Vận dụng Khuôn mẫu lý thuyết kế toán để hoàn thiện hệ thống kế toán doanh nghiệp Việt Nam Luận văn thạc sĩ

ngătr căth cătr ngăđó,ăkhiăđ căh căt păvƠănghiênăc uăsơuăh năv ăchuyênănghƠnhă K ătoán,ămônăh căLỦăthuy tăk ătoánăđƣătácăđ ngăr tăl năđ năsuyăngh ăc aătôi,ăb iăvìănóă m ăraăph ngăh ngăgi

B ăGIỄOăD CăVẨă ẨOăT O

  

NGăTH ăKIMăTHÖY

HOẨNăTHI NăH ăTH NGăK ăTOỄNăDOANHăNGHI Pă

VI TăNAM

ChuyênăngƠnhă:ăK ătoán Mƣăs ă: 60.34.30

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

TP.ăH ăChíăMinhăậ N mă2010

L IăCAMă OAN

Tôiăxinăcamăđoanălu năv nănƠyălƠăcôngătrìnhănghiênăc uăc aăriêngătôi.ăCácăd ăli uătrongălu năv nălƠăhoƠnătoƠnătrungăth c.ăLu năv nănƠyăch aăt ngăđ căaiăcôngăb ăd iă

b tăk ăhìnhăth cănƠo

H căviênă ngăTh ăKimăThúy

L IăCỄMă N

Tr cătiên,ătôiăxinătrơnătr ngăt ălòngăbi tă năđ năTh yăPGS TS V ăH uă căậ ng iă

tr căti păh ngăd nălu năv năậ đƣăt nătìnhăh ngăd năvƠăđóngăgópăchoătôiăr tănhi uăỦă

ki năb ăích cóăgiáătr ătrongăvi căl aăch năđ ătƠiăc ngănh ătrongăsu tăquáătrìnhăth că

hi năvƠăhoƠnăthƠnhălu năv năc aămình

K ăti p,ătôiăxinăg iăl iăc mă năđ năcácăth y,ăcôăc aăkhoaăSauă iăH căvƠăkhoaăK ătoán ậ Ki mătoánătr ngă iăh căKinhăt ăThƠnhăph ăH ăChíăMinhăđƣăt nătìnhăch ăd y,ătruy năđ tănh ngăki năth căm iăchoătôiătrongăsu tăth iăgianăc aăkhóaăh c

Cu iăcùng,ătrongăquáătrìnhăh căt p,ănghiênăc uăđ ăhoƠnăthƠnhălu năv nănƠy,ătôiăđƣă

nh năđ cănhi uăs ăgiúpăđ ăt ăgiaăđìnhăvƠăđ ngănghi p.ăTôiăxinăchơnăthƠnhăc mă n

t tăc ăs ăgiúpăđ ănƠy

Trơnătr ngăkínhăchƠo

ThƠnhăph ăH ăChíăMinhăngƠyă07 tháng 12 n mă2010

H căviênă ngăTh ăKimăThúy

PH NăM ă U

Trongăcôngătácăk ătoánăt iădoanhănghi p,ăcácănhƠăk ătoánăph iătuơnăth ăch tăch ăcácăquyăđ nhăchoăvi căl păvƠătrìnhăbƠyăbáoăcáoătƠiăchínhăđƣăđ căB ăTƠiăchínhăbanăhƠnh,ăbaoăg măh ăth ngăcácăchu năm căk ătoánăvƠăch ăđ ăk ătoánăVi tăNam.ăTuyănhiên,ăcácănhƠăk ătoánăđƣăg pănhi uăkhóăkh năkhiăx ălỦănhi uăv năđ ăk ătoán,ăxu tăphátăt ăs ăkhácăbi tăgi aăquyăđ nhătrongăchu năm căvƠăquyăđ nhătrongăch ăđ ăk ătoánăVi tăNam.ă

H năn a,ăkhiăđ ngătr căcácăv năđ ăk ătoánăm iăch aăđ căB ăTƠiăchínhăquyăđ nhă

ph ngăphápăx ălỦăk ătoánăc ăth ,ăcácănhƠăk ătoánăVi tăNamăcƠngăc măth yălúngătúngă

h n

ngătr căth cătr ngăđó,ăkhiăđ căh căt păvƠănghiênăc uăsơuăh năv ăchuyênănghƠnhă

K ătoán,ămônăh căLỦăthuy tăk ătoánăđƣătácăđ ngăr tăl năđ năsuyăngh ăc aătôi,ăb iăvìănóă

m ăraăph ngăh ngăgi iăquy tăcácăv năđ ăk ătoánănóiătrên.ăNh tălƠăkhiăti păc năcácătƠiăli uănghiênăc uăv ăKhuôn m uălỦăthuy tăk ătoánăc aăHoaăK ,ăqu căt ăvƠăm tăs ă

qu căgiaăkhácătrênăth ăgi i.ăTôiăhi uăđ căv ătrí,ăvaiătròăc aă Khuônăm uălỦăthuy tătrongăh ăth ngăk ătoánăc aăm iăqu căgia.ăVìăv y,ătôiăquy tăđ nhăch nănghiênăc uăđ ătài : “V năd ngăKhuônăm uălỦăthuy tăk ă toán đ ăhoƠnăthi năh ăth ngăk ătoánă doanhănghi p Vi tăNam”ăđ lƠmălu năv năt tănghi păth căs ăkinhăt ăc aămình

H ăth ngăhóaăcácăv năđ ăc aăKhuônăm uălỦăthuy tăk ătoánăVi tăNamăvƠăm tăs ăh nă

ch ătrongăh ăth ngăchu năm căvƠăch ăđ ăk ătoán hi nănay,ăđ ngăth iănghiênăc uăthêmă

m tăs ăthôngăl ăx ălỦăk ătoánăqu căt ăchoănh ngăv năđ ăm i.ăT ăđó,ăđ ăxu tăcácăgi iăphápăhoƠnăthi năh ăth ngăchu năm căvƠăch ăđ ăk ătoánăVi tăNam

III IăT NGăVẨăPH MăVIăNGHIểNăC U

Trongăkhuônăkh ăc aălu năv n,ăđ iăt ngănghiênăc uăch ăgi iăh nă ăcácăchu năm căvƠă

ch ăđ ăquyăđ nhăđ iăv iădoanhănghi păthôngăth ng,ăkhôngăbaoăg măcácăchu năm că

ho căch ăđ ăquyăđ nhăđ iăv iănhómăcôngătyă(côngătyăm ,ăcon,ăliênădoanh,ăliênăk t,ăh pă

nh t,ầ);ăđ căthùăngƠnhă(ngơnăhƠng,ăb oăhi m,ầ)

IV PH NGăPHỄPăNGHIểNăC U

Ph ngăphápănghiênăc uăch ăđ oălƠăph ngăphápăduyăv tăbi năch ngăvƠăduyăv tăl chă

s ,ănghiênăc uăcácăv năđ ătrongăm iăquanăh ăph ăbi năvƠătrongăs ăv năđ ng,ăphátătri n.ă ngăth i,ăk tăh păs ăd ngăcácăph ngăphápăc ăth ănh ă:ăph ngăpháp phân tích,ăsoăsánh,ăđ iăchi uăvƠăt ngăh pănh măgiúpălu năv năđ tăđ căm cătiêuăđƣăđ ăra

Trênăc ăs ăh ăth ngăhóaăvƠăđánhăgiáăcácăv năđ ăhi nănayăc aăKhuônăm uălỦăthuy tătrongăvi căphátătri năcácăchu năm căk ătoán trênăth ăgi i,ăphơnătíchăth cătr ngăKhuônă

m uălỦăthuy tăk ătoánăđ iăv iăh ăth ngăchu năm căvƠăch ăđ ăk ătoánăVi tăNam.ă ă

xu tăcácăgi iăphápăv năd ngăKhuônăm uălỦăthuy tăđ ăhoƠnăthi năh ăth ngăchu năm căvƠăch ăđ ăk ătoánăVi tăNam

NgoƠiăph năm ăđ uăvƠăk tălu n,ălu năv năg măcóăbaăch ngă:

Ch ngă1ă:ăNh ngăv năđ ăchungăv ăKhuônăm uălỦăthuy tăk ătoánă

Ch ngă2ă:ăTh cătr ngăKhuônăm uălỦăthuy tăk ătoánăVi tăNam

Ch ngă3ă:ăV năd ngăKhuônăm uălỦăthuy tăk ătoánăđ ăhoƠnăthi năh ăth ngăk ătoánă

Vi tăNam

  

M CăL C

PH NăM ă U 4

CH NGă1ă:ăNH NGăV N ăCHUNGăV ăKHUÔNăM UăLụăTHUY TăK ăTOÁN 8

1.1 GI I THI U KHUÔN M U LÝ THUY T K TOÁN 8

1.1.1 T ng quan v Khuôn m u lý thuy t 8

1.1.2 S ra đ i và phát tri n c a khuôn m u lý thuy t cho l nh v c k toán 9

1.2 CÁC N I DUNG C B N C A KHUÔN M U LÝ THUY T K TOÁN 12

1.2.1 C u trúc c a Khuôn m u lý thuy t k toán 12

1.2.2 So sánh n i dung Khuôn m u lý thuy t k toán c a qu c t và Hoa K 12

1.3 NH NG V N CHUNG QUANH VAI TRÒ KHUÔN M U LÝ THUY T K TOÁN 16

1.3.1 Các tranh lu n v s c n thi t c a Khuôn m u lý thuy t k toán 16

1.3.2 Các k t qu đ t đ c c a Khuôn m u lý thuy t k toán 18

1.3.3 Nh ng t n t i và thách th c c a khuôn m u lý thuy t k toán 18

1.3.4 D án h i t FASB-IASB v Khuôn m u lý thuy t k toán 19

1.4 KINH NGHI M XÂY D NG KHUÔN M U LÝ THUY T C A CÁC N C 23

1.4.1 Kinh nghi m xây d ng Khuôn m u lý thuy t c a Úc 23

1.4.2 Kinh nghi m xây d ng Khuôn m u lý thuy t c a Trung Qu c 27

K t lu n ch ng 1 30

CH NGă2ă:ăTH CăTR NGăKHUÔNăM UăLụăTHUY TăK ăTOÁNăVI TăNAM 32

2.1 H TH NG K TOÁN C A VI T NAM TR C KHI CÓ KHUÔN M U LÝ THUY T 32

2.1.1 c đi m c a h th ng k toán Vi t nam t khi ra đ i đ n n m 1990 32

2.1.2 c đi m c a h th ng k toán Vi t nam t n m 1990 đ n 1995 32

2.1.3 c đi m c a h th ng k toán Vi t nam t n m 1995 đ n khi ra đ i Khuôn m u lý thuy t k toán Vi t Nam n m 2002 33

2.2 KHUÔN M U LÝ THUY T K TOÁN C A VI T NAM 34

2.2.1 M c tiêu xây d ng khuôn m u lý thuy t cho Vi t Nam 34

2.2.2 N i dung c b n c a Khuôn m u lý thuy t k toán Vi t Nam 35

2.2.3 So sánh Khuôn m u lý thuy t k toán Vi t Nam và Khuôn m u lý thuy t k toán qu c t 41

2.2.4 Nh ng h n ch c a khuôn m u lý thuy t Vi t Nam so v i qu c t trên khía c nh lý thuy t 43

2.3 ÁNH GIÁ NH H NG C A KHUÔN M U LÝ THUY T K TOÁN VI T NAM N CÁC CHU N M C VÀ CH K TOÁN VI T NAM 46

2.3.1 M c tiêu và ph ng pháp kh o sát h th ng k toán Vi t Nam 46

2.3.2 K t qu kh o sát h th ng k toán Vi t Nam 46

2.4 ÁNH GIÁ KH N NG BAN HÀNH M T S CHU N M C VI T NAM CH A CÓ TRÊN N N T NG C A KHUÔN M U LÝ THUY T HI N CÓ VI T NAM 57

2.4.1 Danh sách các chu n m c Vi t Nam ch a có 57

2.4.2 N i dung c b n c a các chu n m c Vi t Nam ch a có 58

2.4.3 Các v n đ c b n trong các chu n m c Vi t Nam ch a có 61

2.4.4 ánh giá kh n ng ban hành các chu n m c Vi t Nam ch a có trên n n t ng KMLT k toán Vi t Nam 62

K t lu n ch ng 2 63

CH NGă3ă:ăV NăD NGăKHUÔNăM UăLụăTHUY Tă ăHOẨNăTHI NăH ăTH NG K ăTOÁNăVI TăNAM 65

3.1 M C ệCH VÀ PH NG H NG S D NG KMLT HOÀN THI N H TH NG CHU N M C VÀ CH K TOÁN VI T NAM 65

3.1.1 M c đích s d ng KMLT đ hoàn thi n h th ng chu n m c và ch đ k toán Vi t Nam 65

3.1.2 Ph ng h ng hoàn thi n h th ng chu n m c và ch đ k toán Vi t Nam trên n n t ng khuôn m u lý thuy t k toán 65

3.2 CÁC XU T V I U CH NH CHU N M C VÀ CH K TOÁN VI T NAM TRÊN C S PHÙ H P V I KHUÔN M U LÝ THUY T HI N HÀNH C A VI T NAM 66

3.2.1 i u ch nh l i các v n đ mà ch đ k toán không th ng nh t v i chu n m c k toán Vi t Nam 66

3.2.2 i u ch nh l i các v n đ ch a th ng nh t gi a chu n m c/ch đ v i khuôn m u lý thuy t k toán Vi t Nam 71

3.3 CÁC XU T LIÊN QUAN N VI C C I THI N KHUÔN M U LÝ THUY T HI N HÀNH C A VI T NAM CÓ TH LÀM N N T NG CHO CÁC CHU N M C K TOÁN M I VI T NAM 81

3.3.1 M c tiêu c a báo cáo tài chính 81

3.3.2 Các đ c đi m ch t l ng c a thông tin tài chính 82

3.3.3 Cân đ i các đ c đi m ch t l ng trong m i quan h l i ích – chi phí 83

3.3.4 V n đ đ nh giá 83

K t lu n ch ng 3 85

K T LU N 86

TẨIăLI UăTHAMăKH O 87

PH ăL C 89

CH NGă 1ă :ă NH NGă V Nă ă CHUNGă V ă KHUỌNă

M UăLụăTHUY TăK ăTOỄN

1.1.1ăăăăT ngăquanăv ăKhuônăm uălỦăthuy t

LỦăthuy tăvƠăc uătrúcălỦăthuy t

LỦăthuy tăđ căđ nhăngh aălƠă“m tăh ăth ngăch tăch ăcácănguyênăt căt ăgi ăđ nh,ălỦă

lu năchoăđ năv năd ngăt oăthƠnhăm tăc ăs ăthamăchi uăt ngăth ăchoăl nhăv cănghiênă

c u.”1

C uătrúcăc aălỦăthuy tăbaoăg măquanăh ălogic,ăquanăh ăth căti năvƠăquanăh ă ngăd ng.ă

- Quan h logic đ ă c pă đ nă m iă liênă h ă gi aă cácă kháiă ni mă c ă b n.ă Trongă lỦă

thuy t,ăquanăh ălogicăđ căs ăd ngăđ ăđ aăraăcácăk tălu nă(conclusion)ăt ăcácăti năđ ă(promise)

- Quan h th c ti n lƠăm iăquanăh ăgi aăcácăkháiăni mălỦăthuy tăvƠăcácăđ iăt ngă

trongăth ăgi iăth c.ăCácăk t lu nărútăraăt ăcácătiênăđ ăcóăth ăđ măb oăquanăh ălogică

nh ngăch aăch căđƣălƠăm tăđi uăđúngătrongăth căt ăn uăcácăti năđ ăsai.ăNg căl i,ăm tă

k tălu năkhôngălogicănh ngăv năcóăth ăphùăh păv iăth ăgi iăth c.ă

conăng i,ăbi uăhi năquaăhaiăm tă:ălỦăthuy tăph căv ăchoăho tăđ ngăc aăconăng iăvƠătháiăđ ăc aăconăng iătr căcácăv năđ ă2

Khiăđánhăgiáăm tălỦăthuy tăv ăph ngădi năkhoaăh c,ăhaiătiêuăchu năc ăb nălƠătínhălogicăvƠătínhăth căti n.ăNgh aălƠă m tălỦăthuy tăđ căth aă nh nălƠăkhoaăh căkhiănóă

đ căphátătri năm tăcáchălogicăvƠăk tăqu ăc aănóăph iăphùăh păv iăth căti n.ăRiêngătínhă ngă d ngă th ngă khôngă s ă d ngă vìă vi că ngă d ngă m tă lỦă thuy tă vƠoă th că t ă

th ngăph iăđòiăh iănh ngăđi uăki nănh tăđ nh

Khuônăm uălỦăthuy tăchoăcácăl nhăv căkhoaăh c

Cácăl nhăv căkhoaăh căkhácănhauăđ uăd aătrênăm tăkhuônăm uălỦăthuy t,ăt călƠăm tătƠiăli uăliênăquanăđ năl nhăv c,ăxácăđ nhătr căcácăđi uăkho năchínhăvƠăm cătiêuăc ngă

nh ăyêuăc uăc aăl nhăv căđó.ăKháiăni măv ăkhuônăm uălỦăthuy tătrongăti ngăPhápăg iălƠă“cadre”,ăt ănƠyăcóăngu năg cătheoăti ngăụălƠă“quado”ăcóăngh aălƠăăhìnhăvuông,ăđ că

đ nhăngh aătrongăt ăđi năti ngăPhápălƠăă“ph măviămƠătrongăđóăm tăhƠnhăviăđ căth că

hi n”

Khuônăm uălỦăthuy tăbaoătrùmăt tăc ăcácăkháiăni m,ăđ nhăngh aăvƠăm cătiêu,ăt ăđóăphơnăđ nhăl nhăv căho tăđ ngăvƠăđ iăt ngănghiênăc u.ăKhuônăm uălỦăthuy tăc ngă

đ căcoiălƠăm tăkhuônăkh ăkhiăđ ăc păđ nălỦăthuy t,ăkhuônăkh ăđóăcungăc păm tălỦă

gi iăkhoaăh căchoăcácă ngăd ngăth căt ăđápă ngăyêuăc uăc aăl nhăv căđó

1.1.2ăăăăS ăraăđ iăvƠăphátătri năc aăkhuônăm uălỦăthuy tăchoăl nhăv căk ă toán

Giaiăđo năchu năb ăti năđ

Khuônăm uălỦăthuy tăk ătoánăđ căraăđ iăđ uătiênăt iăHoaăK ăquaăm tăquáătrìnhălơuădƠiăcùngăv iăs ăphátătri năc aăcácăchu năm căk ătoán.ăTr căcu căkh ngăho ngăkinhă

t ăn mă1929ăthìăvi căth căhƠnhăk ătoánătrongăcácăcôngătyăkhôngătuơnăth ătheoăm tăquyă

đ nhă rõă rƠngă vƠă th ngă nh t.ă nă n mă 1933ă khiă yă Bană Ch ngă Khoánă Hoaă K ă(Security Exchange Commmittee vi tăt tălƠăSEC)ăraăđ i,ăt ăch cănƠyăđ căgiaoănhi mă

v ăgiámăsátăth ătr ngăch ngăkhoánăHoaăK ,ătrongăđóăbaoăg măc ăch căn ngăquyăđ nhăhìnhăth căvƠăn iădungăthôngătinătƠiăchínhăph iăcôngăb ăc aăcácăcôngătyăniêmăy t.ăNgayă

t ăđ u,ăSECăch ătr ngăđ ăchoăt ăch căngh ănghi păbanăhƠnhăcácănguyênăt căk ătoánăvƠăch ăcanăthi păvƠoăquáătrìnhănƠyăkhiăc năthi t

Trongă40ăn măsauăđó,ăcácăt ăch căl păquyăkhácănhauăđ căhìnhăthƠnhăđ ăbanăhƠnhăcácănguyênăt căk ătoánămƠăsauănƠyăđ căg iălƠăchu năm căk ătoánă:

- yă bană Thôngă l ă K ă toánă (Committeeă onă Accounting Procedures ậ vi tă t tăCAP)ăđ căH iăK ătoánăviênăcôngăch ngăHoaăK ă(AICPA)ăthƠnhăl păt ăn mă1936ăbanăhƠnhăcácăNghiênăc uăK ătoánă(AccountingăResearchăBulletinăậ ARB)

- H iăđ ngăNguyênăt căK ătoánă(AccountingăPrincipleăBoardăậ vi tăt tălƠăAPB)ăraăđ iăn mă1959ăthayăth ăv ătríăc aăCAP.ăAPBăđƣăbanăhƠnhă31ăụăki năc aăAPBă(APBă

Opinion),ă15ăNghiênăc uăK ătoánă(AccountingăResearchăStudiesăậ ARS) và 4 Công

b ă(Statements)

CácătƠiăli uădoăCAPăvƠăAPBăbanăhƠnhăđ tănh ngăn nămóngăquanătr ngăchoăcácăchu nă

m căk ătoánănh ngăkhôngăđápă ngăđ căyêuăc uăc aăxƣăh i Theoănh năđ nhăc aăPaul

B W Miller :ă“Cácăchu năm căđ căhìnhăthƠnhăt ătácăđ ngăl ngăghépăquy năl iăc aăcácăbênătrongăcácăquáătrìnhăchínhătr ,ădoăv yămƠăn yăsinhăraăcácămơuăthu năkhiătìmă

ki mă s ă đ ngă thu n trongă cácă chu nă m c”3.ă Choă nênă APBă đƣă khôngă th ă cóă đ că

nh ngăcơuătr ăl iăđápă ngăđ cămongămu năv ăquy năl iăc aăt tăc ăcácăbên.ăChínhăt ă

đi uănƠyăđƣăđ tăraăm tăv năđ ă:ăc năph iăcóăm tăc ăs ălỦăthuy tălƠmăn năt ngăđ ăxơyă

d ngăcácăchu năm cănh măd ădƠngătìmăki năs ăđ ngăthu n

N mă1973,ăAPBăđ căthayăth ăb iăH iăđ ngăChu năm căK ătoánăTƠiăchínhăHoaăK ă(Financial Accounting Standard Board - vi tăt tălƠăFASB)ălƠăm tăt ăch căt ănhơnăđ că

l păđ că ngăh ăm nhăm ăc aăSEC.ăNgayăsauăkhiăthƠnhăl păFASBăl păt căxem xét cácăv năđ ăvƠăquy tăđ nhălƠmăvi căđ ăphátătri năm tăKhuônăm uălỦăthuy tăk ătoánălƠmă

n năt ngăăchoăvi căxơyăd ngăcácăchu năm c

Giaiăđo năhìnhăthƠnhăvƠăphátătri n

K ăth aănhi uănghiênăc uăt ăn mă1961ăđ nă1973ăc aăAPB.ăFASBăti năhƠnhăxơyăd ngă

Khuônăm uălỦăthuy tăk ătoánăd iăd ngăCôngăb ăv ăcácăKháiăni măc aăK ătoánătƠiăchính (Statements of Financial Accounting Concepts ậ vi tă t tă SFAC), k tă qu ă lƠăSFACăđ uătiênăđ căH iăđ ngăbanăhƠnhăvƠoăn mă1978.ăT ăn mă1978ăđ năn mă2000,ăcácăSFACăliênăti păđ căbanăhƠnh B ngă1ătrìnhăbƠyăcácăSFACăđƣăđ căcôngăb ăc aăHoaăK

Nh ăv y,ătrongăsu tă50ăn m,ănhi uăn ăl căxơyăd ngăcáiămƠăPatonăvƠăLittleton4g iălƠă

"m tăh ăth ngăt ngăh ăvƠănh tăquánătrongătoƠnăb ăh căthuy t"ăđƣăđ cătrìnhăbƠy.ă

Cu iăcùng,ăKhuônăm uălỦăthuy tăk toánăđƣăđ căxu tăb năt iăHoaăK

B ngă1ă:ăCÁCăCÔNGăB ăV ăLụăTHUY TăK ăTOÁNăTẨIăCHệNHă

B ngă1ă:ăCÁCăCÔNGăB ăV ăLụăTHUY TăK ăTOÁNăTẨIăCHệNH

SFAC 1 M cătiêuăc aăbáoăcáoătƠiăchínhă(BCTC)ădoanhănghi p 1978 SFAC 2 Cácăđ căđi măch tăl ngăc aăthôngătinăk ătoán 1980 SFAC 3 Cácăy uăt ăc aăBCTCă(sauănƠyăthayăb ngăSFACă6) 1980 SFAC 4 M cătiêuăc aăBCTCăchoăt ăch căphiăl iănhu n 1980 SFAC 5 Ghiănh năvƠăđoăl ngătrênăBCTCădoanhănghi p 1984

SFAC 7 S ăd ngăcácădòngăti năvƠăhi năgiáăđ ăđánhăgiáătrong

K ătoán

2000

SauăHoaăK ,ăcácăqu căgiaăAnglo-Saxonăc ngăl năl tăbanăhƠnhăKhuônăm uălỦăthuy tă

k ătoánăchoăqu căgiaăc aăh ănh ă:ă

- Úcă:ăH iăđ ngăChu năm căK ătoánăÚcăbanăhƠnhăCôngăb ăv ăcácăKháiăni măK ătoánăb tăđ u t ăn mă1985

- Canadaă:ăH iăđ ngăChu năm căK ătoánăCanadaăbanăhƠnhăcácăKháiăni măC ă

b năc aăBáoăcáoăTƠiăchínhăb tăđ uăt ăn mă1988

- NewăZealandă:ăH iăđ ngăChu năm căK ătoánăNewăZealandăbanăhƠnhăCôngăb ă

v ăcácăKháiăni măc aăBáoăcáoăTƠiăchínhăchoăM căđíchăchungăt ăn mă1993

- Anhă:ăH iăđ ngăChu năm căK ătoánăAnhăbanăhƠnhăcôngăb ăv ăcácăNguyênăt căBáoăcáoăTƠiăchínhăt ăn mă1999

Giaiăđo năh iăt

N mă 1989,ă yă bană chu nă m că k ă toánă qu că t ă (IASCă ậ nay là IASB5

) ban hành Khuônăm uălỦăthuy tăv ăvi căl păvƠătrìnhăbƠyăbáo cáo tài chính6.ăKhácăv iăFASB,ăkhuônăm uăc aăIASBăđ căbanăhƠnhătoƠnăb ăm tăl n,ătrongăđóăt pătrungăvƠoăbáoăcáoătƠiăchínhăc aădoanhănghi p

Trongăquáătrìnhăh iănh păkinhăt ăqu căt ă ăcácăn c,ănhi uăqu căgiaătrênăth ăgi iăđƣăápăd ngănh ngăchu năm căk ătoánăqu căt ăDoăđó,ăm tăs ăqu căgiaăđƣăs ăh uăKhuôn

m uălỦăthuy tăk ătoánăriêngăph iălƠmăchoăKhuônăm uălỦăthuy tăc aăh ăphátătri năphùă

h păv iăcácăchu năm căk ătoánăqu căt

IASBăvƠăFASBăđƣăđ tăraăm cătiêuăchungălƠăh iăt ăcácăchu năm căk ătoánăc aăhaiăbên.ă

C ăhaiăcùngătheoăđu iăcácăd ăánănh măđ tăđ căs ăh iăt ăcácăv năđ ăc ăth ătrongăng nă

h năbênăc nhăm tăs ăd ăánăl nămangătínhădƠiăh n.ăHaiăbênăđƣăđiăđ năm t th aăthu nătrongăn mă2002ă(th ngăđ căg iălƠăTh aăthu năNorwalk)ătrongăđóăcamăk tăv ăs ăphátătri năcácăchu năm căk ătoánăcóăch tăl ngăcaoăvƠăt ngăthích, cóăth ăđ căs ă

d ngăchoăcácăbáoăcáoătƠiăchínhăc ătrongăHoaăK ăvƠătoƠnăth ăgi i.ăHaiăbênăd ăki năs ă

g păph iănh ngăkhóăkh năkhiăh iăt ăcácăchu năm căc aăh ăn uăd aăvƠoăcácăKhuôn

m uălỦăthuy tăk ătoánăkhácănhau.ăDoăđóăD ăánăh iăt ăv ăKhuônăm uălỦăthuy tăgi aăIASBăvƠăFASBăđ căhìnhăthƠnh

1.2ă ă CỄCă N Iă DUNGă C ă B Nă C Aă KHUỌNă M Uă Lụă THUY Tă K ă TOÁN

1.2.1ăC uătrúcăc aăKhuônăm uălỦăthuy tăk ătoán.ă

Khuônăm uălỦăthuy tăc aăm iăh ăth ngăk ătoánă(qu căgiaăho căqu căt )ăcóăcáchătrìnhăbƠyăkhácănhauăvƠăcóănh ngăđi măkhácăbi tănh tăđ nh,ătuyănhiênănóăth ngăbaoăg măcácăn iădungăc ăb năsauă:

- Xácăđ nhăng iăs ăd ngăbáoăcáoătƠiăchínhăvƠăm căđíchăc aăbáoăcáoătƠiăchính

- Xácă đ nhă cácă tiêuă chu nă ch tă l ngăho căcácănguyênăt c c ăb năc aăbáoăcáoătƠiăchính,ăk ăc ăcácăh năch ăcóăth ăcóătrongăvi căth căhi năcácătiêuăchu n/ănguyênăt cănày

- Xácăđ nhăcácăy uăt ăc aăbáoăcáoătƠiăchính,ăbaoăg măc ăv năđ ăghiănh năvƠăđánhăgiáăcácăy uăt ănƠy

