giáo án 10 nâng cao

Quá trình hình thành và phát triển của Nhà nước ở các quốc gia cổ đại phương Đông không giống nhau, nhưng thể chế chung là chế độ quân chủ chuyên chế, mà trong đó vua là người nắm mọi qu

Phần một LỊCH SỬ THẾ GIỚI THỜI NGUYÊN THỦY, CỔ ĐẠI VÀ TRUNG

II TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Giới thiệu khái quát về chương trình lịch sử lớp 10

Yêu cầu và hướng dẫn phương pháp học bộ môn ở nhà, ở lớp.

3 Tổ chức các hoạt động trên lớp

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức học sinh cần nắm vững

Hoạt động 1: Làm việc cá nhân

Trước hết GV kể câu chuyện về nguồn gốc của

dân tộc Việt Nam (Bà Âu Cơ với cái bọc trăm

trứng và chuyện Thượng đế sáng tạo ra loài

người) sau đó nêu câu hỏi:

Loài người từ đâu mà ra? Câu chuyện kể trên có ý

nghĩa gì?

- HS qua hiểu biết, qua câu chuyện của GV kể và

đọc SGK trả lời câu hỏi.

GV dẫn dắt, tạo không khí tranh luận.

- GV nhận xét bổ sung và chốt ý:

+ Câu chuyện truyền thuyết đã phản ánh xa xưa

con người muốn lý giải về nguồn gốc của mình,

song chưa đủ cơ sở khoa học nên đã gửi gắm điều

đó vào sự thần thánh.

+ Ngày nay, khoa học phát triển, đặc biệt là khảo

cổ học và cổ sinh học đã tìm được bằng cứ nói lên

sự phát triển lâu dài của sinh giới, từ động vật bậc

thấp lên động vật bậc cao mà đỉnh cao của quá

trình này là sự chuyển biến từ vượn thành người.

- GV nêu câu hỏi: Vậy con người do đâu mà ra?

Căn cứ vào cơ sở nào? Thời gian? Nguyên nhân

quan trọng quyết định đến sự chuyển biến đó?

Ngày nay quá trình chuyển biến đó có diễn ra

không? Tại sao?

Hoạt động 2: Làm việc theo nhóm

- GV: Chặng đường chuyển biến từ vượn đến

người diễn ra rất dài Bước phát triển trung gian

là người tối cổ (Người thượng cổ).

Nhiệm vụ cụ thể của từng nhóm là:

+ Nhóm 1: Thời gian tìm được dấu tích Người tối

cổ? Địa điểm? Tiến hóa trong cấu tạo cơ thể?

+ Nhóm 2: Đời sống vật chất và quan hệ xã hội của

Người tối cổ?

- HS: Từng nhóm đọc SGK, tìm ý trả lời và thảo

luận thống nhất ý kiến trình bày trên trang giấy

vở HS.

Đại diện của nhóm trình bày kết quả của mình.

GV yêu cầu HS nhóm khác bổ sung.

Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý:

Nhóm 1:

+ Thời gian tìm được dấu tích của Người tối cổ

bắt đầu khoảng 4 triệu năm trước đây.

+ Di cốt tìm thấy ở Đông Phi, Giava (Inđônêxia),

1 Sự xuất hiện loài người

và đời sống bầy người nguyên thủy

- Loài người do một loài vượn chuyển biến thành Chặng đầu của quá trình hình thành này có khoảng 6 triệu năm trước đây.

- Bắt đầu khoảng 4 triệu năm trước đây tìm thấy dấu vết của người tối cổ ở một

số nơi như Đông Phi, Inđônêxia, Trung Quốc, Việt Nam.

Bắc Kinh (Trung Quốc)…Thanh Hóa (Việt Nam).

+ Người tối cổ hoàn toàn đi bằng hai chân, đôI tay

được tự do cầm nắm, kiếm thức ăn Cơ thể có

nhiều biến đổi: trán, hộp sọ

Nhóm 2: Đời sống vật chất đã có nhiều thay đổi

+ Biết chế tạo công cụ lao động: Họ lấy mãnh đá

hay cuội lớn đem ghè vỡ tạo nên một mặt cho sắc

và vừa tay cầm rìu đá (đồ đá cũ - sơ kỳ).

+ Biết tạo ra lửa (phát minh lớn) – > điều quan

trọng cải thiện căn bản cuộc sống từ ăn sống – > ăn

chín.

+ Cùng nhau lao động tìm kiém thức ăn Chủ yếu

là hái lượm và săn bắt thú.

+ Quan hệ hợp quần xã hội, có người đứng đầu, có

phân công lao động giữa Nam - nữ, cùng chăm sóc

con cái, sống quây quần theo quan hệ ruột thịt

gồm 5 - 7 gia đình Sống chung trong hang động

hoặc mái đá, lều dựng bằng cành cây Hợp quần

đầu tiên ==> bầy người nguyên thủy.

Hoạt động 3: Cả lớp

GV dùng hình ảnh và biểu đồ để giải thích giúp

HS hiểu và nắm chắc hơn: ảnh về người tối cổ,

ảnh về các công cụ đá, biểu đồ thời gian của người

tối cổ.

- Về hình dáng: Tuy còn nhiều dấu tích vượn trên

người nhưng Người tối cổ không còn là vượn.

- Người tối cổ là Người vì đã chế tác và sử dụng

công cụ (Mặc dù chiếc rìu đá còn thô kệch đơn

giản).

- Thời gian:

4 tr năm 1 tr năm 4 vạn năm 1 vạn năm

(Người tối cổ) - đi đứng thẳng.

- Hòn đá ghè đẽo sơ qua

- Hái lượm, săn đuổi thú

- Bầy người.

Hoạt động 1: Làm việc theo nhóm

GV trình bày: Qua quá trình lao động, cuộc sống

của con người ngày càng phát triển hơn Đồng

thời con người tự hoàn thành quá trình hoàn thiện

mình tạo bước nhảy vọt thứ 2 của quá trình này.

- GV chia lớp thành 3 nhóm, nêu câu hỏi cho từng

nhóm:

+ Nhóm 1: Thời đại người tinh khôn bắt đầu xuất

- Đời sống vật chất của người nguyên thủy.

+ Chế tạo công cụ đá (đồ đá cũ).

2 Người tinh khôn và óc sáng tạo

hiện vào thời gian nào? Bước hoàn thiện về hình

dáng và cấu tạo cơ thể được biểu hiện như thế

nào?

+ Nhóm 2: Sự sáng tạo của Người tinh khôn trong

việc chế tạo công cụ lao động bằng đá.

+ Nhóm 3: Những tiến bộ khác trong cuộc sống lao

động và vật chất.

- HS đọc SGK, thảo luận tìm ý trả lời Sau khi đại

diện nhóm trình bày kết quả thống nhất của

nhóm

- HS nhóm khác bổ sung

- Cuối cùng GV nhạn xét và chốt ý:

Nhóm 1: Đến cuối thời đại đá cũ, khoảng 4 vạn

năm trước đây Người tinh khôn (hay còn gọi là

người hiện đại) xuất hiện Người tinh khôn có cấu

tạo cơ thể như người ngày nay: xương cốt nhỏ

nhắn, bàn tay nhỏ khéo léo, ngón tay linh hoạt

Hộp sọ và thể tích não phát triển, trán cao mặt

phẳng, hình dáng gọn và linh hoạt, lớp lông mỏng

không còn nữa đưa đến sự xuất hiện những màu

da khác nhau (3 chủng tộc lớn vàng - đen - trắng).

Nhóm 2: Sự sáng tạo của Người tinh khôn trong

kỹ thuật chế tạo công cụ đá: Người ta biết ghè 2

cạnh sắc hơn của mãnh đá làm cho nó gọn và sắc

hơn với nhiều kiểu, loại khác nhau Sau khi được

mài nhẵn, được khoan lỗ hay nấc để tra cán ==>

Công cụ đa dạng hơn, phù hợp với từng công việc

lao động, trau chuốt và có hiệu quả hơn ==> Đồ đá

mới.

Nhóm 3: Óc sáng tạo của Người tinh khôn còn chế

tạo ra nhiều công cụ lao động khác: Xương cá,

cành cây làm lao, chế cung tên, đan lưới đánh cá,

làm đồ gốm Cũng từ đó đời sống vật chất được

nâng lên Thức ăn tăng lên đáng kể Con người rời

hang động ra định cư ở địa điểm thuận lợi hơn

Cư trú "nhà cửa" trở nên phổ biến.

Hoạt động 1: Làm việc cả lớp và cá nhân

GV trình bày: - Cuộc cách mạng đá mới - Đây là

một thuật ngữ khảo cổ học nhưng rất thích hợp

với thực tế phát triển của con người Từ khi

Người tinh khôn xuất hiện thời đá cũ hậu kỳ, con

người đã có một bước tiến dài: Đã có cư trú "nhà

cửa", đã sống ổn định và lâu dài (lớp võ ốc sâu 1

- Khoảng 4 vạn năm trước đây Người tinh khôn xuất hiện Hình dáng và cấu tạo

cơ thể hoàn thiện như người ngày nay.

- Óc sáng tạo là sự sáng tạo của Người tinh khôn trong công việc cải tiến công cụ đá

và biết chế tác thêm nhiều công cụ mới.

+ Công cụ đá: Đá cũ – > đá mới (ghè - mài nhẵn - đục lỗ tra cán).

+ Công cụ mới: Lao, cung tên

3 Cuộc cách mạng thời đá mới

- 1 vạn năm trước đây thời

kỳ đá mới bắt đầu.

m nói lên có thể lâu tới cả nghìn năm).

Như thế cũng phải kéo dài tích luỹ kinh nghiệm

tới 3 vạn năm Từ 3 vạn đến 1 vạn năm trước đây

mới bắt đầu thời đá mới.

GV nêu câu hỏi: Đá mới là công cụ đó có đặc điểm

khác như thế nào so với công cụ đá cũ?

HS đọc SGK trả lời HS khác bổ sung, cuối cùng

GV nhận xét và chốt lại: Đá mới là công cụ được

ghè sắc, mài nhẵn, tra cán dùng tốt hơn Không

những vậy người ta còn sử dụng cung tên thuần

thục.

GV đặt câu hỏi: Sang thời đại đá mới cuộc sống

vật chất của con người có biến đổi như thế nào?

HS đọc SGK trả lời HS khác bổ sung, cuối cùng

GV nhận xét và chốt ý:

- Sang thời đại đá mới cuộc sống của con người đã

có những thay đổi lớn lao.

+ Từ chỗ hái lượm, săn bắn ==> trồng trọt và chăn

nươi (người ta trồng một số cây lương thực và

thực phẩm như lúa, bầu, bí Đi săn bắn được thú

nhỏ người ta giữ lại nuôi và thuần dưỡng thành

gia súc nhỏ như chó, cừu, lợn, bò, )

+ Người ta biết làm sạch những tấm da thú để che

thân cho ấm và "cho có văn hoá"(Tìm thấy cúc,

kim xương).

+ Người ta biết làm đồ trang sức (vòng bằng vỏ ốc

và hạt xương, vòng tay, vòng cổ chân, hoa tai bằng

đá màu).

+ Con người biết đến âm nhạc (cây sáo xương,

đàn đá, )

GV kết luận: Như thế từng bước, từng bước con

người không ngừng sáng tạo, kiếm được thức ăn

nhiều hơn, sống tốt hơn và vui hơn Cuộc sống con

người tiến bộ với tốc độ nhanh hơn và ổn định

hơn từ thời đá mới

- Cuộc sống con người đã có những thay đổi lớn lao, người ta biết:

+ Trồng trọt, chăn nuôi.

+ Làm sạch tấm da thú che thân.

+ Làm nhạc cụ.

==> Cuộc sống no đủ hơn, đẹp hơn và vui hơn, bớt

lệ thuộc vào thiên nhiên.

