Sinh học toán Lai

Tương tác át chế C.Tương tác b trổ ợB... ABCD, ABcD, AbCD, AbcD C... Aa AaBb AaBbCc ...

TÌM HI U CÁC B Ể ƯỚ C GI I NHANH M T BÀI TOÁN V LAI 1, 2 HAY Ả Ộ Ề NHI U C P TÍNH TR NG T Ề Ặ Ạ ƯƠ NG PH N, S TU NG TÁC GI A Ả Ự Ơ Ữ

CÁC GEN KHÔNG ALEN

Vi c nh n d ng các quy lu t di truy n là v n đ quy t đ nh cho vi c gi iệ ậ ạ ậ ề ấ ề ế ị ệ ả nhanh v các bài toán lai Đ nh n d ng các quy lu t di truy n ph i d a vào cácề ể ậ ạ ậ ề ả ự

đi u ki n c th c a bài toán.ề ệ ụ ể ủ

+ Đ i v i các bài toán lai v 1, 2 ho c nhi u c p tính tr ng phân ly đ c l pố ớ ề ặ ề ặ ạ ộ ậ thì ta d a vào:ự

- Các đi u ki n v tính tr ng gen quy đ nhề ệ ề ạ ị

- K t qu c a phép lai đ xác đ nhế ả ủ ể ị

+ Đ i v i bài toán v tố ớ ề ương tác gi a các gen không allen thì ta d a vào:ữ ự

- D a vào các đi u ki n v phép laiự ề ệ ề

- K t qu phân tích đ i con qua các phép laiế ả ờ

I.Cách nh n d ng quy lu t di truy n: ậ ạ ậ ề

1 Tr ườ ng h p bài toán đã xác đ nh t l phân ly ki u hình đ i con: ợ ị ỷ ệ ể ở ờ

1.1 D a vào k t qu phân ly ki u hình c a đ i con: ự ế ả ể ủ ờ

1.1.1 Khi lai 1 tính tr ng: ạ

Tìm t l phân tích v KH th h con đ i v i lo i tính tr ng đ t đóỉ ệ ề ở ế ệ ố ớ ạ ạ ể ừ xác đ nh quy lu t di truy n chi ph i.ị ậ ề ố

+ 3:1 là quy lu t di truy n phân tích tr i l n hoàn toàn.ậ ề ộ ặ

+ 1:2:1 là quy lu t di truy n phân tích tr i không hoàn toàn (xu t hi n tínhậ ề ộ ấ ệ

tr ng trung gian do gen n m trên NST thạ ằ ường ho c gi i tính.ặ ớ

+ 1:1 ho c 2:1 t l c a gen gây ch t.ặ ỉ ệ ủ ế

+ 9:3:3:1 ho c 9:6:1 ho c 9:7 là tính tr ng di truy n theo tặ ặ ạ ề ương tác b tr ổ ợ + 12:3:1 ho c 13:3 là tính tr ng di truy n theo quy lu t tặ ạ ề ậ ương tác át chế

tr i.ộ

+ 9:3:4 là tương tác át ch do gen l n.ế ặ

+ 15:1 là tương tác c ng g p ki u không tích lũy các gen tr i.ộ ộ ể ộ

1.1.2 Khi lai 2 hay nhi u c p tính tr ng: ề ặ ạ

+ Tìm t l phân tích v ki u hình th h con đ i v i m i lo i tínhỉ ệ ề ể ở ế ệ ố ớ ỗ ạ

tr ng.ạ

+ Nhân t l KH riêng r c a lo i tính tr ng này v i t l KH riêng c aỉ ệ ẽ ủ ạ ạ ớ ỉ ệ ủ

lo i tính tr ng kia ạ ạ

N u th y k t qu tính đế ấ ế ả ược phù h p v i k t qu phép lai thì có th k tợ ớ ế ả ể ế

lu n 2 c p gen quy đ nh 2 lo i tính tr ng đó n m trên 2 c p NST khác nhau, diậ ặ ị ạ ạ ằ ặ truy n theo đ nh lu t phân li đ c l p c a Menden (tr t l 1:1 nhân v i nhau).ề ị ậ ộ ậ ủ ừ ỉ ệ ớ

Ví dụ: Cho lai hai th cà chua: qu đ -thân cao v i qu đ -thân th p thu ứ ả ỏ ớ ả ỏ ấ