1.2.2ăăSoăsánhăn iădungăKhuônăm uălỦăthuy tăk toánăc aăqu căt ăvƠăHoaă

K ă

Ng iăs ăd ngăvƠăm căđíchăc aăbáoăcáoătƠiăchính

C ăhaiăkhuônăm uăđ uăxácăđ nhăng iăs ăd ngăthôngătinălƠănh ngăng iăraăcácăquy tă

đ nhăkinhăt ăvƠăm căđíchăc aăbáoăcáoătƠiăchínhălƠăcungăc păthôngătinăđ ăng iăs ăd ngăraăcácăquy tăđ nhăđó.ăTuyănhiên,ătheoăFASBăthìăng iăs ăd ngăthôngătinăch ăy uălƠănhƠăđ uăt ăvƠăch ăn ăhi năh u/ti mătƠng,ăc ăch ăs ăh uăvƠăch ăn ăđ uăquanătr ng;ăcònătheoăIASBăthìăcácăđ iăt ngăs ăd ngăthôngătinăg mănhƠăđ uăt ăvƠănhƠăt ăv năc aăh ,ă

ch ăn ăvƠănhƠăcungăc p,ănhơnăviênăvƠăđ iădi năc aăh ,ăkháchăhƠng,ănhƠăn căvƠăcácă

c ă quană h uă quan,ă côngă chúng.ă IASBă xácă đ nhă ph mă viă ng iă s ă d ngă r ngă h nă

nh ngăkhiăxácăđ nhăđ iăt ngăch ăy uăthìăl iănghiêngăv ăphíaănhƠăđ uăt ăậ ch ăs ăh uă

c aădoanhănghi pănhi uăh n

Các gi ăđ nhăvƠăđ căđi măch tăl ngăc aăthôngătinătƠiăchính

Các gi đ nh

C ăhaiăkhuônăm u đ uăđ ăc păđ n gi ăđ nhă“ho tăđ ngăliênăt c”, môăt ătheoăc ăs ăd nătíchăđ iăv iăbáoăcáoăk tăqu ăkinhădoanh,ăvƠătheoăc ăs ăti năm tăđ iăv iăbáoăcáoăl uăchuy năti năt , m cădùăFASBăkhôngăđ aăthƠnhăm tăn iădungătáchăbi t

Có th hi u đ c

Theoăc ăhaiăkhuônăm u,ăthôngătinătƠiăchínhăph iăcóăth ăhi uăđ căvƠăng iăs ăd ngăBCTC là nh ngăng iăs ăhi uăbi tăt ngăx ngăv ădoanhănghi p,ăcácăho tăđ ng kinh

t ăvƠăk ătoán, s năsƠngănghiênăc uăcácăthôngătin v iăs ătíchăc căh pălỦ

Tuyănhiên,ătrongăkhiăIASBăđ ăc păđ năkháiăni mănƠyănh ăm tătrongăb năđ căđi mă

ch tăl ngăthìăFASBăcoiăđơyălƠăm tăđơyălƠăm tăyêuăc uăch tăl ngăriêngăliênăquanăđ nă

ng iăs ăd ngă(user-specific quality)

Thích h p

C ăhaiăkhuônăm uăđ uăgi iăthíchăr ngăthôngătinăk ătoánăthíchăh păn uănóăcóăkh ăn ngă

th căhi năm t s ăkhácăbi tătrongăvi căraăquy tăđ nhăc aăng iăs ăd ngăbáoăcáoătƠiăchínhăthôngăquaăvi căgiúpăh ăđánhăgiáăcácăs ăki năquáăkh ,ăhi năt iăho căt ngălai;ă

c ngănh ăkh ngăđ nhăhayăđi uăch nhănh ngăđánhăgiáătr căđơyăc aăh ăTuyănhiênăcóă

nh ngăkhácăbi tăchiăti tălƠăFASBăchoăr ngăthôngătinăthíchăh păthìăph iăđ căk păth i,ă

n uăkhôngăthìăcóăth ăm tăđiătínhăthíchăh p.ăTrongăkhiăđó,ăIASBăl iăchúăỦăđ năkháiă

ni mătr ngăy uănh ălƠăm tă“ng ng”ăđ ăxemăxétătínhăthíchăh păc aăthôngătin

áng tin c y

C ăhaiăkhuônăm uăđ uănóiăr ngăthôngătinăch ăh uăíchăkhiăchúngăđángătinăc yăvƠănh nă

m nhăs ătrungăth căvƠătínhătrungăl pătrongăđ căđi măđángătinăc y.ăTuyănhiênăkhácăbi tăchi ti tăkhiăgi iăthíchăkháiăni măđángătinăc yălƠăăFASBăchoăr ngăthôngătinăđángătinăc yătrongă ph mă viă chúngă cóă th ă ki mă ch ng,ă trongă khiăIASBă đ aă raă yêuăc uă n iă dungăquanătr ngăh năhìnhăth căvƠăth nătr ng.ăBênăc nhăđó,ăkháiăni mă“th nătr ng”ăgi aăhaiăkhuônăm uăcóăs ăkhácăbi tăđángăk ă

o IASBăchoăr ngăth nătr ngălƠăvi căt ngăthêmăm căchúăỦăkhiăth căhi năm tăxétăđoánăkhiă cătínhătrongăcácăđi uăki năch aărõărƠng,ăsaoăchoătƠiăs năvƠăthuănh păkhôngăb ăth iăph ng,ăn ăph iătr ăkhôngăb ăgi uăb t.ăTuyănhiên,ăth nătr ngăkhôngăph iălƠăvi căt oăraăcácăkho năd ăphòngăgi ăho căquáăm c,ăc ătìnhăkhaiăth pătƠiăs năho căthuă

nh p,ăho căkhaiăkh ngăn ăph iătr ăho căchiăphí.ă i uănƠyăth ăhi năquanăđi măb oăv ănhƠăđ uăt ă(ho căch ăn )ăc aăIASB

o Ng căl i,ăFASBăđƣăphêăphánăs ăm tătrungăl pănóiătrên,ăFASBănh năm nhă

s ă ph nă đ iă kháiă ni mă th nă tr ngă truy nă th ngă lƠă “ch pă nh nă m tă saiă sótă ti mă năkhôngăđoăl ngăd năđ năkhaiăth pătƠiăs năthu n/ăl iănhu năthu năcònăh nălƠăkhaiăcaoă

h năchúng”.ăTheoăFASBăthìăth nătr ngălƠăkhiăt năt iăm tătìnhăhu ngăch aărõărƠng,ăc nă

c ăg ngăxemăxétăm tăcáchăđ yăđ ănh ngăv năđ ăkhôngăch căch n.ăN uăhaiăph ngăphápă că tínhă cóă kh ă n ngă ngangănhau,ă th nătr ngă lƠă l aăch nă ph ngă phápă ítă l căquanăh n.ăTheoăFASBăth nătr ngăđ căxemălƠăm tăgi iăh năvìănóăliênăquanăđ năm t

v năđ ăquanătr ngătrongăbáoăcáoătƠiăchínhălƠănh ngătìnhăhu ngăkhôngăch căch n.ăNóă

ph năánhăcáchăth căng iăk ătoánăx ălỦătrongătìnhăhu ngănƠy

s ătrìnhăbƠyătrungăth căvƠăh pălỦăchoă báo cáo tài chính.ăFASBăkhôngăđ ăc păkháiă

ni mănƠy

Cácăy uăt c aăbáo cáo tài chính,ătiêuăchu năghiănh năvƠăđ nhăgiá

C ăFASBăvƠăIASBăđ uăd aătrênăquanăđi măti păc nă“B ngăcơnăđ iăk ătoán”,ăph ngăphápănƠyăti păc năd aătrênătƠiăs n/n ăph iătr ,ătrongăđóădoanhăthuăvƠăchiăphíătr căh tă

đ căxácăđ nhătrênăs ăthayăđ iătƠiăs n/n ăph iătr ă

IASBăđ aăraăcácăy uăt ăc ăb năc aăbáoăcáoătƠiăchínhăbaoăg mă:ătƠiăs n,ăn ăph iătr ,ă

v năch ăs ăh u,ăthuănh păvƠăchiăphí.ăTrongăkhiăđó,ăFASBăcóăthêmăbaăy uăt ălƠă: đ uă

t ăc aăch ăs ăh u,ăphơnăph iăchoăch ăs ăh uăvƠăl iănhu năt ngăh p.ă ngăth iătáchă

r iăcácăb ăph năthuănh pă(g mădoanhăthuăvƠăthuănh păkhác)ăvƠăchiăphíă(g măchiăphíăvƠăchi phí khác)

V ăđ nhăgiá,ăIASBăchoăr ngăv năđ ăđoăl ngălƠăch năl aăgi aăcácăc ăs ăđoăl ngăvƠă

đ aăraăcácăs ăs ăđoăl ngănh ăsauă:

- Giáăg că(historical cost):ăLƠăs ăti năho căt ngăđ ngăti năđƣătr ăho căph iătr ă

t iăth iăđi măghiănh nătƠiăs n

- Giáăhi năhƠnhă(currentăcost):ăLƠăs ăti năho căt ngăđ ngăti năph iătr ăđ ăcóă

đ cătƠiăs năt ngăt ăt iăth iăđi măhi năhƠnh

- Giáătr ăcóăth ăth căhi nă(realizable/seatlementăvalue)ă:ăLƠăs ăti nămƠăcóăth ăthuă

đ căt ăvi căbánătƠiăs năt iăth iăđi măhi năhƠnh

- Hi năgiáă(presentăvalue):ăLƠăgiáătr ăquyăv ăth iăđi măhi năt iăc aănh ngăchu iă

ti năph iătr ătrongăt ngălai

Giáă tr ă h pă lỦ c ngă đ că đ ă xu tă nh ă lƠă m tă ph ngă ánă thayă th ă (alternativeătreatment) choăm tăs ătr ngăh păđ căbi t.ăGiáătr ăh pălỦăth ngăđ căhi uănh ălƠă

m tăph ngăánăthayăth đoăl ngăchoăgiáăc ăs ălƠăgiáăg c

Trongăkhiăđó,ăFASBăchoăr ngăđ nhăgiáăbaoăg măv năđ ăthu cătínhă(atribute)ălƠăđ că

đi măv ăđoăl ng;ăcácăy uăt ăc aăBCTCăđ căđ nhăgiáăb ngănh ngăthu cătínhăkhácă

nhauăc aăchúng,ăbaoăg măgiáăg c,ăgiáăhi năhƠnh,ăgiáătr ăcóăth ăth căhi n,ăhi năgiáăvƠăgiáăth ătr ng.ă

C ăhaiăkhuônăm uăđ uăkhôngăđ aăraăm tăc ăs ălỦăthuy tăchoăvi căđ nhăgiáăămƠăd ngă

l iă ăm c đ ămôăt ăcácălo iăgiáă(thu cătính/ăc ăs ătínhăgiá)ăđangăđ căs ăd ng.ăC ăhaiă

c ngăch aăđ ăc păđ năgiáătr ăh pălỦăngo iătr ăIASBăcóănh căđ nănh ăm tăcáchăthayăth ăgiáăg cătrongăđ nhăgiáăbanăđ u

1.3.1ăCácătranhălu năv ăs ăc năthi tăc aăKhuônăm uălỦăthuy tăk ătoán.ă

Trongăsu tăquáătrìnhăbanăhƠnhăvƠăápăd ngăKhuônăm uălỦăthuy tă(vi tăt tălƠăKMLT), cácăt păchíăk ătoánăc aăHoaăk ,ătiêuăbi uălƠăhaiăt păchíăJournalăofăAccountancyăc aă

Vi năk ătoánăviênăcôngăch ngăHoaăK ăvƠăt păchíăAccoutingăHorizonsăc aăHi păh iăk ătoánăHoaăK ăđƣăcóăcácăbƠiăvi tăđánhăgiáăvƠăphêăbìnhăcôngăkhaiăv ăKMLTăk ătoán,ăr tănhi uăỦăki năđ aăraăquanăđi mă ngăh ăchoăKMLTăk ătoán,ănh ngăc ngăkhôngăthi uă

nh ngăỦăki năkhôngăđ ngătìnhăv iăvi căbanăhƠnhăKMLTăk ătoán

Cácăl pălu nă ngăh ăKMLTăk ătoánă

- KMLTăt oăm tăc ăs ălỦăthuy tăv ngăch căchoăquáătrìnhăso năth oăchu năm căk ătoán.ăTrongăđó,ăKMLT th ăhi n nh ngăđi uăkho năc ăb năđ căs ăd ngăkhiăth căhƠnhă

k ătoán.ăV iăngh aănƠyăKMLTăc ngăgi ngănh ăm tăhi năphápăđ ăthi tăl p nguyênăt că

c ăb n.ă(Paul B W Miller, 1985)7

BáoăcáoătƠiăchínhăb ăchiăph iăb iăchu năm căho căcácănguyênăt căchungăđ căch pă

nh nă ph ă bi n, vƠă nh ngă cáiă đóă đ că b tă ngu nă t ă KMLT.ă K ă toán c nă ph iă cóăKMLTăđ ăh ngăd n,ăc ngăgi ngănh ăc năph iăcóăhi năphápătrongăs ăphátătri n c aăphápălu t.ăN uăkhôngăcóăKMLT,ăcácăcu cătranhălu năsaăvƠoăs ăcƣiăvƣămƠăkhôngăcóăc ă

s ăchung đ ăphơnătíchă(Robert N.Anthony, 1987)8

- KMLTăgiúpăgi măthi uăcácă nhăh ngăchínhătr ătrongăquáătrìnhăso năth oăvƠăbanăhƠnhăchu năm c.ă ăgi măđ căcácăk ăh ăc aăcácăquyăđ nhăk ătoánătr căcácăápăl căchínhătr ăthìăkhôngăcóăcáchănƠoăt tăh nălƠăch ngăminhănh ngă uăth ăc aăvi căxơyăd ngăchu năm cătrênăn năt ngăc aăkhuônăm u.ă(DavidăSolomons,ă1986) 9

- KMLT cung c păthôngătinăchoăcácăbênăhi uăbi tăv ănh ngăyêuăc uăc ăb năđ ăl p,

hi uăvƠăđánhăgiáăcácăbáoăcáoătƠiăchính.ă i uănƠyăth ăhi năquaăvi căkhuônăm uăgiúpăchoăgiaoăti păđ tăhi uăqu ăh n,ăđemăl iăl iăíchăchoănh ngăng iălƠmăk ătoánăvƠăcácăt ă

ch cătƠiăchínhătrênăth ăgi i.ă

- KMLTăgi iăquy tăv năđ ăquáăt iăcácăchu năm c,ăKMLTălƠăc ăs ăv năd ngăđ ăgi iăquy tănh ngăv năđ ăm iăphátăsinhămƠăcácăchu năm căk ătoánăch aăđ ăc păđ n.ăMillerăchoăr ngăph iăth aănh năv năđ ăcácăquáăt iăcácăchu năm c,ăKMLTăs ălo iăb ăđ că

v năđ ăquáăt iăđó.ă

CácăỦăki năkhôngăđ ngăỦ

- Cácăđ nhăngh aăd aătrênăcácăthôngăl ăch aăđ căgi iăthíchărõărƠngăvƠăkhôngăgiúpă

gi iăquy tăđ căcácăv năđ ăth căti n.ăM tăs ătácăgi ăchoăr ngăcácăđ nhăngh aălƠăkhôngă

đ chínhăxácăđ ăđ yălùiăcácăcu cătranhălu năv ăỦăngh aăvƠăcácă ngăd ngăc aăchúng

- KMLTăkhôngăgiúpăgi iăquy tănh ngăv năđ ăth căt ăc aăk ătoán;ăch ngăh năKMLT khôngămôăt ăđ căđ yăđ ănh ngăt năt iăth căt ,ăc ngăkhôngăđ aăraăcácăquyăđ nhăcóătínhăc ăth ăcaoăcho vi căth căhƠnhăk ătoánătrongăt ngălai (Paul B W Miller, 1985)10