4 Sơ kết bài học

GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu cầu HS trả lời câu hỏi:

- Nguồn gốc của loài người, nguyên nhân quyết định đến quá trình tiến hoá.

- Thế nào là người tối cổ? Cuộc sống vật chất và xã hội của Người tối cổ?

- Những tiến bộ về kỹ thuật khi Người tinh khôn xuất hiện?

XÃ HỘI NGUYÊN THUỶ

Ngày soạn: / / 2011 Tiết PP CT:

Rèn luyện HS kỹ năng phân tích và đánh giá tổ chức xã hội thị tộc, bộ lạc

Kỹ năng phân tích và tổng hợp về quá trình ra đời của kim loại, nguyên nhân, hệ quả của chế độ tư hữu ra đời.

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC:

- Tranh ảnh

- Mẩu truyện ngắn về sinh hoạt của thị tộc, bộ lạc.

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC:

1 Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi 1: Lập niên biểu thời gian về quá trình tiến hoá từ vượn thành người? Mô tả đời sống vật chất và xã hội của Người tối cổ?

Câu hỏi 2: Tại sao nói thời đại Người tinh khon cuộc sống của con người tốt hơn, đủ hơn, đẹp hơn và vui hơn?

2 Dẫn dắt bài mới:

Bài một cho chúng ta hiểu quá trình tiến hoá và tự hoàn thiện của con người Sự hoàn thiện về vóc dáng và cấu tạo cơ thể Sự tiến bộ trong cuộc sống vật chất Đời sống của con người tốt hơn - đủ hơn - đẹp hơn - vui hơn Và trong sự phát triển ấy ta thấy sự hợp quần của bầy người nguyên thuỷ - một tổ chức xã hội quá độ Tổ chức ấy còn mang tính giản đơn, hoang sơ, còn đầy dấu ấn bầy đàn cùng sự tự hoàn thiện của con người Bầy đàn phát triển tạo nên sự gắn kết và định hình của một tổ chức xã hội loài người khác hẳn với tổ chức bầy, đàn Để hiểu tổ chức thực chất, định hình đầu tiên của loại người đó, ta tìm hiểu bài hôm nay

3 Tổ chức các hoạt động dạy và học trên lớp.

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

Trước hết GV gợi HS nhớ lại những tiến bộ, sự

hoàn thiện của con người trong thời đại Người tinh

khôn Điều đó đưa đến xã hội bầy người nguyên

thuỷ, một tổ chức hợp quần và sinh hoạt theo từng

gia đình trong hình thức bầy người cũng khác đi

Số dân đã tăng lên Từng nhóm người cũng đông

đúc, mỗi nhóm có hơn 10 gia đình (đông hơn trước

gấp 2 - 3 lần) gồm 2, 3 thế hệ già trẻ có chung dòng

máu ==> Họ hợp thành một tổ chức xã hội chỗt chẽ

hơn, gắn bó hơn, có tổ chứ hơn Hình thức tổ chức

ấy gọi là thị tộc - những người "cùng họ" Đây là tổ

chức thực chất và định hình đầu tiên của loài

+ Trong thị tộc, mọi thành viên đều hợp sức,

chung lưng đấu cật, phối hợp ăn ý với nhau để

1 Thị tộc - bộ lạc

a Thị tộc

- Thị tộc là nhóm hơn 10 gia đình và có chung dòng máu.

- Quan hệ trong thị tộc: công bằng, bình đẳng, cùng làm cùng hưởng Lớp trẻ tôn kính cha mẹ, ông bà và cha mẹ đều yêu

kiếm thức ăn Rồi được hưởng thụ bằng nhau, công

bằng Trong thị tộc, con cháu tôn kính ông bà cha

mẹ và ngược lại, ông bà cha mẹ đều yêu thương,

chăm lo, đảm bảo nuôi dạy tất cả con cháu của thị

tộc.

GV phân tích bổ sung để nhấn mạnh khái niệm

hợp tác lao động ==> hưởng thụ bằng nhau - cộng

đồng Công việc lao động hàng đầu và thường

xuyên của thị tộc là kiếm thức ăn để nuôi sống thị

tộc Lúc bấy giờ với công việc săn đuổi và săn bẫy

các con thú lớn, thú chạy nhanh, con người không

thể lao động riêng rẽ, buộc họ phải cùng hợp sức

tạo thành một vòng vây, hò hét, ném đá, ném lao,

bắn cung tên, dồn thú chỉ còn một con đường chạy

duy nhất, đó là hố bẩy Yêu cầu của công việc và

trình độ thời đó buộc phải hợp tác nhiều người,

thậm chí của cả thị tộc Việc tìm kiếm thức ăn

không thường xuyên, không nhiều Khi ăn, họ cùng

nhau ăn (kể chuyện Qua bức tranh vẽ trên vách

đá ở hang động, ta thấy: Sau khi đi săn thú về, họ

cùng nhau nướng thịt rồi ăn thịt nướng với rau cũ

đã được chia thành các khẩu phần đều nhau Hoặc

có nơi thức ăn được để trên tàu trên tàu lá rộng,

từng người bốc ăn từ tốn vì không có nhiều để ăn

tự do thoải mái) Việc chia khẩu phần ăn, ta thấy

ngay trong thời hiện đại này khi phát hiện thị tộc

Tasa đây ở Philippines Tính công bằng - Cũng

hưởng được thể hiện rất rõ.

GV có thể kể thêm câu chuyện mảnh vải tặng của

nhà dân tộc học với thổ dân Nam Mỹ.

Qua câu chuyện, GV chốt lại: Nguyên tắc vàng

trong xã hội thị tộc là của chung, việc chung, làm

chung, thậm chí là ở chung một nhà Tuy nhiên đây

là một đại đồng trong thời kỳ mông muội, khó

khăn nhưng trong tương lai chúng ta vẫn có thể

xây dựng đại đồng trong thời văn minh - một đại

đồng mà trong đó con người có trình độ văn minh

cao và quan hệ cộng đồng làm theo năng lực và

hưởng theo nhu cầu Điều đó chúng ta có thể thực

hiện được - một ước mơ chính đáng mà loài người

hướng tới.

Hoạt động 2: Làm việc cá nhân.

GV nêu câu hỏi: Ta biết đặc điểm của thị tộc Dựa

trên hiểu biết đó, hãy:

thương và chăm sóc tất

cả con cháu của thị tộc.

b Bộ lạc

- Bộ lạc là tập hợp một số thị tộc sống cạnh nhau và

+ Điểm giống: Cùng có chung một dòng máu.

+ Điểm khác: Tổ chức lớn hơn (gồm nhiều thị

tộc).

Mối quan hệ trong bộ lạc là sự gắn

bó, giúp đỡ nhau, chứ không có quan hệ hợp sức

lao động kiếm ăn.

Hoạt động 1: Theo nhóm

GV nêu: Từ chỗ con người biết chế tạo công cụ đá

và ngày càng cải tiến để công cụ gọn hơn, sắc hơn,

sử dụng có hiệu quả hơn Không dừng lại ở các

công cụ đá, xương, tre gỗ mà người ta phát hiện ra

kim loại, dùng kim loại để chế tạo đồ dùng và công

cụ lao động Quá trình tìm thấy kim loại - sử dụng

nó như thế nào và hiệu quả của nó ra sao? Chia

nhóm để tìm hiểu.

Nhóm 1: Tìm mốc thời gian con người tìm thấy

kim loại? Vì sao lại cách xa nhau như thế?

Nhóm 2: Sự xuất hiện công cụ bằng kim loại có ý

nghĩa như thế nào đối với sản xuất?

Học sinh đọc sách giáo khoa, trao đổi thống nhất

ý kiến Đại diện nhóm trình bày Các nhóm khác

góp ý Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý:

+ Quá trình con người tìm và sử dụng kim loại

khoảng 5500 năm trước đây, người Tây Á và Ai

Cập sử dụng đồng sớm nhất (đồng đỏ).

Khoảng 4000 năm trước đây, cư dân Tây á và

Nam châu Âu đã biết đúc và dùng đồ sắt.

GV có thể phân tích và nhấn mạnh: Con người

tìm thấy các kim loại kim khí cách rất xa nhau bởi

lúc đó điều kiện còn rất khó khăn, việc phát minh

mới về kĩ thuật là điều không dễ Mặc dầu con

người đã bước sang thời đại kim khí từ 5500 năm

trước đây nhưng trong suốt 1500 năm, kim loại

(đồng) còn rất ít, quí nên họ mới dùng chế tạo

thành trang sức, vũ khí mà công cụ lao động chủ

yếu vẫn là đồ đá, đồ gỗ Phải đến thời kỳ đồ sắt con

có cùng một nguồn gốc tổ tiên.

- Quan hệ giữa các thị tộc trong bộ lạc là gắn bó, giúp đỡ nhau.

2 Buổi đầu của thời đại kim khí

a Quá trình tìm và sử dụng kim loại

- Con người tìm và sử dụng kim loại:

+ Khoảng 5.500 năm trước đây - đồng đỏ.

+ Khoảng 4.000 năm trước đây - đồng thau + Khoảng 3.000 năm trước đây - sắt.

b Hệ quả

- Năng suất lao động tăng

- Khai thác thêm đất đai trồng trọt.

- Thêm nhiều ngành nghề mới.

người mới chế tạo phổ biến thành công cụ lao

động Đây là nguyên nhân cơ bản tạo nên một sự

biến đổi lớn lao trong cuộc sống con người:

+ Sự phát minh ra công cụ kim khí đã có ý nghĩa

lớn lao trong cuộc sống lao động: Năng suất lao

động vượt xa thời đại đồ đá, khai thác những vùng

đất đai mới, cày sâu cuốc bẩm, xẻ gỗ đóng thuyền,

xẻ đá làm lâu dài; và đặc biệt quan trọng là từ chỗ

sống bấp bênh, tới chỗ đủ sống tiến tới con người

làm ra một lượng sản phẩm thừa thường xuyên.

Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân.

Trước tiên GV gợi nhớ lại quan hệ trong xã hội

nguyên thuỷ.Trong xã hội nguyên thuỷ, sự công

bằng và bình đẳng là "nguyên tắc vàng" nhưng lúc

ấy, con người trong cộng đồng dựa vào nhau vì tình

trạng đời sốngcòn quá thấp Khi bắt đầu có sản

phẩm thừa thì lại không có để đem chia đều cho

mọi người Chính lượng sản phẩm thừa được các

thành viên có chức phận nhận (người chỉ huy dân

binh, người chuyên trách lễ nghi, hoặc điều hành

các công việc chung của thị tộc, bộ lạc) quản lý và

đem ra dùng chung, sau lợi dụng chức phận chiếm

một phần sản phẩm thừa khi chi cho các công việc

+ Trong xã hội có người nhiều, người ít của cải

Của thừa tạo cơ hội cho một số người dùng thủ

động chiếm làm của riêng Tư hữu xuất hiện trong

cộng đồng bình đẳng, không có của cải bắt đầu bị

phá vỡ.

+ Trong gia đình cũng thay đổi Đàn ông làm công

việc nặng, cày bừa tạo ra nguồn thức ăn chính và

thường xuyên ==> Gia đình phụ hệ xuất hiện.

+ Khả năng lao động của mổi gia đình cũng khác

nhau – > Giàu nghèo ==> Giai cấp ra đời

==> Công xã thị tộc tan vỡ đưa con người bước sang

thời đại có giai cấp đầu tiên - thời cổ đại.

3 Sự xuất hiện tư hữu và

xã hội có giai cấp

- Người lợi dụng chức quyền chiếm của chung

==> tư hữu xuất hiện.

- Gia đình phụ hệ thay gia đình mẫu hệ.

- Xã hội phân chia giai cấp.

