Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh: - Qua cảnh ngộ và tâm trạng của nhân vật Nhĩ trong truyện, cảm nhận đợc ý nghĩa triết lí mang tính trải nghiệm về cuộc đời con ngời, biết nhận ra những v
Trang 1Tuần 30
Ngày soạn: / / 2009
Ngày dạy: / / 2009
Tiết: 136 - 137.
(Nguyễn Minh Châu)
A Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:
- Qua cảnh ngộ và tâm trạng của nhân vật Nhĩ trong truyện, cảm nhận đợc ý nghĩa triết lí mang tính trải nghiệm về cuộc đời con ngời, biết nhận ra những vẻ đẹp bình dị và qúy giá trong những gì gần gũi của quê hơng và gia đình
- Thấy và phân tích đợc những đặc sắc của truyện: Tạo tình huống nghịch lí, trần thuật qua dòng nội tâm, ngôn ngữ và giọng điệu đầy chất suy t, hình ảnh biểu tợng
- Rèn luyện kĩ năng phân tích tác phẩm truyện có sự kết hợp các yếu tố tự sự, trữ tình và triết lí
B Chuẩn bị: - Giáo viên: ảnh của Nguyễn Minh Châu
Tập "Bến quê" hoặc tuyển tập truyện ngắn Nguyễn Minh Châu
- Học sinh: Đọc và soạn bài theo yêu cầu SGK
C hoạt động dạy học:
Hoạt động của gv định hớng Hoạt động của hs
Gọi HS đọc chú thích SGK
? Em hãy nêu vài nét tiêu biểu về nhà
văn Nguyễn Minh Châu?
? Sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Minh
châu nh thế nào?
Giáo viên: Đây là một trong những
truyện ngắn xuất sắc của NMC Cốt
truyện giản dị, tình huống nghịch lí,
đời thờng, vợt ra khỏi giới hạn chật hẹp
của những cách nhìn, cách nghĩ của xã
hội và cả chính tác giả
- Cách đọc: Giọng trầm tĩnh, suy t, xúc
động và đợm buồn
Giáo viên đọc mẫu một đoạn, gọi học
sinh đọc tiếp, giáo viên nhận xét
? Em hãy tóm tắt nội dung của truyện?
? Truyện gồm những nhân vật nào,
nhân vật nào là nhân vật chính?
? Tác giả đã đặt nhân vật Nhĩ vào một
tình huống khá đặc biệt, em hãy chỉ ra
tình huống đó?
I hớng dẫn Tìm hiểu chú thích:
1 Tác giả: Nguyễn Minh Châu (1930 - 1989), quê ở Quỳnh
Lu - Nghệ An Là cây bút xuất sắc của VHVN thời kì chống
Mĩ Sau 1975 những sáng tác của Nguyễn Minh Châu có sự
đổi mới mạnh mẽ về t tởng, nghệ thuật: "một trong những nhà văn mở đầu tinh anh và tài năng trong phong trào đổi mới văn học", góp phần đổi mới văn học nớc nhà
- Tác phẩm chính: Cửa sông, Dấu chân ngơi lính, Mảnh trăng cuối rừng, Cỏ lau, Bức tranh, Ngời đàn bà trên chuyến tàu tốc hành, Chiếc thuyền ngoài xa, Mùa trái cóc ở miền Nam, Khách ở quê ra, Phiên chợ Giát.
2 Tác phẩm: Truyện ngắn "Bến quê" in trong tập
truyện cùng tên - xuất bản năm 1985
- HS nghe:
II hớng dẫn Đọc - Hiểu văn bản
1 Đọc:
2 học sinh đọc bài, cả lớp theo dõi
Gọi 2 học sinh khác đọc lại bài
2 Tóm tắt: Học sinh trình bày, cả lớp theo dõi nhận xét.
3 Phân tích chi tiết:
a- Tìm hiểu tình huống truyện:
-Học sinh nêu
- HS xác định tình huống của truyện "Bến quê"
+ Công việc của Nhĩ giúp anh có điều kiện đi đến hầu khắp mọi nơi trên thế giới: "Suốt đời Nhĩ đã đi tới không sót một
xó xỉnh nào trên trái đất" ấy thế mà về cuối đời căn bệnh quái ác lại buộc chặt anh vào giờng bệnh và hành hạ nh thế hàng năm trời, đến cả việc nhích ngời đến bên cửa sổ Nhĩ cũng phải nhờ trẻ con hàng xóm
Trang 2Gọi học sinh đọc lại truyện.
