Vận dụng đợc những hiểu biết chung về cách làm bài văn giải thích vào việc giải thích một vấn đề xã hội và văn học đơn giản, gần gũi.. ?Những nghệ thuật tiêu biểu, đặc sắc của truyện -Đố
Trang 1
Bài 26 Kết quả cần đạt :
Hiểu đợc nội dung phê phán hiện thực, tấm lòng nhân đạo của tác giả và
những thành công nghệ thuật trong truyện ngắn Sống chết mặc bay
Bớc đầu nắm đợc cách làm một bài văn lập luận giải thích
Vận dụng đợc những hiểu biết chung về cách làm bài văn giải thích vào việc
giải thích một vấn đề xã hội và văn học đơn giản, gần gũi
Ngày soạn: / / 2011 Ngày dạy: /
./2011
Tiết 105-: Sống chết mặc bay
- Phạm Duy Tốn
-1 Mục tiờu cần đạt
a Kiến thức: - Hiểu được giỏ trị hiện thực, nhõn đạo và những thành cụng
nghệ thuật của truyện ngắn “ Sống chết mặc bay”
b Kĩ năng: -Cú kĩ năng đọc, cảm thụ tỏc phẩm văn học
c Thái độ: - Giỏo dục ý thức trỏch nhiệm, lũng thương và sự đồng cảm với
nỗi khổ, sự khú khăn của con người
2.Chuẩn bị:
a Giỏo viờn: sgk + sgv
b Học sinh: soạn bài
3.Tiến trỡnh dạy và học
* Ổn định tổ chức
a Kiểm tra bài cũ
? Kể tờn cỏc văn bản nghị luận đó học và xỏc định luận điểm chớnh?
- tinh thần yờu nước của nhõn dõn ta; Sự giàu đẹp của Tiếng Việt; Đức tớnh
giản dị của Bỏc Hồ và í nghĩa văn chương
b Bài mới:
Ở VN vựng nào thường xảy ra lũ lụt - Bắc Bộ
Lũ lụt cú ảnh hưởng đến cuộc sống người dõn như thế nào? Thỏi độ của
nhõn dõn và những người cú trỏch nhiệm ra sao? Chỳng ta cựng tỡm hiểu qua
một văn bản của Phạm Duy Tốn
? ?Nờu hiểu biết của em về tỏc giả?
I Đọc, tìm hiểu chung
1 Tác giả, tác phẩm
a Tác giả:
- PHT (1883-1924) quê ở Hà Nội Là cõy bỳt truyện ngắn
Trang 2G
G
?
?
?
?
?
?Tác phẩm ra đời trong thời điểm nào?
GV giới thiệu về truyện ngắn hiện đại?
-Truyện TĐ: viết bằng chữ Hán, thiên về hư
cấu, cốt truyện phức tạp
- Truyện ngắn hiện đại: Viết bằng văn xuôi
tiếng việt hiện đại thiên về kể chuyện thực,
thường khắc hoạ một hiện tượng, phát hiện
một nét cơ bản trong quan hệ nhân sinh, đời
sống
- Tiểu thuyết: chiếm lĩnh đời sống trong toàn
bộ sự trọn vẹn của nó: Nhiều nhân vật, phản
ánh nhiều mối quan hệ xã hội, chịu chi phối
bởi nhiều trạng thái tồn tại…
Gv hướng dẫn đọc Đọc mẫu
Gọi 3 học sinh đọc
Học sinh và giáo viên nhận xét
Học sinh đọc từ khó ( sgk)
Học sinh tóm tắt cốt truyện
?Văn bản có bố cục mấy phần?
P1: đầu -> mất
P2: tiếp -> điếu mày
P3: còn lại
?Văn bản thuộc thể loại gì?
?Cảnh hộ đê được tác giả miêu ta vào thời
gian nào? Ý nghĩa của thời điểm này?
-Gần 1 giờ đêm ( dân hộ đê suốt từ chiều đến
1h đêm không nghỉ) -> tăng thêm sự vất vả
của dân làng và sự nghiêm trọng của khúc đê
làng
?Dân hộ đê trong điều kiện, hoàn cảnh như
thế nào?
