- Nêu được chủ nghĩa duy vật biện chứng là sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng.. GV giảng vai trò của Triết học trang bị thế giới quan, phươn
Trang 1Bài 1 THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN BIỆN CHỨNG
( 2 tiết )
I MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1.Về kiến thức:
- Nhận biết được chức năng thế giới quan, phương pháp luận của Triết học
- Nhận biết được nội dung cơ bản của chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm, phương pháp
luận biện chứng và phương pháp luận siêu hình
- Nêu được chủ nghĩa duy vật biện chứng là sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duy vật
và phương pháp luận biện chứng
2.Về kiõ năng:
Nhận xét, đánh giá được một số biểu hiện của quan điểm duy vật hoặc duy tâm, biện chứng
hoặc siêu hình trong cuộc sống hằng ngày
3.Về thái độ:
Có ý thức trau dồi thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng
II TRỌNG TÂM :
- Thế giới quan duy vật và Phương pháp luận biện chứng.
III PHƯƠNG PHÁP :
Thuyết trình, kể chuyện, vấn đáp, trực quan
IV PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:
V TIẾN TRÌNH LÊN LỚP :
1 Ổn định tổ chức lớp :
2 Giảng bài mới:
HS đọc truyện ngụ ngôn “ Thầy bói xem voi” -> GV tạo tình huống có vấn đề:
Phương pháp nhận định, xem xét sự vật sai lầm nên dẫn đến hậu quả đáng tiếc Bài học sẽ trang bị phương pháp nhận định, xem xét sự vật đúng đắn
Trang 2
Phần làm việc của Thầy Phần làm việc của Trò Nội dung chính của
bài học Hoạt động 1:
Tìm hiểu vai trò thế giới
quan, phương pháp luận
của triết học.
GV yêu cầu HS nêu
những môn mà các em
được học và có thể hỏi:
– Vì sao các khoa học ra
đời ?
– Đối tượng nghiên cứu
của các khoa học: Lý,
Hoá, Sinh, Sử học…?
GV vẽ sơ đồ và giảng
về mối liên hệ, điểm
giống và khác nhau giữa
các khoa học cụ thể và
HS phát biểu:
– Để nhận thức, chinh phục thế giới -> phục vụ nhu cầu
cuộc sống của mình
– Lý học : nghiên cứu những quy luật vận động của nguyên tử, điện tử…
– Hóa học : nghiên cứu sự kết hợp, phân giải những nguyên tố hóa học…
– Sinh học : nghiên cứu sự phát sinh, phát triển của động vật, thực vật…
– Sử học: nghiên cứu quá trình hình thành, phát triển xã hội loài người, quốc gia, dân tộc…
1 Thế giới quan và phương pháp luận: a.Vai trò thế giới quan, phương pháp luận của triết học:
Trang 3
Triết học trong đối tượng
nghiên cứu
T r i e át h o ïc L y ù h o ïc
S ư û
h o ïc
S i n h
h o ïc
GV có thể cho vài ví dụ
minh hoạ cho đối tượng
nghiên cứu của Triết học:
– Triết học cho rằng mọi
sự vật, hiện tượng của thế
giới đều phát triển
– Triết học cho rằng mọi
sự vật, hiện tượng của thế
giới đều có mối liên hệ
phổ biến
GV hỏi:
– Các em hãy xác định
kiến thức triết học và kiến
thức của các khoa học cụ
thể qua các ví dụ ở bài tập
2 trang 11, sách GK ?
HS phát biểu:
Kiến thức Triết học:
– Mọi sự vật, hiện tượng đều có quan hệ nhân quả – Ở đâu có áp bức, ở đó có đấu tranh
Kiến thức Toán học:
– Bình phương của canh huyền bằng tổng bình phương của hai cạnh góc vuông
Kiến thức Sử học:
– Ngày 3-2-1930 là ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam
\
Trang 4 GV giảng vai trò của
Triết học trang bị thế giới
quan, phương pháp luận
chung cho mọi hoạt động
thực tiễn và hoạt động
nhận thức của con người
Nêu vài dẫn chứng minh
hoạ
Hoạt động 2:
Tìm hiểu thế giơiù quan
duy vật và thế giới quan
duy tâm.
GV hỏi:
– Các em hiểu như thế
nào về thếgiới quan ?