? Xây dựng các tình huống nghịch lí
ấy, tác giả muốn thể hiện điều gì?
? Cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật
Nhĩ đợc biểu hiện ở chỗ nào?
? Nhận xét về nghệ thuật tả cảnh của
tác giả ở đoạn này?
Gọi học sinh đọc lại đoạn sau
? Gần cuối đời anh cảm nhận về ngời
vợ của mình nh thế nào?
? Qua những câu hỏi của Nhĩ và thái
độ im lặng của Liên, ngời đọc cảm
thấy hình nh anh đã nhận ra điều gì về
bản thân?
Giáo viên: Chính những ngày cuối
đời, Nhĩ mới thực sự thấu hiểu ngời vợ
với lòng biết ơn sâu sắc: "Cũng nh cái
bãi bồi bên kia sông những ngày
này"
? Chi tiết Nhĩ khao khát đợc đặt chân
lên cái bãi bồi bên kia sông cho thấy
điều gì?
? Để thực hiện mong ớc đó, Nhĩ đã làm
gì?
? Từ sự việc ấy, Nhĩ đã chiêm nghiệm
ra điều gì?
? Hành động của Nhĩ ở cuối truyện đợc
miêu tả nh thế nào? Điều đó có ý nghĩa
gì?
+ Khi Nhĩ phát hiện thấy vẽ đẹp lạ lùng của cái bãi bồi bên kia sông, ngay trớc của sổ nhà mình, cũng là lúc anh biết rằng sẽ không bao giờ có thể đặt chân lên mãnh đất ấy Nhĩ nhờ cậu con trai thực hiện giúp mình cái điều khao khát đó, nhng rồi cậu ta lại sà vào đám chơi cờ trên hè phố
=> Cuộc sống và số phận của con ngời chứa đầy những điều bất thờng, những nghịch lí ngẫu nhiên, vợt ra ngoài những dự
định và ớc muốn, cả những hiểu biết và toan tính của con
ng-ời Đồng thời nó còn thể hiện sự chiêm nghiệm mang tính tổng kết của cả đời ngời "cho đến cuối đời, khi sắp từ giã cõi trần, Nhĩ mới nhận ra sự giàu có lẫn vẽ đẹp của cái bãi bồi bên kia sông, hay ngời vợ tần tảo, giàu tình yêu và đức hi sinh của mình"
b Tìm hiểu cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật Nhĩ:
- Yêu cầu nêu đợc:
+ Cảm nhận về vẽ đẹp của thiên nhiên
Từ hoàn cảnh của mình mà phát hiện một quy luật nh một nghịch lí của đời ngời
- Học sinh nêu(…)
- Lần đầu tiên anh cảm nhận đợc vẽ đẹp của bãi bồi bên kia sông
- Học sinh nêu
+ Thấy Liên mặc áo vá, những ngón tay gầy guộc…Anh nhận
ra tất cả tình yêu thơng, sự tần tảo và đức hi sinh thầm lặng của vợ
- Học sinh đọc
=> Bằng trực giác, Nhĩ đã nhận ra mình chẳng còn sống đợc bao lâu nữa Anh đang đối diện với hoàn cảnh bi đát không còn lối thoát
- HS nghe:
- Sự thức tỉnh về những giá trị bền vững sâu xa của cuộc sống
- Nhĩ nhờ con sang sông thay mình nhng cậu ta lại bị cuốn hút vào trò chơi phá cờ thế, để lỡ chuyến đò
=> Quy luật phổ biến của đời ngời: "Con ngời ta trên đờng
đời thật khó tránh đợc cái điều vòng vèo hoặc chùng chình"
- Khi thấy con đò chạm mũi vào bờ đất bên này: "anh thu hết chút sức nào đó"
=> Anh đang nôn nóng giục cậu con trai nhanh chân kẽo lỡ chuyến đò Rộng hơn là muốn thức tỉnh mọi ngời biết dứt ra khỏi những cám dỗ để hớng tới những giá trị đích thực vốn rất giản dị, gần gũi mà bền vững
4 Tổng kết:
+ Nghệ thuật:
Trang 3? Nêu những nét đặc sắc về nghệ thuật
và nội dung của truyện?
