Sử dụng các phương tiện dạy học trong bộ môn Ngữ Văn Đổi mới nội dung phương pháp giáo dục THCS hiện nay gắn trực tiếp với đổi mới điều kiện và phương tiện dạy học.. Tuy nhiên trong một
Trang 1Sử dụng các phương tiện dạy học trong bộ môn Ngữ Văn
Đổi mới nội dung phương pháp giáo dục THCS hiện nay gắn trực tiếp với đổi mới điều kiện và phương tiện dạy học Tuy nhiên trong một thời gian khá dài, do nhiều yếu tố khách quan việc sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học gần như bị lãng quên Giáo dạy chay, với lối đọc chép cho học sinh, hoặc độc thoại trên lớp Học sinh tiếp thu kiến thức bị động, không hứng thú với việc học tập ở trường phổ thông
Vấn đề, phương tiện thiết bị dạy học trong nhà trường đến nay vẫn đang là câu hỏi mở, đặt ra nhiều điều đối với người làm công tác giáo dục và những người trực tiếp giảng dạy Điều đó nảy sinh từ yêu cầu sử dụng với sự bất cập thiếu thốn các phương tiện và đồ dùng dạy học Tuy nhiên bất luận trong hoàn cảnh nào, việc dạy học trong nhà trường vẫn phải tìm cách đạt được yêu cầu áp dụng tích cực phương tiện và đồ dùng dạy học với sự sáng tạo của đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lí Bài viết này tôi muốn đưa ra môt vài sự hiêu biết của mình đê giúp các bạn hiểu thêm về phương tiện dạy học và việc áp dụng ptdh vào quá trình dạy học Ngữ văn trung học cơ sở
I Tìm hiểu chung về phương tiện dạy học
- Phương tiện dạy học quan niệm theo nghĩa rộng bao gồm: sách; tranh, ảnh đồ dùng dạy học; thiết bị sử dụng trong quá trình dạy học Phương tiện dạy học Ngữ Văn đề cập tới trong bài học này chủ yếu là tranh, ảnh trong SGK Ngữ văn THCS
- Phương tiện dạy học có thể có sẵn hoặc tự tạo (do giáo viên và học sinh sáng tạo nên).Phương tiện dạy học có thể gắn với các thiết bị đơn giản, thông thường hoặc các thiết bị hiện đại trong quá trình sử dụng
- Phương tiện dạy học ngữ văn gồm: tranh ảnh và một số đồ dùng dạy học So với các môn học khác tranh, ảnh và đồ dùng dạy học Ngữ văn có số lượng không nhiều cũng không quá phức tạp nhưng lại đòi hỏi sự tinh tế rất cao cả về nội dung lẫn hình thức Việc sử dụng các phương tiện dạy học Ngữ văn sao cho có tác dụng tích cực cũng là điều không dễ dàng, cần sự chuẩn bị công phu mới đem lại hiệu quả
2) Tác dụng của phương tiện dạy học:
Phương tiện dạy học có các tác dụng chính sau:
Trang 2- Hỗ trợ triển khai bài học;
- Làm tường minh các khái niệm trừu tượng, giúp quá trình lĩnh hội của học sinh nhanh và hiệu quả hơn;
- Tạo môi trường trực quan sinh động trong dạy học
- các phương tiện dạy học cơ bản gồm: sách,tài liệu tham khảo; tranh,ảnh; vật thật; băng đĩa hình, tiếng; bảng; máy chiếu hắt; máy tính chiếu đa năng
- Phân loại có thể tạm phân thành 3 loại:
+ Phương tiện và đồ dùng dạy học thông thường: sách tài liệu; tranh,ảnh; bảng; giá đỡ
+ Phương tiên hiên đại: Máy chiếu hắt, máy tính chiếu đa năng;
+ Phương tiện dạy học sáng tạo
II Sử dụng tranh , ảnh trong SGK Ngữ VănTHCS
- Là một trong các phương tiện góp phần thực hiện mục tiêu, yêu cầu dạy học Ngữ Văn;
- Nhận thưc qua tranh, ảnh trực quan;
- Gợi liên tưởng;
- Tạo cảm hứng thẩm mĩ - hứng thú
2 ) Các loại tranh , ảnh trong SGK Ngữ Văn THCS:
- Loại tranh vẽ theo ý tưởng SGK: trong các văn bản “con rồng cháu tiên”, "Sơn Tinh Thuỷ Tinh”, “ Thầy bói xem voi, “ Ông lão đánh cá và con cá vàng, “ Kiều ở lầu Ngưng Bích”, “ Nước Đại Việt ta”, “ Đồng chí”
Loại tranh vẽ của hoạ sĩ: Thánh Gióng Tranh của hoạ sĩ Nguyễn Tư ; Ông đồ -tranh của hoạ sĩ Bùi Xuân Phái,
- Loại ảnh chụp:
+ Chụp cảnh thực: Lăng chủ tịch Hồ Chí Minh, nhà sàn của Bác Hồ tại Phủ Chủ Tịch, lễ khai mạc hội khoẻ Phù Đổng, thuyền rồng trên Sông Hương; Đại Nội -Huế, đền thờ bà Vũ trên sông Hoàng Giang, động Phong Nha, Sông nước Cà Mau + Chụp chân dung nhà văn: Đ Đi -phô; Lỗ Tấn; G.đơ Mô - pa - xăng; G Lân Đơn;
Ta - go
+ Chụp các sáng tác nghệ thuật: Tượng chân dung Nguyễn Đình Chiểu, tượng Nguyễn Du ở Hà Tĩnh, phù điêu đêm nay Bác không ngủ
- Loại tranh vẽ của chính tác giả: Thuế máu - tranh của Nguyễn ái Quốc
Trang 33 ) Gợi ý sử dụng tranh ,ảnh trong dạy học Ngữ Văn THCS :
dụng
Trọng tâm
1
Con Rồng Cháu Tiên
( SGK Ngữ văn 6, tập một,
trang)
Vẽ Nội
dung
Con Rồng cháu Tiên
2 Thánh Gióng ( SGK Ngữ
văn 6, tập một, tr 20 )
Vẽ Nội
dung
Sức mạnh
3 Thầybói xem voi(SGK
Ngữ văn 6, tập một, Tr 101
)
Vẽ Nội
dung
Thầy bói nói mò
4 Thuế máu ( SGK Ngữ văn
8, tập 2,tr 87 )
Vẽ Nộidung Cảnh khốn cùng của
người dân thuộc địa
5 Nước đại việt ta (SGK
Ngữ văn 8, tập hai, tr.66 )
Vẽ Hình
thức
Dưới đèn viết bình Ngô
6 Nhà sàn của Bác Hồ tại
phủ Chủ Tịch ( SGK Ngữ
văn 9, tập một, tr 6 )
ảnh chụp
Nội dung
Đời sống giản dị của
vị lãnh tụ
7 Thuyền Rồng trên sông
Hương ( SGK Ngữ Văn 7,
tập một,tr.100)
ảnh chụp
Nội dung
Hình ảnh trên sông Hương
8 Đồng chí ( SGK NGữ văn
9, tập một, tr 128 )
vẽ Hình
thức
Người lính
9 Bếp lửa ( SGK Ngữ văn 9,
tập một, tr.143 )
Vẽ Hình
thức
Tình bà cháu
10 Ta - go ( SGK Ngữ Văn 9,
tập một, tr.87 )
ảnh chân dung
Nội dung
Hình ảnh nhà thơ
4 ) Những yêu cầu khi sử dụng tranh , ảnh , vật thật :
- Nghiên cứu, nhận xét về chất lượng, giá trị của trực quan trước khi sử dụng
- Định hướng khai thác nội dung nào
- Sử dụng thời điểm nào trong quá trình dạy học
- Mở rộng thêm trực quan ngoài SGK để tăng cường yếu tố thực tiễn
Trang 4- Quan sát, mô tả và liên tưởng; phát hiện; phân tích tổng hợp.
- ở những mức khác nhau, không sử dụng tranh, ảnh một cách hình thức hời hợt, làm như vậy sẽ mất thời gian và phản tác dụng
III Sử dụng băng hình, băng tiếng trong dạy học Ngữ Văn
1 ) Các loại băng hình, băng tiếng gồm:
- Băng tư liệu gắn với văn bản “ Động phong nha, Chèo, Kịch,
- Băng tư liệu hướng dẫn nghiệp vụ: Bài dạy học của giáo viên
-Băng mẫu: Đọc mẫu các văn bản khó: “ Hịch tướng sĩ”, “ Chiếu dời đô”, Các văn bản thơ Đường
- Hình ảnh thật,sinh động, kỉ thuật hiện đại
- Mẫu chuẩn
- Trong giờ học
- Hoạt động ngoại khoá có hướng dẫn của giáo viên
IV Sử dụng biểu đồ, bảng:
Biểu đồ hình khối; biểu đồ biểu bảng
2) Mẫu:- Thường dùng biểu đồ với nội dung: Khái quát, tổng kết; diễn tả khái niệm trừu tượng,
- Yêu cầu: Chuẩn bị kĩ lưỡng, chính xác; đảm bảo lô gic hợp lí, nội dung và hình thức phù hợp
Ví dụ: Sơ đồ các kiểu câu đơn đã học ( SGK Ngữ Văn 7, tập hai, tr 132 )
Gồm các loại thường dùng:
+ Bảng viết chính;
+ Bảng viết phụ: bảng lật, biểu bảng;
- Bảng viết:
+ Đặc điểm bảng viết: Cố định, dùng phấn viết; phương tiện chính trong dạy học + Sử dụng:
Chia 3 cột:
Cột 1, cột 2: ghi kiến thức cơ bản ( Không xoá )
Cột 3: như bảng nháp ( xoa thường xuyên )
Trang 5+ Yêu cầu:
Chữ viết đẹp đảm bảo rõ ràng thẳng hàng, đẹp;
Khoa học, ý mạch lạc, đầy đủ, không vừa viết vừa “ trò chuyện với bảng”; Không che chắn những gì đang viết;
Gạch chân ý lớn;
Vùng khó khăn có thể ghi nhiều hơn kể cả ghi lại ý chốt của giáo viên từng phần;
Nội dung không quá sơ sài , ngược lại không quá nhiều
V Sử dụng một số thiết bị hiện đại
1) Máy chiếu : gồm đầu máy, giấy trong, màn hình
- Thiết kế phô li: tiêu đề, lô gô; ít chữ, ít hàng; chọn lựa nội dung; hình ảnh, sơ đồ thống nhất; kiểu chữ co chữ, màu sắc
- Nên sử dụng như thế nào trong các tiết dạy học Ngữ văn ?
+ Sử dụng để chuyển tải: Các mô hình khái quát; các tổng hợp; các ngữ liệu; các trình bày của học sinh; các nhấn mạnh
+ Sử dụng nhiều trong các phân môn: Tiếng Việt, Làm Văn
+ Không lạm dụng trong các tiết dạy Văn, vì tiết văn có những đăc điểm riêng
2 ) Máy đa năng : là thiết bị kết hợp với máy tính để trình chiếu, chuyển tải, hỗ trợ các nội dung dạy học
_ Máy đa năng khi sử dụng phải kèm theo các thiết bị khác: màn chiếu, máy vi tính, giá đỡ,
_ So với máy chiếu, máy đa năng có khả năng chuyển tải phong phú, sinh động có sức hấp dẫn hơn rất nhiềy do tính “ động” của máy tạo ra Máy đa năng tạo khả năng tương tác, có nhiều tiện ích và đạt được đa mục tiêu trong dạy học Người giáo viên phải sử dụng và tiếp cận thành thạo phương tiện dạy học này
VI Kết luận
Như vậy sử dụng trực quan và các phương tiện dạy học là yêu cầu đối với giáo viên trong quá trình đổi mới Nếu không tiếp cận nhanh với kĩ thuật hiện đại, giáo dục chẳng những không đổi mới mà còn dẫn đến tụt hậu thảm hoạ so với sự phát triển
Sử dụng trực quan và các phương tiện kĩ thuật trong dạy học có lợi ích lớn cho
cả thầy và trò về nhiều phương diện Trước hết tạo ra được sự tiếp cận mới về kiến thức, nhanh và có hiệu quả Sau đó giúp cho tư duy làm việc khoa học, hiệu quả hơn
Trang 6Do nhiều yêu tố khách quan, các phương tiện và đồ dùng dạy học chưa đáp ứng nhu cầu thực tiễn Tuy nhiên phải tìm cách khắc phục tình trạng này bằng con đường phát huy khả năng sáng tạo của người giáo viên trong làm đồ dùng dạy học, thu thập tài liệu sẵn có trong dân gian,
Đồ dùng trực quan và các phương tiện kĩ thuật trong dạy học, tạo sự hứng thú trong dạy học Đồng thời thể hiện trình độ phát triển cao hơn trtong việc tiếp thu, lĩnh hội tri thức khoa học
Trên đây là môt vài kinh nghiêm và suy nghĩ của tôi đúc kết trong quá trình giảng day môn ngữ văn THCS Có gì mong đồng nghiệp góp ý và bổ sung thêm
GV: Nguyễn Thị Dung