- B năthơnăquáătrìnhăso năth oăKMLTăc ngăch uă nhăh ngăc aăchínhătr ăM cădùă

nh ngăng iă ngăh ăchoăr ngăKMLTălo iăb ă nhăh ngăchínhătr ăđ năquáătrìnhăso nă

th oă chu năm c,ă nhi uă Ủă ki nă choă r ngă KMLTă v nă lƠă m tă v nă b nă mangă mƠuă s căchính tr ăh nălƠăv năb năthu nătúyăđ ăn ăl căxơyăd ngălỦăthuy t.ăCácăCôngăb ăđƣăraă

đ iăt ăcácăcu căxúcăti năchínhătr ă- cùngăv iăs ăth aăhi păc năthi t.ă(Paul B W Miller, 1985)

- N iădungăc aăKMLTăkhôngăkhoaăh căvƠămơuăthu n.ăM tăs ăđ nhăngh aănêuătrongăKMLTăc aăFASBăb ăphêăphánălƠăng ăng năho căvôăngh a,ăthíăd ăgoodwillă(l iăth ă

th ngăm i)ăđ căghiăl iănh ălƠăm tătƠiăs nătrongăkhiădoanhănghi pă khôngăcóăkh ă

n ngăki măsoátătoƠnăb ăcácăy uăt ăt oăraăăgoodwill.ă(Booth,ă2003)11

K ă toánă mangă tínhă ch tă lu tă đ nhă h nă lƠă khoaă h c.ă Phêă phánă v ă vi că hìnhă thƠnhăKMLTăk ătoán,ăSeiderăchoăr ngăk ătoánălƠăl nhăv căkhoaăh căxƣăh iănh ngăkhôngăcóăKMLTătrongăl nhăv căkhoaăh căxƣăh i.ăChoănênăphátătri năKMLTălƠăm tătrongănh ngă

b ngăch ngăc aăs ăthi uăhi uăbi tăvƠălƠăs ăkiêuăng oăc aăFASB (Seidler, 1984)12

1.3.2ăăCácăk tăqu ăđ tăđ căc aăKhuônăm uălỦăthuy tăk ătoán

M cădùăphêăphánăKMLTă ănhi uăgócăđ ăc ăth ,ănhìnăchungăKMLTăđ căxemălƠăđƣă

đ tăn năt ngălỦăthuy tăchoăquáătrìnhăl păquy.ăNóăđ tăn năt ngătrênăh ăth ngălỦăthuy tă

“thôngătinăh uăíchăchoăvi căraăquy tăđ nh”ăvƠăk ăth aăcácăk tăqu ănghiênăc uăc aăhaiă

l nhă v că h că thu tă vƠă ngh ă nghi p.ă Vi că cácă n că khácă nhauă liênă ti pă th aă nh năKMLT sau Hoa-K ăvƠoănh ngăn mă1985ăvƠă1999ăcóăth ăđ căhi uănh ălƠăm tăb ngă

ch ngăv ăs ăh uăíchăvƠătácăd ngăc aăKMLT.ă(Françoise Pierrot)13

KMLTăk ătoánăđƣăcóănh ngăđóngăgópănh tăđ nhăchoăs ăphátătri năcácăchu năm căk ătoánătrongănh ngăn măcu iăth ăk ă20.ăKhiăth căti năk ătoánăphátătri năkhôngăng ng,ăcácăKMLTăb căl ănh ngăt năt iăvƠăvi căhoƠnăthi năKMLTălƠăm tăyêuăc uăđ căđ tăra

1.3.3ăăNh ngăt năt iăvƠătháchăth căc aăkhuônăm uălỦăthuy tăk ătoán

Tr căh t,ănhi uăỦăki năphêăphánănh ăđƣătrìnhăbƠyătrênăchoăth yăcácăkháiăni m,ăl pă

lu năvƠănguyênăt căc aăKMLTăhi năhƠnhăcóănh ngăh năch ănh tăđ nhăc ăv ătínhălogic

và c ăv ătínhăth căti n.ă

Bênăc nhăđó,ătheoătìnhăhìnhăth căt ăhi nănayăthìăcóănh ngătháchăth căt ăphíaăcácăgiaoă

d chăvƠăs ăki năm iăđòiăh iăph iăxemăl iăcácăđ nhăngh aăvƠăđi uăki năghiănh năcácăy uă

t ăc aăBCTC.ăThíăd ,ăcácăv năđ ăv ăcôngăc ătƠiăchínhăđòiăh iăph iăxemăxétăl iăkháiă

ni măn ăph iătr ăvƠăv năch ăs ăh u

V năđ ăđ nhăgiáăv năch aăđ căgi iăquy tăm tăcáchăn năt ngătrongăKMLTăk ătoánăđƣă

đ căbanăhƠnhăvƠăđ ngătr cănh ngătháchăth căm iăchungăquanhăs ăhìnhăthƠnhăvƠă

phátătri năc aăgiáătr ăh pălỦăbênăc nhăcácăph ngăphápăđ nhăgiáătruy năth ng.ăGiáătr ă

h pălỦăkhôngăđ căđ ăc păđ nănh ăm tălo iăgiáăđ căl pătrongăKMLTănh ngănóătr ăthƠnhăm tăxuăh ngăquanătr ngăvƠăgơyănhi uătranhălu nătrongănh ngăn măg năđơy.ăGiáătr ăh pălỦăphátătri năm nhătrongăk ătoán,ănh t lƠătrongăcácăho tăđ ngăliênăquanăđ năcôngăc ătƠiăchính

1.3.4ăăD ăánăh iăt ăFASB-IASBăv ăKhuônăm uălỦăthuy tăk ătoán

ngă tr că nh ngă t nă t iă vƠă tháchă th că nóiă trên,ă n mă 2004,ă d ă ánă h iă t ă k ă toánăIASB ậ FASB (IASB ậ FASBăConvergenceăProject)ăđ căti năhƠnh,ătrongăđóăcóăm tă

d ăánăv ăKMLTăk ătoánă(nh ăđƣăđ ăc pătrongăph nă1.1.2).ă

Trongăd ăánănƠy,ăc ăhaiăcùngătìmăki măm tăKhuônăm uălỦăthuy tăk ătoánăđ yăđ ăh nălƠmăn năt ngăchoăvi căh ngăđ năm tăh ăth ngăchu năm căk ătoánăch tăl ngăcaoămangătínhătoƠnăc u.ăD ăánănƠyăg mă8ăph năhƠnh

Giaiăđo n H IăT ă

A M cătiêuăvƠăcácăđ căđi măch tăl ngăc aăbáoăcáoătƠiăchính

B Cácăy uăt ăvƠăghiănh năcácăy uăt ăc aăbáoăcáoătƠiăchính

C oăl ngăcácăy uăt ăc aăbáoăcáoătƠiăchính

E TrìnhăbƠyăvƠăcôngăb ăbáo cáo tài chính

F M cătiêuăvƠătr ngăthái

G ngăd ngăchoăcácăt ăch căphiăl iănhu n

H Cácăv năđ ăcònăl i

Hi nănay,ăm tăs ăph năhƠnhăc aăd ăánăđƣăcôngăb ăd ăth o.ăTínhăđ năthángă03ăn mă2010,ăđƣăcóăhaiăd ăth oăđ căbanăhƠnh,ăm tăv ăm căđíchăvƠăcácăđ căđi măch tăl ngă

c aăbáoăcáoătƠiăchínhăvƠăm tăv ăđ năv ăbáoăcáo

Ng iăs ăd ngăbáoăcáoătƠiăchính

D ăánăh iăt ăIASB-FASBăxemăxétăv năđ ăng iăs ăd ngăBCTCăd aătrênăcácălỦăthuy tăgócănhìn.ăCóănhi uăv ătríăkhácănhauăđ ăti păc năv năđ ăv ăk ătoán.ăThíăd ,ăd iăgócăđ ă

ch ăs ăh u,ăđi uăc năquanătơmănh tălƠăph nătƠiăs năthu năc aămìnhăđƣăthayăđ iăth ănƠoătrongăm tăquáătrìnhăkinhădoanh.ăTrongăkhiăđóăn uănhìnăt ăgócăđ ătoƠnăđ năv ,ăch ăs ă

h uăhayăch ăn ăc ngăđ uălƠănh ngăng iăcungăc pătƠiăchínhăchoăcôngăty;ăv năđ ăc n quanătơmălƠădoanhănghi păđƣăho tăđ ngăvƠăphátătri nănh ăth ănƠo

Doăđó,ăvi căl aăch năm tălỦăthuy tăv ăgócănhìnălƠmăn năt ngăkhôngănh ngăgiúpăgi iăquy tăs ăkhácăbi tăquanăđi măc aăc ăhaiăKMLTăhi năhƠnhămƠăcònăgiúpăđiăđ năm tănguyênăt căx ălỦănh tăquánătrongăcácăchu năm căc ăth ăK tălu năđ aăraăc aăD ăánălƠă

l aă ch nă quan đi m đ n v (entity perspective) thay vì quan đi m ch s h u

(proprietary perspective)

L pălu năc aăD ăánălƠăquanăđi măch ăs ăh uăhi nănayăkhôngăcònăphùăh păv iăhi nă

th c,ăquanăđi măđ n v ăs ăphùăh păh n,ătheoăđóăđ năv ăcóătƠiăs năc aăriêngămình,ătáchă

bi tăv iătƠiăs năc aăch ăs ăh u.ăNh ngăng iăcungăc păngu năl căkhácănhauăcóăquy nă

l iăvƠăcóăth ăt ă uătiênăkhácănhau,ănh ngăt tăc ăđ uăcóăquy năđ iăv iăngu năl căkinhă

t ăc aăđ năv ăBCTCătheoăquanăđi măđ năv ,ăph nă nhăcácăngu năl căkinhăt ăc aăđ nă

v ăvƠăcácăquy năc aăcácăbênăcungăc păv năchoăđ năv

D aătrênăs ăl aăch năquanăđi măđ năv ,ăD ăánăđ aăraăm căđíchăc aăBCTCănh ăsauă:

M căđíchăc aăBCTCăchoăm căđíchăchungălƠăcungăc păthôngătinătƠi chínhăv ădoanhănghi păbáoăcáo,ăcácăthôngătinănƠyăh uăíchăchoăcácănhƠăđ uăt ,ăng iăchoăvayăvƠăcácă

ch ăn ăkhácă(hi năt iăvƠăti mătƠng)ătrongăvi căđ aăraăquy tăđ nhătrongăkh ăn ngăc aămìnhănh ăm tăng iăcungăc păv n.ăCácăthôngătinăh uăíchăchoăvi căraăquy tăđ nhăc aă

ng iăcungăc păv năc ngăcóăth ăh uăíchăchoăcácăđ iăt ngăs ăd ngăkhácăc aăBCTCăkhôngăph iălƠăng iăcungăc păv n

Tuyănhiên,ăD ăánăkh ngăđ nhăđi uănƠyăkhôngăcóăngh aălƠăcácăthôngătinăc năthi tăchoăcácăc ăđôngăhi năt iăc aăđ năv ăs ăb ălo iăb

năv ăbáoăcáo

Trongăcácăkhuônăm uăhi năhƠnhăc aăIASBăvƠăFASB,ăcácăkháiăni măv ăăđ n v kinh t

hayăBCTCăh pănh tăch aăđ căđ ăc p.ăTrongăkhiăđó,ăth căti năv ăBCTCăh pănh tăv nă

ti păt căphátătri n.ăVìăv y,ăD ăánăh iăt ăđƣăđ aăraăkháiăni măđ n v kinh t thành m tă

n iădungăc aăd ăánăv iătênăg iă“đ năv ăbáoăcáo”ăvƠăk tăqu ăm tăd ăth oăđƣăđ căbanăhƠnh,ă baoă g mă vi că đ nhă ngh aă kháiă ni mă đ nă v ă báoă cáo,ă gi iă thíchă ph mă viă c aăBCTCăh pănh tătrongăm iăquanăh ăv iăcácălo iăbáoăcáoăkhác

M căđíchăc aăBCTC

D ăánăh iăt ăIASB-FASBăxácăđ nhăm căđíchăc aăBCTCălƠă:ăcungăc păthôngătinătƠiăchínhăv ădoanhănghi păbáoăcáo,ăcácăthôngătinănƠyăh uăíchăchoăcácănhƠăđ uăt ,ăng iăchoăvayăvƠăcácăch ăn ăkhácă(hi năt iăvƠăti mătƠng)ătrongăvi căđ aăraăquy tăđ nhătrongă

kh ăn ngăc aămìnhănh ăm tăng iăcungăc păv n

V iăquanăđi măcungăc păthôngătinăh uăíchăchoăcácăquy tăđ nhăliênăquanăđ năvi căcungă

c păv nă(baoăg măc ăđ uăt ăvƠăchoăvay),ăD ăánăchoăr ngăBCTCăph iăcungăc păthôngătinăđ ăđánhăgiáăv ă:

- Vi năc nhăc aădòngăti n,ăgiúpăng iăđ căđánhăgiáăs ăti n,ăth iăgianăvƠătínhăkhôngă

ch căch năc aăcácădòngăti năvƠo/raătrongăt ngălaiăt ăc ăt c,ălƣiăsu tăvƠăvi căbánăđi,ă

th căhi năhayăđáoăh năc aăcácăch ngăkhoánăvƠăcácăkho năvay

- Kh ăn ngăqu nălỦăc aădoanhănghi pătrongăvi căb oăv ăcácăngu năl căkinhăt ă c aăcácăbênăcungăc păv n,ăs ăd ngăchúngăhi uăqu ăđ ămangăl iăl iănhu năvƠătránhăcácă nhă

h ngătiêuăc călƠmăsuyăgi măgiáătr ăc aăchúng

Cu iăcùng,ăD ăánăyêuăc uăc năcóănh ngăgi iăthíchăc aăng iăqu nălỦăđ ăng iăs ă

d ngăhi uăđ căthôngătinătrênăBCTC

Cácăđ c đi măch tăl ng

C năc ătrênăcácăm cătiêuăc aăBCTCăđ căxácăl păl i,ăd ăánăh iăt ăđ aăraăhaiăđ căđi mă

ch tăl ngăc ăb n,ăb năđ căđi măch tăl ngăb ăsungăvƠăhaiăh năch

Cácăđ căđi măch tăl ngăc ăb nălƠă:ăthíchăh păvƠătrìnhăbƠyătrungăth c

Thíchăh p Thông tinăthíchăh pălƠăthôngătinăcóăkh ăn ngălƠmăthayăđ iăquy tăđ nhăc aă

ng iăs ăd ngănh ăm tăng iăcungăc păv n,ăthôngăquaăvi căgiúpăh ă:ăcungăc păđ uăvƠoăchoăquáătrìnhăd ăđoánăv ănh ngătri năv ngăt ngălaiă(ch căn ngăd ăđoán);ăxácă

nh năho căđi uăch nhăcácăđánhăgiáătr căđóă(ch căn ngăxácănh n)

TrìnhăbƠyătrungăth c ăh uăích,ăthôngătinătrênăbáoăcáoătƠiăchínhăph iătrìnhăbƠyătrungă

th căv ăcácăhi năt ngăkinhăt ămu nătrìnhăbƠy.ă ătrìnhăbƠyătrungăth c,ăthôngătinăph iă