Bài tập 1: Gọi học sinh đọc đoạn đầu
của truyện
? Nhận xét nghệ thuật miêu tả thiên
nhiên trong đoạn văn?
- Hệ thống hình ảnh biểu tợng tạo nên chiều sâu khái quát triết lí của truyện (bãi bồi, bông hoa bằng lăng tím, tiếng đất
lở, đứa con trai sa vào đám chơi phá cờ thế )
- Tình huống truyện giả dị mà bất ngờ hợp lí - Giọng kể giàu ngẫm nghĩ, triết lí + Nội dung: HS chiếm lĩnh nghi nhớ III Luyện tập. - Thiên nhiên vừa mang nghĩa tả thực vừa mang nghĩa biểu t-ợng , màu sắc biến đổi tinh tế Hình ảnh hoa bằng lăng, bầu trời, bãi bồi, dòng sông, con thuyền, bến quê
D H ớng dẫn học bài : Hệ thống bài học Làm bài tập còn lại Chuẩn bị bài “Ôn tập Tiếng Việt” * Rút kinh nghiêm giờ dạy: ………
………
………
………
Ngày soạn: / / 2009
Ngày dạy: / / 2009
Tiết: 138 - 139.
ôn tập tiếng việt lớp 9
A Mục tiêu cần đạt :
Giúp học sinh:
- Thông qua các tài liệu ngôn ngữ thực tế, giúp học sinh hệ thống hóa các vấn đề đã học trong học kì II
B Chuẩn bị :
- Giáo viên: Bảng phụ, ngữ liệu
- Học sinh: Đọc và soạn theo SGK
C hoạt động dạy học:
Hoạt động của gv định hớng Hoạt động của hs
HĐI:Bài cũ
Kết hợp trong quá trình ôn tập
HĐII:Bài mới
? Nhắc lại khái niệm khởi ngữ và thành
phần biệt lập
- Giáo viên treo bảng phụ ghi ví dụ
SGK, gọi học sinh đọc
? Phần in đậm trong các đọan trích là
thành phần gì?
I Khởi ngữ và các thành phần biệt lập.
- HS nhắc lại khái niệm
- HS đọc ví dụ:
a) - Xây cái lăng ấy (Khởi ngữ) b) - Dờng nh (Biệt lập tình thái) c) - Những ngời nh vậy (Biệt lập phụ chú) d) - Tha ông ! (Biệt lập gọi - đáp)
- Vất vả quá (Biệt lập cảm thán)
Trang 4? Sắp xếp các thành phần vừa tìm đợc
vào bảng tổng kết
? Viết đoạn văn ngắn giới thiệu truyện
ngắn "Bến quê", trong đó có sử dụng
khởi ngữ và thành phần biệt lập tình
thái
- HS làm vào phiếu học tập, giáo viên thu lại, nhận xét
- HS làm việc theo nhóm, cử đại diện trình bày Các nhóm khác theo dõi nhận xét
Đoạn văn mẫu: "Bến quê" là một câu chuyện về cuộc đời - cuộc đời vốn rất bình lặng quanh
ta - với những nghịch lí không dễ gì hóa giải Hình nh trong cuộc sống hôm nay chúng ta có
thể gặp ở đâu đó một số phận giống nh (hoặc gần giống nh) số phận của nhân vật Nhĩ trong câu chuyện của Nguyễn Minh Châu Ngời ta có thể mải mê kiếm danh, kiếm lợi để rồi sau khi đã rong ruỗi gần hết cuộc đời, vì một lí do nào đó phải nằm bẹp dí một chỗ, con ngời mới chợt
nhận ra rằng: gia đình chính là cái tổ ấm cuối cùng đa tiễn ta về nơi vĩnh hằng Cái chân lí
giản dị ấy, tiếc thay, Nhĩ chỉ kịp nhận ra vào những ngày tháng cuối cùng của cuộc đời mình.
