nam 1988 Nha nu'oc cfing da ban hanh moi phap l<$nh ke"
toan va thcSng ke nh~m gop ph'an tang cu'ong quan ly kinh te"- tai chinh cua
cac ca"p, cac nganh thvc hi<$n vi<$c kiSm ke, kiSm soat cua Nha nuoc d6i voi
ho~t d9ng san xufft kinh doanh cua cac thanh ph'an kinh te" va khai thac cac
ti'em nang cua da't nuoc DS dap ung yeu diu d6i moi cd che" quan Iy kinh
t€, bao dam nhung thong tin b~ng s6 li<$u d'ay du, kip thoi, chinh xac va
thcSng nhfft 0 IDQi cffp, IDQi nganh va trong ca nu'oc, can cu diSu 100 cua
Hie"n phap C9ng boa Xa hQi Chu nghia Vi<$t Nam, phap l<$nh nay quy dinh
che" d9 ke" toan va th6ng ke ap dvng cho nSn kinh te" qu6c dan g'Om 5
chudng va 20 diSu d Chu'dng I diSu 1 quy dinh:
"Tfft ca cac xi nghi<$p qu6c doanh, cong tu' h<;1p doanh, cac ddn vi t~p
thS va ttt nhan ho~t d9ng san xu!t kinh doanh, cac cd quan va t6 chuc c6 su
Trang 18dl;lng kinh phi cua Nha mtoc, cua doan th~ (gQi chung la ddn vi) phiii cha'p hanh che' d() ke' tm1n th6'ng ke quy djnh trong phep l~nh nay"
"Xi nghi~p c6 v6n d'au t:u' nu'oc ngoai thljc hi~n· che' d() ke' tmin th6'ng
ke theo nhfi'ng nguyen ta:c va tieu chuffn qu6c te' ph6 bie'n du9c B() tai chinh va T6ng C\lC Th6'ng ke nu'oc C()ng boa Xa h()i Chu nghia Vi~t Nam thua nh~n va chju sf! ki~m tra cua cd quan tai chinh va th6'ng ke Vi~t
cd che' quan ly kinh te' Nha nu'oc l~i ban hanh che' d() ke' toan moi drfa tren
cd so nhii'ng kinh nghi~m d~ due ke't rut ra qua hdn 30 nam t6 chuc va thrfc
hi~n cong tac ke' toan H~ th6'ng ke' tmin moi nay du'9c ban hanh nam 1989
H~ th6'ng ke' toan nay cling con nhi'eu thie'u sot so voi sf! phat tri~n cua n'en kinh te' thj tru'ong nen vao thang 12 nam 1994 h~ th6'ng ke' toan moi l~i ra doi va chi ap dl;lng thu cho m()t s6' doanh ·nghi~p, tren cd so ap dl;lng thu nay sua d6i di'eu chinh d~ chinh thuc h6a ban hanh ap dl;lng cho mQi doanh nghi~p
III KE TOAN TAl CHINH VA KE TOAN QUAN TRJ
Ke' toan tai chinh Ia vi~c tinh toan ghi chep s6'1i~u ke' toan til chung til
g6'c vao s6 ke' toan va t6ng h9p s6 li~u tren bao cao tai chinh nhii'ng cong vi~c o m()t doanh nghi~p da lam, qua d6 cho nhfi'ng ngu'oi ben trong va ben ngoai doanh nghi~p tha'y du'<;1c tlnh hlnh ho~t d()ng san xua't kinh doanh cua doanh nghi~p
Ke' toan quan tri Ia vi~c su dl;lng s6'li~u cua ke' toan tai chinh d~ so~n
thao cac phuc trlnh voi ffi\lC dich bo~t d(_)ng va ki~m SOat
1 Ke' toan tai chfnh
Ke't qua ho~t d()ng san xua't kinh doanh cua doanh nghi~p do ngu'oi lam ke' toan bao cao thu'ong du'<;1c su dl;lng cho ngu'oi ben trong Joanh nghi~p cfing nhu' ben ngoai doanh nghi~p Nhfi'ng ngtfoi ben trong doanh
nghi~p nh~n du'<;1c Va SU dl;lng cac bao cao ke' toan Ja C}lC vj lanh d~o doanh nghi~p Nhfi'ng ngu'oi ben ngoai doanh nghi~p nh~n du'<;1c va su dvng cac bao cao ke' toan nhu' chu v6n, chu n9, cd quan tai chinh, thue', nhfi'ng nha
Trang 19d'au tu' chung ta hay xem bang (1) sau v'e nhfi'ng ngu'oi sll' dt;mg thong tin tai chinh ke" tmin
BANG 1: NHffNG NG~OI sa DUNG NHffNG THONG TIN TAl CHiNH KE JOAN
Cac chu v6n, chu n<j, cd quan thue" thu'ong quan Him tdi nhung gl xay ra trong m()t khoang thai gian qua khu va thu'o.ng c6 nhfi'ng diu hoi sau day:
Trang 20- S6 Hii trong ky la bao nhieu ?
- S6 ti'en Hli tu'dng ung voi v6n d'au tu' Ia bao nhieu ?
- s6 tai san hi~n huu co du dS thanh tm1n n9 khong ?
- s6 thue' phai tra da duqc tinh dung chua ?
-T~i sao s6 ti'en quy I~i giam xu6ng so voi nam ngmli ?
Nhu' the' nhfing diu hoi tren hay cac diu khac d'eu lien quan de'n qua khu va nhu v~y h9 nhln nguqc dong thoi gian dS xet va Iuqng gia nhung gl
da xay ra E>S cung cffp nhung diu tra IOi cho nhfi'ng diu hoi tren cho nhung ngu'oi ben ngoai doanh nghi~p thl ke' toan ·vien phai so~n thao cac bang phuc trlnh v'e tai chinh cua doanh nghi~p nhu' bang ke't qua kinh doanh, bang t6ng ke't tai san Vi~c thu th~p cac con s6 dS ghi vao cac bang phuc trlnh d6 thu'ong du'qc coi la m9t ph'an cua nganh ke' toan tai chinh
2 K~ toan qmin trj
Ban lanh d~o doanh nghi~p cfing thuong chu trQng tdi ke't qua ho~t
d()ng san xufft kinh doanh cua chinh doanh nghi~p mlnh cho m9t khoang thoi gian nao d6, va cfing chu trQng tdi vi the' tai chinh cua doanh nghi~p,
nhu' v~y hQ cfing chu trQng de'n s6Ii~u ghi tren cac bao cao tai chinh nhu' bang ke't qua lai 16, bang t6ng ke't tai san Cac bang nay chi so~n thao m6i thang m9t I'an ho~c m6i nam m9t I'an va khong cung cffp d'ay du cac dfi'
ki~n, tin tUc cho Ban lanh d~o, dS h9 c6 du s6 li~u c'an thie't cho vi~c di'eu hanh, th\fc hi~n ph~n slf cua mlnh m()t each t6t dyp~ Ban lanh d~o bfft ky m()t doanh nghi~p nao, m()t t6 chuc nao hay m9t b9 trong Chinh phil d'eu c6 nhfing mvc tieu cua hQ nhu' phai d~t de'n m9t s6Iqi nhu~n la bao nhieu cho nam kinh doanh nay hay mvc tieu la phvc vv cho nhu c'au cua dan chung , mu6n d~t du'qc nhfi'ng mvc tieu nay, Ban lanh d~o phai l~p cac ke' ho~ch
Ke' ho~ch dS xac dinh cac mvc tieu rieng bi~t cho nam nay hay nam tdi va ke' ho~ch su dvng cac tai san cua ddn vi m9t each hfi'u hi~u nhfft nh~m d~t
cho du'qc cac mvc tieu tren
Vi~c l~p ke' ho~ch va r'mh toan cac du'ong I6i hanh d()ng va xem du'ong I6i hanh d()ng nao la t6t nhfft Ban lanh d~o phai tinh toan va chQn Iva du'ong I6i hanh d9~g du c6 san hay khong c6 san cac tin tll'c do ke' toan cung cffp, ne'u khong c6 san cac tin tUc chinh xac, hfi'u ich thl sv quye't djnh thvc hi~n du'ong I6i nao cua Ban lanh d~o chi la s\f u'~~··~dq,~n"p~6~g-'~h*~~·
Trang 21Cac quye't dinh thlfc hi~n se to't hdn khi dlfa tren slf suy lu~n h<;1p ly, dung
le, muo'n v~y phiH dlfa vao so'li~u ciia ke' toan cung ca'p Cac tin tll'c do ke' toan cung ca'p cho vi~c ra cac quye't dinh kinh doanh san xua't c6 thS dlfa vao nhfi'ng so' li~u da xay ra trong qua khli d'Ong thai cfing nhln v'e phia tntoc rna tien doan nhung di'eu co thS xay ra trong tudng lai, nghia Ia din phai c6 nhfi'ng tin rile d~c bi~t httong v'e tudng lai dS tU d6 lam cd so ra quye't dinh Trong khi so~n thao lo~i tin tll'c nay, ke' to an vi en phai c6 kha nang phan bi~t dltQC cai gl din, cai gl khong din, cai gl quan trQng, cai gl khong quan trQng tU d6 cung ca'p cho Ban lanh d~o nhfi'ng thong tin hfi'u ich
dS Ban lanh d~o c6 cd sora quye't dinh cho tUng trlfang h<;1p Cac tin tll'c ghi trong bao cao tai chinh khong giup cho Ban lanh d~o bao nhieu trong vi~c
thie't l~p ke' ho~ch va tinh toan duang lo'i hanh d()ng vl d6 Ia nhf'~ig tii1 tlic lien quan de'n qua khli, hdn nfi'a cac tin tllc nay lien h~ de'n nhi'eu b() ph~n ciia t6 chlic trong khi cac quye't dinh chi lien quan de'n m()t vai b() ph~n nao d6 ciia t6 chlic rna thoi va cac bao cao tai chinh khong cung ca'p so'Ii~u kip thai, dung luc vl n6 chi l~p khi cuo'i thang, cuo'i quy, cuo'i nam vl the' dS dap ling dltQC d'ay du cac thong tin dap ling cho yeu c'au l~p ke' ho~ch va tfnh toan cac duang lo'i hanh d()ng thl ke' toan vien phai cung ca'p cho Ban lanh d~o nhi'eu tin tllc hdn Ia nhfi'ng di'eu ghi trong cac bang bao cao tai chinh Ngoai vi~c l~p ke' ho~ch tinh toan, Ban lanh d~o ciia m()t t6 chuc con phai lo de'n va'n d'e di'eu hanh va xem xet vi~c di'eu hanh c6 du<;1c thvc hi~n m()t each hfi'u hi~u va theo dung ke' ho~ch hay khong, nhtt v~y hQ da quan tam de'n nhi~m V\1 kiSm soat Vl the' ngoai vi~c cung ca'p cho h9 nhfi'ng tin tll'c giup h9 ho~ch dinh con phai cung ca'p cho h9 nhfi'ng tin tllc dS hQ c6 th€ kiSm soat du<;1c cac ho~t d()ng di'eu hanh va do'i chie'u du<;1c nhfi'ng cai da xay ra so voi ke' ho~ch Nhfi'ng tin tll'c ghi cac bang phuc trlnh giup Ban lanh d~o kiSm soat co khac voi ·nhung tin tll'c ghi trong cac bao cao tai chinh cung ca'p cho gioi ben ngoai vl Ban lanh d~o cac ca'p trong t6 chlic tru vi T6ng Giam d6c d'eu chi quan tam de'n ph~m vi rna mlnh di'eu hanh, thi d\} nhlf bang ke't qua lai 16 khong giup ich bao nhieu cho ong Quan do'c phan xttong vl n6 khong cung ca'p cho ong nhfi'ng tin tll'c c'an c6 dS giup ong kiSm soat cac khu vrfc trach nhi~m cua ong Do v~y, ke' toan vien phai
d~o lien h~ kiSm soat hfi'u hi~u nhfi'ng ho~t d()ng dang di8n ra t~i b() ph~n
mlnh quan ly Nhung bao cao kiSm soat nay phai kip thai, dun~ luc va phai phan anh nhfi'ng trach nhi~m thlfc slf cua Ban lanh d~o Cac bao cao
Trang 22kiem smit d~tnh cho Ban Hinh d~o phai khac voi cac bang bao cao ke"t qua lai 16 va bang t6ng ke"t tai san, cac bao cao kiem soat khong chi bao cao cho Ban lanh d~o bie"t du'<;Jc nhung di~u da xay ra rna con phai giup cho h<;> lu'<;Jng gia nhung di~u da xay ra va du'a ra phu'dng hu'ong di~u chin!!, sll':.t d6i ne"u c6 the Vl the", bao cao kiem soat phai cho Ban lanh d~o bie"t nhung
di~u da xay ra Ifin nhung di~u dang ly da xay ra ne"u theo dung nhu ke"
ho~ch nen cac bao cao nay giup Ban lanh d~o bie"t din phai quan tam de"n va"n d~ nao de til d6 c6 th~ cai thi~n ho~c thay d6i di~u hanh Qua d6 Ban lanh d~o ciing nhln tha"y nhung ho~t d9ng thlfc te" nao diSn ra dung voi ke"
ho~ch, nhung ho~t dQng nao sail~ch k11i h<;> d6i chie"u voi ke" ho~ch da so~n
thao va cilng til d6 Ban lanh d~o c6 th~ di~u chinh l~i ke" ho~ch vl c6 th~ ke"
ho~ch thie"u thl}'c te" ho~c trong nhung tru'ong h<;Jp rna cac di~u gia thie"t din ban til d'au da sai l'am
Vl cac ffi\}C tieu Va thu t\]C rna ke" toan Vien dung d~ SO~n thao CaC phuc trlnh cho cac Giam d6c voi ffi\}C dich ho~ch djnh va ki~m soat khac
h~n VOi nhfi'ng ffi\}C tieu Va thu t\]C trong nganh ke" toan tai ch!nh, linh Vl;fC ke" to an nay g<;>i la nganh ke" to an quan trj
Sau day xin trlnh bay cac di~m gi6ng nhau va khac nhau cua ke" toan tai chlnh va ke' toan quan trj
a Nhilng diim gilfng nhau:
- Ca hai d~u c6 lien h~ voi h~ tho'ng thong tin ke" toan, ke" toan quan trj sii' d\}ng cac s6 li~u ghi chep hang ngay cua ke" toan tai chlnh nhu'ng c6
phan tich
- Ca hai nganh ke" toan d~u lien quan de"n trach nhi~m va vi~c quan ly doanh nghi~p, ke" toan tai ch!nh lien quan de"n ho~t d9ng toan doanh
nghi~p con ke" toan quan trj lien quan de"n quan ly va trach nhi~rr ~11~ t:rng
b9 ph~n trong doanh nghi~p
b Nhilng diim khac nhau:
- Ke" to~n quan trj du'<;Jc sll' d\]ng cho n9i bQ cua ngu'oi quan ly:
£)~ c6 th~ di~u hanh cac ho~t dQng hang ngay cua doanh nghi~p va
l~p ke" ho~ch du'ong I6i bo~t d9ng cho tu'dng lai, giai quye"t cac va"n d~
thu'ong xuyen xay ra thl ngu'oi quan ly doi hoi phai c6 nhung s6 li~u d~c
bi~t, C\1 th~ nhung s61i~u nay nhung c6 dong, ngitoi ngoai khong c'an
- Ke" toan quan trj d~t tr<;>ng tam cho tu'dng lai nhi~u hdn:
Trang 23Ph'an IOn nhi~m V\1 ctia ngu'oi quan ly phai lam thu()c v'e tu'dng lai nhi'eu hdn nen s6li~u hQ nh~n du'<jc da xay ra chi lam cd so cho vi~c u'oc dmin d€ l~p ke" hOC;lCh cho tu'dng lai VI nhfi'ng thay d6i thu'ong xuyen xay ra nhu' nhu c'au ctia khach hang m6i ngay m6i khac, slf ce;1nh tranh gifi'a cac doanh nghi~p voi nhau Ngu'<jc le;1i ke" toan tai chfnh ra't it khi phai lam cac vi~c u'oc lu'<jng ho~c dlf djnh cho tu'dng lai rna thu'ong tdnh bay nhfi'ng cai g1
da xay ra trong ky kinh doanh rna thoi
- K€ toan quan tri c'an s61i~u thfch h<jp va linh d()ng
s6 li~u ctia ke" toan tai chlnh phai c6 tfnh kha.ch quan va c6 th€ thffm tra du'<jc con s61i~u ctia ke" toan quan trj, khong c'an phai chfnh xac ma can phai thfch h<jp nghia Ia c6 th€ sti' dl;lng du'<jc d€ giai quye"t va'n d'e quan ly lien quan, dBng thoi s6 li~u c6 th€ linh d()ng d€ ngu'oi quan ly c6 th€ sti' dl;lng trong nhung t1nh hu6ng khac nhau
- K€ toan quan tr,i it chu trQng de"n tfnh chlnh xac ciia s6 li~u rna chu trQng de"n cac s6li~u phi ti'en t~:
Khi ngu'oi quan ly c'an giai quye"t m9t va'n d'e nao d6 th1 hQ c'an ngay s6 li~u lien quan de"n va'n d'e d6 d€ hQ c6 th€ u'oc lu'<jng va giai quye"t va'n d'e ngay, do v~y, ye"u t6 t6c d() quan trQng hdn ye"u t6 chfnh xac nhu' the" ke" toan quan tri it chu tn;>ng tfnh chlnh xac hdn ke" toan tai chfnh Ben CC;lnh d6 ke" toan quan tri danh gia cao cac s6 li~u phi ti'en t~ nhu' cam tu'ong ciia dC;li bi€u, cua khach hang v'e m()t san phffm moi, nhung tie"ng d5n ~~i , ~6
thong tin nay kh6 dinh gia ho~c bi€u hi~n bAng de;1ng ti'en t~
- K€ toan quan tri chu trQng de"n tUng b() ph~n ctia doanh nghi~p hdn
la toan doanh nghi~p:
K€ toan tai chlnh l~p bao cao lien quan de"n toan doanh nghi~p nhu' bao cao ke't qua lai (16), bang t6ng ke"t tai san ctia toan doanh nghi~p, con ke" toan quan tri chu trQng de"n bao cao cua tUng b() ph~n nhu' phan xu'ong, cac cti'a hang, cac phong Trong thlfc te" c6 m()t vai doanh nghi~p trong ke" toan tai chfnh c6 t6 chuc bao cao o m()t s6 b() ph~n nhu'ng day la va'n d'e ph\}, con ke" toan quan tri nhung bao cao 0 cac b() ph~n la di'eu du'<jc chu trQng nhi'eu nhfft
- K€ toan quan tri xua't phat tu nhi'eu nganh khac nhau:
Trang 24Ke' tm1n qmln tri mo r9ng hdn ke' tm1n tai chlnh va du'QC hlnh thanh g'Om nhi'eu nganh khac nhu' kinh te', tai chlnh, nghien cuu khoa hQc, tinh t6 chuc
- Ke' toan qmln trj khong tuan thu nhiing nguyen t~c chung cua ke'
to an:
Ke' toan tai chlnh c6 nhiing nguyen t~c chung cua n6, khi so~n thao cac bao cao tai chlnh, ngu'oi so~n thao phai tuan thu nhiing nguyen t~c
chung d6 nh~m dam bao cho sf! tin c~y v'e s6 li<%u d6i voi nhiing ngu'oi
nh~n bao cao ne'u khong dam bao nhiing nguyen t~c chung d6 thl sf! gian tra ho~c sai l'am c6 cd h9i xay ra, con voi ke' toan quan tri khong phv thu9c cac nguyen t~c chung nay nen c6 th€ n6 c6 nhiing nguyen t~c rieng cua n6
mi~n sao ngu'oi sii' dvng thong tin d~t du'9c l9i !ch cao nhfft
- Ke' toan quan tri khong c6 tinh phap l<%nh:
Ke' toan tai chlnh c6 tinh phap l<%nh c6 nghia la n6 phai du'9c lam trong cac doanh nghi<%p theo quy djnh cua Nha nu'oc s6 sach ke' toan tai chinh phai chua d'ay du s6li<%u d€ dap ung_ theo nhiing yeu c'au cua nhiing ngu'oi ben ngoai Ke' toan quan trj khong c6 tinh phap l<%nh khong c6 tinh
b~t bu9c, s6 sach ke' toan quan trj do doanh nghi<%p tV quye't djnh Iffy, hQ phai bie't hQ c'an lam gl va lam nhu' the' nao ?
Tom l~i, ke' toan tai chinh va ke' toan quan trj la hai m~t cua nganh ke' toan, ngu'oi lam ke' toan phai am hi€u he't hai m~t nay vl bfft ky doanh nghi<%p nao cilng c6 cac vj Hinh d~o ben trong va cac gioi o ben ngoai Chung ta c6 th€ trlnh bay b~ng sd d'O minh hQa cho thffy each thuc rna tie'n trlnh ke' toan lien h<% de'n cac nhu c'au tai chinh Ifin cac nhu c'au quan trj o bang (2) va bang (3) sau:
Trang 25HO~CHDJNH
Lu<Jng gia cac
du'iJng IO'i khac
Iffi TOAN TC TS ~ Gidi B~N NGOA!
Xet I~i cac Che' ~o ~ GHI CHEP PHAN LOAI , , ~ Oic tin tti'c Ii~n ~~ de'n L cHo cA; Gidi
Iffi TOAN QT ho~ch dinh & ki~m soat ~lAM BOC
Trang 26BANG 3 : sf ueu KE JOAN val NGUOI sa DUNG
Ban qulm tq Oic nha aau tu' Oic khach Nghic$p do~m Ole cd quan Cong
(chU so ht1u·ho~c
chti ca:'p tin dt,mg)
hang chinh lao d(ing di~u hanh cua chllng
Cac bao cao
d~c bic$t Cac cd quan di~u
hanh cua Chinh phu
Ban quiin ly
Ch'inh phU
Baocao tai chinh
Biin ke khai thue'
So'lic$u va cac bao cao quiin tq
IV VAl TRO CUA KE TOAN TRONG XA HQI
1 I>6i vdi doanh nghi~p
- Nho ke' tm1n rna ngu'oi qmin ly di(;u hanh troi chay cac ho~t d9ng cua ddn vi, nho n6 t~o cho srf qmin ly tanh m~nh, tranh nhung hi~n tu'Qng tham
l~m tai san vl qua n6 thuc hi~n vi~c ki€m soat n9i hQ
- Nho ke' toan rna ngu'oi quan ly tfnh du'QC hi~u qua cong Vi~c mlnh lam d'Ong thoi ciing qua d6 v~ch ra huang ho~t d9ng cho tu'dng lai
- Ke' toan giup cho ngu'oi quan ly di(;u hoa · tlnh hlnh tai chinh cua doanh nghi~p
- Ke' toan la cd so d€ giai quye't srf tranh t\}ng khie'u t6, du'QC toa an chffp nh~n la b~ng chung v'e hanh vi thu'dng m~i
Trang 27- KS tmin la cd ·so dam bao vung chAc trong sv giao dich huon ban
- Nha ke" toan rna kSt qua san xua't kinh doanh 'va doanh nghic$p dem
l~i c6 tfnh each do'i khang voi nhan vien voi c6 dong hay vien chuc cua
Nha nu'oc
-Do sv phat triSn cua khoa h<;>c ky thu~t- tV d¢ng h6a trong san cac cong Cl;l do cac nganh toan va khoa hQC tho'ng ke cung ca'p nhu' l~p phu'dng trlnh, phan tich, xac sua't da giup cho ngu'ai quan ly h~ gia thanh san phifm va quan ly doanh nghic$p kip thai, ra quye"t dinh phil h<jp tren
xua't-cd so so'lic$u cua kS toan
- KS toan cho biSt m9t kSt qua tai chfnh ro rc$t khong ai cho'i cai du'<jc
- E>o'i voi cac doanh nghic$p, kS toan giup doanh nghic$p theo doi thu'ong xuyen tlnh hlnh ho~t d¢ng san xua't kinh doanh cua doanh nghic$p nhu' vic$c san xua't san phifm, ban san phifm, cung ca'p nguyen v~t lic$u , giup theo doi thi truong dS san xua't, tich tru hang h6a nh~m kip thai cung ca'p cho thi tru'ang theo nhu c'au va thi hiSu cua ngu'ai tieu thv Ngoai ra, ke' toan con cung ca'p tai lic$u cho doanh nghi~p lam cd so ho~ch dinh chu'dng trlnh hanh d¢ng cho tUng giai do~n tUng thai ky dS doanh nghic$p tiSn tdi hay lui bu'oc