GV giảng kết hợp vẽ sơ
đồ minh hoạ:
– Vấn đề cơ bản của triết
học là mối liên hệ giữa
VC và YT
T h e á g i ơ ùi h i e än t h ư ïc
– Vấn đề cơ bản ấy có
HS phát biểu:
– Quan điểm, nhận thức của con người về thế giới
- Triết học là hệ thống các quan điểm lí luận chung nhất về thế giới và vị trí của con người trong thế giới đó
- Triết học có vai trò là thế giới quan và phương pháp luận chung cho mọi hoạt động thực tiễn và hoạt động nhận thức của con người
b.Thế giơiù quan duy vật và thế giới quan duy tâm:
- Thế giới quan là toàn bộ những quan điểm và niềm tin định hướng hoạt động của con người trong cuộc sống
Trang 5nội dung bao gồm 2 mặt :
+ Mặt thứ nhất :…
+ Mặt thứ hai : …
=> Do cách giải quyết
vấn đề cơ bản của Triết
học mà các hệ thống thế
giới quan được xem là duy
vật hay duy tâm
GV hỏi:
– Các em hãy xác định
thế giới quan của các nhà
Triết học:Ta-let,
Đê-mô-crit, G.Bec-cơ-li – SGK,
trang 7 ?
GV hỏi:
– Có người tin rằng: Số
phận con người là do trời,
phật quyết định, “Sống
chết có mệnh, giàu sang
do trời” Các em cho biết
lòng tin đó dựa trên quan
điểm triết học nào?
GV hỏi:
–Các em cho biết vai trò
của thế giới quan duy vật
và thế giới quan duy tâm
đối với xã hội ? Có thể
nêu dẫn chứng minh hoạ?
–Nhà Triết học Ta-let, Đê-mô-crit có thế giới quan duy vật, cho rằng : mọi sự vật đang tồn tại có nguồn gốc từ vật chất như nước, nguyên tử…
– Nhà Triết học
G.Bec-cơ-li có thế giới quan duy tâm , cho rằng: mọi sự vật đang tồn tại là do con người cảm giác về nó
HS phát biểu:
–Lòng tin đó dựa trên quan điểm triết học duy tâm
HS phát biểu:
–Thế giới quan duy vật có vai trò tích cực, thúc đẩy tiến bộ xã hội Ngược lại,
Trang 6Hoạt động 3:
Tìm hiểu phương pháp
luận biện chứng và
phương pháp luận siêu
hình.
GV hỏi:
–Các em có thể cho biết
phương pháp là gì? Cho ví
dụ
GV giảng:
– Phương pháp
– Phương pháp luận
– Phương pháp luận biện
chứng và phương pháp
luận siêu hình
GV hỏi:
–Các em hãy chỉ ra yếu tố
biện chứng trong câu nói
nổi tiếng của nhà Triết
học Hê-ra-clit: “Không ai
thế giới quan duy tâm kìm hãm sự phát triển xã hội
VD: Với nhận thức “Ở đâu có áp bức, ở đó có đấu tranh”, người ta sẽ vùng dậy chiến đấu để có tự do, để mưu cầu hạnh phúc
Nhưng, nếu tin rằng “Sống chết có mệnh, giàu sang do trời”, người ta sẽ an phận, chấp nhận…
HS phát biểu:
– Phương pháp là cách thức hoạt động nhằm đạt đến mục đích đặt ra.Ví dụ:
Phương pháp học toán
HS phát biểu:
– Câu nói khẳng định mọi sự vật luôn vận động không ngừng
HS phát biểu:
– Các ông thầy bói đã xem xét, đánh giá các sự vật
- Thế giới quan duy vật cho rằng, giữa vật chất và ý thức thì vật chất là cái có trước, cái quyết định ý thức Thế giới vật chất tồn tại khách quan, độc lập đối với ý thức con người, không do ai sáng tạo và không ai có thể tiêu diệt được
- Thế giới quan duy tâm cho rằng, ý thức là cái có trước và là cái sản sinh ra giới tự nhiên
c.Phương pháp luận biện chứng và phương pháp luận siêu hình:
Trang 7
tắm hai lần trên cùng một
dòng sông”?
–Các em hãy chỉ ra yếu
tố siêu hình trong câu
chuyện ngụ ngôn: “Thầy
bói xem voi”?
–Các em rút ra vai trò của
hai phương pháp luận triết
học đối với nhận thức
khoa học và hoạt động
thực tiễn ? Dẫn chứng
Hoạt động 4:
Tìm hiểu Chủ nghĩa duy
vật biện chứng - sự thống
nhất hữu cơ giữa thế giới
quan duy vật và phương
pháp luận biện chứng.