Nhĩ đã từng "đi tới không sót một xó xỉnh nào trên trái đất", nhng khi chẳng may bị mắc bệnh hiểm nghèo liệt toàn thân thì cuộc sống của anh lại hoàn toàn phụ thuộc vào những ngời khác Nhng chính vào cái khoảnh khắc mà trực giác mách bảo cho anh biết rằng cái chết đã kề cận thì trong anh lại bừng lên những khát vọng thật đẹp đẽ và thánh thiện Có thể nói "Bến quê" là câu chuyện bàn về ý nghĩa của cuộc sống, nhân vật Nhĩ là nhân vật t tởng, nhng là thứ t tởng đã
đợc hình tợng hóa một cách tài hoa và có khả năng gây xúc động cho ngời đọc
? Thế nào là liên kết câu và liên kết
đoạn văn?
? Nêu những biện pháp liên kết câu và
liên kết đoạn văn?
? Các từ in đậm trong mỗi phần trích
thuộc kiểu liên kết nào?
- Ghi kết quả vào bảng tổng kết theo
mẫu SGK?
? Nêu rõ sự liên kết về nội dung, về
hình thức giữa các câu trong đoạn
- Giáo viên nêu thêm một số ví dụ về
liên kết câu và liên kết đọan văn cho
học sinh phân tích
? Phân biệt nghĩa tờng minh và hàm ý?
? Nêu điều kiện để tồn tại hàm ý?
? Nêu điều kiện để hàm ý thành công?
- Gọi học sinh đọc truyện cời: "Chiếm
hết chỗ"
II Liên kết câu và liên kết đoạn văn.
- HS: nhắc lại khái niệm
Là các câu trong một đoạn văn cũng nh các đoạn trong một văn bản có sự liên kết chặt chẽ với nhau về nội dung và hình thức
- Phép lặp
- Đồng nghĩa, trái nghĩa
- Phép thế
- Phép nối a) Nhng, nhng rồi, và (phép nối) b) Cô bé (lặp)
Cô bé - nó (thế đại từ) c) "Bây giờ nữa" - thế (phép thế)
- HS làm việc theo nhóm, cử đại diện trình bày
- HS trình bày phần chuẩn bị ở nhà cho cả lớp nghe:
- HS làm bài, giáo viên nhận xét
III Nghĩa tờng minh và hàm ý.
- Học sinh nêu
- HS đọc
Trang 5? Qua câu in đậm, ngời ăn mày muốn
nói điều gì với anh nhà giàu? Bài 1.
- Ngời ăn mày muốn nói: "địa ngục mới là chỗ của các ông"
- chỉ ngời nhà giàu
Bài 2.
a) Từ câu in đậm có thể hiểu
- "Đội bóng huyện chơi không hay"
- "Tôi không muốn bình luận về việc này"
=> Ngời nói cố ý vi phạm phơng châm quan hệ b) Hàm ý của câu in đậm
- "Tớ báo cho Chi rồi" => Tớ cha báo cho Nam và Tuấn => Ngời nói vi phạm phơng châm về lợng
HĐ III: H ớng dẫn học bài :
Soạn bài Luyện nói: Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
* Rút kinh nghiêm giờ dạy: ………
………
Ngày soạn: / / 2009
Ngày dạy: / / 2009
Tiết:140.
LUYệN NóI NGHị LUậN Về MộT ĐOạN THƠ, BàI THƠ
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh:
- Có kĩ năng trình bày miệng một cách mạch lạc, hấp dẫn những cảm nhận, đánh giá của mình
về một đoạn thơ, bài thơ
- Luyện tập cách lập ý, lập dàn bài và cách dẫn dắt vấn đề khi nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
B Chuẩn bị: - Giáo viên: Bài nói mẫu
- Học sinh: Soạn theo yêu cầu SGK
C hoạt động dạy học:
Hoạt động của gv định hớng Hoạt động của hs
Hoạt động 1: Giáo viên giới thiệu mục
đích và yêu cầu của giờ luyện nói
Hoạt động 2: Kiểm tra việc xác định
yêu cầu để của học sinh
? Kiểu bài của đề bài trên là gì?