2 D6i v8i Nha nude
- Nha kS toan, Nha nude co thS theo doi du<Jc sv phat triSn cua cac nganh san xua't kinh doanh ds t:U do t6ng h<;1p du<Jc sv phat triSn cua n'en kinh tS quo'c gia
- Nha so'lic$u kS toan, Nha nude lam tr<;>ng tai giai quySt sv tranh cha'p v'e quy'en l<ji giua cac doanh nghic$p
- Nha kS toan, Nha nude tlm ra m9t each tinh thuS to't nha't h~n chS tha't thu thuS, h~n chS sai I'am trong chfnh sach thuS
- KS toan cung ca'p cac du kic$n huu ich cho cac quySt d.inh kinh tS, chinh tri, xa h¢i xac dinh du'<jc kha nang trach nhic$m, clidng vi qu~a!.ly va cung ca'p cac du kic$n hfi'u ich cho vic$c danh gia kha nang t6 chuc va lanh
d~o
- E>o'i voi n'en kinh tS quo'c gia, kS toan htu y voi chinh quy'en trong vic$c so~n thao va ban hanh nhfi'ng lu~t 1<$ v'e thuS, thiSt l~p nhfi'ng chinh sach kinh tS cho phil h<jp voi tlnh hlnh thu'dng m~i va kinh tS nu'oc nha
Trang 28Qua ke't qua t6ng h<;Ip cac bao cao ati chinh cua nganh, chinh quy'en co thS
bie't du'<;fc tlnh hlnh thjnh suy cua n'en kinh te' nu'oc nha, bie't du'<;fc Sf/ thanh
cong hay tha't b~i cua cac nganh doanh nghi~p d'Ong thoi bie't du'<;fc ngu'On
l<;li v'e thue' se thu du'<;fc cho ngan sach
T6m l~i, ke' toan ra't hil'u ich cho doanh nghi~p va Nha nu'oc
DS phat huy vai tro cua ke' toan trong xa h9i ke' toan c6 ph~m vi ho~t
d()ng r()ng IOn, bao g'Om:
• But toan:
- Ghi chep s6 sach ke' toan
-L~p cac bao cao tai chinh
• Phan tich tai chinh
• Sii' dl;lng tai li~u ke' toan dS quan ly nhu':
- Ho~t d()ng
- KiSm soat
- Lu'<;fng gia -Lam quye't dinh Nhu' v~y qua vi~c nghien cuu khai ni~m v'e ke' toan va lich sll' phat
triSn cua ke' toan cung nhu vai tro cua ke' toan chung ta da tha'y ke' toan la
m()t khoa h9c xufft hi~n tit lau doi da giup cho con ngu'oi quan ly va <lieu
hanh xa h9i
Tuy nhien n6i de'n ke' toan m()t each chung chung thl ph~m vi cua n6
qua r()ng nen d day chung ta chi d'e c~p de'n ke' toan trong cac doanh
DS nghien cuu va'n d'e cai tie'n h~ th6ng ke' toan trong cac doanh
nghi~p d Vi~t Nam tru'oc tien chung ta hay danh gia qua v'e hi~n tr~ng h~
th6ng ke' toan cac doanh nghi~p d Vi~t Nam trong chu'dng 2 sau
.,
Trang 291 H~ th6ng ke' toan lJ cac doanh nghi~p Vi~t Nam
H~ thO'ng ke' tm1n hay cd ca'u ke' tm1n cua m()t doanh nghi~p du co ph(;lm vi ho(;lt d()ng r()ng hay hyp du trong linh vrf.c thu'dng m(;li, san x.ua·t, nang nghi~p, chuyen cho, bao hi~m, ngan hang hay dich vv d~u phai du'<Jc ca'u thanh hoi 4 ye'u tO' sau day:
- Chung t:U ke' tm1n
- Tai khoan ke' tmin
- s6 sach ke' toan
- Bao cao ke' toan
Til cd ca'u nay Nha nu'oc h~ thO'ng h6a thanh 4 che' d():
- Che' d9 chung t:U ke' toan
- Che' d9 h~ thO'ng tai khoan ke' toan
- Che' d9 s6 ke' toan
- Che' d9 bao cao ke' toan dinh ky
H~ thO'ng ke' toari cac doanh nghi~p a Vi~t Nam trong nhung nam qua cung da sii' dvng v~ 4 che' d9 ke' toan nay
Ngoai ra h~ thO'ng ke' toan a cac doanh nghi~p con la vi~c t6 chuc b9 may ke' toan d~ thrf.c hi~n cac che' d() nay Trong ph(;lm vi cua lu~n an chi
d~ c~p de'n cac che' dQ ke' toan
a Cht dQ chung tit kt toan:
M6i m()t nghi~p vv kinh te' phat sinh trong doanh nghi~p d~u c6 lien quan de'n ti~n b(;lC nen phai du'<jc ghi vao s6 kS tm1n, m~t khac rr.ei f~i! ghi vao s6 ke' toan phai du'<Jc minh chung b~ng m9t chung t:U ke' toan
Trang 30- Khi giao djch mua ban hang h6a thu'ong du'<jc minh chung b~ng h6a ddn, h6a ddn Ia chung tU ke' toan
- Khi giao djch .nh~p xua't ti~n thu'ong du'<jc minh chung b~ng phie'u thu hay phie'u chi, phie'u thu, phie'u chi ffy la m9t chung tU ke' toan
Nhu' v~y chung tU ke' toan la m9t to giffy h<jp phap d€ chung minh nhii'ng di€n bie'n v~ ho~t d9ng san xua't kinh doanh cua doanh nghi<$p, hdn nii'a n6 la cd sa d€ ghi s6 ke' toan va nhu' v~y m6i nghi<$p V\1 kinh te' phat sinh d~u phai l~p chung tU- l~p chung tU la cong vi<$c d'au tien cua ke' toan Trong h<$ tho'ng ke' toan a cac doanh nghi<$p Vi<$t Nam, CIH~ GQ ghi chep ban d'au ban hanh theo quye't djnh so' 583_LB ngay 1-1-1967 cua Lien
BQ T6ng C\}C Tho'ng ke -Tai chinh sau d6 do yeu c'au quan ly d€ dap ung yeu c'au tUng bu'oc thvc hi<$n tieu chuffn h6a chung til, bi€u m~u va cd khi h6a tinh toan, T6ng C\JC Tho'ng ke da ra quye't dinh so' 200ffCTK-PPCD ngay 24-3-1983 v~ yi<$c sii'a ddi, b6 sung them m9t so' chung til ghi chep ban d'au Cac chung tU nay thay the' cac chung tU tu'dng ung ban hanh thea quye't djnh 583-LB d5ng thoi cling thay the' cac chung tU tu'dng ung trong che' dQ ghi chep ban d'au khac nhu' che' dQ ghi chep ban d'au cua xay d\}'ng
cd ban ban hanh theo quye't dinh so' 215/QD ngay 23-9-1974 cua T6ng C\}C
Tho'ng ke, che' d9 ghi chep ban d'au cua nong tru'ong quo'c doanh, ban hanh theo quye't djnh so' 274-NTQD/LB ngay 4-6-1974 cua Lien BQ Nong nghi<$p Tai chlnh- T6ng C\JC Tho'ng ke (Xem ph\11\lc s61)
Sau d6 khi chuy€n d6i sang h<$ tho'ng tai khoan ke' toan moi, Nha nu'oc cling da ban hanh che' d9 chung til ke' toan theo quye't djnh so' 186TC/CDKT ngay 14-3-1995 (Xem phl;ll\lc so' 2)
b Cht dQ h? thfing tai khoan kt toan
Trong qua trlnh ho~t d9ng san xua't kinh doanh cua doanh nghi<$p cac nghi<$p V\1 kinh te' phat sinh lien quan de'n cac do'i tu'{jng ke' toan lam cho cac do'i tu'{jng ke' toan v~n d9ng d€ phan anh sv v~n d9ng nay cua tUng do'i tu'<Jng thl ngu'oi ta ma cho m6i do'i tu'<Jng m9t tai khoan, cac tai khoan sll' dl;lng trong ke' toan hlnh thanh m9t h<$ tho'ng tai khoan Tung tai khoan phan anh tUng do'i tu'{jng ke' toan khac nhau, nen phai c6 quy dinh v~ n9i dung va ke't ca'u cua tai khoan