đ yăđ ,ătrungăl păvƠăkhôngăcóăsaiăl chătr ng y u

o yăđ ,ăngh aălƠăBCTCăph iăbaoăg măm iăthôngătinăc năthi tăđ ătrìnhăbƠyătrungăth căv ăhi năt ngăkinhăt ămu nătrìnhăbƠy

o Trungăl p,ăngh aălƠăkhôngăb ăl chăl căm tăcáchăcóăch ăđíchăđ ăđ tăđ năm tă

k tăqu ăd ăđ nhătr căho căd năd tăđ năm tăph nă ngăđ c bi t

Cácăđ căđi măch tăl ngăb ăsungălƠă:ăCóăth ăsoăsánh,ăcóăth ăki măch ng,ătínhăk pă

th iăvƠăcóăth ăhi uăđ c

Cóăth ăsoăsánh Thôngătinăcóăth ăsoăsánhăgiúpăchoăng iăđ căcóăth ănh năraăs ăt ngă

t ăho căkhácăbi tăgi aăhaiăhi năt ngăkinhăt ă ăđ măb oăkh ăn ngăcóăth ăsoăsánh,ăcácăthôngătinăph iănh tăquán,ăngh aălƠăs ăd ngăcùngăph ngăphápăvƠăth ăt căk ătoánăquaăcácăk ăc ngănh ătrongăm tăk ătrongătoƠnădoanhănghi p

Cóăth ăki măch ng Thôngătinăcóăth ăki măch ngăkhiăcácăquanăsátăviênăđ căl păvƠăcóă

đ ăki n th căcóăth ănh tătríăr ngă:ăThôngătinătrìnhăbƠyătrungăth căv ăhi năt ngăkinhăt ă

mu nă trìnhă bƠyă mƠă khôngă cóă saiă sótă hayă thiênă l chă m tă cáchă tr ngă y u;ă ho că cácă

ph ngăphápăghiănh n/ăđánhăgiáăđƣăch năđ căápăd ngăkhôngăcóăsaiăsótăhayăthiênăl chă

m tăcáchătr ngăy u

Tínhăk păth i,ăngh aălƠăthôngătinăcóăđ căchoăng iăraăquy tăđ nhătr căkhiănóăm tă

kh ăn ngă nhăh ngăđ năquy tăđ nh

Cóăth ăhi uăđ c, liênăquanăđ năvi căphơnălo i,ădi năgi iăvƠătrìnhăbƠyăm tăcáchărõărƠngăvƠăsúcătích.ăNg iăđ căđ căyêuăc uăcóăki năth căh pălỦăv ăho tăđ ngăkinhădoanhăvƠăkinhăt ,ănghiênăc uăm tăcáchăk ăl ng,ăcóăth ăhi uăđ c.ăTrongăm tăs ăítătr ngăh pă

r tăph căt p,ăm tăs ăítăng iăđ căcóăth ăc năs ăd ngăt ăv năđ ăhi uăđ c.ăCácăthôngătinăthíchăh păkhôngăđ călo iătr ăkh iăBCTCăch ăvìăchúngăquáăph căt păho căkhóăhi uă

đ iăv iăm tăs ăng iăs ăd ngămƠăkhôngăcóăs ătr ăgiúp

Cácăh năch ălƠă:ătr ngăy uăvƠăchiăphí

Tr ngăy u Thôngătinăđ căxemălƠătr ngăy uăkhiăs ăb ăsótăho cătrìnhăbƠyăsaiăs ă nhă

h ngăđ năquy tăđ nhăc aăng iăs ăd ng.ăTínhătr ngăy uăph ăthu căvƠoătínhăch tăvƠă

s ăti năc aăthôngătinăb ăb ăsótăho cătrìnhăbƠyăsaiătrongăhoƠnăc nhăc ăth ăTr ngăy uă

đ căxemălƠăm tăgi iăh năvìănóă nhăh ngăđ năt tăc ăcácăđ căđi măch tăl ng

Chí phí L iăíchăc aăBCTCăph iăbi năminhăđ căchoăchíăphíăc aăng iăs ăd ngăvƠă

ng iăl păBCTC,ătrênăc ăhaiăph ngădi năđ nhăl ngăvƠăđ nhătính.ăCácăt ăch căl păquyăs ăthuăth păthôngătinăđ nhătínhăvƠăđ nhăl ngăc aăl iăíchăvƠăchiăphíăc aăcácăbênăđ ănghiênăc uăk ătr căkhiăbanăhƠnhăcácăchu năm c

Nhìn chung,ăD ăánăđƣăs păx păl iăcácăkháiăni măc uăthƠnhăđ căđi măch tăl ngăvƠăquanătr ngăh n,ălƠmărõăm tăs ăkháiăni măcònăcóăs ănh năth căkhácănhau

Th ănh t,ăD ăánăđƣăthayăkháiăni mă“đángătinăc y”ăb ngă“trìnhăbƠyătrungăth c”.ăCácăthu cătínhăc aă“trìnhăbƠyătrungăth c”ăc ngăđ călƠmărõălƠăđ yăđ ,ătrungăl păvƠăkhôngăcóăsaiăl chătr ngăy u.ăKháiăni mă“n iădungăquanătr ngăh năhìnhăth c”ăkhôngăđ căđ ă

c păđ năvìănóăđƣăđ căbaoăhƠmătrongă“trìnhăbƠyătrungăth c”.ăKháiăni mă“cóăth ăki mă

ch ng”ăđ căđ aăraăngoƠiăthƠnhăm tăđ căđi m b ăsungăvìăkhôngăph iăthôngătină“trìnhăbƠyătrungăth c”ănƠoăc ngăcóăth ăki măch ngăđ căl p

Th ăhai,ăkháiăni mă“th nătr ng”ăcu iăcùngăđƣăđ călo iăb ăraăkh iăm tăyêuăc uăch tă

l ngămongăđ iăc aăBCTC.ăLỦădoălƠănóămơuăthu năv iăyêuăc uă“trungăl p”

NgoƠiăv n đ ăm cătiêuăc aăBCTCăvƠăcácăđ căđi măch tăl ngăđƣăđ căbanăhƠnhăd ă

th oăthìăv năđ ăđ nhăgiáăv nălƠăm tăn iădungăđangăđ căgi iăquy tătrongăD ăánăh iăt

1.4ă ă KINHă NGHI Mă XỂYă D NGă KHUỌNă M Uă Lụă THUY Tă C Aă

1.4.1ăăKinhănghi măxơyăd ngăKhuônăm uălỦăthuy tăc aăÖc

KMLTăđ căhìnhăthƠnhăt ăr tăs mă ăÚcăk ăt ăn mă1985ă(ch ăsauăHoaăK ).ăH iăđ ngăchu năm căk ătoánăÚcă(AustralianăAccountingăStandardsăBoardăvi tăt tălƠăAASB)ăđƣă

đ căthƠnhăl pătheoăLu tăCh ngăkhoánăvƠăđ uăt ădoă yăbanăCh ngăkhoánăvƠă uăt ă

Úc banăhƠnhă(cònăg iălƠă oălu tăASIC 1989) Theoă oălu tăASICă2001ăthìă: ch că

n ngăc aăAASBălƠăphátătri năKMLTăv iăm căđíchăđánhăgiáăcácăchu năm căk ătoánă

c aăÚcăvƠăc aăqu căt

C ngăgi ngănh ăHoaăK ,ăKMLTăc aăAASBăđ căbanăhƠnhăd iăcácăCôngăb ăv ălỦăthuy tăk ătoánă(StatementsăofăAccountingăConceptsăvi tăt tălƠăSAC)ăápăd ngăchoăc ăkhuăv căt ăvƠăcông,ăchoăđ năn mă2001ăKMLTăc aăÚcăbaoăg mă:ă

SACă1ă:ă nhăngh aăv ăđ năv ăbáoăcáo

SACă2ă:ăM cătiêuăchoăm căđíchăchungăc aăBCTC

SACă3ă:ăCácăđ căđi măch tăl ngăc aăthông tin tài chính

SACă4ă:ă nhăngh aăvƠăghiănh năcácăy uăt ăc aăBCTC

SauăkhiăbanăhƠnhăSACă4,ăAASBăc ngăbanăhƠnhăLỦăthuy tăv ăđoăl ng

M tăs ăkhóăkh năkhiăbanăhƠnhăKhuônăm uălỦăthuy tăc aăÖc

KhiăbanăhƠnhăSACă4ă:ă nhăngh aăvƠăghiănh năcácăy uăt ăc aăBCTC, cácăph nă ngăd ă

d iăc aăcôngătyăđ iăv iăSACă4ălƠmăchoăAASBălúcăđóăhoƠnătoƠnăb tăng ,ătr căđơyăkhiăraăb năth oăv ă:ă nhăngh aăvƠăghi nh năăcácăy uăt ăbáoăcáoătƠiăchínhăthìăkhôngăcóă

ph nă ngăđángăk ăth măchíăkhôngăcóănh năxétănƠo

Cácăb tămƣnăv ăSACă4ăch th ăhi nărõărƠngăăkhiăCôngăb ănƠyăđ căbanăhƠnhăchínhă

th c.ă ƣăcóă108ăđ ătrìnhăvƠăhƠngălo tăcácăm iăquanătơmăt ă:ăcácăcôngăty,ăcácăc ăquan,ă

s ănghƠnh,ăcácănhómăquy năl i,ăVi năGiámă căc aăÚc,ăT păđoƠnăTh ngăGiaăÚc,ă

Hi păh iăNgơnăhƠng,ầH ăph nă ngăr ngă: nhăngh aăvƠătiêuăchu năghiănh năđƣăđ căxemăxétăquáăm ăh ,ăkhôngăch căch năvƠăkhóăápăd ngătrongăth căt ;ăm tăth căt ăkhácă

n aălƠăSAC4ăv ăc ăb năkhôngăphùăh păv iăcácăchu năm căk ătoánăhi năhƠnh.14

Soăsánhăc aăKhuônăm uălỦăthuy tăc aăÖcăvƠăKhuônăm uălỦăthuy tăc aăIASBă

Xétăv ăhìnhăth căchungăthìăcóăs ănh tăquánăgi aăhaiăKMLT.ăTuyănhiên,ăcóăm tăs ăkhácăbi tăv ăn iădung:

- SACă4ă:ă nhăngh aăvƠăghiănh năcácăy uăt ,ăgi iăthíchăchiăti tăh nă

- SACă2ă:ăXácăđ nhăm căđíchăc aăBCTC,ăđ yăđ ăh nă

Haiăv năđ ăkhácăc năl u ý là :

KMLTăc aăÚcăápăd ngăchoăc ăkhuăv căcôngăvƠăt ,ăKMLTăc aăIASBăch ăápăd ngăchoăkhuăv căt

- oăl ngă:ăKMLTăc aăIASBăđoăl ngăch ăy uătheoăgiáăg c.ăTrongăkhiăđóăKMLTă

c aăÚcăchoăphépăs ăd ngăcácălo iăgiáă:

o Giáăhi năhƠnhăkhiăđánhăgiáăl iătƠiăs năphiăti năt

o Giáătr ăth ătr ngăđ iăv iăcácăqu ăh uătrí

o Giáătr ăth ătr ngăthu năchoăcácăkho năb oăhi mă

o Giáătr ăhi năt iăchoătƠiăs n,ăn ăph iătr ,ăcácăkho năph iătr ăchoănhơnăviên,ă

ti năt và tƠiăs năphiăti năt

o Giáăth ătr ngăđ iăv iăcôngăc ătƠiăchính

o Giá tr ăthayăth ăđ iăv iătƠiăs năc ăs ăh ăt ngăvƠătƠiăs nădiăs nă15

Th cătr ngăc aăKhuônăm uălỦăthuy tăc aăÖc

VƠoăthángă09ăn mă2002ăÚcăđƣăbanăhƠnhăCh ngătrìnhăc iăcáchălu tăkinhăt ăc aăcôngătyă s ă 9ă (Corporateă Lawă Economică Reformă Programă vi tă t tă lƠă CLERPă 9)ă yêuă c uăAASBăthôngăquaăcácăchu năm căk ătoánăqu căt ,ăxemănh ăcácăchu năm cătrongăn că

k ăt ăthángă01ăn mă2005.ăHaiăv năđ ăđ căđ aăraătranhălu nălƠă:ăÚcăs ătuơnăth ăh uă

h tăcácăchu năm căk ătoánăqu căt ămƠăkhôngăs aăđ i;ăho căÚcăs ăxơyăd ngăcácăchu nă

m că k toánă riêng.ă Nh ă v y,ă s ă x yă raă m tă trongă haiă tr ngă h pă :ăÚcă s ă l yă luônăKMLTăc aăqu căt ăđ ăthayăth ăchoăKMLTăc aămình;ăho căÚcăs ăv năs ăd ngăKMLTă

c aăÚc

CácănhƠăchuyênămônăđƣăphơnătíchăhaiătr ngăh pătrênănh ăsau:

- Úcăch pănh năKMLTăc aăqu căt

15

Jones,ăS.,ăandăK.ăLove,ă„RecentăEvidenceăonăAustralianăCurrentăValueăAccountingăPractices:ăIsătheăPhoenixăRisingăfromătheă Ashes?‟,ăAccounting and Business Research Autumnă1995ăvƠăWalker,ăR.ăG.,ăandăS.ăJones,ă„Measurement:ăAăWayăForward‟,ăAbacus, Octoberă2003.ăTríchăl iătheoăStewartăJonesăandăPeterăW.Wolnizer,ăHarmonizationăandătheăConceptualăFramework:ăAnăInternational

Perspective, Abacus, Vol 39, No 3, 2003.