? Vấn đề cần nghị luận là gì?
? Cách nghị luận nh thế nào?
? Nêu những ý lớn cần trình bày?
Hoạt động 3: Hớng dẫn nói
- HS nghe, tiếp nhận nắm bắt yêu cầu giờ học
- Đề bài: Bếp lửa sởi ấm một đời - Bàn về bài thơ "Bếp lửa"
của Bằng Việt
- Kiểu bài: Nghị luận về một bài thơ
- Vấn đề nghị luận: Tình cảm bà cháu
- Cách nghị luận: Xuất phát từ sự cảm thụ cá nhân về bài thơ, khái quát thành những thhuộc tính tinh thần cao đẹp của con ngời
* Tìm ý:
- Tình yêu quê nói chung trong các bài thơ đã học, đã đọc
- Tình yêu quê hơng với nét riêng trong bài thơ "Bếp lửa" của Bằng Việt
Trang 6* Dẫn vào bài: Gợi cho học sinh liên
hệ bài thơ "Tiếng gà tra" của Xuân
Quỳnh
- Nhà thơ Bằng Việt và "Bếp lửa"
Nội dung nói:
? Hình ảnh đầu tiên đợc tái hiện là gì?
- Giáo viên cho một số học sinh lần lợt
trình bày từng ý
- Hớng dẫn học sinh trao đổi, thảo luận
để thống nhất một bài nói hoàn chỉnh
- Giáo viên nhận xét giờ luyện nói:
Cần chú ý ngữ điệu, cách lên giọng,
tốc độ nói cho phù hợp nội dung và
thể hiện tình cảm của mình
- Trong bài thơ "Tiếng gà tra", chúng ta bắt gặp hình ảnh một ngời lính trẻ trên đờng hành quân, nghe tiếng gà gáy tra chợt nhớ bà với một tình cảm chân thành, cảm động - Bằng Việt là nhà thơ trẻ nổi tiếng vào những năm 1960 Thơ ông thiên về việt tái hiện những kỉ niệm của tuổi thơ, mà bài thơ "Bếp lửa" đợc coi là một trong những thành công đáng kể nhất - Hình ảnh đầu tiên đợc tác giả tái hiện là hình ảnh một bếp lửa ở làng quê Việt Nam thời thơ ấu Một bếp lửa / mấy nắng ma (chú ý khai thác các từ "chờn vờn", "ấp iu") - Kỉ niệm về thời thơ ấu thờng là rất xa nhng bao giờ cũng có vẻ đẹp trong sáng, nguyên sơ do đó nó thờng có sức sống ám ảnh trong tâm hồn Lên bốn tuổi / mũi còn cay - Kỉ niệm đầy ắp âm thanh, ánh sáng và những tình cảm sâu sắc xung quanh cái bếp lửa quê hơng - Tám năm ròng /.đồng xa - Tú hú ơi / cánh đồng xa - Hình ảnh bếp lửa gắn liền với những biến cố lớn của đất n-ớc và ngọn lửa cụ thể từ cái bếp lửa đã trở thành biểu tợng của ánh sáng và niềm tin Rồi sáng rồi chiều / dai dẳng - Hình ảnh bếp lửa đã trở thành biểu tợng của quê hơng đất nớc, trong đó bà vừa là ngời nhóm lửa vừa là ngời luôn giữ cho ngọn lửa nồng ấm, tỏa sáng - Lận đận đời bà / đến tận bây giờ - Nhóm dậy cả / thiêng liêng bếp lửa. - Cuối cùng là bài học đạo lí về mối quan hệ hữu cơ giữa quá khứ và hiện tại Giờ cháu đã đi xa / lên cha? - HS trình bày - HS thảo luận, thống nhất nội dung - HS nghe, rút kinh nghiệm D H ớng dẫn học bài : - Viết thành bài văn hoàn chỉnh - Soạn bài: " Những ngôi sao xa xôi" * Rút kinh nghiêm giờ dạy: ………
………
………
………