-Mưa tầm tã, vẫn mưa tầm tã trút xuống
-Nước sông lên to quá, dưới sông nước cứ
cuồn cuộn bốc lên
=>-Trời mưa mỗi lúc một to hơn, nước
nhiều hơn, dồn dập hơn
?Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì
-Tăng cường cấp, miêu tả
xuất sắc nhất ở nước ta khoảng
30 năm đầu thế kỉ XX
b Tác phẩm:
- Ra đời trong buổi đầu hình thành thể loại truyện ngắn hiện đại của VN (đầu thế kỉ XX)
2 §äc, Từ khó
3.Bố cục - Thể loại -Bố cục: ba phần
- Thể loại:Truyện ngắn
II Ph©n tÝch
1 Cảnh hộ đê -Thời gian: đêm khuya
Trang 3?
?
?
?
?
?
?Nhận xét gì về cảnh đó
- Người hộ đê rất đông, ai cũng cố sức
?Cảnh dân phu hộ đê được miêu tả qua chi
tiết nào
-Hàng trăm nghìn con người vẫn còn xao
xác gọi nhau
- Kẻ thì thuổng, cuốc… đội đất, ướt như
chuột lột
?Công việc của người dân hộ đê như thế nào
-Công việc vất vả, cực nhọc và vô cùng nguy
hiểm
? Đoạn 1 miêu tả không khí, cảnh tượng hộ
đê như thế nào?
-âm thanh:tiếng trống, tù và, tiếng người xao
xác gọi nhau
-Hành động:lộn xộn, sôi động, vội vàng
=>-Không khí hộ đê căng thẳng, khẩn
trương, tất bật, ồn ào
?Tình trạng con đê lúc này ra sao?
-Sức người ngày một giảm, ai cũng mệt lử
- Sức trời ngày một tăng:mưa cứ tầm tã,
nước cứ cuồn cuộn bốc lên
=>- Con đê ngày càng nguy hiểm
?Thái độ của tác giả trước tình cảnh trên
-Câu cảm thán -> lo sợ
?Quan sát tranh sgk.Miêu tả cảnh gì?
-Cảnh người dân đang vật lộn căng thẳng vất
vả đến cực độ trước nguy cơ đê vỡ
?Trong lúc dân phu cứu đê thì quan phụ mẫu
và nha lại làm gì?
-Đánh tổ tôm -> một trò chơi bài ăn tiền
- Tác giả cảm thương đối với sự
cố gắng gần như vô vọng của người dân
c Cñng cè:
- GV tãm t¾t néi dung
- HS nh¾c l¹i néi dung chÝnh phÇn 1
d Hướng dẫn học ở nhà:
- Häc bài, xem các bài tập
- Đọc phần đọc thêm sgk
- Soạn” Sống chết mặc bay”- tiết 2.
Trang 4Đọc kĩ và trả lời cõu hỏi sgk.
Ngày soạn: / / 2011 Ngày dạy: /
./2011
Tiết 106: Sống chết mặc bay(tiếp)
_ Phạm Huy Tốn_
1 Mục tiờu cần đạt
a Kiến thức: - Hiểu được giỏ trị hiện thực, nhõn đạo và những thành cụng
nghệ thuật của truyện ngắn “ Sống chết mặc bay”
b Kĩ năng: -Cú kĩ năng đọc, cảm thụ tỏc phẩm văn học
c Thái độ: - Giỏo dục ý thức trỏch nhiệm, lũng thương và sự đồng cảm với
nỗi khổ, sự khú khăn của con người
2.Chuẩn bị:
a Giỏo viờn: sgk + sgv
b Học sinh: soạn bài
3.Tiến trỡnh dạy và học
a Kiểm tra bài cũ: tóm tắt văn bản: Sống chết mặc bay?
b Bài mới:
H
?
?
Theo dừi “ ngoài kia mưa giú ầm ầm” (sgk
76)
?Cảnh trong đỡnh được miờu tả qua những
chi tiết nào?