đ ượ c 37.5% qu đ -thân cao: 37.5% qu đ -thân th p: 12.5% qu vàng-thân ả ỏ ả ỏ ấ ả cao: 12.5% qu vàng-thân th p Bi t r ng m i tính tr ng do 1 gen quy đ nh ả ấ ế ằ ỗ ạ ị

Gi i:ả + Xét riêng t ng tính tr ng th h con:ừ ạ ở ế ệ

( 37,5% + 37,5% ) đ : ( 12,5% + 12,5% ) vàng = 3 đ : 1 vàng ỏ ỏ

( 37,5% + 12,5% ) cao : ( 37,5 % + 12,5% ) th p = 1 cao : 1 th pấ ấ

+ Nhân 2 t l này ( 3 đ : 1 vàng ) ( 1 cao : 1 th p ) = 3 đ -cao : 3 đ -th pỉ ệ ỏ ấ ỏ ỏ ấ : 1 vàng-cao : 1 vàng-th p, phù h p v i phép lai trong đ bài V y 2 c p gen quyấ ợ ớ ề ậ ặ

đ nh 2 tính tr ng n m trên 2 c p NST khác nhau.ị ạ ằ ặ

1.2 D a vào k t qu phân ly ki u hình trong phép lai phân tích: ự ế ả ể

D a vào k t qu c a phép lai đ xác đ nh t l và lo i giao t sinh ra c aự ế ả ủ ể ị ỷ ệ ạ ử ủ các cá th c n tìm.ể ầ

+ N u t l KH 1:1 thì đó là s di truy n 1 tính tr ng do 1 gen chi ph iế ỉ ệ ự ề ạ ố + N u t l KH 3:1 thì đế ỉ ệ ược di truy n theo quy lu t tề ậ ương tác gen, trong tính tr ng có 2 ki u hình.ạ ể

- Tương tác b tr 9:7ổ ợ

- Tương tác át ch 13:3ế

- Tương tác c ng g p 15:1ộ ộ

+ N u có t l KH 1:2:1 thì tính tr ng đế ỉ ệ ạ ược di truy n theo quy lu t tề ậ ươ ng tác gen trong trường h p tính tr ng có 3 ki u hình.ợ ạ ể

- Tương tác b tr 9:6:1ổ ợ

- Tương tác át ch l n 9:3:4ế ặ

- Tương tác át ch tr i 12:3:1ế ộ

+ T l KH 1:1:1:1 là s di truy n tỉ ệ ự ề ương tác b tr 1 tính tr ng có 4 ki uổ ợ ạ ể hình 9:3:3:1 ho c là lai 2 c p tính tr ng tuân theo đ nh lu t phân ly đ c l p có tặ ặ ạ ị ậ ộ ậ ỉ

l ki u hình là 9:3:3:1.ệ ể

2.N u đ bài không xác đ nh t l phân li ki u hình c a đ i con mà ch ế ề ị ỷ ệ ể ủ ờ ỉ cho bi t 1 ki u hình nào đó con lai ế ể ở

+ Khi lai 1 c p tính tr ng, t l 1 ki u hình đặ ạ ỉ ệ ể ược bi t b ng ho c là b i sế ằ ặ ộ ố

c a 25% (hay ủ

4

1

)

+ Khi lai 2 c p tính tr ng mà t l 1 ki u hình đặ ạ ỉ ệ ể ược bi t b ng ho c là b iế ằ ặ ộ

s c a 6.25% (hay ố ủ

16

1

), hay khi lai n c p tính tr ng mà t t l c a KH đã bi tặ ạ ừ ỉ ệ ủ ế cho phép xác đ nh đị ượ ố ạc s lo i giao t c a b (ho c m ) có t l b ng nhau vàử ủ ố ặ ẹ ỉ ệ ằ

b ng 25% ho c là ằ ặ ướ ố ủc s c a 25%

Đó là các bài toán thu c đ nh lu t Menden.ộ ị ậ

Ví d : ụ Cho lai 2 cây đ u thu n ch ng khác nhau 2 c p tính tr ng t ậ ầ ủ ặ ạ ươ ng

ph n, F ả 1 thu đ ượ c toàn b cây thân cao - hoa đ Cho F ộ ỏ 1 t p giao F ạ 2 thu đ ượ c