Vì có nh ngăkhácăbi tăgi aăKMLTăc aăÚcăvƠăqu căt ă(nh ăđƣănóiătrongăph năsoăsánh)ăchoănênăr tăkhóăđ ăápăd ngăKMLTăqu căt ăđ ăthayăth ăchoăKMLTăc aăÚc.ă ngăth iă

n uăápăd ngăKMLTăqu căt ăthìăcácăchu năm căk ătoánăs ăxu tăphátăt ăqu căt ăch ăkhôngăph iăxu tăphátăt ăÚc.ă i uăđóă nhăh ngăđ năs ăđ iăm iăc aăÚcăvƠălƠmăh nă

ch ăs ăch ăđ ngăc aăÚcăkhiăphátătri năcácăchu năm c.ă

Nóiăcáchăkhác,ăkhiăÚcăđánhăm tăKMLTăc aăriêngămìnhăthìăÚcăs ăkhôngăcònăquy nă

h năc aămìnhătrongăquáătrìnhăthi tăl păcácăchu năm c,ătrongăkhiăt ălơuăÚcăđƣăcóăti ngălƠă điă tiênă phongă v ă ph ngă phápă ti pă c nă d aă trênă cácă nguyênă t că đ ă thi tăl pă cácăchu năm că16

- Úcăv năs ăd ngăKMLTăriêngăc aămình

N uăÚcăv năgi ăl iăKMLTăriêngăc aămình,ăthìăKMLTăđóăs ăđ căs ăd ngăđ ăh ătr ăchoăvi căthi tăl păcácăchu năm c,ăm căd uăcácăchu năm căđ căphiênăd chăt ăcácăchu năm căqu căt ănh ngăÚcăs ăl aăch năm tătrongănh ngăl aăch năthayăth ămƠăqu că

t ăđƣăđ aăraănh măthíchăh păv iăđi uăki năc aăÚc

Nh ăv y,ăquaăphơnătíchăc aăcácănhƠăchuyênămônăthìăÚcănênăgi ăl iăKMLTăc aămình

ch ăkhôngăl yăKMLTăc aăqu căt ăđ ăthayăth ăchoăKMLTăc aămình.ăDoăđóăcu i cùng Úcăđƣăgi ăl iăKMLTăc aămình

Kinhănghi măxơyăd ngăKhuônăm uălỦăthuy tăc aăÖc

- Cácăqu căgiaăkhôngăth ăr păkhuônăhoƠnătoƠnăho căl yăluônăKMLTăQu căt ăđ ălƠmăKMLTăchoăn cămình.ăB iăvìălƠmănh ăv yăthìăs ăkhôngăcònăquy năt ăch ăvƠăquy nă

h năc aămìnhătrongăquáătrìnhăthi tăl păcácăchu năm c

- KhiăbanăhƠnhăSACă4,ăÚcăđƣăg păph iănhi uăs ăph năkháng,ăđi uăđóăchoăth yăr tăkhóăkh nătrongăvi căđ tăđ căm tăs ăđ ngăthu năchung,ăth măchíăch ătrong vòng biên

gi iăriêngăc aăÚcămƠăthôi.ă óălƠăm tăl iănh cănh ăchoăIASBăr ngă:ăs ăkhóăkh nănh ă

th ănƠoăđ ăđ tăđ căm tăKMLTăđ căch pănh năchungătrênătoƠnăc u.ă(StewartăJonesăand Peter W Wolnizer) 17

16

Tríchăl iăt ătrangă377,ătheo Sir David Tweedie, Harmonization and the Conceptual Framework: An International Perspective,

Abacus, Vol 39, No 3, 2003.

17

Harmonization and the Conceptual Framework : An International Perspective, ABACUS, Vol 39, No 3, 2003

1.4.2ăăKinhănghi măxơyăd ngăKhuônăm uălỦăthuy tăc aăTrungăQu c

K ătoánăTrungăQu cătr căkhiăxơyăd ngăKhuônăm uălỦăthuy t

Tr căkhiăcóăKMLT,ăk ătoánăTrungăQu căđ căk ăth aăt ăLiênăXô, m tăh ăth ngăk ătoánăcungăc păthôngătinăđ ăchínhăquy nătrungă ngăl păk ăho chăvƠăki măsoát.ăN mă1970,ăTrungăQu căb tăđ uăth c hi năc iăcáchăkinhăt ,ăthayăđ iăt ăn năkinhăt ăk ăho chăsangăn năkinhăt ătheoăđ nhăh ngăth ătr ngăvƠăTrungăQu căđƣăbanăhƠnhăcácăchu nă

m căk ătoánăg năgi ngăcácăn căphátătri nătrongăn năkinhăt ăth ătr ng

Khuônăm uălỦăthuy tăk ătoánăc aăTrungăQu c

B ăTƠiăchínhăTrungăQu căbanăhƠnhăchu năm căk ătoánăđ uătiênăđ căg iălƠă“Chu nă

m căk ătoánăc ăb n”ă(Vi tăt tălƠăChu năm căc ăb n)ăt ngăt ănh ăKMLTăc aăIASBăvƠăFASBă ăm tăm căđ ănh tăđ nh.ăM căđíchăc aăChu năm căc ăb nălƠănóăđ căs ă

d ngălƠmăc ăs ăđ ăphátătri năcácăchu năm căk ătoánătrongăt ngălai

- Ng iăs ăd ngă

Chu năm căc ăb năc aăTrungăQu căxácăđ nhăbaănhómăng iăs ăd ngă:ăChínhăph ;ăcácănhƠăđ uăt ,ăcácăch ăn ;ăănhƠăqu nălỦădoanhănghi păvƠăcácăbênăliênăquan

- Cácăđ căđi măch tăl ngăc aăthôngătinătƠiăchính

Trongănhi uăđ căđi măch tăl ngăđ căđ ăc păthìăcóătínhăthíchăh păvƠăđángătinăc y,ătrongăđóăđángătinăc yăđ căđ tăn ngăh n

- nhăgiáă

Chu năm căc ăb năc aăTrungăQu cătuơnăth ănghiêmăch nhăgiáăg căvƠăb tăk ăsaiăbi tănƠoăsoăv iăgiáăg căđ uăb ăc m C ăth ănh ăsau:

o TƠiăs năđ căghiănh nătheoăgiáăg căt iăth iăđi mămua.ăS ăti năghiătrongăs ă

k ătoánăkhôngăđ căđi uăch nh,ăngayăc ăkhiăcóăs ăbi năđ ngăgiáăc ăb tăth ng,ătr ăkhiăphápălu tăNhƠăn căho căcácăquyăđ nhăkhácăquyăđ nhăc ăth ăv ăvi căđi uăch nh.ă( i uă19)

o uăt ăch ngăkhoánă:ăđ căh chătoánătheoăgiáătr ăthíchăh păgi aăgiáăg căvƠă

cóăth ăth căhi n.ă

o HƠngăt năkhoă:ăđ căh chătoánătheoăgiáăg căvƠăđ cătrìnhăbƠyătheoăgiáăg cătrên BCTC

- Kháiăni măb oătoƠnăv n

Chu năm căc ăb năkhôngăcóăkháiăni măb oătoƠnăv n

Th căhƠnhăk ătoánăt iăTrungăQu c

V năđ ă1ă: Khóăkh năkhiăthi tăl păcácăchu năm căk ătoán

M cădùăChu năm căc ăb năđóngăvaiătròăquanătr ngătrongăvi căphátătri năcácăchu nă

m căk ătoán,ănh ngăTrungăQu căđƣăg păph iăm tăs ăkhóăkh n

lỦălu năc aăKMLTăđƣăđ căphátătri nă ăcácăn căkhác.ă

hƠnhăk ătoánăđ ăphùăh păv iăChu năm căc ăb n.ă

o Ngoài ra,ănhi uăng iăkhôngăhi uăt iăsaoă đi uăr tăquanătr ngăđ iăv iă k ătoánăkhiăthayăđ iătheoăm tăn năkinhăt ăd aătrênăth ătr ngăthìăt iăsaoăh ăth ngăk ătoánă

c ăkhôngăth ăti păt căph căv ănhuăc uăc aăng iăs ăd ngăBCTC

V năđ ă2ă: Ti pănh năth căhƠnhăk ătoánăqu căt

Ng iăl păBCTCămi năc ngăch pănh năcácăchu năm căk ătoánăm iăv iăcácălỦădoăkhác nhau H uăh tăcácăk ătoánăviênăkhôngăthíchă ngăv iăph ngăphápăti păc năm i.ă

Vi căcungăc păthôngătinăchoăcácănhƠăqu nălỦ, nhƠăđ uăt ăbênăngoƠiăvƠăcôngăchúngăv năcònălƠăđi uăm i.ăChiăti tăvƠăcôngăkhaiăminhăb chăđ căcoiălƠăphi năhƠăh nălƠăcóăl i.ăTrongăgiaiăđo năđ uăth căhi n,ăm tăs ănhƠăqu nălỦăc măth yăr ngăchiăphíăchu năb ăvƠă

ki mătoánăcaoăh năl iăích

V năđ ă3ă: Ngh ănghi păk ătoánăch aăs năsƠng

Cácăk ăthiăCPAăm iăb tăđ uăvƠoăcu iăn mă1991.ăHàng ngàn côngătyăt ăv năv ăk ătoánăđƣăraăđ iăvƠăc ăhƠngătr măngƠnăng iăhƠnhăngh ăcungăc păd chăv ăk ătoán.ăTuyănhiênă

hi uăqu ăho tăđ ngăc aăngh ănghi păk ătoánăch aăcao.ăCóăm tăs ăt năt iănh ă:ăs ăđ că

l păc aăcácăcôngătyăki mătoánăt iăTrungăQu căcònăr tăkém, n ngăl căngh ănghi păc aăcácăCPAăc ngăch aăđ tăyêuăc u,ăđ oăđ căngh ănghi păc aăCPAăcònălƠăv năđ ăđángăquan tâm.18

V năđ ă4ă: H căthu tăc năđóngăgópănhi uăh nătrongăvi căphátătri năk ătoánă

o Vi căh căh iăk ătoánăcóăch tăxúcătácăc aăphongătrƠoăhi năđ iăvƠăqu căt ăhóa

k ătoánăt iăTrungăQu c Tuyănhiên,ăs ăđóngăgópăc aăcácăh căgi ăchoăs ăphátătri năc aălỦăthuy tăvƠăth căhƠnhăk ătoánăcònănh ngăh năch ădoănh ngăy uăkémănh tăđ nhătrongă

h ăth ngăh căthu tăc aăTrungăQu c

o M tătr ăng iăc aănghiênăc uăk ătoánăt iăTrungăQu călƠăt mănhìnăc aăcácănhƠănghiênăc u.ăTrongăth iăk ăc aăn năkinhăt ăk ăho ch,ăk ătoánăđ căquyăđ nhăb iă

m tăh ăth ngăk ătoánăth ngănh t,ănóăquyăđ nhăt ngăchiăti tăc aăhƠnhăngh ăk ătoán,ăt ăcácăhìnhăth căbáoăcáoăk ătoánăđ năcácăth ăt căvƠăs ăsáchăk ătoán,ăngayăc ăcácăbƠiăvi tătrênăt păchíăc ngăđ căchu năhóa.ăTrongămôiătr ngăđóăthìăđi uăduyănh tăng iătaăcóă

th ălƠmălƠăbi năminhăchoăth ăt căk ătoán,ăph iăcònăm tănhi uăn măn aăthìăcácătháiăđ ăđóăm iăd năd năbi năm t

o Ngoài ra, hi nănayăcácătr ngăđ iăh căt iăTrungăQu căđangăthi uăph ngă

ti nătƠiăchínhăđ ăthúcăđ yănghiênăc uăch tăl ngăcao

Kinhănghi măxơyăd ngăKMLTăvƠăth căhƠnhăk ătoánăt iăTrungăQu că

- Ng iăs ăd ngă

TrungăQu cănh năth yăr ngăkhôngăch ăđ năgi năth aănh nănhi uăkháiăni măvƠănguyênă

t căk ătoánăđƣăphátătri nă ăcácăqu căgiaăkhác.ăB iăvìăk ătoánă ăcácăqu căgiaăđóăđ căthi tăk ăch ăy uăchoăcácănhƠăđ uăt ăbênăngoƠi,ăthìălƠmăsaoăcóăth ăđápă ngăt tăchoănhuă

c uă thôngă tină c aă c ă chínhă ph ă vƠă cácă nhƠă qu nă lý doanhă nghi pă đ că (Yunwei

18

Yunwei Tang, Bumpy Road Leading to Internationalization : A Review of Accounting Development in China, Accounting Horizons, March 2000

Tang)19

- căđi măch tăl ng

Chu năm căc ăb năđ tăn ngătínhăđángătinăc yăh nătínhăthíchăh p,ăchoănênătrongăđ nhăgiáăthìăgiáăg căđ cătuơnăth ăh tăs cănghiêmăng t,ăh năch ănƠyăs ăđ căđ ăc pă ăph năsau

t năkhoăđ căđánhăgiáătheoăgiáătr ăh pălỦ.ăTheoăYunwei Tang:ă“Tôiătinăr ngăchúngătôiă

s ăs măph iăthayăđ iăchu năm căk ătoánăc ăb năvƠătheoăxuăh ngăchungălƠălo iăb ănguyênăt căgiáăg cătrongăk ătoán.”

- Th căhƠnhăk ătoán

Trongăvi căthi tăl păcácăchu năm căk ătoán,ăth căs ăthìăTrungăQu căđƣăb tăđ uăv iă

m tă KMLTă chung.ă Tuyă nhiên,ă r tă khóă hoƠnă h oă khiă khôngă cóă tíchă l yă cácă kinhănghi măth căti năvƠăkhôngăcóăs ăh ătr ăt ăgiáoăd c,ăb iăvìătrongăm tăđ tăn căcóăl chă

s ălơuădƠiăc aăn năkinhăt ăk ăho ch,ătruy năth ngăt ăt ngăđƣă năsơuătrongăg căr ăthìă

vi căthayăđ iălƠăr tăkhó.ăNgh ănghi păk ătoánăc aăTrungăQu căcònăkháătr ,ăđ iăđaăs ă

ng iăh căđ cătrangăb ăki năth căk ătoánăkhôngăđ yăđ ă oăđ căngh ănghi pălƠăm tă

v năđ ăđángăquanătơmăvƠăch ăngh aăngh ănghi păc n ph iăcóăth iăgianăđ ăhìnhăthƠnh

K t lu n ch ng 1

Khuônăm uălỦăthuy tăk ătoánăđƣăraăđ iăt ăh năbaăth păk ăqua,ăngƠyăcƠngăphátătri năvƠă

hi nănayăv nătrongăgiaiăđo năhoƠnăthi n.ăTrongăxuăth ăh iănh păkinhăt ăvƠăqu căt ăhóaă

hi nănay,ăcácăqu căgiaăkhôngăth ăph ănh năv ătríăvƠăvaiătròăc aăKMLTăk ătoánătrongă

vi căthi tăl păvƠăphátătri năcácăchu năm căk ătoán.ăTuyănhiên,ăkhôngăth ăl yătoƠnăb ăKhuônăm uălỦăthuy t c aăIASBăđ ălƠmăkhuônăm uăchoăqu căgiaăc aămìnhămƠăph iăt ă

19

Yunwei Tang, Bumpy Road Leading to Internationalization : A Review of Accounting Development in China, Accounting Horizons, March 2000.

xơyăd ngăm tăkhuônăm uăphùăh p.ă

Khi xây d ngăkhuônăm uăthìăcácăqu căgiaăc năph iăquanătơmăđ năhaiăy uăt ă:ăchínhătr ăvƠăk ăthu t.ăY uăt ăchínhătr ăv aăgơyăraăápăl cănh ngăđ ngăth iăc ngăt oăraăđ ngăl cătrongăquáătrìnhăxơyăd ngăvƠăv năd ngăKMLTăk ătoán;ătrongăkhiăđóăy uăt ăk ăthu tăđòiă

h iăcácăqu căgiaăc năph iăcóăb ădƠyăc aăm tăn năt ngăki năth căvƠăkinhănghi măđ ă

gi iăquy tăm tăv năđ ămangătínhălỦălu năcaoăc aăn năkinhăt ăth ătr ng

NgoƠiăra,ăkhiăxơyăd ngăKhuônăm uălỦăthuy t cácăqu căgiaăc ngăph iăchúăỦăđ năđ că

đi măc aăh ăth ngăphápălỦ,ăkinhăt ,ăv năhóa,ăxƣăh iăc aăqu căgiaămìnhăthìăm iăcóăth ă