- Địa điểm:cỏch 4,5 trăm thước, trờn đờ cao,
vững chói
-Địa điểm:trờn mặt đờ, cao vững trói -> an
toàn
?Quang cảnh trong đỡnh ra sao
-Đốn thắp sỏng trưng, khụng khớ tĩnh mịch,
nghiờm trang, nhàn nhó, đường bệ, nguy nga,
đầy vẻ tụn kớnh, xứng đỏng với một vĩ phỳc
tinh
2 Cảnh quan phủ cựng nha lại đỏnh tổ tụm
Trang 5?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
?Nhận xét gì về quang cảnh đó ? Qua đó em
thấy uy quyền của quan phủ như thế nào?
->Quan phủ có uy thế lớn với thuộc hạ
?Mọi người ngồi chơi tổ tôm như thế nào?
Tìm chi tiết nói lên điều đó?
-Quan ngồi trên , nha lại ngồi dưới, tất cả
đang vui cuộc tổ tôm Chơi tổ tôm cũng được
sắp đặt theo ngôi thứ
?So sánh cảnh dân hộ đê với cảnh trong
đình? Đối lập nhau
Đọc thầm “ trong đình” trang 75
?Tên quan phủ có nhiệm vụ gì?
?Trong khi dân chúng tìm cách cứu đê thì
hắn làm gì
-Ung dung ngồi đánh bạc
?Tìm những chi tiết miêu tả quan phủ?
-Ngồi chễm chệ , tay trái dựa gối xếp, chân
phải duỗi thẳng cho người nhà gãi, ,quạt hầu
?Nhận xét gì về dáng vẻ của quan
? Đồ dùng sinh hoạt của quan ra sao?
-Yến hấp đường phèn, khay khảm, tráp đồi
mồi, ngăn bạc, trầu vàng…
?Nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả của tác
giả trong đoạn này?
-Liệt kê -> nổi bật sự giàu sang, hoang phí ->
học sau
?cảm nhận của em về cuộc sống của viên
quan
-Thức ăn toàn của ngon vật lạ, đồ dùng sang
trọng, quan phủ ung dung , nhàn nhã vui
sướng tổ tôm trong lúc nhân dân đang gội
gió tắm mưa
?Em nhận xét gì về thái độ của bọn hầu hạ
quanh quan phủ?
-Khúm núm sợ sệt, xum xoe nịnh bợ làm vừa
lòng quan mặc dù cũng có phần lo lắng vì
tình hình đê điều
Học sinh đọc: Ấy đó quan phụ mẫu trang 77
?Khi có người bẩm báo đê sắp vỡ, thái độ
của quan như thế nào?
- Cuộc sống quý phải, sang trọng khác biệt với cuộc sống của đám dân đen mà ngài chăn dắt
- Ham mê cờ bạc, vô trách nhiệm
- Sẵn sàng đổ trách nhiệm cho cấp dưới mình, quát nạt, đe doạ
và hách dịch với mọi người
-Là kẻ vô trách nhiệm, tàn bạo, phi nhân
Trang 6?
?
?
?
H
-Cau mặt, gắt rằng: “ mặc kệ”
?Em nhận xét gì ở tên quan này?
Khi báo tin đê vỡ, thái độ quan phủ như thế
nào?
-Đỏ mặt tía tai, doạ cách cổ, bỏ tù
Cho thấy quan là người như thế nào?
Sau đó quan làm gì?Có ra giúp dân hộ đê
không?
-Tiếp tục chơi bài, vỗ tay xuống sập, ,cười
nói hể hả khi thắng bài
?Em có nhận xét gì về tên quan phụ mẫu?
Truyện kết thúc như thế nào?Nhận xét gì về
nghệ thuật ở cuối truyện
- Truyện kết thúc khi quan sung sướng thắng
ván bài to, đê vỡ, cả một miền quê nước tràn
lênh láng , xoáy thành vực sâu -> hình ảnh
đối lập, tương phản
? Với bọn quan lại, tác giả có thái độ như thế
nào
?Với nhân dân, thái độ của tác giả thể hiện
như thế nào?Em hãy tìm một số câu thể hiện
thái độ ấy?