16000 cây trong đó có 9000 cây thân cao - hoa đ Hai c p tính tr ng trên b chi ỏ ặ ạ ị

ph i b i quy lu t di truy n ố ở ậ ề

A Tương tác át chế C.Tương tác b trổ ợ

B Phân li đ c l pộ ậ D Tương tác c ng g pộ ộ

Gi i:ả

T l cây cao- đ thu đỉ ệ ỏ ượ ở ế ệc th h F2 là

16000

9000

= 16

9

= 56.25% là b i sộ ố

c a 6.25% ủ

Đó là bài toán thu c đ nh lu t Mendenộ ị ậ

=> Ch n đáp án Bọ

3.Tính tr ng do 1 hay 2 gen quy đ nh? Xác đ nh ki u gen t ạ ị ị ể ươ ng ng c a c ứ ủ ơ

th lai: ể

Tùy vào s t h p đ i con c a t ng phép lai và tính tr i l n hoàn toànố ổ ợ ở ờ ủ ừ ộ ặ hay không hoàn toàn th h lai ở ế ệ

+ Phép lai hai cá th d h p (thể ị ợ ường là cho F1 giao ph i v i nhau) cho số ớ ố

t h p không quá 4 thì thổ ợ ường do 1 gen quy đ nh; s t h p h n 4 nh ng khôngị ố ổ ợ ơ ư quá 16 thường do 2 gen quy đ nh.ị

* Ví dụ Khi lai F1 d h p đị ợ ược F2 phân ly t l 11: 2: 2: 1 (t ng có 16 tỉ ệ ổ ổ

h p) thì ch c ch n không ph i là 1 gen quy đ nh.ợ ắ ắ ả ị

+ Phép lai phân tích F1: n u cho s t h p không quá 4 nh ng không ph iế ố ổ ợ ư ả 1:1, lúc này l i do 2 gen quy đ nh ạ ị

* Ví dụ Khi lai phân tích được 3 đ : 1 xanh (4 t h p) thì cũng ch c ch nỏ ổ ợ ắ ắ không ph i là 1 gen.ả

+ Lai F1 v i 1 cá th b t kì: s t h p t i đa khi lai hai cá th d h p v iớ ể ấ ố ổ ợ ố ể ị ợ ớ nhau, t đó có th lo i tr các kh năng không đúng.ừ ể ạ ừ ả

*Ví dụ Khi lai hai cá th b t kì v tính tr ng A mà cho con t i 8 t h p thìể ấ ề ạ ớ ổ ợ

ch c ch n tính tr ng do 2 gen quy đ nh, trong đó 1 cá th d h p c 2 gen, 1 cáắ ắ ạ ị ể ị ợ ả

th d h p 1 gen (thể ị ợ ường là d h p và đ ng h p l n gen còn l i) ị ợ ồ ợ ặ ạ

4 Gen này có gây ch t không? ế

D u hi u c a ki u này là s t h p đ i con không ch n, có th là 3,ấ ệ ủ ể ố ổ ợ ở ờ ẵ ể 7, thay vì 4, 8 Đây là 1 d u hi u ít g p nh ng v n ph i nghĩ đ n.ấ ệ ặ ư ẫ ả ế

N u đ i con phân ly t l đ c bi t VD 2:1 thì g n nh có th ch c ch nế ờ ỉ ệ ặ ệ ầ ư ể ắ ắ

là gen gây ch t, và thế ường là gây ch t tr ng thái đ ng h p tr i.ế ở ạ ồ ợ ộ

5 Các tr ườ ng h p riêng: ợ

+ D a vào k t qu phân li ki u hình c a F1 lai v i c th khác c n chúự ế ả ể ủ ớ ơ ể ầ

ý nh ng t l đ c bi t sau đây: 7:1; 4:3:1; 6:1:1; 5:3 đây là t l c a tính tr ngữ ỉ ệ ặ ệ ỉ ệ ủ ạ

n y sinh do tả ương tác gen, tùy t ng trừ ường h p c th mà xác đ nh chính xácợ ụ ể ị tính tr ng đạ ược xét, di truy n theo quy lu t di truy n nào.ề ậ ề

+ Trường h p đ ng tr i d a vào đi u ki n nh : 1 tính tr ng đợ ồ ộ ự ề ệ ư ạ ược qui

đ nh b i 1 c p gen có 3 alen, Iị ở ặ A = IB > IO S ki u gen t i đa là 6, s ki u hình t iố ể ố ố ể ố

đa là 4

Ví d : ụ Màu lông c a m t loài cú mèo ch u s ki m soát c a dãy đa allen ủ ộ ị ự ể ủ

x p theo th t tính tr i gi m d n là: R ế ứ ự ộ ả ầ 1 (lông đ ) > R ỏ 2 (lông đen) > R 3 (lông xám) Hãy xác đ nh Ki u gen c a cú lông đ , lông đen và lông xám ị ể ủ ỏ