4 Sơ kết:

1 Thế nào là thị tộc - bộ lạc?

2 Những biến đổi lớn lao của đời sống sản xuất - quan hệ xã hội của thời đại kim khí.

5 Bài tập - Dặn dò về nhà:

- Trả lời câu hỏi:

1 So sánh điểm giống - khác nhau giữa thị tộc và bộ lạc.

2 Do đâu mà tư hữu xuất hiện ? Điều này đã dẫn tới sự thay đổi trong xã hội như thế nào?

- Đọc bài 3:

1 Các quốc gia cổ đại phương Đông.

2 ý nghĩa của bức tranh hình 2 trang 11, hình 3 tráng 13.

6.Rút kinh nghiệm

Chương II

XÃ HỘI CỔ ĐẠI

BÀI 3 CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI PHƯƠNG ĐÔNG

Ngày soạn: / / 2011 Tiết PP CT:

Ngày giảng:…/……/2011 Lớp:……

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học song bài học, yêu cầu HS phải nắm được những vấn đề sau:

1 Về kiến thức:

- Những đặc điểm của điều kiện tự nhiên của các quốc gia Phương Đông và

sự phát triển ban đầu của các ngành kinh tế; từ đó thấy được ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và nền tảng kinh tế đến quá trình hình thành Nhà nước, cơ cấu xã hội, thể chế chính trị ở khu vực này.

- Những đặc điểm của quá trình hình thành xã hội có giai cấp và Nhà nước,

cơ cấu xã hội của xã hội cổ đại phương Đông.

- Thông qua việc tìm hiểu về cơ cấu bộ máy Nhà nước và quyền lực của nhà vua, HS còn hiểu rõ thế nào là chế độ chuyên chế cổ đại.

- Những thành tựu lớn về văn hoá của các quốc gia cổ đại phương Đông.

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU, DẠY HỌC:

- Bản đồ các quốc gia cổ đại.

- Bản đồ thế giới hiện nay.

- Tranh ảnh nói về những thành tựu văn hoá của các quốc gia cổ đại phương Đông để minh hoạ (nếu có thể sử dụng phần mềm Encarta 2005, phần giới thiệu về những thành tựu của Ai Cập cổ đại).

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC:

Bài này dạy trong 2 tiết: Tiết 1 giảng mục 1, 2 và mục 3; Tiết 2 giảng mục 4

và 5.

Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi kiểm tra ở tiết 1: Nguyên nhân tan rã của xã hội nguyên thuỷ? Biểu hiện?

2 Dẫn dắt vào bài mới;

GV nhận xét câu trả lời của HS, khái quát bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới và nêu nhiệm vụ nhận thức cho HS như sau: Trên lưu vực các dòng sông lớn

ở châu Á và châu Phi từ thiên niên kỹ IV TCN, cư dân phương Đông đã biết tới nghề luyện kim, làm nông nghiệp và chăn nuôi gia súc Họ đã xây dựng các quốc gia đầu tiên của mình, đó là xã hội có giai cấp đầu tiên mà trong đó thiểu số quý tộc thống trị đa số dân công xã và nô lệ Quá trình hình thành và phát triển của Nhà nước ở các quốc gia cổ đại phương Đông không giống nhau, nhưng thể chế chung là chế độ quân chủ chuyên chế, mà trong đó vua là người nắm mọi quyền hành và được cha truyền, con nối.

Qua bài học này chúng ta còn biết được phương Đông là cái nôi của văn minh nhân loại, nơi mà lần đầu tiên con người đã biết sáng tạo ra chữ viết, văn học, nghệ thuật và nhiều tri thức khoa học khác.

3 Tổ chức hoạt động trên lớp.

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức cần nắm vững

Hoạt động 1: Làm việc cá nhân.

- GV treo bản đồ "các quốc gia cổ đại" trên

bảng, yêu cầu học sinh quan sát, kết hợp với

kiến thức phần 1 trong SGK trả lời câu hỏi:

Các quốc gia cổ đại phương Đông nằm ở đâu,

có những thuận lợi gì? GV cho một học sinh

trả lời, các HS khác có thể bổ sung cho bạn.

- GV tiếp tục đặt câu hỏi: Bên cạnh những

thuận lợi thì có gì khó khăn? Muốn khắc

phục khó khăn cư dân phương Đông đã phải

làm gì?

- GV gọi một HS trả lời, các học sinh khác bổ

sung cho bạn.

- GV nhận xét và chốt ý:

+ Thuận lợi: Đất đai phù sa màu mỡ và mềm

nên công cụ bằng gỗ, đá cũng có thể canh tác

và tạo nên mùa màng bội thu.

+ Khó khăn: Dễ bị nước sông dâng lên gây lũ

lụt, mất mùa và ảnh hưởng đến cuộc sống

của người dân.

- Muốn bảo vệ mùa màng và cuộc sống của

mình, ngay từ đầu cư dân phương Đông đã

phải đắp đê, trị thuỷ, làm thuỷ lợi Công việc

1 Điều kiện tự nhiên và sự phát triển kinh tế

a Điều kiện tự nhiên

- Thuận lợi: Đất đai phù sa màu mỡ, gần nguồn nước tưới, thuận lợi cho sản xuất và sinh sống.

- Khó khăn: Dễ bị lũ lụt, gây mất mùa, ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân.

- Do thủy lợi, người ta đã sống quần tụ thành những trung tâm quần cư lớn và gắn bó với nhau trong tổ chức công xã Nhờ đó nhà nước sớm hình thành nhu cầu sản xuất và trị thủy.

này đòi hỏi công sức của nhiều người, vừa

tạo nên nhu cầu để mọi người sống quần tụ,

gắn bó với nhau trong các tổ chức xã hội.

- GV đặt câu hỏi: Nền kinh tế chính của các

quốc gia cổ đại phương Đông?

- GV gọi HS trả lời, các HS khác bổ sung.

- GV chốt lại: Nông nghiệp tưới nước, chăn

nuôi và thủ công nghiệp, trao đổi hàng hoá

trong đó nông nghiệp tưới nước là ngành

kinh tế chính, chủ đạo đã tạo ra sản phẩm dư

thừa thường xuyên.

Hoạt động 1: Làm việc tập thể và cá nhận

- GV đặt câu hỏi: Tại sao chỉ bằng công cụ

chủ yếu bằng gỗ và đồ đá, cư dân tren lưu vực

các dòng sóng lớn ở châu Á, châu Phi đã sớm

xây dựng nhà nước của mình?

- Cho HS thảo luận sau đó gọi một HS trả lời,

các em khác bổ sung cho bạn.

- Do điều kiện tự nhiên thuận lợi, sản xuất

phát triển mà không cần đợi đến khi xuất

hiện công cụ bằng sắt, trong xã hội đã xuất

hiện của cải dư thừa dẫn đến sự phân hoá xã

hội kẻ giàu người nghèo, tầng lớp quí tộc và

bình dân Trên cơ sở đó nhà nước đã ra đời.

- GV đặt câu hỏi: Các quốc gia cổ đại phương

Đông hình thành sớm nhất ở đâu? Trong

khoảng thời gian nào?

- GV cho HS đọc SDK và thảo luận Sau đó

gọi một HS trả lời, các HS khác bổ sung cho

bạn.

- GV có thể chỉ trên bản đồ quốc gia cổ đại

Ai Cập hình thành như thế nào, địa bàn của

các quốc gia cổ ngày nay là những nước nào

trên bản đồ thế giới, và liên hệ ở Việt Nam

bên lưu vực sông Hồng, sông Cả,…Đã sớm

xuất hiện nhà nước cổ đại (phần này sẽ học ở

phần lịch sử Việt Nam).

- GV cho HS xem sơ đồ sau và nhận xét trong

xã hội Cổ Đại phương đông có những tầng

lớp nào:

Vua

b Sự phát triển của các ngành kinh tế

- Nghề nông nghiệp tưới nước

là gốc, ngoài ra còn chăn nuôi

và làm thủ công nghiệp.

2 Sự hình thành các quốc gia

cổ đại

- Cơ sở hình thành: Sự phát triển của sản xuất dẫn tới sự phân hóa giai cấp, từ đó nhà nước ra đời.

- Các quốc gia cổ đại đầu tiên xuất hiện ở Ai Cập, Lưỡng Hà,

Ấn Độ, Trung Quốc, vào khoảng thiên kỷ thứ IV - III TCN

3 Xã hội có giai cấp đầu tiên

GV giao nhiệm vụ cho từng nhóm:

- Nhóm 1: Nguồn gốc và vai trò của nông dân

công xã trong xã hội cổ đại phương Đông?

- Nhóm 2: Nguồn gốc của quí tộc?

- Nhóm 3: Nguồn gốc của nô lệ? Nô lệ có vai

trò gì ?

- GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Do nhu cầu trị thuỷ và xây dựng

các công trình thuỷ lợi khiến nông dân vùng

này gắn bó trong khuôn khổ của công xã

nông thôn Ở họ tồn tại "cái cũ" (những tàn

dư của xã hội nguyên thuỷ: cùng làm ruộng

chung của công xã và cùng trị thuỷ), vừa tồn

tại "cái mới" (đã là thành viên của xã hội có

giai cấp: sống theo gia đình phụ hệ, có tài sản

sở hữu,…) họ được gọi là nông dân công xã

Với nghề nông là chính nên nông dân công xã

là lực lượng đông đảo nhất, có vai trò to lớn

trong sản xuất, họ tự nuôi sống bản thân

cùng gia đình và nộp thuế cho quý tộc, ngoài

ra họ còn phải làm một số nghĩa vụ khác như

đi lính, xây dựng các công trình.

+ Nhóm 2: Vốn xuất thân từ các bô lão đứng

đầu các thị tộc, họ gồm các cơ quan lại từ

TW xuống địa phương Tầng lớp này sống

sung sướng (ở nhà rộng và xây lăng mộ lớn)

dựa trên sự bóc lột nông dân: họ thu thuế

của nông dân dưới quyền trực tiếp hoặc nhận

bổng lộc của nhà nước cũng do thu thuế của

nông dân.

+ Nhóm 3: Nô lệ, chủ yếu là tù binh và thành

- Nông dân công xã: Chiếm số đông trong xã hội, ở họ vừa tồn tại "cái cũ", vừa là thành viên của xã hội có giai cấp Họ tự nuôi sống bản thân và gia đình, nộp thuế cho nhà nước và làm các nghĩa vụ khác.

- Quí tộc: Gồm các quan lại ở địa phương, các thủ lĩnh quân

sự và những người phụ trách lễ nghi tôn giáo Họ sông sung sướng dựa vào sự bóc lột nông dân.

viên công xã bị mắc nợ hoặc bị phạm tội Vai

trò của họ là làm các công việc nặng nhọc,

hầu hạ quí tộc, họ cũng là nguồn bổ sung cho

nông dân công xã.

Hoạt động tập thể và cá nhân:

- GV cho HS đọc SGK thảo luận và trả lời

câu hỏi: Nhà nước Phương Đông hình thành

như thế nào ? Thế nào là chế độ chuyên chế

cổ đại? thế nào là vua chuyên chế?Vua dựa

vào đâu để trở thành chuyên chế?

- Gọi một HS trả lời, các HS khác bổ sung

cho bạn.

- GV nhận xét và chốt ý: Quá trình hình

thành nhà nước là từ các liên minh bộ lạc, do

nhu cầu trị thuỷ và xây dựng các công trình

thuỷ lợi, các liên minh bộ lạc liên kết với

nhau – > Nhà nước ra đời để điều hành, quản

lý xã hội, Quyền hành tập trung vào tay nhà

vua tạo nên chế độ chuyên chế cổ đại.

- Vua dựa vào bộ máy quý tộc và tôn giáo để

bắt mọi người phải phục tùng, vua trở thành

vua chuyên chế.

- Chế độ nhà nước do vua đứng đầu, có

quyền lực tối cao (tự coi mình là thần thánh

dưới trần gian, người chủ tối cao của đất

nước, tự quyết định mọi chính sách và công

việc) và giúp việc cho vua là một bộ máy

quan liêu thì được gọi là chế độ chuyên chế

cổ đại.