- Ai nghĩ đến mà chẳng động tâm thương xót
đồng bào huyết mạch
- Tình cảnh thảm sầu kể sao cho xiết
?Những câu cảm có tác dụng gì?
?Những nghệ thuật tiêu biểu, đặc sắc của
truyện
-Đối lập, tương phản
-tăng cấp
Học sinh đọc ghi nhớ
Học sinh đọc bài tËp.Tìm hiểu yêu cầu
3 Thái độ của tác giả -Tác giả mỉa mai, châm biếm thái độ vô trách nhiệm, ham chơi của bọn quan lại đặc biệt
là quan phủ
- Tác giả thương xót, cảm thông trước cuộc sống lầm than, tình cảnh thảm sầu của nhân dân ta III Tæng kÕt, Ghi nhớ (sgk)
IV.Luyện tập Đánh dấu + vào những dòng, ý đúng
-Ngôn ngữ tự sự +
- Ngôn ngữ miêu tả +
- Ngôn ngữ biểu cảm + Ngôn ngữ của người dẫn truyện +
-Ngôn ngữ nhân vật
Trang 7-Ngụn ngữ độc thoại nội tõm
c Củng cố:
- Qua truyện , em hiểu gỡ về cuộc sống và thỏi độ của bọn quan lại xưa?
- Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản
d Hướng dẫn học ở nhà:
-Học ghi nhớ, túm tắt văn bản
- Chuẩn bị: “ Cỏch làm bài lập luận giải thớch.
Ngày soạn: / / 2011 Ngày dạy: / /2011
Tiết 107: Cách làm bài văn
lập luận giải thích
1 Mục tiờu cần đạt
a Kiến thức: - ễn lại những kiến thức lớ thuyết về kiểu bài nghị luận giải thớch, những cỏch thức cụ thể trong việc làm một bài văn giải thớch, những điều cần lưu ý và những lỗi cần trỏnh khi làm bài
b Kĩ năng: - Rốn luyện kĩ năng: Tỡm hiểu đề bài, tỡm ý, lập dàn ý, phỏt triển dàn ý thành đoạn, bài văn
c.Thái độ: - Yêu thích môn học
2.Chuẩn bị:
a Giỏo viờn: sgk + sgv
b Học sinh: soạn, viết bài văn
3.Tiến trỡnh dạy và học
* Ổn định tổ chức
a Kiểm tra bài cũ:
? Thế nào là văn giải thớch?
-Là làm cho người đọc hiểu rừ tư tưởng đạo lớ, phẩm chất, quan hệ cần được giải thớch nhằm nõng cao nhận thức, trớ tuệ , bồi dưỡng tư tưởng tỡnh cảm cho con người
b Bài mới:
Trang 8Chỳng ta đó học về văn chứng minh và cỏc bước làm bài văn chứng min.
Đối với một bài nghị luận giải thớch càn thực hiện cỏc bước nào? Chỳng ta
sẽ học
H
?
?
?
?
?
Học sinh đọc đề bài ( sgk)
?Nhắc lại cỏc bước làm bài chứng minh
Gv:Bài nghị luận giải thớch cú những bước
nào?
?Mức độ cú gỡ khỏc nhau trong quỏ trỡnh
tỡm hiểu cỏc em lưu ý so sỏnh
?Xỏc định thể loại và vấn đề nghị luận của
bài?
?Em hóy giải thớch nghĩa đen và nghĩa
búng
?Dựa vào phần tỡm ý, em lập dàn ý cho đề
bài trờn
Thảo luận nhúm 2 bàn
Bỏo cỏo
Nhận xột
I Cỏc bước làm bài lập luận giải thớch
Đề bài: Nhân dân ta có câu tục ngữ: “ Đi một ngày đàng học 1 sàng khôn” Hãy giải thích nội dung câu tục ngữ đó
1.Tỡm hiểu để, tỡm ý -Thể loại:Nghị luận giải thớch
- Vấn đề nghị luận: đi đõy đi đú thỡ sẽ mở rộng tầm hiểu biết, khụn ngoan, từng trải
*Tỡm ý:
-Đàng: đường -Sàng khụn: nhiều điều bổ ớch
- Cỏch núi đặc biệt: đo khụng gian bằng đơn vị ngày, đo trớ khụng kiến thức bằng sàng -> đi nhiều thỡ biết nhiều, mở mang kiến thức, tầm hiểu biết
- Nghĩa búng: cõu tục ngữ đỳc rỳt kinh nghiệm sống: Cú đi nhiều nơi mới mở mang tầm hiểu biết về mọi mặt
2.Lập dàn ý a.Mở bài: Dẫn dắt và nờu vấn đề cần nghị luận
-Đề cao sự cần thiết và vai trũ to lớn của việc đi vào cuộc sống để
mở mang hiểu biết đối với con người.Nhõn dõn ta cú cõu tục ngữ “ Di một ngày đàng, học một sàng khụn”
b.Thõn bài:
Lần lượt trả lời cỏc cõu sau:
- Đi một ngày đàng là đi đõu?
Trang 9H
G
?
H
G
Học sinh dựa vào dàn bài đó lập viết bài
Yờu cầu:Tổ 1: mở bài
Tổ 2: thõn bài
Tổ 3: kết bài
Học sinh cỏc tổ đọc bài viết của mỡnh
Nhận xột
Gv sửa chữa, bổ sung
Qua bài tập trờn em hóy nờu cỏc bước làm
bài lập luận giải thớch?
Học sinh đọc ghi nhớ
Gv chốt
Học sinh đọc, xỏc định yờu cầu
Làm bài
Gv hướng dẫn bổ sung
-Dàn ý
1.Tốt gỗ là gỡ?
2 Tốt nước sơn là gỡ?
3 Vỡ sao tốt gỗ hơn tốt nước sơn?
4.làm thế nào để “tốt gỗ” và “tốt cả nước
sơn”
->dàn ý trờn chưa hợp lớ vỡ chưa rừ ba
phần của một dàn bài
- Một sàng khụn là gỡ?
- Vỡ sao đi một ngày đàng lại học được một sàng khụn?
- Đi thế nào?Học như thế nào? c.Kết bài:
Cõu tục ngữ khụng chỉ đỳc rỳt kinh nghiệm quý bỏu của nhõn dõn ta mà cũn là một lời khuyờn sỏng suốt và thụng minh, hướng tới mọi người
3.Viết bài
4 Đọc và sửa chữa
*Ghi nhớ ( sgk)/86
III Luyện tập:Tự viết thờm những cỏch kết bài khỏc nhau cho đề bài trờn
-Cõu tục ngữ là một kinh nghiệm quý bỏu của nhõn dõn ta Nú nhắc nhở chỳng ta nờn đi nhiều
để hiểu biết rộng hơn Bài 2: Nhận xột hệ thống lớ lẽ trong dàn ý sau(Đề:Giải thớch cõu tục ngữ “ Tốt gỗ hơn tốt nước sơn”)
c.Củng cố:
- Nờu cỏc bước làm một bài lập luận giải thớch
- HS đọc ghi nhớ SGK/86
d.Hướng dẫn học ở nhà:
Trang 10- Học ghi nhớ
- Xem lại cỏc b i tài t ập
-Chuẩn bị bài: Luyện tập lập luận giải thớch Đọc và trả lời cõu hỏi sgk
Ngày soạn: / / 2011 Ngày dạy: /
./2011
Tiết 108: Luyện tập
lập luận giải thích
1 Mục tiờu cần đạt
a Kiến thức: - Củng cố kiến thức về cỏch làm bài một bài văn lập luận giải
thớch, biết vận dụng để giải quyết một đề văn giải thớch một nhận định, một
ý kiến về một vấn đề xó hội và văn học gần gũi, vừa sức với vốn sống và
tầm hiểu biết của cỏc em
b Kĩ năng: - Rốn luyện và củng cố cỏc kĩ năng tỡm hiểu đề, tỡm ý, lập dàn
ý , nhận xột dàn ý, phỏt triển từng luận điểm trong dàn ý thành đoạn văn
hoàn chỉnh, trỡnh bày đoạn văn bằng lời núi trờn lớp
c Thái độ: - Nghiêm túc làm bài
2 Chuẩn bị:
a Giỏo viờn: Dàn ý, đoạn văn
b Học sinh: Chuẩn bị bài, viết đoạn
3.Tiến trỡnh dạy và học
* Ổn định tổ chức
a Kiểm tra bài cũ:
?Nờu cỏc bước làm bài văn lập luận giải thớch
- 4 bước: Tỡm hiểu đề, tỡm ý, lập dàn ý, viết bài, đọc và sửa chữa
b Bài mới:
Chỳng ta đó biết bài văn giải thớch phải thực hiện qua bốn bước Để khắc sõu
4 bước lập luận giải thớch, chỳng ta tỡm hiểu bài hụm nay
Hoạt động của Gv và Hs Nội dung
?
?
?
? Đề văn thuộc loại gỡ
? Đề yờu cầu giải thớch vấn đề
gỡ
?Tỡm cỏc từ ngữ then chốt chỉ
ra cỏc ý quan trọng cần được
giả thớch?
I Đề bài: Một nhà văn núi “ Sỏch là ngọn đốn sỏng bất diệt của trớ tuệ con người” Hóy giải thớch cõu núi trờn
II Cỏc bước thực hiện
1 Tỡm hiểu đề, tỡm ý
- Thể loại:Lập luận giải thớch
- Vấn đề giải thớch: Tầm quan trọng của sỏch đối với con người -> ngợi ca tụn vinh sỏch
Trang 11?
?
?
?
?
?
- Sách là ngọn đèn sáng bất diệt
của trí tuệ
?Em suy nghĩ như thế nào về
hình ảnh “ngọn đèn sáng bất
diệt”
?Câu nói trên có ý nghĩa gì
?Tại sao lại nói như vậy
(Giải thích cơ sở chân lí của câu
nói)
?Chân lí ấy cần được vận dụng
như thế nào?
?Dàn ý của bài lập luận gồm
mấy phần? Nội dung của từng
phần
?Phần mở bài cần làm gì?
?Thân bài trình bày những nội
dung gì
(Dựa vào các ý vừa tìm để triển
khai thành thân bài)
?Phần kết bài nêu điều gì?
* Tìm ý:
-Hình ảnh:Ngọn đèn sáng >< bóng tối Ngọn đèn sáng:Rọi chiếu, soi đường đưa con người ra khỏi chỗ tối tăm
-Ngọn đèn sáng bất diệt là ngọn đèn không bao giờ tắt
-Câu nói trên có ý nghĩa: Sách là nguồn sáng bất diệt được thắp lên từ trí tuệ con người.Nói cách khác sách là kết tinh trí tuệ con người Những gì tinh tuý nhất trong sự hiểu biết của con người chính là ở trong sách
- Vì sach ghi lại những hiểu biết quý giá nhất
mà con người tích luỹ được trong lao động, chiến đấu, trong các mối quan hệ xã hội ( nêu dẫn chứng)
- Những hiểu biết ghi lại trong sách không chỉ có ích cho một thời mà còn cho cả mọi thời Nhờ có sách, ánh sáng của trí tuệ sẽ được truyền lại cho đời sau ( dẫn chứng)
- Vận dụng:Chăm đọc sách, chọn sách tốt, hay để đọc, không đọc sách dở, sách có hại, cần học và làm theo những cái hay, cái tốt trong sách
2.Lập dàn ý a.Mở bài -Dẫn dắt -Nêu câu nói của nhà văn b.Thân bài
+Giải thích ý nghĩa của câu nói
- Ngọn đèn sáng là gì?
- Ngọn đèn sáng bất diệt là gì?
- Cả câu có ý nghĩa như thế nào?
+Cơ sở chân lí của câu nói đó + Chân lí nêu trong câu trên cần được vận dụng như thế nào?
c.Kết bài
- Khẳng định giá trị của câu nói trên
- Thái độ của bản thân khi chọn và đọc sách 3.Viết bài
* Mở bài: Có những người đã nhìn sách vô