Gi i:ả Dãy đa allen x p theo th t tính tr i gi m d n là: Rế ứ ự ộ ả ầ 1 (lông đ ) > Rỏ 2 (lông đen) > R3 (lông xám)

KG c a cú lông đ có th là: Rủ ỏ ể 1R1; R1R2; R1R3

KG c a cú lông đen có th là: Rủ ể 2R2; R2R3

KG c a cú lông xám có th là: Rủ ể 3R3

II Ph ươ ng pháp gi i bài t p: ả ậ

Tùy t ng yêu c u c a bài toán mà ta có các phừ ầ ủ ương pháp gi i khác nhau.ả

1 Trong phép lai 1, 2 hay nhi u c p tính tr ng t ề ặ ạ ươ ng ph n: ả thường g p 2ặ

d ng chínhạ

- D ng toán thu n: cho bi t tính tr ng (hay gen) tr i, l n t đó tìm t lạ ậ ế ạ ộ ặ ừ ỷ ệ phân tích đ i sauờ

- D ng toán ngh ch: cho bi t k t qu đ i con t đó tìm ki u gen c a bạ ị ế ế ả ờ ừ ể ủ ố mẹ

1.1.Tính s lo i và thành ph n gen giao t : ố ạ ầ ử

1.1.1 S lo i giao t : ố ạ ử Tùy thu c vào s c p gen d h p trong ki u genộ ố ặ ị ợ ể

+ Trong KG có 1 c p gen d h p ặ ị ợ  21 lo i giao tạ ử

+ Trong KG có 2 c p gen d h p ặ ị ợ  22 lo i giao tạ ử

+ Trong KG có 3 c p gen d h p ặ ị ợ  23 lo i giao t ạ ử

V y trong KG có n c p gen d h p ậ ặ ị ợ  2n lo i giao tạ ử

Ví d : ụ Ki u gen AaBbCcDd có kh năng t o ra bao nhiêu lo i giao t ? ể ả ạ ạ ử

Ta xét ki u gen trên có 4 c p gen d h p, v y s lo i giao t là 2ở ể ặ ị ợ ậ ố ạ ử n=24=16

1.1.2.Thành ph n gen (KG) c a giao t ầ ủ ử

Trong t bào (2n) c a c th gen t n t i thành t ng c p tế ủ ơ ể ồ ạ ừ ặ ương đ ng, cònồ trong giao t (n) ch còn mang 1 gen trong c p.ử ỉ ặ

+ Đ i v i c p gen đ ng h p AA (ho c aa): cho 1 lo i giao t A (ho c 1ố ớ ặ ồ ợ ặ ạ ử ặ

lo i giao t a)ạ ử

+ Đ i v i c p gen d h p Aa: cho 2 lo i giao t v i t l b ng nhau g mố ớ ặ ị ợ ạ ử ớ ỉ ệ ằ ồ giao t A và giao t aử ử

+ Suy lu n tậ ương t đ i v i nhi u c p c p gen d h p n m trên các c pự ố ớ ề ặ ặ ị ợ ằ ặ NST khác nhau, thành ph n ki u gen c a các lo i giao t đầ ể ủ ạ ử ược ghi theo s đơ ồ phân nhánh (s đ Auerbac) ho c b ng cách nhân đ i s ơ ồ ặ ằ ạ ố

Ví d : ụ Cho bi t thành ph n gen m i lo i giao t c a ki u gen ế ầ ỗ ạ ử ủ ể sau:AaBBDdee

Ta có s đ sau:ơ ồ

KG c a giao t là ủ ử :ABDE Abde aBDe aBde

Ví d : ụ Trong đi u ki n gi m phân bình th ề ệ ả ườ ng, c th AaBbCcDD sinh ơ ể

ra các lo i giao t nào? ạ ử

A ABCD và abcD

B ABCD, ABcD, AbCD, AbcD

C ABCD, AbcD, aBCD, AbcD, abCD, AbCd, abcD, AbcD

D ABCD, AbcD, AbCD, AbcD, aBCD, abCD, abcD, AbcD

Gi i:ả

KG đang xét d h p 3 c p allen => s giao t có th t o ra là 2ị ợ ặ ố ử ể ạ 3=8

Và không ch a gen l n d.ứ ặ

Ch n đáp án Dọ

1.2.Tính s ki u t h p, ki u gen, ki u hình và các t l phân li đ i con ố ể ổ ợ ể ể ỉ ệ ở ờ