- GV có thể khai thác thêm kênh hình 2 SGK

trang 12 để thấy được cuộc sống sung sướng

của vua ngay cả khi chết (Quách vàng tạc

hình vua),…

- Phần văn hoá này GV có thể cho HS sưu

tầm trước và lên bảng trình bày theo nhóm

Nếu có thời gian cho HS xem phần mềm

Encarta năm 2005 - phần Lịch sử thế giới cổ

đại.

Hoạt động theo nhóm:

- Nô lệ: chủ yếu là tù binh và thành viên công xã bị mắc nợ hoặc bị phạm tội Họ phải làm các việc nặng nhọc và hầu hạ quí tộc.Cùng sống với nông dân công xã họ là tầng lớp bị bóc lột trong xã hội.

4 Chế độ chuyên chế cổ đại

- Quá trình hình thành nhà nước là từ các liên minh bộ lạc,

do nhu cầu trị thủy và xây dựng các công trình thủy lợi nên quyền hành tập trung vào

tây nhà vua tạo nên chế độ

chuyên chế cổ đại.

- Chế độ nhà nước do vua đứng đầu, có quyền lực tối cao và một bộ máy quan liêu giúp việc

thừa hành, thì được gọi là chế

độ chuyên chế cổ đại.

- GV đặt câu hỏi cho các nhóm:

- Nhóm 1: Cách tính lịch của cư dân Phương

Đông ? Tại sao hai ngành lịch và thiên và lại

ra đời sơm nhất ở phương Đông ?

- Nhóm 2: Vì sao chữ viết ra đời ? Tác dụng

của chữ viết ?

- Nhóm 3: Nguyên nhân ra đời của toán học ?

Những thành tựu của toán học phương Đông

và tác dụng của nó ?

- Nhóm 4: hãy giới thiệu những công trình

kiến trúc cổ đại phương Đông ? Những công

trình nào còn tồn tại đến ngày nay ?

- GV gọi đại diện các nhóm lên trình bày và

thanh viên của các nhóm khác có thể bổ sung

cho bạn, sau đó GV nhận xét và chốt ý:

- Nhóm 1: - Thiên văn học và lịch là 2 ngành

khoa học ra đời sớm nhất, gắn liền với nhu

cầu sản xuất nông nghiệp Để cày cấy đúng

thời vụ, người nông dân đều phải "trông

Trời, trông Đất" Họ quan sát sự chuyển

động của mặt Trăng, mặt Trời và từ đó sáng

tạo ra lịch - nông lịch (lịch nông nghiệp), lấy

365 ngày làm 1 năm và chia làm 12 tháng (cư

dân sông Nin còn dựa vào mực nước sông lên

xuống chia làm 2 mùa: mùa mưa là mùa

nước sông Nin lên, mùa khô là mùa nước sôg

Nin xuống, từ đó có kế hoạch gieo trồng và

thu hoạch cho phù hợp).

- Việc tính lịch chỉ đúng tương đối, nhưng

nông lịch thì có ngay tác dụng đối với việc

gieo trồng

- Mở rộng hiểu biết: con người đã vươn tới

tầm mắt tới trời, đất, trang, sao vì mục đích

làm ruộng của mình và nhờ đó đã sáng tạo ra

hai ngành thiên văn học và phép tính lịch

(trong tay chưa có nổi công cụ bằng sắt

nhưng đã tìm hiễu vũ trụ, )

- Nhóm 2: Chữ viết ra đời là do xã hội ngày

càng phát triển, các mối quan hệ phong phú,

đa dạng Hơn nưa do nhu cầu ghi chép, cai

trị, lưu giữ những kinh nghệm mà chữ viết

đã ra đời Chữ viết xuất hiện vào thiên niên

5 Văn hóa cổ đại phương Đông

a Sự ra đời của lịch và thiên văn học

- Thiên văn học và lịch là 2 ngành khoa học ra đời sớm nhất, gắn liền với nhu cầu sản xuất nông nghiệp.

- Việc tính lịch chỉ đúng tương đối, nhưng nông lịch thì có ngay tác dụng đối với việc gieo trồng.

b Chữ viết

- Nguyên nhân ra đời của chữ

viết: do nhu cầẩttao đổi, lưu giữ kinh nghiệm mà chữ viết sớm hình thành từ thiên niên kỷ IV TCN.

kỷ thứ IV TCN mà sớm nhất là ở Ai Cập và

Lưỡng Hà Ban đầu là chữ tượng hình (vẽ

hình giống vật để biểu thị), sau này người ta

cách điệu hoá chữ tượng hình thành nét,

ghép các nét theo quy ước để phản ánh ý

nghĩ con người một cách phong phí hơn gọi

là chữ tượng ý Chữ tượng ý được ghép với

một âm thanh để phản ánh tiếng nói, tiếng

gọi có âm sắc, thanh điệu của con người

Người Ai Cập viết trên giấy pa- pi- rút (vỏ

cây sậy cán mỏng), người Lưỡng Hà viết trên

đất sét rồi đem nung khô, người Trung Quốc

viết trên mai rùa, thẻ tre, trúc hoặc trên lụa

bạch,

- GV cho học xem tranh ảnh nói về cách viết

chữ tượng hình của cư dân phương Đông

xưa và hiện nay trên thế giới vẫn còn một số

quốc gia viết chữ tượng hình như: Trung

Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc.

- GV nhận xét: Chữ viết là phát minh quan

trọng nhất của loài người, nhờ đó mà các nhà

nghiên cứu ngày nay hiểu được phần nào

cuộc sống của cư dân cổ đại xưa.

- Nhóm 3: Do nhu cầu tính lại diện tích ruộng

đất sau khi bị ngập nước, tính toán vật liệu

và kích thước khi xây dựng các công trình

xây dựng, tính các khoản nợ nần nên toán

học sớm xuất hiện ở phương Đông Người Ai

Cập giỏi về tính hình học, họ đã biết cách

tính diện tích hình tam giác, hình thang, họ

còn tính được số Pi bằng 3,16 (tương đối),

Người Lưỡng Hà hay đi buôn xa giỏi về số

học, họ có thể làm các phép tính nhân, chia

cho tới hàng triệu Người Ấ n Độ phát minh

ra số 0,

- GV nhận xét: mặc dù toán học còn sơ lược

nhưng đã có tác dụng nhay trong cuộc sống

lúc bấy giờ và nó cũng để lại nhiều kinh

nghiệm quí chuẩn bị cho bước phát triển cao

hơn ở giai đoạn sau.

- Nhóm 4: Các công trình kiến trúc cổ đại:

Do uy quyền của các hoàng đế, do chiến

tranh giữa các nước, do muốn tôn vinh các

vương triều của mình mà ở các quốc gia cổ

đại phương Đông đã xây nhiều công trình đồ

- Ban đầu là chữ tượng hình, sau đó là tượng ý, tượng thanh.

- Tác dụng của chữ viết: Đây là phát minh quan trọng nhất, nhờ nó mà chúng ta hiểu được phần nào lịch sử thế giới cổ đại.

c Toán học

- Nguyên nhân ra đời: Do nhu cầu tính lại ruộng đất, nhu cầu xây dựng, tính toán,…mà toán học ra đời.

- Thành tựu: Các công thức sơ đẳng về hình học, các bài toán đơn giản về số học, phát minh

ra số 0 của cư dân Ấn Độ.

- Tác dụng: Phục vụ cuộc sống lúc bấy giờ và để lại kinh nghiệm quí cho giai đoạn sau.

d Kiến trúc

- Do uy quyền của nhà vua mà

hoàng loạt các công trình kiến trúc đã ra đời: Kim tự tháp Ai Cập, vườn treo Babilon ở Lưỡng Hà, Vạn lý trường thành ở Trung Quốc,…

- Các công này thường đồ sộ

sộ như Kim tự tháp Ai Cập, Vạn lý trường

thành ở Trung Quốc, khu đền tháp ở Ấ n Độ,

thành Babilon ở Lưỡng Hà,

(GV cho HS giới thiệu về các kỳ quan này

qua tranh ảnh, đĩa VCD - nếu có điều

kiện, )

- Những công trình này là những kỳ tích về

sức lao động và tài năng sáng tạo của con

người (trong tay chưa có khoa học, công cụ

cao nhất chỉ bằng đồng mà đã tạo ra những

công trình khổng lồ còn lại mãi với thời

gian) Hiện nay còn tồn tại một số công trình

như: Kim tự tháp Ai Cập, Vạn lý trường

thành, cổng thành I-sơ-ta, thành Babilon

(SGK - Hình 3).

- Nếu còn thời gian GV có thể đi sâu vào giới

thiệu cho HS về kiến trúc xây dựng Kim tự

tháp, hoặc sự hùng vĩ của Vạn lý trường

về sức lao động và tài năng sáng tạo của con người.

4 Sơ kết bài học

- Kiểm tra hoạt động nhận thức của HS, yêu cầu HS nắm được những kiến thức cơ bản của bài học: Điều kiện tự nhiên, nền kinh tế ủa các quốc gia, Cổ Đại phương Đông? Thể chế chính trị và các tầng lớp trong xã hội, vai trò của nông dân công xã? Những thành tựu văn hoá mà cư dân phương Đông để lại cho loài người (phần này có thể cho HS làm nhanh bài tập trắc nghiệm tại lớp , hoặc giao

Ngày soạn: / / 2011 Tiết PP CT:

Ngày giảng:…/……/2011 Lớp:……

I MỤC TIÊU BÀI HỌC:

Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được những vấn đề sau:

1 Về kiến thức

- Điều kiện tự nhiên của vùng Địa Trung Hải với sự phát triển của Thủ công nghiệp và thương nghiệp đường biển và với chế độ chiếm nô.

- Từ cơ sở kinh tế - xã hội đã dẫn đến việc hình thành thể chế Nhà nước dân chủ - cộng hoà.

- Biết khai thác nội dung tranh ảnh.

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC

- Bản đồ các quốc gia cổ đại.

- Tranh ảnh về một số công trình nghệ thuật thế giới cổ đại.

- Phần mềm: Encarta năm 2005 - phần lịch sử thế giới cổ đại (nếu có).

- III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

Bài này dạy trong 2 tiết: Tiết 1 giảng mục 1 và mục 2; tiết 2 giảng mục 3.

1 Kiểm tra bài cũ.

Kiểm tra ở tiết 1.

Câu hỏi 1: Cho HS làm nhanh câu hỏi trắc nghiệm:

Hãy điền vào chỗ chấm:

- Các quốc gia cổ đại phương Đông hình thành ở ……… …………

- Thời gian hình thành Nhà nước ở các quốc gia cổ đại phương Đông … …

- Đặc điểm kinh tế của các quốc gia cổ đại phương Đông ……… ………

- Giai cấp chính trong xã hội ……… ………

2 Dẫn dắt vào bài mới:

Giáo viên khái quát phần kiểm tra bài cũ (Phần kiểm tra ở tiết 1) dẫn dắt

HS vào bài mới và nêu nhiệm vụ nhận thức về bài mới cho HS như sau:

Hy Lạp và Rô-ma bao gồm nhiều đảo và bán đảo nhỏ, nằm trên bờ Bắc Địa Trung Hải Địa Trung Hải như một cái hồ lớn, tạo nên sựgiao thông thuận lợi giữa các nước với nhau, do đó từ rất sớm đã có những hoạt động hành hải, ngư nghiệp và thương nghiệp biển Trên cơ sở đó, Hy lạp và Rô-ma đã phát triển rất cao về kinh tế và xã hội làm cơ sở cho một nền văn hóa rất rực rỡ Để hiểu được điều kiện tự nhiên đã chi phối sự phát triển kinh tế và xã hội của các quốc gia cổ

đại Hy lạp, Rô ma như thế nào? Thế nào là thị quốc? Sự hình thành thể chế Nhà nước dân chủ cộng hoà ra sao? Những thành tựu văn hoá tiêu biểu của cư dân cổ đại Hy lap, Rô -ma để lại cho loài người? So sánh nó với các quốc gia cổ đại phương Đông chúng ta tìm hiểu bài học ngày hôm nay để trả lời cho những vấn

đề trên.

3 Tổ chức hoạt động trên lớp:

Hoạt động của thầy và trò Những kiến thức học sinh cần nắm vững Hoạt động 1: Làm việc cá nhân

GV gợi lại bài học ở các quốc gia cổ đại hình thành

sớm, nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi Còn điều kiện

tự nhiên ở các quốc gia cổ đại Địa Trung Hải có

những thuận lợi khó khăn gì?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi, học sinh khác có thể bổ

sung cho bạn.

GV nhận xét, bổ sung và chốt ý:

GV phân tích cho HS thấy được với công cụ bằng

đồng trong tự nhiên như vậy thì chưa thể hình thành

xã hội có giai cấp và Nhà nước.

- GV nêu câu hỏi: ý nghĩa của công cụ bằng sắt đối

với vùng Địa Trung Hải?

HS đọc SGK và trả lời câu hỏi.

GV nhận xét và kết luận:

- Việc công cụ bằng sắt ra đời có ý nghĩa không chỉ

có tác dụng trong canh tác cày sâu, cuốc bẩm mở rộg

ít và khô cứng, đã tạo ra những thuận lợi và khó khăn:

+ Thuận lợi: Có biển, nhiều hải cảng, giao thông trên biển dễ dàng, nghề hàng hải sớm phát triển.

+ Khó khăn: Đất ít và xấu nên chỉ thích hợp loại cây lưu niên, do đó lương thực thiếu, luôn phải nhập.

- Việc công cụ bằng sắt

ra đời có ý nghĩa: Diện tích trồng trọt tăng, sản xuất thủ công và kinh tế hàng hóa tiền tệ phát triển.

Như vậy cuộc sống ban đầu của cư dân Địa Trung Hải là: Sớm biết

Hoạt động 1: Cá nhân và cả lớp

- GV nêu câu hỏi: Sự phát triển kinh tế công thương

nghiệp đặt ra yêu cầu về nguồn lao động nhiều hay

ít? Tại sao?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và chốt ý: Nền kinh tế công thương

nghiệp phát triển đòi hỏi một lượng lớn những người

lao động Bởi vì trong những ngành sản xuất như

đúc sắt, mỏ bạc, xưởng làm gốm, xưởng thuộc da,

các thuyền buôn lớn đều số lượng lớn những người

Người lao động đều là nô lệ, do chủ mua về Việc sản

xuất và buôn bán càng mở rộng thì nhu cầu nô lệ

càng lớn, các đạo quân đi xâm lược nước ngoài bắt

tù binh mang ra chợ bán, cướp biển tấn công các

thuyền, cướp của, bắt người đem bán.

GV nhấn mạnh thời đó có cả chợ mua bán nô lệ như

chợ A-ten có ngày bán tới hàng vạn nô lệ.

GV nêu câu hỏi: Ngoài công thương nghiệp, nô lệ còn

được sử dụng trong những việc gì?

- HS suy nghĩ tự trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và chốt ý:

+ Nô lệ còn được sử dụng rộng rãi trong những công

việc của trang trại, có những trang trại có tới hàng

trăm nô lệ.

+ Những nô lệ khỏe mạnh còn làm đấu sĩ mua vui

trong những ngày lễ hội cho các chủ nô.

+ Những nhà thơ, triết gia, vũ nữ…có khi cũng bị

bắt làm nô lệ, họ phục vụ theo yêu cầu của chủ.

GV nhấn mạnh: Thời bấy giờ việc bắt, mua bán nô lệ

trở nên bừa bãi, rất nhiều người không phải là nô lệ

cũng trở thành nạn nhân và trở thành nô lệ.

- GV giải thích rõ khái niệm nô lệ: Một tầng lớp

đông đảo những người lao động sản xuất chủ yếu và

phục vụ các yêu cầu khác nhau của đời sống, nhưng

lại hoàn toàn lệ thuộc người chủ mua, không có chút

quyền nào, kể cả quyền con người, gọi là nô lệ.

da, thuyền buôn.

- Nguồn gốc nô lệ: Tù binh trong chiến tranh,

tù nhân cướp biển, đều

do chủ mua về.

- Nô lệ còn được sử dụng trong các trang trại trồng nho, ô lưu.

- Ngoài ra nô lệ còn làm đấu sĩ mua vui trong những ngày lề hội cho chủ nô; nhà thơ, triết gia, vũ nữ cũng phục vụ theo yêu cầu của chủ.

GV nêu câu hỏi: Ngoài nô lệ, xã hội cổ đại Hi Lạp và

Rô- ma còn có những giai cấp nào? Địa vị của họ ra

sao?

- HS dựa vào SGK tự trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét, trình bày và phân tích:

* Ở xã hội cổ Hi Lạp, Rô- ma, ngoài nô lệ còn có:

+ Bình dân, tức là những người dân tự do, có nghề

nghiệp và chút ít tài sản sinh sống bằng lao động của

bản thân mình Họ làm đủ các việc như sản xuất mĩ

- GV kết luận: Một nền kinh tế xã hội dựa chủ yếu

trên sức lao động của nô lệ, bóc lột nô lệ, được gọi là

- Cho các nhóm đọc SGK và thảo luận với nhau sau

đó gọi các nhóm lên trình bày và bổ sung cho nhau.

- Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý:

Nhóm 1: - Do địa hình chia cắt, đất đai nhiều vùng

nhỏ, không có điều kiện tập trung đông dân cư ở một

nơi hơn nữa nghề buôn bán và làm nghề thủ công là

chính nên những bộ lạc sống ở từng mỏm bán đảo,

khi hình thành xã hội có giai cấp thì đây cũng hình

thành nhà nước (thị quốc).

Nhóm 2: Tổ chức của thị quốc: Chủ yếu là thành thị

với vùng đất đai trồng trọt bao quanh Thành thị có

phố xá, lâu đài, đền thờ, sân vận động, nhà hát và

ít tài sản, sống bằng lao động bản thân.

nô lệ, được gọi là chế độ chiếm nô.

3 Thị quốc Địa Trung Hải

- Nguyên nhân ra đời của thị quốc: Tình trạng đất đai phân tán nhỏ và đặc điểm của cư dân sống bằng nghề thủ công

và thương nghiệp nên đã hình thành các thị quốc.

- Tổ chức của thị quốc:

Về đơn vị hành chính là một nước, trong nước thành thị là chủ yếu Thành thị có lâu đài, phố

xá, sân vận động và bến cảng.

Không chấp nhận có vua có đại hội công dân hội

đồng 500 như ở A - Ten, tiến bộ hơn ở phương Đông

(quyền lực nằm trong tay quý tộc mà cao nhất là

vua).

GV bổ sung cho HS và phân tích thêm, lấy ví dụ ở A

- ten.

GV đặt câu hỏi để HS suy nghĩ tiếp: Có phải ai cũng

có quyền công dân hay không? Vậy bản chất của nền

dân chủ ở đây là gì?

HS suy nghĩ trả lời, GV bổ sung phân tích và chốt ý:

Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở Hy Lạp, Rô-ma:

Đó là nền dân chủ chủ nô (phụ nữ và nô lệ không có

quyền công dân), vai trò của chủ nô rất lớn trong xã

hội vừa có quyền lực trong xã hội vừa có quyền lực

chính trị vừa giàu có dựa trên sự bóc lột nô lệ (là các

ông chủ, sở hữu nhiều nô lệ).

- GV có thể cho HS tự đọc thêm SGK để hiểu thêm

về kinh tế của các thị quốc mối quan hệ giữa các thị

quốc Ngoài ra gợi ý cho HS xem tượng Pê - ri -

clet: Ông là ai? Là người như thế nào? Tại sao người

ta lại tạc tượng ông? (Ông là người anh hùng chỉ huy

đánh thắng Ba Tư, có công xây dựng A - ten thịnh

vượng đẹp đẽ Trong xã hội dân chủ cổ đại, hình

tượng cao quý nhất là người chiến sĩ bình thường

gần gũi, thân mật, được đặt ở quảng trường để tỏ

lòng tôn kính, ngưỡng mộ)

GV khai thác hình 26 trong SGK và đặt câu hỏi cho

HS suy nghĩ: Tại sao nô lệ lại đấu tranh? Hậu quả

của các cuộc đấu tranh? (Câu hỏi này nếu còn thời

gian thì cho HS thảo luận trên lớp, nếu không còn

thời gian, GV cho HS về nhà suy nghĩ)

- Tính chất dân chủ của thị quốc: Quyền lực không nằm trong tay quí tộc mà nằm trong tay Đại hội công dân, Hội đồng 500, mọi công dân đều được phát biểu và biểu quyết những công việc lớn của quốc gia.

- Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở Hy Lạp, Rô- ma: Đó là nền dân chủ chủ nô, dựa vào sự bóc lột thậm tệ của chủ nô đối với nô lệ.

4 Sơ kết bài học:

GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS, yêu cầu HS nhắc lại đặc trưng

và điều kiện tự nhiên, kinh tế, thể chế chính trị, xã hội các quốc gia cổ đại Địa Trung Hải.

5 Dặn dò ra bài tập về nhà.

- Học bài cũ, làm bài tập trong SGK và lập bảng so sánh hai mô hình xã hội

cổ đại (về điều kiện tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội)

6.Rút kinh nghiệm

BÀI 4 CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI PHƯƠNG TÂY - HI LẠP VÀ RÔ-MA

(tiết 2)

Ngày soạn: / / 2011 Tiết PP CT:

Ngày giảng:…/……/2011 Lớp:……

II.THIẾT BỊ, TÀI LIỆU - HỌC

- Tranh ảnh về một số công trình nghệ thuật thế giới cổ đại.

- Phần mềm: Encarta năm 2005 - phần lịch sử thế giới cổ đại (nếu có).

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

(T iết 2 giảng mục 3: Văn hoá cổ đại Hy Lạp và Rô-ma)

1 Kiểm tra bài cũ.

Tại sao Hy Lạp, Rô-ma có một nền kinh tế phát triển? Bản chất của nền dân

chủ cổ đại ở Hy Lạp, Rô- ma là gì?

2 Dẫn dắt vào bài mới:

GV dẫn dắt HS vào bài mới: Một chế độ dựa trên sự bốc lột của chủ nô đối với nô lệ ngưòi ta gọi chế độ chiếm hữu nô lệ, nô lệ bị bốc lột và đã đấu tranh làm cho thời cổ đại và chế độ chiếm hữu nô lệ chấm dứt nhưng cũng ở thời kỳ đó, dựa vào trình độ phát triển cao về kinh tế công thương và thể chế dân chủ, cư dân

cổ đại Địa Trung Hải đã để lại cho nhân loại một nền văn hoá rực rỡ Những thành tựu đó là gì, tiết học này sẽ giúp các em thấy được giá trị văn hoá đó.

3 Tổ chức hoạt động trên lớp:

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức học sinh cần nắm Hoạt động: Cả lớp và cá nhân

- Trước hết GV trình bày và phân tích:

Đặc trưng cơ bản của thị quốc cổ đại là dân cư chủ

yếu sống ở thành thị và làm nghề buôn bán và thủ

công, sinh hoạt dân chủ, ở đó người ta bàn và quyết

định nên buốn với nước nào và loại hàng gì, có biện

pháp gì để duy trì chế độ dân chủ, đặc biệt là có

4 Từ thị quốc đến đế quốc cổ đại

- Đặc điểm nổi bật của thị quốc là các đô thị buôn bán, làm nghề thủ công và sinh hoạt dân chủ.

chấp nhận tiến hành chiến tranh hay không.

- GV nêu câu hỏi: Mối quan hệ giữa các thị quốc

như thế nào?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và chốt ý: Thị quốc luôn giữ mối

quan hệ buôn bán với nhau và cả các vùng xa.

- GV hỏi: Kết quả của sự giao lưu buôn bán và phát

triển thủ công như thế nào?

- HS tự trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét trình bày và phân tích:

Nhờ buôn bán, các chủ nô trở nên giàu có đặc biệt

là ở A- ten, không có một quý tộc phưong Đông nào

có thể so sánh bằng sự giàu có của A-ten được thể

hiện ở việc miễn thuế cho mọi công dân và trợ cấp

cho công dân nghèo đủ sống.

- GV trình bày cho HS thấy rõ: Đến thế kỷ III TCN

thành thị Rô- ma lớn mạnh xâm nhập các nước và

thành thị trên bán đảo Ý, Hi Lạp và các nước ven

Địa Trung Hảaitrowr thành một đế quốc cổ đại.

- Đế quốc Rô-ma, chế độ dân chủ bị bóp chết, thay

vào đó là một ông hoàng đầy quyền lực.

Hoạt động: Cả lớp và cá nhân

GV trình bày và phân tích: Trong giai đoạn đầu

khi các thị quốc vẫn còn riêng rẽ và thể chế dân

chủ vẫn còn tồn tại, thì cũng chỉ có công dân mới

được hưởng quyền dân chủ Chẳng hạn ở A-ten

cũng chỉ có 30.000 công dân, còn 15.000 ngoại kiều

không được tham dự sinh hoạt chính trị.

- GV nêu câu hỏi: Nguyên nhân dẫn đến cuộc đấu

tranh của nô lệ?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét, chốt ý: Nô lệ bị khinh rẻ và loại trừ

khỏi đời sống xã hội, chính vì vậy, họ vùng dậy đấu

tranh.

- GV nhấn mạnh và nói rõ: Rô-ma xâm chiếm

nhiều lãnh thổ Tây Âu, Trung Cận Đông, Bắc Phi,

cai trị và bóc lột vô cùng hà khắc và đối xử tệ hại:

Những đấu sĩ phải mua vui cho chủ bằng chính

tính mạng của họ.

- GV trình bày: Năm 73 TCN nô lệ đấu sĩ ở đấu

trường gần Rô-ma khởi nghĩa do Xpác-ta-cút lãnh

đạo đã thu hút hàng vạn nô lệ và nhân dân nghèo ở

I-ta-lia tham gia, chinh chiến từ Nam đến Bắc

- Các thị quốc thường xuyên có quan hệ buôn bán với nhau.

- Nhờ buôn bán, các thị quốc trở nên giàu có: A- ten đã miễn thuế, trợ cấp cho công dân của mình.

- Thế kỷ III, Rô-ma chinh phục bán đảo Ý, ven Địa Trung Hải trở thành đế quốc Rô-ma.

5 Cuộc đấu tranh của

nô lệ

- Nguyên nhân:

+ Nô lệ ở thị quốc bị khinh rẻ và loại trừ khỏi đời sống xã hội

+ Ở các thuộc địa của đế quốc Rô-ma: Do chính sách cai trị và bóc lột hà khắc, đối xử tệ hại, tính mạng bị đe dọa.

- Diễn biến:

+ Khởi nghĩa năm 73 TCN của nô lệ do Xpác- ta-cút lãnh đạo ở Rô-ma gây cho chủ nhiều thiệt hại.

trong 2 năm, gây khiếp sẽ cho chủ nô.

Tiếp theo, GV cho HS đọc đoạn chữ nhỏ trong

SGK nói về sự thất bại của các cuộc khởi nghĩa nô

lệ.

- GV nêu câu hỏi: Ngoài hình thức khởi nghĩa, nô lệ

còn hình thức đấu tranh nào?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và chốt ý: Nô lệ đấu tranh bằng cách

chây lười, bỏ trốn, đập phá công cụ, phá hoại sản

phẩm hay làm ra những sản phẩm kém chất lượng.

- GV trình bày và phân tích: Đạo Thiên Chúa xuất

hiện và được truyền bá vào toàn đế quốc, chống lại

chính quyền Rô-ma cũng là một hình thức thể hiện

cuộc đấu tranh của dân chúng thuộc địa và nô lệ.

- GV nêu câu hỏi: Hậu quả cuộc đấu tranh nô lệ?

- HS tự trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét, kết luận.

Sản xuất giảm sút, đình đốn, xã hội chiếm nô

khủng hoảng, đế quốc Rô-ma sụp đổ năm 476.

Hoạt động theo nhóm

GV nên cho HS bài tập sưu tầm về văn hóa cổ đại

Hy Lạp, Rô-ma từ ở nhà trước, tiết này HS trình

bày theo nhóm theo yêu cầu đặt ra của GV.

GV đặt câu hỏi: Những hiểu biết của cư dân Địa

Trung Hải về lịch sử và chữ viết? So với cư dân cổ

đại phương Đông có gì tiến bộ hơn? Ý nghĩa của

việc phát minh ra chữ viết?

Đại diện nhóm 1: lên trình bày các nhóm khác bổ

sung, sau đó GV chốt lạivà cho điểm (điều này sẽ

động viên được HS) GV nên có các câu hỏi gợi mở

cho các nhóm thảo luận và trả lời như: Quan niệm

của cư dân Địa Trung Hải về trái đất, mặt trời?

Cách tính lịch so với cư dân cổ đại phương Đông?

Chữ viết của cư dân Địa Trung Hải có dễ đọc, dễ

viết hơn phương Đông không? Những chữ trên

Khải hoàn môn Trai - an có gì giống với chữ viết

của chúng ta đang sử dụng bây giờ?

+ Nô lệ đấu tranh bằng hình thức chây lười, bỏ trốn việc, đập phá công

cụ, phá hoại sản phẩm làm ra

+ Đạo Thiên Chúa truyền bá chống đối lại chính quyền Rô-ma.

- Kết cục:

Xã hội nô lệ khủng hoảng, sụp đổ năm 476.

6 Văn hóa cổ đại Hi Lạp

và Rô-ma

a Lịch và chữ viết

- Lịch: cư dân cổ đại Địa Trung Hải đã tính được lịch một năm có 365 ngày và 1/4 nên họ định

ra một tháng lần lượt 30

và 31 ngày, riêng tháng Hai có 28 ngày Dù chưa thật chính xác nhưng cũng rất gần với hiểu biết ngày nay.

- Chữ viết: Phát minh ra

hệ thống chữ cái A, B, C, lúc đầu có 20 chữ, sau thêm 6 chữ nữa để trở thành hệ thống chữ cáI hoàn chỉnh như ngày nay.

-Ý nghĩa của việc phát minh ra chữ viết: Đây là cống hiến lớn lao của cư dân Địa Trung Hải cho

GV đặt câu hỏi: Hãy trình bày những hiểu biết của

nhóm em về các lĩnh vực khoa học của cư dân cổ

đại Địa Trung Hải? Tại sao nói: "khoa học đã có từ

lâu nhưng đến Hy Lạp, Rô-ma khoa học mới trở

thành thực sự khoa học"?

Cho đại diện nhóm 2 lên trình bày về các lĩnh vực

toán, lý, sử, địa về các định lý Ta-lét, Pi-ta-go hay

Ac-si-mét (câu chuyện về nhà bác học Ac-si-met) có

thể ghi trên bảng giới thiệu cho cả lớp một định lý

Các nhóm khác bổ sung cho nhóm bạn.

GV nhận xét, chốt ý và cho điểm nhóm trình bày.

- GV đặt câu hỏi: Những thành tựu về văn học nghệ

thuật của cư dân cổ đại Địa Trung Hải?

Nhóm 3 lên trình bày và các nhóm khác bổ sung.

- Văn học: Có các anh hùng ca nổi tiếng của Hô -

me - rơ là I-li-at và Ô-đi-xê; Kịch có nhà viết kịch

Xô - phốc- lơ với vở Ơ-đíp làm vua, Ê-sin viết vở

Ô-re-xti,

- GV có thể kể cho HS nghe cụ thể một câu chuyện

và cho HS nhận xét về nội dung? (mang tính nhân

đạo, đề cao cái thiện, cái đẹp phản ánh các quan hệ

trong xã hội, )

- Nghệ thuật: Cho các em giới thiệu về các tác

phẩm nghệ thuật mà các em sưu tầm được, miêu tả

đền Pác-tê-nông, đấu trường ở Rô-ma trong SGK,

ngoài ra cho HS quan sát tranh: tượng lực sĩ ném

đĩa, tranh tượng nữ thần A-thê-na,

- GV đặt câu hỏi: Hãy nhận xét về nghệ thuật của

Hy Lạp, Rô-ma?

- GV gọi HS trả lời và các nhóm bổ sung cho nhau,

sau đó GV chốt ý:

Chủ yếu là nghệ thuật tạc tượng thần và nghệ

thuật xây dựng các đền thờ thần Tượng mà rất

"nguời", rất sinh động thanh khiết Các công trình

nghệ thuật chủ yếu làm bằng đá cẩm thạch trắng:

"Thanh thoát làm say mê lòng người là kiệt tác

của muôn đời".

nền văn minh nhân loại.

b Sự ra đời của khoa học

Chủ yếu các lĩnh vực: toán, lý, sử, địa.

- Khoa học đến thời Hy Lạp, Rô- ma mới thực sự trở thành khoa học vì có

độ chính xác của khoa học, đạt tới trình độ khái quát thành định lý, lý thuyết và nó được thực hiện bởi các nhà khoa học có tên tuổi, đặt nền móng cho ngành khoa học đó.

c Văn học

- Chủ yếu là kịch (kịch

có kèm theo hát).

- Một số nhà viết kịch tiêu biểu như Sô phốc, Ê- sin,

- Giá trị của các vở kịch:

Ca ngợi cái đẹp, cái thiện và có tính nhân đạo sâu sắc.

d Nghệ thuật

- Nghệ thuật tạc tượng thần và xây đền thờ thần đạt đến đỉnh cao.

4 Sơ kết bài học:

GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS, yêu cầu HS nhắc lại những thành tựu văn hoá tiêu biểu của các quốc gia cổ đại Địa Trung Hải Tại sao người

Hy Lạp và Rô-ma có thể phát triển văn hóa đạt trình độ cao được?

5 Dặn dò ra bài tập về nhà.

- Học bài cũ, làm bài tập trong SGK và lập bảng so sánh hai mô hình xã hội

cổ đại (về điều kiện tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội).

6.Rút kinh nghiệm

CHƯƠNG III

TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN

BÀI 5 TRUNG QUỐC THỜI TẦN - HÁN

Ngày soạn: / / 2011 Tiết PP CT:

- Giúp HS thấy được tính chất phi nghĩa của các cuộc xâm lược của các triều đại phong kiến Trung Quốc.

- Quý trọng các di sản văn hoá, hiểu được các ảnh hưởng của văn hoá Trung Quốc đối với Việt Nam.

3 Về kỹ năng

- Trên cơ sở các sự kiện lịch sử, giúp HS biết phân tích và rút ra kết luận.

- Biết vẽ sơ đồ hoặc tự vẽ được lược đồ để hiểu được bài giảng.

- Nắm vững các khái niệm cơ bản.

II THIẾT BỊ , TÀI LIỆU DẠY - HỌC

Bản đồ Trung Quốc qua các thời kỳ.

Sưu tầm tranh ảnh như: Vạn Lý Trường Thành, Cố cung, đồ gốm sứ của Trung Quốc thời phong kiến.

Vẽ các sơ đồ về sự hình thành xã hội phong kiến Trung Quốc

II TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1.Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi: tại sao nói "khoa học đã có từ lâu nhưng đến thời Hy Lạp, Rô-ma khoa học mới trở thành khoa học"?

2 Dẫn dắt vào bài mới

GV khái quát phần kiểm tra bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới, nêu nhiệm

vụ nhận thức bài mới như sau:

Trên cơ sở thuộc mô hình các quốc gia cổ đại phương Đông, Trung Quốc vào những thế kỷ cuối công nguyên do sự phát triển của sản xuất, xã hội phân hoá giai cấp nên chế dộ phong kiến ở đây đã hình thành sớm Nhà Tần đã khởi đầu xây dựng chính quyền phong kiến, hoàng đế có quyền tuyệt đối Trên cơ sở những điều kiện kinh tế xã hội mới, kế thừa truyền thống của nền văn hoá cổ đại, nhân dân Trung Quốc đã đạt nhiều thành tựu văn hoá rực rỡ.

Để hiểu được quá trình hình thành chế độ phong kiến ra sao? Chế độ phong kiến dưới thời Tần - Hán như thế nào? Những thành tựu văn hoá rực rỡ của Trung Quốc thời Tần - Hán là gì? Bài học hôm nay sẽ giúp các em nắm bắt được những vấn đề trên.

3 Tổ chức các hoạt động trên lớp

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức học sinh

cần nắm Hoạt động 1: Hoạt động cá nhân

- GV trình bày và phân tích: Thời cổ đại, người

Trung Quốc đã xây dựng nhà nước của mình trên

lưu vực sông Hoàng Hà; cuối thời Xuân thu -

Chiến quốc, người ta bắt đầu chế tạo công cụ

bằng sắt.

- GV đặt câu hỏi: Việc sử dụng công cụ bằng sắt

có tác dụng như thế nào đến sản xuất?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhờ có công cụ sắt: lưỡi cày, lưỡi cuốc mà diện

tích trồng trọt được mở rộng, khai hoang miền

1 Sự hình thành xã hội phong kiến

- Cuối thời Xuân thu - Chiến quốc người Trung Quốc đã chế tạo và sử dụng công cụ bằng sắt.

- Nhờ công cụ sắt mà diện tích mở rộng, công trình

rừng rú, có các công trình thủy lợi lớn ra đời.

+ Năng suất và tổng sản lượng nông nghiệp tăng.

- GV đặt câu hỏi: Từ biến đổi về kinh tế, có tác

động đến xã hội ra sao?

- HS tự trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và kết luận: Sản xuất phát triển,

làm cho xã hội có sự biến đổi sâu sắc, hình thành

hai giai cấp.

- GV đặt câu hỏi: Những giai cấp mới trong xã hội

Trung Quốc là những giai cấp nào? Địa vị của họ

trong xã hội ra sao?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và trình bày phân tích:

+ Giai cấp địa chủ: Là những quan lại và một số

nông dân giàu đã tập trung trong tay nhiều của

cải, bằng quyền lực của mình, họ tước đoạt thêm

nhiều ruộng đất công, có vốn.

+ Nông dân bị phân hóa, bộ phận giàu có trở

thành giai cấp bóc lột Một số vẫn còn ruộng đất

để cày cấy gọi là nông dân tự canh, họ có nghĩa

vụ nộp thuế, đi lao dịch cho nhà nước.

Một bộ phận nghèo, không có ruộng, hoặc quá ít

ruộng, phải xin ruộng của địa chủ để cày cấy và

phải nộp hoa lợi cho địa chủ, gọi là tô ruộng đất,

tầng lớp này gọi là tá điền hay nông dân lĩnh

canh.

- GV đặt câu hỏi: Hiểu thế nào là quan hệ sản

xuất phong kiến?

- HS dựa vào vốn kiến thức đã học ở trên để tự

trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và chốt ý: Quan hệ bốc lột địa tô

của địa chủ với nông dân lĩnh canh gọi là quan hệ

sản xuất phong kiến.

- GV nhấn mạnh: Các điều kiện xã hội hình

thành ở Trung Quốc vào những thế kỷ cuối TCN

đã thúc đẩy sự thống nhất lãnh thổ và hình thành

chế độ phong kiến.

Hoạt động 1: Hoạt động cá nhân

- Trước hết GV gợi lại cho HS nhớ lại kiến thức

đã học ở bài các quốc gia cổ đại phương Đông, về

các giai cấp cơ bản trong xã hội, sau đó đặt câu

hỏi:

- Việc sử dụng công cụ bằng sắt ở Trung Quốc vào

thế kỷ V TCN có tác dụng gì?

Cho HS cả lớp xem sơ đồ treo trên bảng và gọi

thủy lợi lớn ra đời, tổng sản lượng, năng suất tăng.

- Xã hội có sự biến đổi sâu sắc, hình thành các giai cấp mới.

+ Địa chủ: Là quan lại và nông dân giàu, có nhiều ruộng đất, vốn, có thế lực

về chính trị và kinh tế + Nông dân:

Nông dân tự canh: Có ít nhiều ruộng đất, họ có nghĩa vụ nộp thuế, đi lao dịch cho nhà nước.

Nông dân lĩnh canh: Không có ruộng phải xin ruộng của địa chủ để cày cấy và nộp hoa lợi (tá điền)

- Quan hệ phong kiến: Là

sự bốc lột địa tô của địa chủ đối với nông dân lĩnh canh.

2 Chế độ phong kiến thời Tần - Hán

một HS trả lời, các HS khác bổ sung cho bạn.

HS dựa vào những kiến thức đã học ở những

bài trước và dựa vào sơ đồ để trả lời

GV củng cố và giải thích thêm cho HS rõ:

- Trong xã hội Trung Quốc từ khi đồ sắt xuất

hiện, xã hội đã có sự phân hoá, hình thành hai

giai cấp mới địa chủ và nông dân lĩnh canh, từ

đây hình thành quan hệ sản xuất phong kiến, đó

là quan hệ bốc lột giữa địa chủ và nông dân lĩnh

canh thay thế cho quan hệ bốc lột quí tộc và nông

dân công xã.

- GV nêu câu hỏi: Nhà Tần - Hán được hình

thành như thế nào? Tại sao nhà Tần lại thống

nhất được Trung Quốc?

Cho HS đọc SGK, gọi một HS trả lời và các em

khác bổ sung.

GV củng cố và chốt ý: Trên lưu vực Hoàng Hà

và Trường Giang thời cổ đại có nhiều nước nhỏ

thường chiến tranh xâu xé thôn tính lẫn nhau làm

thành cục diện Xuân Thu- Chiến Quốc Đến thế

kỷ thứ IV - TCN, nhà Tần có tiềm lực kinh tế,

quân sự mạnh hơn đã lần lượt tiêu diệt các đối

thủ Đến năm 221 - TCN, đã thống nhất Trung

Quốc, vua Tần tự xưng là Tần Thuỷ Hoàng, chế

độ phong kiến Trung Quốc hình thành Nhà Tần

tồn tại được 15 năm sau đó bị cuộc khởi nghĩa

của Trần Thắng và Ngô Quảng làm cho sụp đổ.

- Năm 221 - TCN, nhà Tần

đã thống nhất Trung Quốc, vua Tần tự xưng là Tần Thuỷ Hoàng.

- Lưu Bang lập ra Nhà Hán 206 TCN - 220.

Đến đây chế độ phong kiến Trung Quốc đã được xác lập.

b Tổ chức bộ máy Nhà nước thời Tần - Hán:

- Ở TW: Hoàng đế có quyền lực tuyệt đối, bên dưới có thừa tướng, thái

úy cùng các quan văn, võ.

nước phong kiến và trả lời câu hỏi: Tổ chức bộ

máy Nhà nước phong kiến thời Tần - Hán ở TW

và địa phương như thế nào?

GV đặt câu hỏi: Hãy kể tên các cuộc khởi nghĩa

của nhân dân ta chống lại sự xâm lược của nhà

Tần, nhà Hán? (gợi ý: VD cuộc khởi nghĩa nhân

dân ta chống quân Tần TCN, cuộc khởi nghĩa

Hai Bà Trưng chống quân Hán năm 40, ).

Hoạt động 1: Làm việc theo nhóm

GV chia cả lớp làm 2 nhóm chính và giao nhiệm

vụ cho mỗi nhóm:

- Nhóm 1: Những thành tựu trên lĩnh vực tư

tưởng của chế độ phong kiến Trung Quốc?

- Nóm 2: Những thành tựu trên các lĩnh vực sử

học, văn học?

GV cho đại diện các nhóm trình bày, và bổ sung

cho nhau, sau đó GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Nho giáo giữ vai trò quan trọng trong

lĩnh vực tư tưởng Người khởi xướng Nho học là

Khổng Tử Từ thời Hán Nho giáo đã trở thành

công cụ thống trị về mặt tinh thần với quan niệm

về vua - tôi, cha - con, chồng - vợ, nhưng về sau

Nho giáo càng trở nên bảo thủ, lỗi thời và kìm

hãm sự phát triển của xã hội.

- Phật giáo cũng thịnh hành, nhất là thời Đường

Thời Đường vua Đường đã cử các nhà sư sang Ấn

Độ lấy kinh phật như cuộc hành trình đầy gian

nan vất vả của nhà sư Đường Huyền Trang,

- Ở địa phương: Quan tháI thú và huyện lệnh

(tuyển dụng quan lại chủ yếu là hình thứctiến cử)

- Chính sách xâm lược của nhà Tần - Hán: xâm lược các vùng xung quanh, xâm lược Triều Tiên và đất đai của người Việt cổ

3 Văn hóa Trung Quốc thời Tần - Hán

a Tư tưởng:

- Nho giáo giữ vai trò quan trọng trong hệ tư tưởng phong kiến là công cụ tinh thần bảo vệ chế độ phong kiến, về sau Nho giáo càng trở nên bảo thủ, lỗi thời và kìm hãm sự phát triển của

xã hội.

- Phật giáo cũng thịnh hành nhất là thời Đường.

Ho ng à đế

Các quan

v nă

Các quan võ

Các

ch cứ quan khác

+ Nhóm 2: Bắt đầu từ thời Tây Hán, sử học đã

trở thành lĩnh vực độc lập, người đặt nền móng là

Tư Mã Thiên với bộ Sử ký Đến giai đoạn từ Hán

đến Nam - Bắc triều có Hán thư của Ban Cố, Hậu

Hán thư của Phạm Việp

Văn học: Phú phát triển mạnh, ở thời Hán, Phú

là một thể loại văn học đặc biệt, với những nhà

sáng tác phú nổi tiếng thời Tây Hán là Giả Nghị,

Tư Mã Tương Như

b Sử học: Tư Mã Thiên

với bộ sử ký, Hán thư của Ban Cố, Hậu Hán thư của Phạm Việp

c Văn học:

+ Phú phát triển mạnh nhất với những nhà sáng tác phú nổi tiếng Tây Hán

là Giả Nghị, Tư Mã Tương Như

4 Sơ kết bài học

Hướng dẫn HS trả lời các câu hỏi: Sự hình thành chế độ phong kiến Trung Quốc? Chế độ phong kiến thời Tần - Hán? Những thành tựu văn hóa rực rỡ của Trung Quốc thời Tần - Hán?

5 Dặn dò, ra bài tập về nhà

- Học bài cũ, đọc trước bài mới.

- Trả lời câu hỏi và bài tập trong SGK.

6.Rút kinh nghiệm

BÀI 6 TRUNG QUỐC THỜI ĐƯỜNG – TỐNG

Ngày soạn: / / 2011 Tiết PP CT:

Ngày giảng:…/……/2011 Lớp:……

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Về kiến thức

Nắm được chính quyền phong kiến ở Trung Quốc tiếp tục được củng cố và hoàn thiện, đặt thêm các chức quan tại các vùng đất mới chiếm và biên cương Nhà Đường tiếp tục đẩy mạnh việc xâm chiếm các nước và mở rộng lãnh thổ.

- Hiểu rõ mối quan hệ giữa các giai cấp trong xã hội phong kiến.