Trong che' dQ ke' toan Vi<$t Nam a cac doanh nghi<$p, h<$ tho'ng tai khoan ke' toan cling da du'<jc thay d6i va ban hanh nhi~u I'an Nam 1970
Trang 31theo quye't djnh s6'425TC/CDKT ngay 1-12-1970, B() Tai chinh da ban hanh h~ th6ng tai khoan ke' tm1n th6ng nha"t gBm 11 lol;li tai khoan voi 68 tai khoan sau d6 b6 sung them 1 tai khoan va 9 tai khoan ngoai bang can d6i ke' tm1n, m6i tai khoan mang ky hi~u 2 s6 tU s6 01 de'n s6 99, cac tai khoan con du<;1c xay dlfng cac tiSu khoan, ky hi~u cua tiSu khoan Ia 3 s6 trong d6 2 s6 mang ky hi~u cua tai khoan va them m()t con sef nfi'a
Vi du: Tai khoan nguyen li~u va v~t li~u c6 ky hi~u 05, t: ~u ldwau nguyen li~u va v~t li~u chlnh c6 ky hi~u la 05.1
H~ th6ng nay du'QC ap dvng cho mQi doanh nghi~p, qu6c doanh thu()c cac nganh kinh te' qu6c dan khong phan bi~t tinh cha"t va quy mo san xua"t Sau d6 tUng B() c6 cv thS h6a tU h~ th6ng tai khoan chung d6 cho phu h<;1p voi hol;lt d()ng san xua't kinh doanh cua B() mlnh nhu' B() N()i thu'dng da ban hanh theo quye't djnh s6 62NT/QD1 ngay 15-10-1971 ban hanh h~ th6ng tai khoan ke' toan th6ng nhfft ap dvng cho ta"t ca cac xi nghi~p thu()c nganh N()i thu'dng (Xem phvlvc s6 3)
Sau d6 khi chuySn sang n'en kinh te' thi tru'ong B() Tai chinh cling da ban hanh theo quye't djnh 212TC/CDKT ·ngay 15-12-1989 h~ th6ng tai khoan ke' toan th6ng nha"t gBm 9 lol:li voi 41 tai khoan sau them 1 i.a.i !-' h0an
va 8 tai khoan ngoai bang can d6i ke' toan, m6i tai khoan mang ky hi~u 2 s6 tU s6 10 de'n s6 92, cac tiSu khoan mang ky hi~u 3 s6 trong d6 2 s6Ia ky hi~u cua tai khoan
Vi du: Tai khoan nguyen v~t li~u ky hi~u 21, tiSu khoan nguyen li~u,
v~t li~u chinh ky hi~u 211 (Xem ph1,1l1,1c s6 4)
Tie'p theo vao ngay 14-12-1994 B() Tai chinh cling da ban hanh theo quye't djnh s61205TC/CDKT h~ th6ng tai khoan ke' toan th6ng nhfft gBm 9 lol;li voi 71 tai khoan cffp 1 va 6 tai khoan ngoai bang can d6i kS toan M6i tai khoan ca"p 1 mang ky hi~u 3 s6 tU s6111 de'n s6 911 trong cac tai khoan ca"p 1 coti xay dlfng them cac tai khoan cffp 2 ky hi~u 4 s6 Tai khoan ca"p 2
phai mang ky hi~u cua tai khoan ca"p 1
Vi du : Tai khoan ca"p 1 ti'en m~t ky hi~u 111, tai khoan ca"p 2 ti'en
Vi~t Nam ky hi~u 1111 (Xem ph1,1 Ivc s6 5)
c Cht dQ sd kt toan
H~ th6ng s6 ke" toan hay con g9i Ia h'inh thuc ke' toan Ia m()t b() s6 gBm nhi~u hay it quySn my o phl;lm vi hol;lt d()ng r()ng hay h<tp cua doanh
Trang 32nghi~p, my theo }o~i hlnh doanh nghi~p nhu' thu'dng m~i, san xufft djch Vl;t, tin dvng , m8i quy€n s6 c6 m()t hlnh thuc, m()t cong dvng rieng bi~t ho~c
da dong siin ho~c la nhung trang roi
S6 ke' tm}n du'QC chia lam 2 }o~i :
• s6 theo lu~t djnh : la s6 b~t bu()c d6i voi ba't ky lo~i hlnh doanh nghi~p nao
• s6 vl nhu diu ke' tm1n: ngoai nhung s6 theo lu~t djnh, cac doanh
nghi~p my theo nhu diu cua rnlnh rna mo s6 phan anh ho~t d()ng san xua't kinh doanh cua doanh nghi~p rnlnh
Trong che' d() ke' toano cac doanh nghi~p Vi~t Nam, Nha nu'oc qua tUng thoi ky cling da quy djnh, sll'a d6i b6 sung cho hoan thi~n hdn che' d() s6 ke' toan va quy djnh cho m8i cd quan, xi nghi~-p din th6ng nhfft theo m()t trong cac hlnh thuc ke' toan sau day:
- Hlnh thuc ke' toan Nh~t ky chung
- Hlnh thuc ke' toan Nh~t ky- s6 cai
- Hlnh thuc ke' toan C:l).ung t:U ghi s6
- Hlnh thuc ke' toan Nh~t ky - Chung t:U
Ngay 211211964 B() tai chinh ban hanh thong tu' 07-TC/CDKT v'e che' d() s6 ke' toan quy djnh m<;>i vi~c lien quan de'n vi~c mo s6, ghi s6, phu'dng phap sU'a sai, vi~c lu'u giu, bao quan s6
Sau d6 cac B() cling da ra che' d() s6 sach ke' toan phu h<;ip nhu' B() N()i thu'dng ra quye't djnh s6 67/NT/QD1 da ban hanh che' d() s6 sach ke' toan theo hlnh thuc nh~t ky chung t:U Sau d6 b~ng thong tu' 19TC/CDI;T ngay 31-3-1990 cua B() Tai chinh da sll'a d6i b6 sung hlnh thuc ke' toan nh~t ky -chung t:U ap dvng trong cac nganh kinh te' qu6c dan va moi day theo thong
tu' s6 28TC/CDKT ngay 31-3-1995 cua B() tai chlnh hu'ong d~n su dvng s6 ke' toan theo hlnh thuc nh~t ky chung t:U ap dvng trong cac doanh nghi~p,
hu'ong d~n m()t s6 di€m cd ban v'e hlnh thuc s6 ke' toan nh~t ky chung va phl;t lvc hu'ong d~n v~n dvng cac hlnh thuc ke' toan
d Ch( dQ bao cao k( toan
La nhung bao cao v'e tlnh hlnh ho~t d()ng san xua't kinh doanh cua doanh nghi~p sau m8i djnh ky ke' to an thu'ong la m()t thang, m()t quy, m()t nam Bao cao c6 th€ chia lam 2 lo~i :
Trang 33• Baa caa ke' taan b3:t bu()c
• Baa caa ke' taan khong b3:t bu()c
* Bao cao k( toan hilt huc}c:
La~i bao cao nay con gQi 1a baa cao tai chfnh, day cfing Ia nhfi'ng bao cao 1u~t djnh rna m6i doanh nghi<$p phai l~p theo tUng djnh ky b3:t bu()c cua Nha nu'oc de trlnh bay v'e tlnh hlnh, tai chfnh cong nq, cac ke't qua Hii 16 cua doanh nghi<$p trong djnh ky d6 nhu' : Bang t6ng ke't tai san, Bang ke't qua lfii 16
* Bao cao k( toan kh6ng hilt huc}c:
La nhfi'ng bao cao trong 1u~t phap khong b3:t bu()c, nhung r 6i dn~r.h nghi<$p cung phiii thie't 1~p my theo nhu c'au dS co du chi tie't, phong khi phan tfch va t6ng ke't m6i nghi<$p Vl,l cua doanh nghi<$p
• D6i voi nghi<$p Vl,l tin dvng, doanh nghi<$p phai thie't 1~p :
- Bao cao tlnh hlnh cho vay
-Baa cao tlnh hlnh thau n<j
• D6i voi nghi<$p Vl,l chuyen chd, doanh nghi<$p phiii baa caa:
- Tinh hlnh chuyen chd
- Tr9ng 1u'<;1ng hang v~n tai
- Hue 1<;1i thu ho~ch
- Kinh phf chi ra