(d ng toán thu n) ạ ậ

1.2.1 S ki u t h p: ố ể ổ ợ

M i lo i giao t đ c t h p t do v i các lo i giao t cái t o thành nhi uỗ ạ ử ự ổ ợ ự ớ ạ ử ạ ề

ki u t h p trong các h p t Vì v y s ki u t h p gi a các lo i giao t đ cể ổ ợ ợ ử ậ ố ể ổ ợ ữ ạ ử ự

và cái là:

S ki u t h p = s lo i giao t đ c x s lo i giao t cáiố ể ổ ợ ố ạ ử ự ố ạ ử

Ki u t h p khác nhau nh ng có th đ a đ n ki u gen gi ng nhauể ổ ợ ư ể ư ế ể ố

=> s KG ố ≤ s ki u t h pố ể ổ ợ

Ví d : ụ N u cây m có 3 c p gen d h p, 3 c p gen đ ng h p, cây b có 2 ế ẹ ặ ị ợ ặ ồ ợ ố

c p gen d h p, 4 c p gen đ ng h p l n ặ ị ợ ặ ồ ợ ặ

S ki u t h p giao t đ i F ố ể ổ ợ ử ờ 1 là:

Gi i:ả + Cây m có 3 c p gen d h p => có 2ẹ ặ ị ợ 3 lo i giao tạ ử

+ Cây b có 2 c p gen d h p => có 2ố ặ ị ợ 2 lo i giao tạ ử

=> S ki u t h p giao t đ i Fố ể ổ ợ ử ờ 1 là 23 x 22 = 32

Ch n đáp án Bọ

1.2.2 S ki u gen, ki u hình đ i con : ố ể ể ở ờ

S di truy n c a các c p gen là đ c l p v i nhau, vì v y s t h p t doự ề ủ ặ ộ ậ ớ ậ ự ổ ợ ự

gi a các c p gen cũng nh gi a các c p tính tr ng Vì v y, k t qu v ki u genữ ặ ư ữ ặ ạ ậ ế ả ề ể cũng nh v ki u hình đ i con đư ề ể ở ờ ược xác đ nh:ị

+ T l ki u gen chung c a nhi u c p gen = Tích các t l ki u gen riêng lỉ ệ ể ủ ề ặ ỉ ệ ể ẻ

c a m i c p gen.ủ ỗ ặ

S ki u gen tính chung = ố ể Tích s các ki u gen riêng c a m i c p genố ể ủ ỗ ặ

+ T l ki u hình chung c a nhi u c p tính tr ng = Tích các t l ki u hìnhỉ ệ ể ủ ề ặ ạ ỉ ệ ể riêng l c a m i c p tính tr ng.ẻ ủ ỗ ặ ạ

S ki u hình tính chung = ố ể Tích s ki u hình riêng c a m i c p tínhố ể ủ ỗ ặ

tr ngạ

Ví d 1 ụ : Cho gi thuy t sau: ả ế

A: h t vàng ạ a: h t xanh ạ B: h t tr n ạ ơ b: h t nhăn ạ D: thân cao d: thân th p ấ Các c p gen này di truy n đ c l p nhau Ng ặ ề ộ ậ ườ i ta ti n hành phép lai gi a 2 cá ế ữ

th có ki u gen: AabbDd lai v i AaBbdd ể ể ớ

Xác đ nh s ki u gen và s ki u hình chung c a con lai ị ố ể ố ể ủ

Gi i:ả

Ta xét các phép lai đ c l p :ộ ậ

Ki u genể ki u hìnhể

Aa x Aa =AA: 2Aa: aa 3 vàng: 1 xanh

Bb x bb = Bb: bb 1 tr n: 1 nhănơ

Dd x dd = Dd: dd 1 cao: 1 th pấ

V y:ậ

S t h p 1 c p gen d h p Aa cho ra 3 KG (Aa x Aa =1AA: 2Aa: 1aa )ự ổ ợ ặ ị ợ

S t h p 2 c p gen 1 bên d h p bên kia đ ng h p cho ra 2 KGự ổ ợ ặ ị ợ ồ ợ

(Bb x bb = 1Bb : 1bb; Dd x dd = 1Dd : 1dd)