GV giảng:
Trước khi Triết học
Mác ra đời, do hạn chế về
điều kiện lịch sử, nhận
thức khoa học, lập trường
giai cấp, các hệ thống
Triết học chưa đạt sự
thống nhất giữa TGQ duy
vật và PPL biện chứng
trong trạng thái phiến diện, cô lập tách rời nhau
– Phương pháp luận biện chứng đúng đắn, thúc đẩy khoa học phát triển, làm cho hoạt động thực tiễn thành công; phương pháp luận siêu hình sai lầm, cản trở sự phát triển của khoa học, làm cho hoạt động thực tiễn dễ thất bại Vd:
Hiểu được sự liên hệ giữa mặt trời, không khí, nước, phân bón… với cây xanh, người ta sẽ nghiên cứu, chăm sóc cho cây phát triển tốt Ngược lại…
- Phương pháp luận biện chứng:
xem xét sự vật, hiện tương trong sự ràng buộc lẫn nhau, trong sự vận động không ngừng giữa chúng
- Phương pháp luận siêu hình:
Xem xét sự vật, hiện tượng một cách phiến diện, chỉ thấy chúng tồn tại trong trạng thái cô lập, không vận động, không phát triển
2 Chủ nghĩa duy vật biện chứng- sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng:
Trang 8
Tiêu biểu là hệ thống
Triết học của Phoi-o-bắc
và hệ thống Triết học của
Hê-ghen
GV hỏi:
– Các em nhận xét, rút ra
điểm khác nhau về thế
giới quan và phương pháp
luận của hai hệ thống
Triết học nói trên trong
SGK trang 9 ?
GV sử dụng bảng so
sánh để giảng:
TGQ PPL Các nhà
DV trước
Mác ( Lão
Tử,
Phoi-o-bắc…)
Các nhà
BC trước
Mác ( Pla-
tôn, Hê-
ghen …)
Triết học
Mác-Lê
HS phát biểu:
– Hệ thống Triết học của Phoi-o-bắc có TGQ duy vật, nhưng không vận dụng được để xây dựng PPL biện chứng
– Hệ thống Triết học của Hê-ghen có PPL biện chứng nhưng lại đứng trên lập trường của TGQ duy tâm
Trang 9
– Các nhà duy vật trước
Mác có TGQ duy vật
nhưng thường siêu hình về
PPL
– Các nhà biện chứng
trước Mác có tư tưởng
biện chứng về PPL nhưng
lại đứng trên lập trường
duy tâm
– Triết học Mác-Lênin có
TGQ duy vật và PPL biện
chứng thống nhất
=> Những cơ sở hình
thành :
+ Phép biện chứng của
Hê-ghen
+ Chủ nghĩa duy vật của
Phoi-o-bắc
+ Các phát minh của khoa
học tự nhiên, đặc biệt là 3
phát minh vĩ đại của thế
kỷ XIX: Quy luật bảo toàn
và chuyển hoá năng
lượng, Học thuyết tế bào;
Học thuyết tiến hoá của
thế giới sinh vật
Trong Triết học Mác, thế giới vật chất là cái có trước, phép biện chứng phản ánh nó là cái có sau; thế giới vật chất luôn vận động và phát triển theo những quy luật khách quan Những quy luật này được con người nhận thức và xây dựng thành phương pháp luận Thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng gắn bó với nhau, không tách rới nhau
3 Củng cố:
HS kể tóm lược truyện thần thoại “Thần trụ trời”.
GV hỏi:
- Hãy nêu các yếu tố duy vật và duy tâm trong truyện ? ( Yếu tố duy vật: đất , đá, cột chống trời, ; yếu tố duy tâm: Thần linh.)
- Vấn đề cơ bản của triết học được đề cập trong truyện ? (Vật chất và ý
Trang 10 HS nêu ý kiến của mình về các yếu tố biện chứng, siêu hình về phương pháp luận trong truyện, các câu tục ngữ:
- Truyện ngụ ngôn “Thầy bói xem voi” (Yếu tố siêu hình : Xem xét, đánh giá các sự vật trong trạng thái phiến diện, cô lập tách rời nhau )
- Tục ngữ: “Rút dây động rừng”, “Tre già măng mọc”, Môi hở răng lạnh”, “ Nước chảy đá mòn” (Yếu tố biện chứng: Mối liên hệ hữu cơ giữa các sự vật, hiện tượng)
4 Dặn dò: