tích lũy tháng 3- tuần 1-2

Tự ĐứcBách khoa to n th m Wikipedia àn thư mở Wikipedia ư mở Wikipedia ở Wikipedia Nguyễn Dực Tông Anh Hoàng đế Chân dung thông dụng của Hoàng đế Tự Đức Hoàng đế nhà Nguyễn Trị vì 1847 –

Tự Đức

Bách khoa to n th m Wikipedia àn thư mở Wikipedia ư mở Wikipedia ở Wikipedia

Nguyễn Dực Tông Anh Hoàng đế

Chân dung thông dụng của Hoàng đế Tự Đức

Hoàng đế nhà Nguyễn

Trị vì 1847 – 1883

Tiền nhiệm Thiệu Trị

Kế nhiệm Dục Đức

Vợ L Thiên Anh Ho ng h u V Th Duyên ệ Thiên Anh Hoàng hậu Vũ Thị Duyên àn thư mở Wikipedia ậu Vũ Thị Duyên ũ Thị Duyên ị Duyên

[ hiện]Hậu duệ

Tên thật

Nguyễn Phúc Hồng Nhậm

Niên hiệu

Tự Đức: 1847 - 1883

Thụy hiệu Thể thiên Hanh vận Chí thành Đạt hiếu Thể kiện Đôn nhân

Khiêm cung Minh lược Duệ văn Anh hoàng đế (憲祖翼宗世天 亨運至誠達孝體健敦仁謙恭明略睿文英皇帝)

Miếu hiệu Dực Tông (翼宗)

Triều đại Nhà Nguyễn

Hoàng gia caĐăng đàn cung

Thân phụ Thiệu Trị

Thân mẫu Phạm Thị Hằng (Hoàng Thái hậu Từ Dụ)

Sinh 22 tháng 9 năm 1829

Mất 19 tháng 7 , 1883 (53 tuổi)

Việt Nam

An táng Khiêm Lăng

Tôn giáo Nho giáo

Hoàng đế Tự Đức (chữ Hán: 嗣德; 22 tháng 9, 1829 – 19 tháng

Nguyễn, trị vì từ năm 1847 đến 1883 Ông là vị vua có thời gian trị vì lâu dài n 1883 Ông l v vua có th i gian tr vì lâu d i àn thư mở Wikipedia ị Duyên ời gian trị vì lâu dài ị Duyên àn thư mở Wikipedia

nh t c a nh Nguy n ất của nhà Nguyễn ủa nhà Nguyễn àn thư mở Wikipedia ễn.

Mục lục

[ ẩn ]

1 Thân thế

2 Cai trị

o 2.1 Thuế má

o 2.2 Quân đội

o 2.3 Các cuộc nổi loạn

 2.3.1 Quân Tam Đường

 2.3.2 Quân Châu Chấu

 2.3.3 Khởi nghĩa Lê Duy Phụng

 2.3.4 Hồng Bảo mưu giành ngôi

 2.3.5 Quân Chày Vôi

 2.3.6 Giặc Khách ở Bắc kỳ

o 2.4 Thương mại

o 2.5 Việc cấm đạo

3 Cuộc xâm lược của Pháp

4 Qua đời

5 Đời tư

o 5.1 Văn học

o 5.2 Vua có hiếu

o 5.3 Vợ

o 5.4 Con nuôi

6 Tham khảo

7 Chú thích

8 Xem thêm

9 Liên kết ngoài

[ sửa ]Thân thế

bà Phạm Thị Hằng[1] , sinh ngày 25 tháng 8 năm Kỷ Sửu, tức 22 tháng 9năm 1829

của vua cha Thiệu Trị Bấy giờ ông mới có 19 tuổi, nhưng học

[ sửa ]Thuế má

Thuế má trong nước dưới thời vua Tự Đức đại khái cũng giống

triệu nguyên, triều đình mới tìm cách lấy tiền, bèn cho một người

Nhà vua lại định lệ cho quyên từ 1.000 quan trở lên thì

[ sửa ]Quân đội

Bài chi tiết: Quân đội Nhà Nguyễn

[2]

Theo sách Những vấn đề lịch sử triều Nguyễn, thời Tự Đức,

công tác quốc phòng của nhà Nguyễn có sự tương phản rõ

hình quân đội sa sút là vấn đề tài chính Vũ khí và trang thiết

bị làm mới gần như không có Bộ binh được trang bị rất lạc hậu: 50 người mới có 5 khẩu súng, mỗi năm chỉ tập bắn 1

thậm chí không đủ khả năng để bảo vệ bờ biển chống hải tặc Việc giảng dạy binh pháp không còn chú trọng tới sách

vở phương Tây nữa mà quay trở lại với Binh thư yếu

không được quan tâm thỏa đáng, lương thực lại còn bị ăn

không hề vượt quá khuôn khổ của khoa quân sự phong kiến Việc không bắt kịp với thành tựu mới của khoa học phương

nhiều Vì vậy, khi quân Pháp xâm lược Việt Nam năm 1858,

[ sửa ]Các cuộc nổi loạn

Tự Đức là một vị vua chăm chỉ về việc trị dân, ngay từ năm

sứBình Định, Phú Yên, Khánh Hòa và Bình Thuận, Nguyễn Đăng Giai làm Kinh lược đại sứ Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh

sự làm ăn trong dân gian, có điều gì hay dở phải dâng sớ tâu

người tưởng nhớ đến tiền triều, nên chỉ những người muốn làm loạn, hoặc tự nhận là hậu duệ triều Hậu Lê, hoặc tìm một người giả nhận dòng dõi nhà Hậu Lê, rồi tôn lên làm

Bấy giờ, ở Trung Quốc có quân Thái Bình Thiên Quốc nổi

Thiên Quốc tràn sang Việt Nam cướp phá ở miền thượng

huyện Văn Giang trở thành bãi cát bỏ hoang, nhân dân đói khổ, nghề nghiệp không có, bở thế nên người đi làm giặc

[ sửa ]Quân Tam Đường

Thắng Đường, Đức Thắng Đường, tục gọi là giặc Tam

đường, quấy nhiễu ở mặt Thái Nguyên Vua Tự Đức

sai Nguyễn Đăng Giai ra kinh lược ở Bắc kỳ Giai đã dùng cách khôn khéo dụ được quân nổi loạn về hàng Bởi vậy

[ sửa ]Quân Châu Chấu

bức chí, từ quan lui về dạy học, rồi theo nhóm người ấy

Tây, Nam Định nhưng sau đó thì bị quân triều đình đánh tan

Theo Thư mục chính biên thì Cao Bá Quát bị bắn chết trong một

phó Lãnh binh tỉnh Sơn Tây là Lê Thuận đánh bắt được và đem

Bởi vì tháng 5 ấy ở tỉnh Bắc Ninh và Sơn Tây có nhiều châu

Sau khi Cao Bá Quát chết, Lê Duy Cự còn quấy rối đến mấy

Khởi nghĩa Lê Duy Phụng

Phụng lãnh đạo chống triều đình nhà Nguyễn ờ vùng ven

Hồng Bảo mưu giành ngôi

Theo lẽ thường, sau khi vua Thiệu Trị qua đời, ngôi vua sẽ được

1854) Thế nhưng, khi vua Thiệu Trị mất, liền ngày ấy, các

hoàng thân và các quan văn võ họp tại điện Cần Chánh để

tuyên đọc di chiếu, theo đó hoàng tử thứ hai là Phúc Tuy công Nguyễn Phúc Hồng Nhậm được lập lên ngôi Hồng Nhậm khóc lạy lãnh mạng Di chiếu đọc chưa dứt, An Phong công (Hồng Bảo) phẫn uất thổ huyết hơn một đấu, nằm vật ngã giữa điện đình Lúc làm lễ đăng quang, mấy người phải đỡ ông dậy, nghi

lễ mới hoàn tất.[9]

Lý do Hồng Bảo bị phế truất, sử nhà Nguyễn chép lời trăng trối

Quế,[10] Võ Văn Giải, Nguyễn Tri Phương v Lâm Duy Ti p: àn thư mở Wikipedia ến 1883 Ông là vị vua có thời gian trị vì lâu dài

“ Trong các con ta, Hồng Bảo tuy lớn, nhưng vì thứ xuất,

ngu độn ít học, chỉ ham chơi, không thể nối nghiệp lớn được Hoàng tử thứ hai là Hồng Nhậm thông mẫn, ham học, rất giống ta, đáng nối ngôi vua Hôm qua ta đã phê vào di chiếu để trong long đồng Các ngươi phải kính noi

Dù vậy, Hồng Bảo không tin đây là ý của vua cha mà là

do Trương Đăng Quế bày mưu, nên quyết chí báo thù

Quân Chày Vôi

của Hoa Kỳ vào cửa Đà Nẵng có quốc thư xin thông thương nhưng nhà vua không tiếp nhận

dân Pháp chiếm đóng, việc ngoại giao giữa triều đình với các nước phương Tây khó khăn, Tự Đức mới thay đổi chính sách,

giao thiệp với người nước ngoài nhưng không có kết quả vì những người được ủy thác vào các việc này không được học

Việc cấm đạo

Sau khi lên ngôi, m t trong nh ng tuyên cáo c a T ột trong những tuyên cáo của Tự Đức có ghi: ững tuyên cáo của Tự Đức có ghi: ủa nhà Nguyễn ự Đức có ghi: Đức có ghi: c có ghi:

“ Đạo Chúa hiển nhiên là trái với tự nhiên, bởi nó

không tôn trọng các tổ tiên đã khuất Các thầy giảng đạo gốc Âu Châu, là các kẻ đáng tội nhất,

sẽ bị ném ra biển, với đá cột quanh cổ, và một phần thưởng ba mươi nén bạc sẽ được trao cho bất cứ ai bắt được một người trong họ Các thầy giảng gốc Việt Nam ít tội hơn, và trước tiên sẽ bị tra tấn để xem họ có sẽ từ bỏ những sai lầm của mình hay không Nếu từ chối, họ sẽ in dấu trên mặt và đày đi đến những vùng rừng thiêng nước

Ba năm sau đó, năm 1851, sự khoan dung này dành cho các

linh mục bản xứ đột nhiên bị bãi bõ Từ đó về sau: “hoặc là họ

phải chà đạp lên thánh giá, nếu không sẽ chém làm hai ở ngang lưng.” (trảm yêu) Trong năm đó và năm kế tiếp, bốn vị giáo

sông hay ra biển Báo chí Công Giáo tại Pháp kêu la trong sự kinh hoàng, và sự khích động đã thu nhận được một cảm tình viên nơi Hoàng Hậu Pháp Eugenie, nhất là khi trong số các nạn

“ “Sức đã không đủ giữ nước mà cứ làm điều tàn

ác Đã không cho người ngoại quốc vào buôn bán, lại đem làm tội những người đi giảng đạo

Bởi thế nước Pháp và nước I Pha Nho mới nhân

Thiên Chúa Không được trả lời, quân Pháp bắn phá các đồn lũy rồi bỏ đi Có giám mục Pellerin trốn được lên tàu, về Pháp thuật

áp dã man ở Việt Nam Pellerin nói rằng chỉ cần có loạn là các tín đồ Thiên Chúa giáo sẽ nổi lên đánh giúp Cùng sự tác động của Hoàng hậu Pháp Eugénie, một người rất sùng đạo, Hoàng

Cuộc xâm lược của Pháp

Trung tướng Pháp Charles Rigault de Genouilly

Năm 1858, trung tướng Pháp là Charles Rigault de

cửa Đà Nẵng bắn phá rồi hạ thành An Hải và Tôn Hải

Dù chỉ đồn trú ở Đà Nẵng, các binh sĩ ngoại quốc đã bị khuất phục với các con số đáng sợ vì mắc bệnh dịch tả, kiết lỵ, và các chứng bịnh nhiệt đới khác, và một cuộc tiến quân trên nội địa bằng đường bộ hoàn toàn là điều không thực hiện được

chạy ở tầm nước nông mới lưu thông được, và kém may mắn thay một số tàu chiến loại nhỏ được sản xuất đặc biệt tại Pháp cho chiến dịch Việt Nam lại bị phái sang Hồ Lake Garda để dùng chống lại người Áo trong một cuộc chiến nổ ra tại miền Bắc

tỏ là không đạt được một mục đích gì cả Nhưng bọn họ còn có

Đà Nẵng đánh đồn Phúc Ninh, quân của Nguyễn Tri

Phương thua phải rút về giữ đồn Nại Hiên và Liên Trì

thay Thiếu tướng Page đề nghị việc giảng hoà, chỉ xin được tự

do giảng đạo Thiên Chúa và được buôn bán với Việt Nam

Giản và Lâm Duy Hiệp vào Nam giảng hoà với Pháp ngày 9

khoản có những khoản như sau:

Hình chụp quan đại thần Phan Thanh Giản năm 1863 tại Paris , Pháp

Việt Nam phải để cho giáo sĩ Thiên Chúa Giáo người Pháp và người Tây Ban Nha được tự do giảng đạo và để dân gian được

tự do theo đạo

Hoà, Gia Định và Định Tường và phải để cho chiến thuyền của

và phái Phan Thanh Giản vào trấn giữ ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ

thế chống không nổi nên bảo các quan nộp thành trì cho bớt đổ

máu rồi uống thuốc độc tự vẫn Toàn đất Nam Kỳ thuộc về

Pháp

Năm Quý Dậu 1873, thiếu tướng Dupré sai trung úy hải

Pháp bắt, ông không cho băng bó và nhịn ăn đến chết Trong 20 ngày, Việt Nam mất bốn tỉnh là Hà Nội, Nam Định, Ninh Bình, Hải Dương

triều đình Huế, vua Tự Đức phong cho chức Đề đốc để phụ đánh quân Pháp Lưu Vĩnh Phúc đem quân ra đánh thành Hà Nội Francis Garnier đem quân ra nghênh thì bị phục kích chết

ở cầu Giấy Paris biết chuyện nên triệu thiếu tướng Dupré về

Huế công nhận cả miền Nam là thuộc về Pháp và Pháp cũng bồi thường lại cho Việt Nam bằng tàu bè và súng ống

Huế nói rằng vua ngu tối, bất lực, đất nước loạn ly, Pháp phải trấn an miền Bắc để bảo vệ quyền lợi của dân Pháp Một mặt Le Myre de Vilers gửi đại tá hải quân Henri Rivière ra Hà Nội, đưa

8 giờ sáng thì quân Pháp tấn công, 11 giờ thành đổ, ông Hoàng Diệu treo cổ tự tử

Khâm sai Pháp ở Huế là Rheinart sang thương thuyết, trong đó đòi nước Việt Nam phải nhận nước Pháp bảo hộ và nhường thành thị Hà Nội cho Pháp Triều đình cho người sang cầu cứu Trung Quốc Triều đình nhà Thanh được dịp bèn gởi quân qua

giao tranh Đại tá Henri Rivière bị quân

Cờ Đen giết tại cầu Giấy

Sau cái chết của vua Tự Đức, các vị

Đức, Hiệp Hòa ngày 20 tháng 08 năm

1883 Pháp tấn công vào cửa biển Thuận An, một hiệp ước được ký kết Hiệp ước Quý Mùi 1883 với nội dung là xác nhận quyền bảo hộ dài của

Nhà bia trong lăng Tự Đức

vua được đưa vào thờ trong Thế Miếu và có Miếu hiệu Dực

Tông Anh Hoàng đế Lăng vua Tự Đức hiệu Khiêm Lăng, tại

Một điều rất đáng chú ý ở Khiêm Lăng là tấm bia ở Bi đình nặng trên 20 tấn do Tự Đức tự dựng cho mình Thông thường, con

phải dựng văn bia cho cha nhưng vì Tự Đức không có con ruột

Đời tư

Nguyễn Dực Tông được đánh giá là một vị vua tốt Ông chăm chỉ xem xét việc triều chính và không hề trễ nãi, được các quan

vàng mà nhỏ, và mặc áo vàng, khi có tuổi thì ông hay mặc quần

]Văn học

cao Nho học Ông chăm về việc khoa bảng, sửa sang việc thi cử

tài văn học ra làm quan

Tự Đức là người ham học, hiểu biết nhiều và đặc biệt yêu thích

vịnh, vịnh hàng trăm nhân vật trong lịch sử Việt Nam Ngoài ra,

điển hình như Luận Ngữ diễn ca, Thập điều, Tự học diễn ca

giao thiệp với nhà văn, học giả đương thời

ông tự phê nhiều lời bình luận

tuồng lớn Vạn bửu trình tường, Quần phương hiến thụy.

Vua có hiếu

Tự Đức được người đời ca tụng là một ông vua có hiếu Lệ thường cứ ngày chẵn thì chầu cung, ngày lẻ thì ngự triều: trong một tháng chầu cung 15 lần và ngự triều cũng 15 lần, trừ khi đi vắng và lâm bệnh Trong suốt 36 năm thường vẫn như thế,

Dù làm vua, Tự Đức luôn kính cẩn vâng lời mẹ dạy Ông đã ghi

chép những lời răn của mẹ vào một cuốn sách, đặt tên là Từ

huấn lục Thậm chí, có lần do mải mê đi săn về cung hơi muộn,

thấy mình phạm lỗi nên ông nằm ra, đặt chiếc roi lên mâm son

Trích đoạn cải lương Tự Đức dâng roi - thể hiện tấm lòng có hiếu của ông với Từ Dụ - màn trình diễn cải lương trên chợ nổi tại lễ hội ẩm thực thế giới 2010

Vợ

Thiên Anh hoàng hậu (tước hiệu được phong sau khi mất) húy

hiệu Khiêm Thọ Lăng, bên phía tả Khiêm Lăng, tại làng Dương

Con nuôi

nhận ba người cháu làm con nuôi:

Hoàng trưởng tử Nguyễn Phúc Ưng Ái (1869 đổi thành Ưng

vua Đồng Khánh