T l KG chung là: (1AA : 2Aa : 1aa)(1Bb : 1bb)(1Dd : 1dd)ỉ ệ

= AABbDd ; AABbdd ; AAbbDd ; Aabbdd

S ki u gen tính chung: 3.2.2 = 12ố ể

L p lu n tậ ậ ương t : ự

S t h p 1 c p gen d h p Aa cho ra 2KH (3 vàng: 1 xanh)ự ổ ợ ặ ị ợ

S t h p 2 c p gen 1 bên d h p bên kia đ ng h p cho ra 2 KHự ổ ợ ặ ị ợ ồ ợ

T l KH tính chung: (3 vàng : 1 xanh)(1 tr n : 1 nhăn)(1 cao : 1 th p)ỉ ệ ơ ấ

S ki u hình tính chung: 2.2.2 = 8ố ể

1.2.3 Tính t l phân ly đ i con : ỉ ệ ở ờ

 T l phân li ki u gen đ i con = Tích các t l ki u gen riêng l c aỉ ệ ể ở ờ ỉ ệ ể ẻ ủ

m i c p gen.ỗ ặ

Ví d 1: ụ Dâu tây: genR (tr i không hoàn toàn)quy đ nh tính tr ng qu đ ở ộ ị ạ ả ỏ

Gen r (l n không hoàn toàn) quy đ nh tính tr ng qu tr ng ặ ị ạ ả ắ Gen Rr quy đ nh qu h ng ị ả ồ

Gen H quy đ nh tính tr ng cây cao (tr i) ị ạ ộ Gen h quy đ nh tính tr ng cây th p (l n) ị ạ ấ ặ

2 c p gen này n m trên 2 c p NST khác nhau Khi cho lai 2 cây dâu tây d ặ ằ ặ ị

h p v hai c p gen trên F ợ ề ặ 1 có t l ki u di truy n là: ỉ ệ ể ề

A 9 : 3 : 3 : 1 B 3 : 6 : 3 : 1 : 2 : 1

C 1 : 2 : 1 : 2 : 4 : 2 : 1 : 2 : 1 D C 3 trên đ u saiả ề

Gi i:ả P: RrHh x RrHh

Ta xét 2 phép lai đ c l p nhau (do các gen phân li đ c l p)ộ ậ ộ ậ

Rr x Rr = 1RR : 2Rr : 1rr

Hh x Hh = 1HH : 2Hh : 1hh

 T l phân li ki u gen đ i con là: (1 : 2 : 1) (1 : 2 : 1)ỉ ệ ể ở ờ

= 1 : 2 : 1 : 2 : 4 : 2 : 1 : 2 : 1

=> Ch n đáp án Cọ

Ví d 2: ụ phép lai AaBbccDdee x AabbccDdEe s sinh ra ki u gen aabbccddee ẽ ể chi m t l bao nhiêu ?(V i 5 c p gen n m trên 5 c p NST khác nhau, các tính ế ỉ ệ ớ ặ ằ ặ

tr ng đ u tr i hoàn toàn.) ạ ề ộ

Gi i:ả

tr ng h p này ta xét 5 phép lai đ c l p nhau:

Aa x Aa

4

3

A- +

4

1

aa

Bb x bb

2

1

B- +

2

1

bb

cc x cc 1cc

Dd x Dd

4

3

D- +

4

1

dd

Ee x ee

2

1

E- +

2

1

ee

V y ki u gen aabbccddee sinh ra đ i con chi m t l là:ậ ể ở ờ ế ỉ ệ

4

1

x

2

1

x 1 x

4

1

x

2

1

=

64 1

Ví d 3: ụ Cho lai 2 cá th AaBbCc, v i 3 c p gen n m trên 3 c p NST khác nhau, ể ớ ặ ằ ặ các tính tr ng đ u tr i hoàn toàn ạ ề ộ

a T l ki u di truy n cá th d h p 2 c p gen, c p gen còn l i đ ng h p: ỉ ệ ể ề ể ị ợ ặ ặ ạ ồ ợ

64

1

B

64

8

C

64

24

D

64 32

b T l ki u di truy n cá th d h p 1 c p gen, 2 c p còn l i đ ng h p: ỉ ệ ể ề ể ị ợ ặ ặ ạ ồ ợ

A

64

1

B

64

8

C

64

24

D

64 32

Gi i:ả

Ta xét 3 phép lai đ c l p nhau:ộ ậ

Aa x Aa

4

1

AA +

4

2

Aa +

4

1

aa

Bb x Bb

4

1

BB +

4

2

Bb +

4

1

bb

Cc x Cc

4

1

CC +

4

2

Cc +

4

1

cc

a Cá th d h p 2 c p gen, c p gen còn l i đ ng h p là : AaBbCC; AaBbcc;ể ị ợ ặ ặ ạ ồ ợ AaBBCc; AabbCc; AABbCc; aaBbCc

Mà t l c a t ng ki u gen là : ỉ ệ ủ ừ ể

4

2

x

4

2

x

4

1

=

64 4

Tương t cho các ki u hình còn l iự ể ạ

V y t l ki u di truy n cá th d h p 2 c p gen, c p gen còn l i đ ngậ ỉ ệ ể ề ể ị ợ ặ ặ ạ ồ

h p là:ợ

(

4

2

x

4

2

x

4

1

) x 6 =

64

4

x 6 =

64 24

Ch n đáp án Cọ

b. Cá th d h p 1 c p gen, 2 c p còn l i đ ng h p là: AaBBCC; AabbCC;ể ị ợ ặ ặ ạ ồ ợ Aabbcc; AaBBcc; AABbCC; AABbcc; aaBbCC; aaBbcc; AABBCc;

AAbbCc; aaBBCc; aabbCc

Mà t l c a t ng ki u gen là: ỉ ệ ủ ừ ể

4

2

x

4

1

x

4

1

=

64 2

Tương t cho các ki u hình còn l iự ể ạ

V y t l ki u di truy n cá th d h p 1 c p gen, 2 c p còn l i đ ng h pậ ỉ ệ ể ề ể ị ợ ặ ặ ạ ồ ợ là:

(

4

2

x

4

1

x

4

1

) x 12 =

64

2

x 12 =

64 24

Ch n đáp án Cọ

 T l phân li ki u hình = Tích các t l ki u hình riêng l c a m i c pỉ ệ ể ỉ ệ ể ẻ ủ ỗ ặ gen

Ví d 1 ụ : C th d h p ki u gen AaBb t p giao s cho F ơ ể ị ợ ể ạ ẽ 1 phân tính ki u hình ể theo t l nào, n u các gen này phân ly đ c l p và gen A tr i không hoàn toàn? ỉ ệ ế ộ ậ ộ

A 9 : 3 : 3 : 1 C 6 : 3 : 3: 2: 1: 1

B 27: 9 : 9: 9: 3: 3: 3:1 D 9 : 3 : 4

Gi i:ả

Ta xét 2 phép lai đ c l p nhau (do các gen phân li đ c l p)ộ ậ ộ ậ

Aa x Aa = 1AA : 2Aa : 1aa Vì gen A tr i không hoàn toàn, lúc đó ki u genộ ể

AA, Aa, aa quy đ nh 3 KH khác nhau =>Cho ra 3 ki u hình ị ể

Bb x Bb = 1BB : 2Bb : 1bb Vì gen B tr i hoàn toàn, lúc đó ki u gen BB vàộ ể

Bb có cùng 1 KH =>Cho ra 2 ki u hình (3B-, 1bb)ể

 T l phân li ki u hình đ i con là: (1 : 2 : 1) (3 : 1) = 6 : 3 : 3: 2: 1: 1ỉ ệ ể ở ờ

Ch n đáp án Cọ

Ví d 2: ụ Cho lai phân tích cá th cái d h p 4 c p gen n m trên 4 c p NST khác ể ị ợ ặ ằ ặ nhau, t l ki u ki u hình đ i F ỉ ệ ể ể ờ 1 là:

A 1 : 1 : 1 : 1

B 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1

C 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1: 1 : 1 : 1 : 1

D 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1

Gi i:ả

C 1: Tương t l p lu n ví d 1ự ậ ậ ở ụ

C 2: Trong phép lai phân tích thì 1 cá th đ ng h p l n lai v i cá th khác ( cáể ồ ợ ặ ớ ể

th có ki u hình tr i đ ki m tra ki u gen).ể ể ộ ể ể ể

V y cá th đ ng h p đó cho ra 1 lo i giao t ậ ể ồ ợ ạ ử

Cá th đem lai phân tích có 4 c p gen d h p => s lo i giao t để ặ ị ợ ố ạ ử ượ ạ c t o

ra là: 24 = 16

S t h p giao t t o ra là 1 x 16 = 16 ố ổ ợ ử ạ

Xét các đáp án trên, ch có đáp án D là có 16 t h pở ỉ ổ ợ

Ch n đáp án Dọ

• CÔNG TH C T NG QUÁT Ứ Ổ

Khi so sánh lai m t c p tính tr ng và lai hai c p tính tr ng ta th y r ngộ ặ ạ ặ ạ ấ ằ trong lai m t c p tính tr ng Fộ ặ ạ 2 phân li thành 2 lo i ki u hình theo t l ạ ể ỷ ệ 3 : 1, trong khi lai 2 c p tính tr ng chúng phân li thành 4 lo i ki u hình theo t l ở ặ ạ ạ ể ỷ ệ9 :