- Thấy được dưới thời Đường thơ Đường phát triển, Phật giáo thịnh hành

2 Về tư tưởng, tình cảm

Giáo dục lòng tôn trọng những di sản văn hoá của các dân tộc Thái độ đúng, sai của các triều đại phong kiến, có ý thức bảo vệ độc lập dân tộc.

3 Về kỹ năng

- Rèn luyện HS phân tích đánh giá các sự kiện lịch sử

II THIẾT BỊ , TÀI LIỆU DẠY - HỌC

Bản đồ Trung Quốc.

Sưu tầm tranh ảnh về thời Đường.

II TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1.Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi 1: Nêu sự hình thành xã hội phong kiến Trung Quốc?

Câu hỏi 2: Trình bày bộ máy nhà nước dưới thời Tần - Hán?

2 Dẫn dắt vào bài mới

Dưới thời Đường chế độ phong kiến Trung Quốc phát triển đến đỉnh cao,

bộ máy nhà nước được hoàn thiện, kinh tế phát triển, lãnh thổ mở rộng, văn hóa phát triển Để tìm hiểu nguyên nhân và những biểu hiện của sự phát triển về mọi mặt của chế độ phong kiến dưới thời Đường, chúng ta cùng tìm hiểu nội dung bài học hôm.

3 Tổ chức các hoạt động trên lớp

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức học sinh cần nắm

Hoạt động 1: Hoạt động theo nhóm

- GV nêu câu hỏi cho từng nhóm:

+ Nhóm 1: Nhà Đường được thành lập như thế

nào? Kinh tế thời Đường so với các triều đại

trước? Nội dung của chính sách Quân điền?

+ Nhóm 2: Bộ máy Nhà nước thời Đường có gì

khác so với các triều đại trước?

+ Nhóm 3: Vì sao lại nổ ra các cuộc khởi nghĩa

nông dân vào cuối triều đại nhà Đường?

HS từng nhóm đọc SGK, tìm ý trả lời và thảo

luận với nhau.

Sau đó đại diện các nhóm lên trình bày, các

nhóm khác nghe và bổ sung.

- Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Sau nhà Hán, Trung Quốc lâm vào

tình trạng loạn lạc kéo dài, Lý Uyên cướp ngôi

nhà Tuỳ, lên ngôi hoàng đế lập ra nhà Đường

(618 - 907).

+ Nhóm 2: Bộ máy Nhà nước nhà Đường tiếp

tục được cũng cố từ TW đến địa phương làm

cho bộ máy cai trị phong kiến ngày càng hoàn

chỉnh Có thêm chức Tiết độ sứ Chọn quan lại

bên cạnh việc cử con em quan lại cai quản địa

phương còn có chế độ thi tuyển chọn người

làm quan.

- Nhà Đường tiếp tục chính sách xâm lược

láng giềng, mở rộng lãnh thổ Nhà Đường đã

từng đặt ách thống trị lên đất nước ta và đã bị

nhân dân ta vùng lên khởi nghĩa trong đó có

cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của của Mai Thúc

Loan (năm 722), chống lại sự đô hộ của nhà

Đường.

+ Nhóm 3: Cuối triều đại nhà Đường, mâu

thuẫn xã hội giữa nông dân với địa chủ quan

lại ngày càng gay gắt dẫn đến khởi nghĩa nông

dân và nhà Đường sụp đổ.

GV nhấn mạnh: Năm 874, nhà Đường bị lật

đổ Triệu Khuông Dẫn dẹp tan các thế lực đối

lập, lên ngôi vua, lập ra nhà Tống vào năm

960.

Hoạt động 1: Cá nhân

- GV nêu câu hỏi: Nhà Đường đã thực hiện

chính sách ruộng đất mới như thế nào? Nội

- Từng bước hoàn thiện chính

quyền từ TW xuống địa

- Mâu thuẫn xã hội dẫn đến khởi nghĩa nông dân thế kỷ X khiến cho nhà Đường sụp đổ.

2 Sự phát triển kinh tế và đời sống nhân dân

a Về kinh tế:

- Chính sách nhà nước về ruộng đất: thực hiện chính sách quân điền và chế độ tô - dung - điệu

4 Sơ kết bài học

GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu cầu HS neu lại sự hình thành xã hội phong kiến Trung Quốc, sự phát triển của chế độ phong kiến Trung Quốc qua các triều đại Đường - Tống.

Những thành tựu văn hóa tiêu biểu của Trung Quốc thời Đường - Tống?

5 Dặn dò và giáo bài tập

- Học bài cũ, làm bài tập trong SGK, đọc trước bài mới.

- Bài tập:

+ Triều đại nào chế độ phong kiến đạt đến đỉnh cao? Biểu hiện?

+ Những thành tựu văn hóa nào tiêu biểu nhất thời Đường – Tống?

6.Rút kinh nghiệm

Bài 7 TRUNG QUỐC THỜI MINH - THANH

Ngày soạn: / / 2011 Tiết PP CT:

- Nâng cao kĩ năng biết phân tích, đánh giá các sự kiện lịch sử.

II THIẾT BỊ , TÀI LIỆU DẠY - HỌC

Bản đồ Trung Quốc qua các thời kỳ.

Sưu tầm tranh ảnh về văn hóa, khoa học kỹ thuật, đồ sứ Trung Quốc.

II TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1.Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi 1: Triều đại nào chế độ phong kiến đạt đến đỉnh cao? Biểu hiện? Câu hỏi 2: Những thành tựu văn hóa nào tiêu biểu nhất thời Đường - Tống?

2 Dẫn dắt vào bài mới

Dưới thời Minh - Thanh, bộ máy chính quyền tiếp tục được củng cố, các bộ được hình thành, chính quyền Minh - Thanh đã thi hành nhiều biện pháp để khôi phục và phát triển kinh tế, cùng với đó là mầm móng của quan hệ tư bản chue nghĩa xuất hiện, văn hóa có nhiều thành tựu nổi bật Để tìm hiểu những nội dung trên chúng ta cùng vào học bài hôm nay.

3 Tổ chức các hoạt động trên lớp

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức học sinh

cần nắm Hoạt động tập thể và cá nhân

- GV nêu câu hỏi cho cả lớp: Nhà Minh, nhà

Thanh được thành lập như thế nào?

- HS tìm hiểu SGK và trả lời câu hỏi, gọi một HS

trả lời, HS khác bổ sung.

- GV nhận xét và chốt ý: Sau nhà Đường đến nhà

Tống, nhà Nguyên.

- Phong trào khởi nghĩa nông dân của Chu

Nguyên Chương đã thành lập nhà Minh (1368 -

1644).

- GV trình bày rõ: Ngay từ khi lên ngôi, Minh

Thái Tổ đã quan tâm đến xây dựng chế độ quân

chủ chuyên chế TW tập quyền (quyền lực ngày

càng tập trung vào tay vua, bỏ chức Thừa tướng,

Thái uý, giúp việc cho vua là 6 bộ, vua tập trung

mọi quyền hành trong tay, trực tiếp chỉ huy quân

đội).

- GV nêu câu hỏi: Tại sao nhà Minh với nền kinh

tế và chính trị thịnh đạt như vậy lại sụp đổ?

- Gọi HS trả lời và GV nhận xét phân tích cho HS

thấy: Cũng như các triều đại phong kiến trước

đó, cuối triều Minh ruộng đất ngày càng tập

trung vào tay giai cấp quí tộc, địa chủ còn nông

dân ngày càng cực khổ ruộng ít, sưu cao thuế

nặng cộng với phải đi lính phục vụ cho các cuộc

chiến tranh xâm lược, mở rộng lãnh thổ của các

triều vua, vì vậy mâu thuẫn giữa các nông dân

với địa chủ ngày càng gay gắt và cuộc khởi nghĩa

nông dân của Lý Tự Thành làm cho nhà Minh

sụp đổ.

Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân

- GV trình bày: Khởi nghĩa của Lý Tự Thành làm

cho nhà Minh sụp đổ, giữa lúc đó bộ tộc Mãn

1 Tình hình chính trị

a Nhà Minh:

- Nhà Minh thành lập (1638 - 1644), người sáng lập là Chu Nguyên Chương.

- Về bộ máy chính quyền:

Nhà nước phong kiến ngày càng tập quyền Quyền lực ngày càng tập trung trong tay nhà vua, bỏ Thừa tướng, Thái uý thay vào đó

là các bộ

- Về chính sách xâm lược:

Mở rộng bành trướng ra bên ngoài trong đó có sang xâm lược Đại Việt nhưng

đã thất bại nặng nề.

b Nhà Thanh:

- Nhà Thanh thành lập

Thanh ở phía Bắc Trung Quốc đã đánh bại Lý

Thanh khi vào Trung Quốc lập ra nhà Thanh và

thi hành chính sách áp bức dân tộc, bắt người

Trung Quốc ăn mặc và theo phong tục người

Mãn, mua chuộc địa chủ người Hán, giảm thuêa

cho nông dân nhưng mâu thuẫn dân tộc vẫn tăng

lên đến khởi nghĩa nông dân khắp nơi.

- Đối ngoại: Thi hành chính sách "Bế quan toả

cảng" trong bối cảnh bị sự nhòm ngó của tư bản

phương tây dẫn đến sự suy sụp của chế độ phong

kiến Cách mạng Tân Hợi năm 1911 đã làm cho

nhà Thanh sụp đổ.

Hoạt động 4: Làm việc cả lớp và nhóm

- Trước hết GV trình bày cho HS biết đến thời

Minh - Thanh, nông nghiệp có bước tiến bộ về kĩ

thuật canh tác, sản lượng lương thực tăng Tuy

nhiên, tình trạng chiếm đoạt ruộng đất của địa

chủ quí tộc vẫn gia tăng.

- GV đặt câu hỏi: Dưới thời Minh kinh tế Trung

Quốc có điểm gì mới so với các triều đại trước?

Biểu hiện?

- GV cho cả lớp thảo luận và gọi một HS trả lời,

các HS khác bổ sung cho bạn.

- GV nhận xét và chốt lại: Các vua Triều Minh đã

thi hành nhiều biện pháp nhằm khôi phục, phát

triển kinh tế Đầu thế kỷ XVI quan hệ sản xuất

TBCN đã xuất hiện ở Trung Quốc, biểu hiện

trong các ngành nông nghiệp, thủ công nghiệp,

thương nghiệp Các thành thị mọc lên nhiều và

rất phồn thịnh Bắc Kinh, Nam Kinh không chỉ

là trung tâm chính trị mà còn là trung tâm kinh

tế lớn.

- GV tổ chức cho HS đọc đoạn đoạn chữ nhỏ

trong SGK để thấy được những biểu hiện mầm

mống của kinh tế TBCN.

- GV nêu câu hỏi: Ngoại thương thời Minh Thanh

có bước phát triển như thế nào?

- HS suy nghĩ trả lời.

- GV nhận xét và chốt ý: Ngoại thương phát triển,

đã có thương nhân châu Âu đến Trung Quốc

1644 - 1911.

- Về bộ máy chính quyền:

Ra sức củng cố bộ máy chính quyền, áp bức dân tộc, mua chuộc địa chủ người Hán.

- Đối ngoại: Thi hành chính sách "bế quan tỏa cảng"

 Chế độ phong kiến nhà Thanh sụp đổ năm 1911.

2 Sự phát triển kinh tế

- Trong nông nghiệp có bước tiến bộ về kĩ thuật canh tác, sản lượng lương thực tăng

Từ thế kỷ XVI đã xuất hiện mầm mống kinh tế TBCN:

+ Thủ công nghiệp: xuất hiện công trường thủ công, quan hệ chủ - người làm thuê.

+ Thương nghiệp phát triển, thành thị mở rộng và phồn thịnh.

- Ngoại thương phát triển,

đã có thương nhân châu

Âu đến Trung Quốc buôn