đ tăđ cănh ngăthƠnhăcôngănh tăđ nh

CH NGă2ă:ăTH CăTR NGăKHUỌNăM UăLụăTHUY Tă

K ăTOỄNăVI TăNAM

KHUỌNăM UăLụăTHUY T

2.1.1ă căđi măc aăh ăth ngăk ătoánăVi tănamăt ăkhiăraăđ iăđ năn mă1990

H ă th ngă k ă toánă Vi tăNamă đƣă hìnhă thƠnhătrongă th pă niênă1950ă vƠă phátătri nă theoă

h ngăd aătrênăm tăh ăth ngătƠiăkho năk ătoánăvƠăbáoăcáoătƠiăchínhăth ngănh t.ă20

N năkinhăt ăVi tăNamăt ăn mă1950ăđ năn mă1986ălƠăm tăn năkinhăt ăv năhƠnhătheoăc ă

ch ăk ăho chăhóaăt pătrung.ăNhƠăn căth căhi năvi căqu nălỦăcácădoanhănghi pătrênăc ă

s ăquyăđ nhăvƠăgiaoănhi măv ăk ăho chăs năxu tăb ngăcácăch ătiêuăphápăl nh.ăH ăth ngă

k ătoánătrongăgiaiăđo nănƠyăđ căxơyăd ngănh măcungăc păthôngătinăv ătìnhăhìnhăth că

hi năk ăho chăs năxu tăkinhădoanhăvƠăb oăv ătƠiăs năxƣăh iăch ăngh aăc aăcácăđ năv ă

N mă1970,ăB ăTƠiăchínhăbanăhƠnhăh ăth ngătƠiăkho năk ătoánăth ngănh tăápăd ngăchoăcácăxíănghi păqu cădoanhă ămi năB că(Quy tăđ nhă425- TC/C KTăngày 14/12/1970) SauăngƠyămi năNamăgi iăphóngă(30/4/1975),ăh ăth ngăk ătoánănóiătrênăđ căth ngă

nh tăápăd ngăchoăc ăn c,ăh ăth ngătƠiăkho năk ătoánălúcăđóăg mă68ătƠiăkho nă

Thôngăquaăs ăli uăk ătoán,ănhƠăn căthi tăl păm tăs ăki mătraăvƠăki măsoátăđ iăv i

ho tăđ ngăkinhăt ăc aăđ năv ăNhƠăn căv iăt ăcáchălƠăng iălƣnhăđ oăvƠăqu nălỦătoƠnă

b ăn năkinhăt ăqu cădơn,ăcácăc ăquanăch ăqu năvƠăcácăc ăquanăqu nălỦăch căn ngăc aăNhƠăn căchínhălƠăcácăđ iăt ngăs ăd ngăthôngătinăk ătoán.ăC ăch ăqu nălỦăkinhăt ănày khôngăphátăhuyătínhăn ngăđ ngăsángăt oăc aăt ngăđ năv ă ăkh căph cănh că

đi mănóiătrênăthìăc năph iăcóăs ăđ iăm iăc ăch ăqu nălỦăkinhăt ăDoăđó,ăc năph iăxơyă

d ngăm tăc ăch ăm iăv ăqu nălỦăkinhăt ,ăđiăli năv iăc ăch ăđóălƠăm tăs ăđ iăm iăv ăh ă

th ngăk ătoánăvƠăc ăch ătƠiăchính

20

V ăH uă c, Tr n Th Giang Tân, Nguy n Th L c; Tìm hi u chu n m c k toán Vi t Nam, NXB Th ng kê n mă2010

B tăđ uăt ăn mă1986,ăNhƠăn căth căhi năvi căxóaăb ăc ăch ăt pătrungăquanăliêu,ăbaoă

c p,ăxơyăd ngăc ăch ăm iăv ăqu nălỦăkinhăt ăđóălƠă:ăc ăch ăk ăho chăhóaătheoăph ngă

th căh chătoánăkinhădoanhăxƣăh iăch ăngh a,ăđúngănguyênăt căt pătrungădơnăch Trongăth iăk ănay,ăcácădoanhănghi păđ căgiaoăquy năt ăch ăv ăm tătƠiăchính,ăth că

hi năch ăđ ăh chătoánăkinhădoanhăxƣăh iăch ăngh a.ăThayăvìăcanăthi păquáăsơuăvƠoă

ho tăđ ngăkinhădoanhăc aăcácăxíănghi păthìăNhƠăn căki măsoátăcácăxíănghi păb ngăphápălu t.ăNhƠăn căđƣăphátătri năn năkinhăt ăhƠngăhóaănhi uăthƠnhăph nătheoăđ nhă

h ngăxƣăh iăch ăngh a,ăđaăd ngăhóaăcácălo iăhìnhăs ăh u,ăthuăhútăv năđ uăt ăn căngoƠi.ăCácăquyăđ nhăphápălỦ v ăk ătoánăđƣăcóănh ngăthayăđ iăc năb năphùăh păv iătrìnhăđ ăphátătri năc aăn năkinhăt ăvƠăphùăh păv iăc ăch ăqu nălỦăm iăth iăb yăgi ămƠă

c ăth ălƠăH ăth ngăk ătoánădoanhănghi păbanăhƠnhăn mă1990.ăH ăth ngăcácăv năb năphápăquyăvƠăcácăch ăđ ăk ătoánăđƣăđ căbanăhƠnhănh măđápă ngănh ngăyêuăc uăc ă

b nătrongăqu nălỦăkinhăt ăv ămôăc aăNhƠăn căc ngănh ăt oăraăti năđ ăqu nălỦăt tăquáătrìnhăho tăđ ngăs năxu tăkinhădoanhăc aăcácăxíănghi p.ă

Tuyănhiênătrongăth iăk ănƠy,ăcácăn cătrongăkhuăv căvƠătrênăth ăgi iăđƣăđi theo xu

h ngăh iănh păkinhăt ăqu căt ,ătrongăkhiăđóăh ăth ngăk ătoánăVi tăNamăcònămangănhi uăd uă năc aăth iăbaoăc păch aăphùăh păv iăthôngăl ăk ătoánăqu căt ,ădoăđóăch aă

th ăhòaănh păv iăkhuăv căvƠăqu căt ă ănơngăcaoăvaiătròăc aăk ătoánătrongăqu nălỦăkinhăt ăthìăvi căti păt căc iăcáchăc ăch ăqu nălỦăkinhăt ăvƠăh ăth ngăk ătoánălƠăm tăt tă

y uăkháchăquan

Trongăgiaiăđo nănƠyăn năkinhăt ăn căta l iăti păt căđ iăm i,ăt ăn năkinhăt ăk ăho chăsangăn năkinhăt ăth ătr ng.ăCôngăcu căđ iăm iănƠyăđƣăthuăđ cănhi uăngu năv năđ uă

t ăn căngoƠi,ăquanăh ăkinhăt ăđ iăngo iăđ căphátătri n.ăN năkinhăt ăn cătaăb tăđ uă

h iănh păv iăn năkinhăt ătrongăkhuăv căvƠăth ăgi i,ăn cătaăđƣăgiaănh păAFTA,ăAPEC,ă

đ căcácăt ăch cătƠiăchính,ăti năt ăth ăgi iăvƠăkhuăv căgiúpăđ ăchoăvayăv năđ ăđ uăt ăvƠăphátătri năkinhăt ă

V iăchínhăsáchă“m ăc a”ăn năkinhăt ,ăđaăph ngăhóa,ăđaăd ngăhóaăcácăquanăh ăđ iăngo i,ăh iănh păv iăkinhăt ăth ăgi iăvƠăcácăn cătrongăkhuăv c,ăvi căxơyăd ngăvƠăphátă

tri nămôiătru ngăphápălỦăchoăho tăđ ngăk ătoánătr ănênăquanătr ngăvƠălƠăv năđ ăc păthi t.ăCácăv năb năphápăquyăv ăk ătoánăđ căs aăđ i,ăb ăsungănh măt oăc ăs ăv ngă

ch căchoăcácăho tăđ ngăk ătoán,ătƠiăchínhăphátătri n.ăV năb năphápăquyăv ăk ătoánătrongăth iăk ănƠyălƠăQuy tă nhăs ă1141ăngƠyă01 tháng 11 n mă1995

Khácăv iăcácăh ăth ngăk ătoánătr căđơy,ăh ăth ngăk ătoánăhi năhƠnhăđ căxơyăd ngă

g nă gi ngă nh ngă h ă th ngă đangă đ că ápă d ngă t iă cácă n că kinhă t ă phátă tri n,ă tuyănhiênănóăv nămangănétăđ căthùălƠăcóăm iăliênăh ăch tăch ăgi aăcácăquyăđ nhăk ătoánă

v iăchínhăsáchăthu ,ăchínhăsáchătƠiăchínhăc aăNhƠăn c.ăBáoăcáoătƠiăchínhă(vi tăt tălƠăBCTC)ăc aădoanhănghi păph iăđápă ngăyêuăc uăthôngătinăchoăcácăc ăquanăthu ăvƠăcácă

c ăquanăch căn ngăc aăNhƠăn c.ăCácăquyăđ nhăvƠăcácăph ngăphápăk ătoánăápăd ngăchoă vi că l pă BCTCă nh mă cungă c pă thôngă tină v ă vi că th că hi nă cácă chínhă sáchă tƠiăchính,ăchínhăsáchăthu ăc aăNhƠăn c.ă

Bênăc nhăđó,ătrongăn năkinhăt ăv năhƠnhătheoăc ăch ăth ătr ngăcóăs ăqu nălỦăc aăNhƠă

n c,ăđ iăt ngăs ăd ngăthôngătinăk ătoánăkhôngăch ălƠăcácăc ăquanăNhƠăn cănh ăc ăquanăThu ,ătƠiăchínhămƠăcònălƠăcácănhƠăđ uăt ,ăcácăch ăn ,ăngơnăhƠng,ăkháchăhƠngầă

V iănh năth căm iăv ăđ iăt ngăs ăd ngăthôngătinăk ătoánănh ăv y,ăh ăth ngăk ătoánă

c năph iăđ căxơyăd ngăđ ăk ătoánăcungăc păđ căthôngătinătƠiăchínhărõărƠng,ăd ăhi u,ăcôngăkhai.ăThôngătinătƠiăchínhăđóăc năph iăd aătrênăm tăs ănguyênăt căcóătínhăthíchăng,ăđ ngăb ăvƠăth ngănh t.ă ngăth i,ăv iăxu th ăh iănh păvƠăphátătri năkinhăt ăth ă

gi i,ăcácăquyăđ nhăvƠăph ngăphápăk ătoánăc ngăc năph iăđ căxơyăd ngătheoănh ngănguyênăt căchungămƠăcácăn căcóăn năkinhăt ăth ătr ngăphátătri năđƣăápăd ng.ăTrongăhoƠnăc nhăđó,ăkhuônăm uălỦăthuy tă(vi tăt tălƠăKMLT)ăk ătoánăVi tăNamăđƣăđ căraă

đ iăvƠoăn mă2002.ăKMLTăbaoăg măcácăkháiăni măc ăb nănh tăc aăBCTC,ălƠmăc ăs ăchoăcácăchu năm căk ătoán,ăb oăđ măr ngăcácăchu năm cănƠyănh tăquánăv iănhau

2.2 KHUỌNăM UăLụăTHUY TăK ăTOỄNăC AăVI TăNAM

Khuônăm uălỦăthuy tăk ătoánăc aăVi tăNamăđ căB ătƠiăchínhăbanăhƠnhăd iăhìnhă

th căm tăchu năm căk ătoán,ăđóălƠăChu năm căK ătoánăs ă01ăậ Chu năm căchungătheoăQuy tăđ nhă165/2002/Q - BTC ngày 31 tháng 12 n mă2002

2.2.1 M cătiêuăxơyăd ngăkhuônăm uălỦăthuy tăchoăVi tăNam

Quanăđi măc aăB ătƠiăchínhăkhiăxơyăd ngăKMLTăchoăVi tăNamălƠă:ă

- LƠmăc ăs ăxơyăd ngăvƠăhoƠnăthi năcácăchu năm căk ătoánăvƠăch ăđ ăk ătoánăc ă

th ătheoăkhuônăm uăth ngănh t;

- Giúpăchoădoanhănghi păghiăchépăk ătoánăvƠăl păBCTCătheoăcácăchu năm căk ătoánăvƠăch ăđ ăk ătoánăđƣăban hƠnhăm tăcáchăth ngănh tăvƠăx ălỦăcácăv năđ ăch aăđ căquyăđ nhăc ăth ănh măđ măb oăchoăcácăthôngătinătrênăBCTCăph năánhătrungăth căvƠă

h pălỦ;

- Giúpăchoăki mătoánăviênăvƠăng iăki mătraăk ătoánăđ aăraăỦăki năv ăs ăphùăh pă

c aăBCTCăv iăchu năm căk ătoánăvƠăch ăđ ăk ătoán;

- Giúpăchoăng iăs ăd ngăBCTCăhi uăvƠăđánhăgiáăthôngătinătƠiăchínhăđ căl păphùă

h păv iăcácăchu năm căk ătoánăvƠăch ăđ ăk ătoán.ă21

Nh v y, haiăm cătiêuăr tăquanătr ngămƠăB ătƠiăchínhăđƣăđ ăraăkhiăxơyăd ngăKMLTăk ă

toánăchoăVi tăNamăđóălƠă:ăLƠmăc ăs ăđ ăxơyăd ngăh ăthôngăk ătoánătheoăkhuônăm uă

th ngănh tăvƠăx ălỦăcácăv năđ ăch aăđ căquyăđ nhăc ăth

2.2.2 N iădungăc ăb năc aăKhuônăm uălỦăthuy tăk ătoánăVi tăNam

Khuônăm uălỦăthuy t k ătoánăVi tăNamăbaoăg măb năph nă:ăcácănguyênăt căk ătoánăc ă

b n,ăcácăyêuăc uăc ăb năđ iăv iăk ătoán,ănh ngăy uăt ăc aăbáo cáo tài chính và ghi

nh năcácăy uăt ăc aăbáo cáo tài chính

2.2.2.1ăCácănguyênăt căk ătoánăc ăb nă

Baoăg măb yă(7)ănguyênăt căc ăb nălƠ:ăC ăs ăd nătích,ăho tăđ ngăliênăt c,ăgiáăg c,ăphùăh p,ănh tăquán, th nătr ng,ătr ngăy u

- C ăs ăd nătíchă: M iănghi păv ăkinhăt ,ătƠiăchínhăc aădoanhănghi păliênăquanăđ nătƠiăs n,ăn ăph iătr ,ăngu năv năch ăs ăh u,ădoanhăthu,ăchiăphíăph iăđ căghiăs ăk ătoánăvƠoăth iăđi măphátăsinh,ăkhôngăc năc ăvƠoăth iăđi măth căt ăthu ho căth căt ăchiăti nă

ho căt ngăđ ngăti n.ăBCTCăl pătrênăc ăs ăd nătíchăph năánhătìnhăhìnhătƠiăchínhăc aădoanhănghi pătrongăquáăkh ,ăhi năt iăvƠăt ngălai

21

o n 1, Chu n m c k toán s 01.