• D6i voi nghi<$p Vl,l san xua"t san phffm, doanh nghi<$p phai baa cao:
- Tinh hlnh san xua"t
- Gia thanh san phffm san xua"t
- S61u<;1ng thanh phffm da che' t~o xong, san phffm dd dang Tom 1~i bao cao ke" toan khong b3:t bu()c g5m nhfi'ng baa caa khac nhau khong thS ap dvng m9t tieu chufin chung nhu bao cao ke" tmin b3:t bu()c
Trong che" d9 ke" toan d cac doanh nghi<$p Vi<$t Nam, cac che' d9 bao cao ke" toan cfing ra doi song song voi cac cht d9 khac nhu' ng~i dinh ~5
27 _CP ngay 22/211962 cua H9i D5ng Chfnh phil quy djnh cac nguyen t3:c
Trang 34l~p va ban hanh ca~ che" d9 bi8u m~u va phu'dng an di~u tra th6ng ke, r'Bi nghi quye"t s6 02CP ngay 2/111971 cda H<)i BBng Chfnh phd v~ vic$c t6 chuc l~i he$ th6ng thong tin kinh te" va din eli vao quye"t dinh s6 168-TTg ngay 7-9-1970 cda Thd Tu'ong Chfnh phd ban hanh he$ th6ng chi tieu th6ng
ke va che" d9 bao cao th6ng ke chfnh thuc, sau d6 quye"t dinh s6 299-TTg cda Thd tu'ong Chfnh phd ngay 27-10-1971 v~ che" d9 bao cao th6ng ke, ke" toan dinh ky chfnh thuc cda cac ddn vi kinh te" cd sd thu<)c ugallh IlQi
thu'dng va quye"t dinh s6 233-CP ngay 1-12-1970 ban hanh che" d9 bao cao th6ng ke va ke" toan dinh ky chfnh thuc cda cac xf nghic$p cong nghic$p va du'cjc C\( the h6a bdi quye"tdinh s6212TC-TKngay 311111971 cda T6ng C\(C Th6ng ke va quye"t dinh s6 13TC-TK/PPCB ngay 13/111986 cda T6ng C\(C Th6ng ke (Xem phl;l.ll;lc s6 6 va 7)
Sau d6 B<) Tai chfnh ciing da ban hanh theo phap lc$nh ke" toan va th6ng ke do H9i BBng Nha nu'oc cong b6 theo lc$nh s6 06-LCT -HBNN ngay 20-5-1988 va Bi~u 1<$ T6 chuc ke" tmin Nha nu'oc ban hanh theo nghi dinh s6 25HBBT ngay 18-3-1989 cda H<)i BBng B9 Tru'dng voi quye"t dinh s6 224TC/CBKT ngay 18/4/1990 cda BQ Tai chfnh v~ che" d<) bao cao ke" toan dinh ky ap d\(ng th6ng nha"t cho cac xf nghic$p cong nghic$p '_!l~O'c rlan thu<)c cac nganh cac dia phu'dng qmln ly (Xem phl;lll;lC s6 8)
B9 tai chfnh ciing da ban hanh quye"t dinh s6 257TC/CBKT ngay 06-1990 v~ che" d<) ke" to an hanh chfnh srf nghic$p gBm he$ th6ng tai khoan, he$ th6ng s6 ke" tmin va bao cao ke" toan dinh ky va che" d9 ghi chep ban d'au Va moi day b~ng quye"t dinh s6 1206TC/CBKT ngay 14-12-1994 B9 Tai chfnh da ban hanh che" d<) bao cao ke" toan dinh ky ap dl;lng t~m thai cho cac doanh nghic$p thu<)c mQi linh vrfc mQi thanh ph'an kinh te" trong ca nu'oc (Xem phl;lll;lc s6 9)
01-2 Nhiing tin diim cua h~ th6ng ke'tmin lJ cac doanh nghi~p VN
Ke" toan la m9t cong C\( quan ly kinh te" cda Nha nu'oc du'c;1c sd' dl;lng phl;lc V\1 cho vic$c lanh d~o va quan ly n~n kinh te" quO"c dan v~ 1i0 ctu'vc
ph6 bie"n sd' dl;lng cho ta"t ca cac doanh nghic$p ho~t d<)ng trong n~n kinh te" d6 He$ th6ng ke" toan d cac doanh nghic$p Vic$t Nam da ra dai hdn 40 nam qua va da sd'a d6i nhi~u l'an, cho de"n nay che" d9 ke" toan da phat huy tac dl;lng t6t trong quan ly kinh te" tai chfnh d cac ddn vi kinh te" dBng thai cfing giup cho Nha nu'oc qua cong C\1 ke" toan ki8m tra, ki8m soat du'cjc mQi thanh ph'an kinh te"
Trang 35Trong thoi ky bao ca'p, he$ thO'ng ke' tmin d cac doanh nghi<$p Vi<$t Nam
da du'<;Jc ban hanh da dap ung du'<;Jc nhung yeu diu cua ke" toan:
- He$ thO'ng chi tieu ke' toan nha't tri voi he$ thO'ng chi tieu ke' hoc;tch v'e n<)i dung va phu'dng phap tfnh toan
- S6li<$u ke" toan cung ca'p phan anh du'<;:lc nhung m~t hoc;tt d<)ng cua doanh nghi<$p v'e cac chi tieu din thie't nhu' gia thanh, ke"t qua Hli 16 da giup cho ca'p tren ni\m du'<;:lc kip thoi tlnh hlnh hoc;tt d<)ng d6 de d'e ra cac bi<$n phap chi dc;to, uO'n nen, dBng thoi cung qua do xet duy<$t quye't toan cua doanh nghi<$p
-He$ thO'ng ke' toan d cac doanh nghi<$p Vi<$t Nam giup Nha nu'oc quan
ly du'<;:lc tai san
Sau d6, khi chuyen sang n'en kinh te' thi tru'ong he$ thO'ng ke" toan nay du<;:lc sua d6i, n6 da thlfc hi<$n du'<;:lc vi<$c ke' toan t6ng h<;:lp va ke toan chi tie"t, sO' tai khmln ft va he$ thO'ng s6 ke' toan bao cao d'ay du va he$ thO'ng c6 tfnh thdng nha't, ap dl;lng chung cho mQi doanh nghi<$p, mQi t6 chuc
Tuy nhien, he$ thO'ng ke' toan nay vfin con nhi'eu nhu'<;:lc diem va tBn tc;ti, chung ta se band m\}c II sau
A' ' ,.,., '"' "' ? " , , , , ,
II NHU'(jC DIEM VA VAN DE TON T~I CUA H~ THONG KE TOAN
(J cAc noANH NGHIEP VIETNAM
1 Nhii(jc diim ciia h~ th6ng k€ toan lJ cac doanh nghi~p Vi~t Nam
Cho de'n nay, hdn 40 nam qua voi slf chuyen d6i tU n'en kinh te' bao ca'p sang n'en kinh te' thj tru'ong toan b9 he$ thO'ng ke' toan d cac doanh nghi<$p Vi<$t Nam da ban hanh khong con phii h<;:lp voi slf d6i n1oi 1.1~y v?: !16
da b<)c 19 nhi'eu nhu'<;Jc diem:
- Khong dap ung du'<;:lc m<)t each thie't thlfc va c6 hi<$u qua cho quan ly kinh te" tai chlnh tc;ti cac doanh nghi<$p, t6 chuc, he$ thO'ng ke' toan xay dlfng tuy c6 khoa h9c nhung qua ru'om ra, phuc tc;tp vl d~t ra qua nhi'eu chi tieu phai quan ly ke ca nhung chi tieu chi tie"t khong c'an thie"t cho vi<$c quan ly
vi mo, cac phudng phap ghi c~ep ti mi, ke't ca'u s6 nhi'eu loc;ti nhi'eu kieu, nhi'eu each ghi da lam kh6 khan cho ngu'oi lam ke' toan va ngu'oi quan ly
- Khi chuyen sang cd che" thi tru'ong voi slf giao djch quO'c te", nhi'eu hoc;tt d<)ng kinh te' moi phat sinh nhu' lien doanh lien ke't, thu chi ngoc;ti t<$, huy d<)ng vO'n, vay vO'n, nhi'eu yeu c'au moi v'e quan ly kinh te" ra doi nhu'
Trang 36va'n d'e h! chu tai chinh cua doanh nghi<$p, va'n d'e khm1n san phffm, vi<$c tlnh hi<$u qua Va ph&n ph<J'i thu nh~p chu'a du'QC che' dQ ke' toan hu'ong d~n
cac each ghi chep Cl,l th€