3 : 3 : 1 T l này ng v i bình phỷ ệ ứ ớ ương c a bi u th c ủ ể ứ (3 + 1)

(3 + 1)2 = 9 + 3 + 3 + 1

M t cách tộ ương t trong lai 3 c p tính tr ng s phân li ki u hình Fự ặ ạ ự ể ở 2

cho 8 lo i ki u hình ng v i:ạ ể ứ ớ

(3 + 1)3 = 27 + 9 + 9 + 9 + 3 + 3 + 3 + 1

T đó có th nêu nh n xét khái quát: Trong lai n c p tính tr ng thì t lừ ể ậ ặ ạ ỷ ệ phân li ki u hình Fể ở 2 ng v i công th c ứ ớ ứ (3 + 1)n

• Công th c phân tính chung trong đ nh lu t phân ly đ c l p ( trứ ị ậ ộ ậ ường h pợ

có tính tr i hoàn toàn) đ i v i c th có n c p gen d h p phân li đ c l p, khiộ ố ớ ơ ể ặ ị ợ ộ ậ AaBb Nn t th ự ụ

Ki u gen ể S ki ugiao tửố ể S ki ut h pố ể ổ ợ

giao tử

S lo i ố ạ

ki u gen ể ki u genT lểỉ ệ

S lo i ố ạ

ki u ể hình

T l ỉ ệ

ki u hình ể Lai 1 tính

Lai 2 tính

Lai 3 tính

Aa

AaBb

AaBbCc

2 1

2 2

2 3

2 1 x 2 1

2 2 x 2 2

2 3 x 2 3

3 1

3 2

3 3

(1:2:1) 1 (1:2:1) 2 (1:2:1) 3

2 1

2 2

2 3

(3:1) 1 (3:1) 2 (3:1) 3

T ng quát h n, n u m t cây d h p v n c p allen giao ph n v i cây dổ ơ ế ộ ị ợ ề ặ ấ ớ ị

h p v m c p allen thì ta có:ợ ề ặ

+ Cây d h p v n c p allen có 2ị ợ ề ặ n lo i giao t ạ ử

+ Cây d h p v m c p allen có 2ị ợ ề ặ m lo i giao tạ ử

Do đó => T ng s h p t = 2ổ ố ợ ử n x 2m = 2n+m

- T l cây có ki u hình tr i = ỉ ệ ể ộ

m

k+











 4 3

- T l th đ ng h p toàn tr i = ỉ ệ ể ồ ợ ộ

m n m













=

























2

1 2

1

* 2 1

- T l th đ ng h p toàn l n = ỉ ệ ể ồ ợ ặ

m n m













=

























2

1 2

1

* 2 1

 Tìm s ki u gen c a m t c th : ố ể ủ ộ ơ ể

M t c th có n c p gen n m trên n c p NST tộ ơ ể ặ ằ ặ ương đ ng, trong đó có k c pồ ặ gen d h p và m=n-k c p gen đ ng h p S ki u gen có th có c a c th đóị ợ ặ ồ ợ ố ể ể ủ ơ ể tính theo công th c:ứ

m m n k

n k n

C

A = − ∗ 2 − = ∗ 2

Trong đó: A là s ki u gen có th có c a c th đóố ể ể ủ ơ ể

n là s c p genố ặ

k là s c p gen d h p ố ặ ị ợ

m là s c p gen đ ng h pố ặ ồ ợ

Ví d : ụ Trong c th có 4 c p gen n m trên 4 c p NST t ơ ể ặ ằ ặ ươ ng đ ng, c th b có ồ ơ ể ố

3 c p gen d h p, 1 c p gen đ ng h p còn m thì ng ặ ị ợ ặ ồ ợ ẹ ượ ạ c l i Có bao nhiêu ki u ể giao ph i có th xáy ra? ố ể

Gi i:ả