- Ho tă đ ngă Liênă t că : BCTCă ph iă đ căl pătrênăc ăs ăgi ăđ nhălƠădoanhănghi păđangăho tăđ ngăliênăt căvƠăs ăti păt căho tăđ ngăkinhădoanhăbìnhăth ngătrongăt ngălaiăg n,ăngh aălƠădoanhănghi păkhôngăcóăỦăđ nhăc ngănh ăkhôngăbu căph iăng ngăho tă

đ ngăho căph iăthuăh păđángăk ăquyămôăho tăđ ngăc aămình.ăTr ngăh păth căt ăkhácă

v iăgi ăđ nhăho tăđ ngăliênăt căthìăBCTCăph iăl pătrênăm tăc ăs ăkhácăvƠăph iăgi iăthíchăc ăs ăđƣăs ăd ngăđ ăl păBCTC

- Giáăg că: TƠiăs năph iăđ căghiănh nătheoăgiáăg c.ăGiáăg căc aătƠiăs năđ cătínhătheoăs ăti năho căkho năt ngăđ ngăti năđƣătr ,ăph iătr ăho cătínhătheoăgiáătr ăh p lý

c aătƠiăs năđóăvƠoăth iăđi mătƠiăs năđ căghiănh n.ăGiáăg căc aătƠiăs năkhôngăđ căthayăđ iătr ăkhiăcóăquyăđ nhăkhácătrongăchu năm căk ătoánăc ăth

- Phùăh pă: Vi căghiănh nădoanhăthuăvƠăchiăphíăph iăphùăh păv iănhau.ăKhiăghiănh nă

m tăkho nădoanhăthuăthìăph iăghiănh năm tăkho năchiăphíăt ngă ngăcóăliênăquanăđ nă

vi căt oăraădoanhăthuăđó.ăChiăphíăt ngă ngăv iădoanhăthuăg măchiăphíăc a k ăt oăraă

doanhăthuăvƠăchiăphíăc aăcácăk ătr căho căchiăphíăph iătr ănh ngăliênăquanăđ nădoanhă

thuăc aăk ăđó

- Nh tăquánă: CácăchínhăsáchăvƠăph ngăphápăk ătoánădoanhănghi păđƣăch năph iă

đ căápăd ngăth ngănh tăítănh tătrongăm tăk ăk ătoánăn m.ăTr ngăh păcóăthayăđ iăchínhăsáchăvƠăph ngăphápăk ătoánăđƣăch năthìăph iăgi iătrìnhălỦădoăvƠă nhăh ngăc aă

s ăthayăđ iăđóătrongăph năthuy tăminhăBCTC

- Th nătr ngă: Th nătr ngălƠăvi căxemăxét,ăcơnănh c,ăphánăđoánăc năthi tăđ ăl păcácă cătínhăk ătoánătrongăcácăđi uăki năkhôngăch căch n.ăNguyênăt căth nătr ngăđòiăh i:

o Ph iăl păcácăkho năd ăphòngănh ngăkhôngăl păquáăl n;

o Khôngăđánhăgiáăcaoăh năgiáătr ăc aăcácătƠiăs năvƠăcácăkho năăthuănh p;

o Khôngăđánhăgiáăth păh năgiáătr ăc aăcácăkho năn ăph iătr ăvƠăchiăphí;

o DoanhăthuăvƠăthuănh păch ăđ căghiănh năkhiăcóăb ngăch ngăch căch năv ă

kh ăn ngăthuăđ căl iăíchăkinhăt ,ăcònăchiăphíăph iăđ căghi nh năkhiăcóăb ngăch ngă

v ăkh ăn ngăphátăsinhăchiăphí

- Tr ngăy uă: Thôngătinăđ căcoiălƠătr ngăy uătrongătr ngăh păn uăthi uăthôngătină

ho căthi uăchínhăxácăc aăthôngătinăđóăcóăth ălƠmăsaiăl chăđángăk ăBCTC,ălƠmă nhă

h ngăđ năquy tăđ nhăkinhăt ăc aăng iăs ăd ngăBCTC.ăTínhătr ngăy uăph ăthu căvƠoăđ ăl năvƠătínhăch tăc aăthôngătinăho căcácăsaiăsótăđ căđánhăgiáătrongăhoƠnăc nhă

c ă th ă Tínhă tr ngă y uă c aă thôngă tină ph iă đ că xemă xétă trênă c ă ph ngă di nă đ nhă

l ngăvƠăđ nhătính.ă22

2.2.2.2ăCácăyêuăc uăc ăb năđ iăv iăk ătoánă

Baoăg măsáuă(6)ăyêuăc uăc ăb nălƠă:ătrungăth c,ăkháchăquan,ăđ yăđ ,ăk păth i,ăd ăhi uăvƠăcóăth ăsoăsánh

- Trungăth că: CácăthôngătinăvƠăs ăli uăk ătoánăph iăđ căghiăchépăvƠăbáoăcáoătrênă

c ăs ăcácăb ngăch ngăđ yăđ ,ăkháchăquanăvƠăđúngăv iăth căt ăv ăhi nătr ng,ăb năch tă

n iădungăvƠăgiáătr ăc aănghi păv ăkinhăt ăphátăsinh

- Khách quan : CácăthôngătinăvƠăs ăli uăk ătoánăph iăđ căghiăchépăvƠăbáoăcáoăđúngă

v iăth căt ,ăkhôngăb ăxuyênăt c,ăkhôngăb ăbópăméo

- yăđ ă: M iănghi păv ăkinhăt ,ătƠiăchínhăphátăsinhăliênăquanăđ năk ăk ătoánăph iă

đ căghiăchépăvƠăbáoăcáoăđ yăđ ,ăkhôngăb ăb ăsót

- K păth iă: CácăthôngătinăvƠăs ăli uăk ătoánăph iăđ căghiăchépăvƠăbáoăcáoăk păth i,ăđúngăho cătr căth iăh năquyăđ nh,ăkhôngăđ căch mătr

- D ăhi uă: Các thông tin và s ăli uăk ătoánătrìnhăbƠyătrongăBCTCăph iărõărƠng,ăd ă

hi uăđ iăv iăng iăs ăd ng.ăNg iăs ăd ngă ăđơyăđ căhi uălƠăng iăcóăhi uăbi tăv ăăkinhădoanh,ăv ăkinhăt ,ătƠiăchính,ăk ătoánă ăm cătrungăbình.ăThôngătinăv ănh ngăv nă

đ ăph căt pătrongăBCTCăph iăđ căgi iătrìnhătrongăph năthuy tăminh

- Cóăth ăsoăsánhă: CácăthôngătinăvƠăs ăli uăk ătoánăgi aăcácăk ăk ătoánătrongăm tădoanhănghi păvƠăgi aăcácădoanhănghi păch ăcóăth ăsoăsánhăđ căkhiătínhătoánăvƠătrìnhăbƠyănh tăquán.ăTr ngăh păkhôngănh tăquánăthìăph iăgi iătrìnhătrongăph năthuy tăminhă

22

o nă05ăđ năđo n 09, Chu n m c k toán s 01

đ ăng iăs ăd ngăBCTCăcóăth ăsoăsánhăthôngătinăgi aăcácăk ăk ătoán,ăgi aăcácădoanhănghi păho căgi aăthôngătinăth căhi năv iăthôngătinăd ătoán,ăk ăho ch.ă23

2.2.2.3ăCácăy uăt ăc aăbáo cáo tài chính

Baoăg măcácăy uăt ăxácăđ nhătìnhăhìnhătƠiăchínhăvƠătìnhăhìnhăkinhădoanhăc aădoanhănghi p

Tình hình tài chính

Cácăy uăt ăliênăquanătr căti păđ năvi căxácăđ nhătìnhăhìnhătƠiăchínhăc aădoanhănghi pă

lƠăTƠiăs n,ăN ăph iătr ,ăV năch ăs ăh uăđ căđ nhăngh aăvƠăgi iăthíchănh ăsauă:

- TƠiăs nă: “Là ngu n l c do doanh nghi p ki m soát và có th thu đ c l i ích kinh

t trong t ng lai.”

L iăíchăkinhăt ătrongăt ngălaiăc aăm tătƠiăs nălƠăti măn ngăngu năti năvƠăcácăkho nă

t ngă đ ngă ti nă c aă doanhă nghi pă ho că lƠmă gi mă b tă cácă kho nă ti nă mƠă doanhănghi păph iăchiăra.ăL iăíchăkinhăt ătrongăt ngălaiăc aăm tătƠiăs năđ căth ăhi nătrongăcácătr ngăh p,ănh ă:

o căs ăd ngăm tăcáchăđ năl ăho căk tăh păv iăcácătƠiăs năkhácătrongăs nă

xu tăs năph măđ ăbánăhayăcungăc păd chăv ăchoăkháchăhƠng;

o ăbánăho cătraoăđ iăl yătƠiăs năkhác;

o ăthanhătoánăcácăkho năn ăph iătr ;

o ăphơnăph iăchoăcácăch ăs ăh uădoanhănghi p.24

- N ăph iătr ă: “Là ngh a v hi n t i c a doanh nghi p phát sinh t các giao d ch

và s ki n đã qua mà doanh nghi p ph i thanh toán t các ngu n l c c a mình.”

N ăph iătr ăxácăđ nhăngh aăv ăhi năt iăc aădoanhănghi păkhiădoanhănghi pănh năv ă

m tătƠiăs n,ăthamăgiaăm tăcamăk tăho căphátăsinhăcácăngh aăv ăphápălỦ

N ăph iătr ăphátăsinhăt ăcácăgiaoăd chăvƠăs ăki năđƣăqua,ănh ămuaăhƠngăhoáăch aătr ă

ti n,ăs ăd ngăd chăv ăch aăthanhătoán,ăvayăn ,ăcamăk tăb oăhƠnhăhƠngăhoá,ăcamăk tăngh aăv ăh păđ ng,ăph iătr ănhơnăviên,ăthu ăph iăn p,ăph iătr ăkhác.25

- V năch ăs ăh uă: “Là giá tr v n c a doanh nghi p, đ c tính b ng s chênh l ch

gi a giá tr Tài s n c a doanh nghi p tr (-) N ph i tr ”

V năch ăs ăh uăđ căph năánhătrongăB ngăcơnăđ iăk ătoán,ăg m:ăv năc aăcácănhƠăđ uă

t ,ăth ngăd ăv năc ăph n,ăl iănhu năgi ăl i,ăcácăqu ,ăl iănhu năch aăphơnăph i,ăchênhă

l chăt ăgiáăvƠăchênhăl chăđánhăgiáătƠiăs n.ă26

Tình hình kinh doanh

Cácăy uăt ăliênăquanătr căti păđ năvi căxácăđ nhăvƠăđánhăgiáăk tăqu ăkinhădoanhăc aădoanhănghi pălƠăDoanhăthu,ăThuănh păkhácăvƠăChiăphíăđ căđ nhăngh aăvƠăgi iăthíchă

nh ăsauă:

- DoanhăthuăvƠăthuănh păkhácă: “Là t ng giá tr các l i ích kinh t doanh nghi p thu

đ c trong k k toán, phát sinh t các ho t đ ng s n xu t, kinh doanh thông th ng

và các ho t đ ng khác c a doanh nghi p, góp ph n làm t ng v n ch s h u, không bao g m kho n góp v n c a c đông ho c ch s h u.”

Doanh thu phát sinh trong quá trìnhăho tăđ ngăkinhădoanhăthôngăth ngăc aădoanhănghi păvƠăth ngăbaoăg mă:ăDoanhăthuăbánăhƠng,ădoanhăthuăcungăc păd chăv ,ăti nălƣi,ă

ti năb năquy n,ăc ăt căvƠăl iănhu năđ căchiaầ

o Thuănh păkhácăbaoăg măcácăkho năthuănh păphátăsinhăt ăcácăho tăđ ngăngoài cácăho tăđ ngăt oăraădoanhăthu,ănh :ăthuăt ăthanhălỦ,ănh ngăbánătƠiăs năc ă

đ nh,ăthuăti năph tăkháchăhƠngădoăviăph măh păđ ng, 27

- Chi phí : “Là t ng giá tr các kho n làm gi m l i ích kinh t trong k k toán

d i hình th c các kho n ti n chi ra, các kho n kh u tr tài s n ho c phát sinh các kho n n d n đ n làm gi m v n ch s h u, không bao g m kho n phân ph i cho c đông ho c ch s h u.”

Chiăphíăbaoăg măcácăchiăphíăs năxu t,ăkinhădoanhăphátăsinhătrongăquáătrìnhăho tăđ ngăkinhădoanhăthôngăth ngăc aădoanhănghi păvƠăcácăchiăphíăkhác

o Chiă phíă s nă xu tă kinhă doanhă phátă sinhă trongă quáă trìnhă ho tă đ ngă kinhădoanhăthôngăth ngăc aădoanhănghi p,ănh ă:ăgiáăv năhƠngăbán,ăchiăphíăbánăhƠng,ăchiăphíăqu nălỦădoanhănghi p,ăchiăphíălƣiăti năvay,ăvƠănh ngăchiăphíăliênăquanăđ năho tă

đ ngăchoăcácăbênăkhácăs ăd ngătƠiăs năsinhăraăl iăt c,ăti năb năquy n,ầăNh ngăchiăphíănƠyăphátăsinhăd iăd ngăti năvƠăcácăkho năt ngăđ ngăti n,ăhƠngăt năkho,ăkh uăhaoămáyămóc,ăthi tăb

Chiăphíăkhácăbaoăg măcácăchiăphíăngoƠiăcácăchiăphíăs năxu t,ăkinhădoanhăphátăsinhătrongăquáătrìnhăho tăđ ngăkinhădoanhăthôngăth ngăc aădoanhănghi p,ănh :ăchiăphíăv ăthanhălỦ,ănh ngăbánătƠiăs năc ăđ nh,ăcácăkho năti năb ăkháchăhƠngăph tădoăviăph mă

h păđ ng,ầ28

2.2.2.4ăGhiănh năcácăy uăt ăc aăBCTCă

M tăkho năm c đ căghiănh nătrongăBCTCăkhiătho ămƣnăc ăhaiătiêuăchu nă:

a/ăCh căch năthuăđ căl iăíchăkinhăt ăho călƠmăgi măl iăíchăkinhăt ătrongăt ngălai; b/ăKho năm căđóăcóăgiáătr ăvƠăxácăđ nhăđ căgiáătr ăm tăcáchăđángătinăc y

Ghiănh nătƠiăs n

TƠiăs năđ căghiănh nătrongăB ngăcơnăđ iăk ătoánăkhiădoanhănghi păcóăkh ăn ngăch că

ch năthuăđ căl iăíchăkinhăt ătrongăt ngălaiăvƠăgiáătr ăc aătƠiăs năđóăđ căxácăđ nhă

m tăcáchăđángătinăc y.ă

TƠiăs năkhôngăđ căghiănh nătrongăB ngăcơnăđ iăk ătoánăkhiăcácăchiăphíăb ăraăkhôngă

ch căch năs ămangăl iăl iăíchăkinhăt ătrongăt ngălaiăchoădoanhănghi păthìăcácăchiăphíăđóăđ căghiănh năngayăvƠoăBáoăcáoăk tăqu ăho tăđ ngăkinhădoanhăkhiăphátăsinh

Ghiănh năn ăph iătr ă

N ăph iătr ăđ căghiănh nătrongăB ngăcơnăđ iăk ătoánăkhiăcóăđ ăđi uăki năch căch nălƠădoanhănghi păs ăph iădùngăm tăl ngăti năchiăraăđ ătrangătr iăchoănh ngăngh aăv ă

28

o n 31b, 36 và 37, Chu n m c k toán s 01.