- He$ thO'ng ke' toan chua c6 slf thO'ng nhfft cho ta't ca cac doanh nghi<$p con phan bi<$t each h:;tch toan gifi'a doanh nghi<$p quO'c doanh voi doanh nghi<$p tu' nhan, h<jp tac xa, gifi'a cac ddn vj kinh te' voi ddn vj hanh chlnh
sv nghi<$p da lam cho vi<$c chi d:;to cfing nhu' dao t:;to hua'n luy<$n g~p nhi'eu kh6 khan
- Trong qua trlnh d6i moi n'en kinh te' c(>ng voi sl,l' ra dai cua chinh sach quan ly kinh te' tai chlnh moi, che' dQ ke' toan ffi~C d'fiu du'QC sii'a d6i b6 sung nhi'eu l'an nhu'ng mang n~ng tinh cha'p va, dO'i ph6 ca'p thai da lam anh hu'dng de'n tlnh khoa hQC cua ca che' dQ ke' toan ,'
- Trong di'eu ki<$n khoa hQC ky thu~t cang ngay cang phat tri€n, he$ thO'ng vi tinh giai quye't nhanh chong nhfi'ng bai toan phuc t:;tp trong quan ly kinh te', he$ thO'ng ke' toan nay da thie't ke' kh6 sll' dl,lng cho vi<$c ap dl,lng cong ngh<$ xu ly thong tin
2 Nhii'ng va'n d'e t'on t~i cua h~ th6ng ke' toan lJ cac doanh nghi~p
Vi~t Nam
Trong qua trlnh xay dl,fng va phat tri€n n'en kinh te' d nu'oc ta, c6 the n6i ke' toan }a ffiQt cong Cl,l quan tr9ng d€ Nha nu'oc t}nh toan, xay dl,fng ki€m tra, ki€m soat n'en kinh te' d'Ong thai cfing d€ cac doanh nghi<$p, cac t6 chuc theo doi du'<jc nhfi'ng ho:;tt d(>ng san xua't kinh doanh cua mlnh rna
tU d6 thl,l'c hi<$n vi<$c quan ly, di'eu hanh doanh nghi<$p, t6 chuc va n'en kinh
X'
te
Tu m(>t n'en kinh te' bao ca'p chuy€n sang n'en kinh te' thj tru'ang voi 5 thanh ph'an kinh te', nhi'eu lo~i hlnh doanh nghi<$p ra dai voi nhfi'ng qui mo ho:;tt d(>ng khac nhau, hlnh thuc ho:;tt d(>ng khac nhau trong m(>t cd che' he't sue linh ho:;tt, kjp thai thl cong tac ke' toan l:;ti cang quan trQng va quan tQng hdn nua cho vi<$c quan ly vi mo cua Nha nu'oc, do v~y ngay 20-5-1988 H(>i 8'0ng Nha nude da cong bO' "Phap l<$nh ke' toan thO'ng ~e" s5
06LCT /HE>NN lam cd sd d€ d6i mdi va t6 chuc l:;ti he$ thO'ng ke' toan d cac doanh nghi<$p Vi<$t Nam Sau 5 nam thl,fc hi<$n phap l<$nh nay, chung ta c6 th€ danh gia tlnh hlnh thl,l'c hi<$n phap l<$nh va thl,l'c tr:;tng cong tac ke' toan d nu'oc ta nhu' sau:
Trang 37Phap l~nh ke" toan ra doi va di vao thlfc ti€n d€ gop ph'an tang cu'ong quan ly kinh te" tai chfnh cho Nha nu'oc va cho doanh nghi~p song song voi
vi~c d6i moi n'en kinh te" tUng bu'oc chuy€n sang n'en kinh te" thi tru'ong, cac bQ lu~t va chinh sach quan ly kinh te" l'an hi<jt ra doi nhu'ng COli thie'u sot, chu'a d5ng b¢ doi khi khong phil h<;lp voi di€n bie"n cua thlfc ti€n dang thay d6i, tu' tu'ong va tinh each quan ly theo ki€u bao ca'p vfrn con an sau trong ne"p suy nghi cua ngu'oi lao d<)ng, ngu'oi quan ly nen slf phat tri€n cua n'en kinh te" tren cd sd cua nhi'eu thu~n l<ji va ding nhi'eu kho khan
Trang thoi gian qua Nha nu'oc da:
- T6 chuc quan tri~t n<)i dung phap l~nh cho can b¢ Hlnh d~o cac ca'p
va can b¢ ke" toan thO'ng ke d cac ddn vi cd so; nhi'eu ndi da l~p ban chi d~o
thlfc hi~n phap l~nh ke" toan-thO'ng ke, qua do cha'n chinh du'a va'n d'e vao n'e ne"p cong tac ke" toan-thO'ng ke va cfing qua do danh gia vi~c thlfc hi~n
phap l~nh nay dBng thoi qua do nang cao nh~n thuc CUa IDQi ngu'oi dcSi VOi cong tac ke" toan-thO'ng ke:
+ f)a lam IDQi ngu'oi nh~n thuc dung diin v'e vai tro CUa ke" toan trong vi~c quan ly di'eu hanh doanh nghi~p va n'en kinh te"
+ Ba lam mQi ngu'oi tha'y r~ng sO'li~u ke" toan la ngu5n thong tin d'ay du, chinh xac, kip thoi, dang tin c~y, nola cd so d€ Ban lanh d~o
d€ ra chinh sach du'ong lO'i cho ho~t d<)ng san xua't kinh doanh cua doanh nghi~p m.lnh, d5ng thoi cfing ·lam cho cac nganh, cac ca'p, cac B¢ co cd so d'e ra phu'dng hu'ong ho~t d<)ng cho nganh, ca'p va B¢ cua m.lnh Tu nh~n thuc ke" toan la quan trQng rna Ban lanh d~o cac nganh nhi'eu dia phu'dng da chu trQng, t~o di'eu ki~n cho vi~c dao t~o
va sii' dvng cac phu'dng ti~n v~t cha't hi~n d~i vao cong vi~c ke" toan, tang cu'ong cong tac chi d~o va ki€m tra ke" toan hdn nua, C-~i k~ tc~n
}a IDQt COng C\1 quan ly th~t Slf khong con coi ke" toan chi Ia cong vi~c
ban gia'y ghi chep ddn thu'an
- B¢ tai chinh ban hanh hang lo~t cac che" d¢ ke" toan nhu' ban hanh h~
thcSng tai khoan ke" toan thcSng nha't - Che" d¢ s6 ke" toan - Che" d¢ bao cao ke" toan - Che" d¢ ke" toan cac ddn vi hanh chinh slf nghi~p - Che" d¢ ke" toan
h~ thO'ng kho b~c Nha nu'oc - Che" d¢ ke" toan ngoai quO'c doanh va nhung quy dinh v'e ke" toan dO'i voi doanh nghi~p co vO'n d'au tu' nu'oc ngoai B¢ tai
• chinh cung voi cac B¢ khac da xay dlfng va ban hanh - Che" d¢ ke" toan
Trang 38thudng nghi<$p- Che" d9 ke" toan nong nghi<$p ""Che" d9 ke" toan xay dljng cd ban - Che" d9 ke" to an nganh kinh doanh du ljch
Vi<$c ban hanh cac che" d9 nay da dap ung kjp thai cho cac doanh nghi<$p ghi chep du'<;lc tlnh hlnh hoc;tt d<}ng kinh doanh cua doanh nghi<$p rnlnh
- E>a t6 chuc chi dc;to vi<$c thljc hi<$n phap 1<$nh ke" toan va cac che" d9 ke" tmin da ban hanh:
+ Nh~m phat huy du'<jc tac dl)ng cua phap 1<$nh va cac che" d9 ke" toan da ban hanh, Nha nu'oc da chu tru'dng triSn khai chi dc;to cho m9i ca"p, m6i nganh phai t6 chuc t~p hua"n nghien cuu phap 1<$nh va che"
d " k"" 9 e toan qua o can 9 quan y, can 9 , d, , b" ? 1, , b" k"" e toan a narr_ , d- 1 ) 1 . .,~t ;f •• lfc;!c va"n d'e dcSi moi va tU d6 v~n dl)ng vao thljc ti~n hc;tch toan hoc;tt d<}ng san xua"t kinh doanh cua doanh nghi<$p, tcS chuc cua rnlnh
Tu nhii'ng cong vi<$c da neu tren, ke"t qua thu du<;lc la:
- E>u'a vao v~n hanh trong n'en kinh te" m9t h<$ tho'ng ke" toan moi 0 cac doanh nghi<$p dap ung du'<jc yeu diu ph'an ·nao cho cong tac quan ly, phan anh dli<;lc tlnh hlnh hoc;tt d<}ng san xuat kinh doanh cua tUng doanh nghi<$p, tUng cd so, va cua ca n'en kinh te"
- H<$ tho'ng ke" toan moi 0 cac doanh nghi<$p cang ngay cang du'QC xay dljng phu h<;lp voi hoc;tt d<}ng san xua"t kinh doanh trong n'en kinh te" thj tru'ong va cang ngay cang tie"n g'an, boa nh~p vao h<$ tho'ng ke" toan quo'c te"
- H<$ tho'ng ke" toan moi o cac doanh nghi<$p da giup b6 sung kie'n thuc cua nhii'ng ngu'oi lam ke" toan dcSi moi du'<;lc phu'dng phap hc;tch toan trong vi<$c quan h~ giua v6n va ngu5n
- Phap 1<$nh ke" toan da phat huy tac d1;1ng, da lam cho cong vi<$c ke" toan c6 quy cfi hdn, c6 n'e ne"p hdn va d'an d'an thljc hi<$n ky cu'dng, tOn tr9ng phap lu~t nhi'e·u hdn
- H<$ tho'ng ke" toan moi o cac doanh nghi<$p voi cac chi tieu quan ly g9n hdn da giup cho vi~c tcSng h<;lp tlnh hlnh kinh te" tai chinh tren phc;tm vi
vi mo chinh xac hdn - giup cho Nha nu'oc c6 cd so di'eu hanh n'en kinh te" chinh xac hdn
- H<$ tho'ng ke" toan moi d cac doanh nghi<$p ni doi song song voi vi<$c d§:y mc;tnh cong tac kiSm tra kiSm soat b~ng vi~c hlnh thanh cac cd quan kiSm toan cua Nha nu'oc va kiSm toan d<}c l~p
Trang 39Tuy c6 d~t du'cjc nhfi'ng m~t nhu' v~y nhu'ng trong thlfc te' vftn con
nhi~u m~t tBn t~i, c6 the kS nhu' sau:
a Vi?c thtfc hi?n cong me kl toan khong d'ong tfeu - co nhi'eu td chfic, doanh nghi?p khong thl/c hi?n
Theo phap l<%nh ke' toan thl ta't ca cac xi nghi<%p qudc doanh, cong tu'
h\fp doanh, cac ddn vi t~p the va tu nhan ho~t d¢ng san xua't kinh doanh, cac cd quan va t6 chuc c6 san xua't kinh doanh, cac cd quan va t6 chuc c6
sll' dvng kinh phi cua Nha nuoc, cua doan the phai cha'p hanh che' d¢ ke' toan th6ng ke theo quy djnh c6 nghia la bi{t bu¢c phai lam s6 sae.i1 kS' tuan, nhu'ng trong thlfc te' qua s6li<%u sau day chung ta tha'y rAng ke' toan du'ong nhu' khong phai la cong vi<%c bi{t bu¢c d6i voi doanh nghi<%p
Tinh tren ph~in vi toan qu6c c6 khoang 6.000 t6 chuc san xua't kinh doanh djch V\} du'cjc thanh l~p va ho~t d¢ng theo quye't djnh sd 268-HE>BT thl chi c6 khoang J.OOO (tUc 50%) sd doanh nghi<%p thlfc hi<%n che' d¢ ke' toan theo phap l<%nh quy djnh, con l<;ti 50% thl khong thlfc hi<%n ho~c thlfc hi<%n ke' toan ra't ddn sd TroJJ.g ho~t d¢ng cua tu' nhan, hi<%n c6 khming 200.000 h¢ kinh doanh thu¢c cac nganh ngh~ khac nhau phai thlfc hi<%n che' d¢ ke' toan thl chi c6 khoan 52.000 h¢ (tll'c 25%) thlfc hi<%n che' d¢ ke' toan
CJ thanh ph6 HB Chi Minh chi c6 g'an 30.000 h¢ kinh doanh thlfc hi<%n che' d¢ ke' toan tren 90.000 h¢ kinh doanh, o thanh phd i-Ia N¢i chi c6 ~)n 5_000 h¢ kinh doanh thlfc hi<%n che' d¢ ke' toan tren 32.000 h¢ kinh doanh
Ne'u toan thS cac doanh nghi<%p d~u phai thlfc hi<%n che' d¢ ke' toan bi{t
bu¢c thl dem l~i m¢t khoan thu thue' ra't IOn nhAm rna mang phat triSn kinh te' Do vl trlnh d¢ quan ly tha'p kern, o Vi<%t Nam vi<%c thlfc hi<%n che' d¢ ke' toan qua long leo, qua d~ dai C\1 thS khi thlJ'c hi<%n che' dQ ke' toan nhi~u
doanh nghi<%p c6 doanh thu tang ga'p 10 l'an de'n 50 l'an so voi khi khoan doanh thu, VOi sd li<%u minh chung C\1 the nhu' sau 0 cac hQ kinh doanh t~i
thanh phd Ha N¢i tren bang (4) cho chung ta tha'y di~u d6
BANG 4: SO SANH DOANH JHU d CAC DOANH NGHieP KHONG JHUC HIEN KE JOAN VA JHUC HIEN KE JOAN
H9 kinh doanh Nganh Doanh thu khoan/thang Doa~ thu t~~c hi~n/t?ang I Tii~~ ~a'p
kinh doanh (Khon)!; tht.tc hi~n ke' toan) (Ba thlfc hi¥n ke toan) n~n' I
Vii Van Long Xemay 8.750.000d 183.585.000d 20,98 Vii E>lnh Li E>i~n may 8.000.000d 360.000.000d 45,00
Vii Thanh Van Yang 32.000.000d 163.726.000d 5,11 v.v
Trang 40Qua s61it%u tren cho chung ta thffy tfnh phap lt%:nh chu'a nghiem, chua
co m{)t che" d{) xU' ly nghiem rue d6 dC;tt du'<;Jc nhfi'ng yeu diu trong qua trlnh qmin ly, vit%c khong thl,l'c hit%n che" d9 ke" to an da tC;to ra m{)t sl,l' kho khan, thie"u cd so thong tin dS kiSm tra, kiSm soat cua Nha nude, cua cac cd quan chile nang d6i voi ho(;lt d()ng kinh doanh cua doanh nghit%p va vit%c thu thuS' cua cac cd quan tai chfnh, hdn nua day la ke ho dS co sv moe J.i•'fi gilia nhfi'ng ngu'oi thu thuS' va doanh nghi~p tC;to ti€n d€ cho vit%c tham 6, tham nhfing
b Cac quy djnh lrong phap l?nh kl loan, khong dlitfc lhf/c hi?n nghiem
Sl,l' vi phC;tm nay co thS du'<;Jc d€ c~p nhu' sau:
Theo tren, chung ta da tha"y Nha nude da ban hanh m{)t h~ th6ng chung t:U ban d'au va trong phap lt%nh ke" toa.n co ghi ro o Chu'dng II di€u 8:
"M9i hoC;tt d{)ng kinh te" tai chfnh phat sinh o ba"t cu b9 ph~n u.~,:-, tr0ng
ddn vj d'€u phai du'<;Jc l~p ngay chung t:U gefc theo dung mfiu do B9 Tai chfnh va T6ng C\}C Thffng ke quy djnh
Chung t:U chi l~p m{)t l'an va phai ghi chep d'ay du kjp thoi, dung sl,l'
th~t, chfnh xac mQi ho(;lt d{)ng kinh te" tai chfnh da phat sinh, phai co du chfi'
ky cua ngu'oi chju trach nhit%m va dffu cua ddn vj theo tfnh cha"t cua tUng loC;ti chung t:U"
The" nhu'ng trong thl,l'c te" nhfi'ng ngu'oi lam ke' toan hay ngay ca nhfi'ng thu tru'ong ddn vida vi phC;tm o cac hlnh thuc sau:
- Nghit%p V\1 kinh te" phat sinh khong l~p chung t:U ho~c l~p chung t:U
tren tO gia"y vie"t tay cho khong theo mfiu quy djnh
- Chung t:U khi l~p thie"u cac chfi' ky cua ngu'oi co trach nhi¢m lien quan va nhu' v~y thie"u tfnh phap ly cua chung t:U
- Chung tU du'<;Jc l~p gia ho~c l~p dS lam phu h<;Jp cac s6lit%u rna doanh nghit%p da chi nhu'ng khong dung voi che" d{) quan ly tai chfnh cua Nha nude