Sl/CÓNG TÀC CUA CÀC NHÀN VÀT HÒI THOAI TRONG VIÉC • • • • • • NÀNG DE CÙA LÒI THÀNH DE TÀI DIÉN NGÒN Cini Thaiih Tdm Bg mòn Ngòn ngiì va Ca so vàn boa Vièt Nani Truinig Dai hgc ngoai
Trang 1Sl/CÓNG TÀC CUA CÀC NHÀN VÀT HÒI THOAI TRONG VIÉC
• • • • • •
NÀNG DE CÙA LÒI THÀNH DE TÀI DIÉN NGÒN
Cini Thaiih Tdm
Bg mòn Ngòn ngiì va Ca so vàn boa Vièt Nani
Truinig Dai hgc ngoai ngiTr - DHQG H i Nói
Diy l i mot trong eie kbia canb cùa vice phàn ti'ch sy cóng tàc bòi thi^iù dd bìnb thành de
tài dién ngòn Trong bài vièt niiy tói chi dd ciip etè'n hai yè'u lo tbude ve nhàn vài hói Ihoai va
nhùng càn cu x i c djnh sy cóng tic cùa càe nhàn vài hói Ihoai tretng vice nàng de cùa Idi thành
dd tài dién ngòn
1 Hufng thii va su cóng tàc de hinh thành de tài dién ngón
Dd tài dién ngòn kbòng pài chi do mot nhàn viìt bòi Ihoai quyét dinh dù eló là ngudi etira
ra dd cùa Idi Pbài ce') sy cóng tàc giùa eie nhàn vài giao lié'p trong vài hói Ihóai A, B, C Ibi bg
sé cdng tàc vói nhau ehuyén dd cùa Idi dd thành dd tài dién ngdn Trong tbyc tè, cùng ed nhfmg
cuòe thoai trong dò hoilc vi phép Ijch sy boàc vi vj thè xà bòi cùa ngiròi dàn nbàp de tài qua
manb nèn mac diu kbòng bimg thù nhimg B, C v.v vàn pbài chip nhàn dd cùa Idi do A dira ra
Nhùng cuòe trò ehuyén "àn Iheo, nói Ico" thiròng nhat nhèo, mién cirémg, rdi rac Giùa ban bè
cùng co nhihig cuòe bòi thoai trong dò liiy co nhicu Iham Ihoai nhimg càe tham thoai này dai bg
phàn do mot ngudi nói ra Vf du ed nhfmg cuòe thoai giùa eie eò gài trimg etò mot co nói rat
nhiéu vd Idi tòt, cài bay, ve qua tàng cùa ngiri^i yéu v.v , con ngvtai kia bau tibu kbòng dóng
góp gì vào nói dung etó Qing eò nhfmg cuòe thoai giùa mot eò gài nhà giàu, eò tièn, gieM tbiéu
bó quàn ào dùng mot cùa mình, con eò kia nhà nghèo boàc trình dò vàn boi cao hem chi nghe
va tbinb tboàng dém thém mot vài Idi che? pbài phép" Dirdi day là mot etoan lhe)ai Ibirimg gap ó
chi em phu nù
A l Hóm nay lén Idp trdng mèi mdi thè, 6m à?
B l Tói di day ve, rdi liù nau cam Ma sao chiing liim dugc gì rnà'y ma età 12 gid dém rói
An com xong, dgn dep, rira bai, lau nhà, tàm giàt Cài khoàn nude non miiem età xàch nude qua
nhà thi pbài thùc khuya, giàl xong do ra dirèmg Limi va mò hói ma òng chdng thì bàt chéo chàn
xem video Lòn eà ruòt !
A2 Dàn òng ma
B2 Òi, òng iy thì làm dugc cài gì Hóm qua thì òng ay di làm Ma ed d nhà thì cùng
chàng làm dugc gì
A3 Hir
B3 Di làm lai con vd muòn nùa chir Le ra 2h ibi xong nhimg bau nhu hóm mio cùng
pbài 3, 4b sàng mdi vd Kbié'p! Chàn làm!
A4 Lai con thè mìa cit à?
B4 D i u chi eó thè! Lai con
(tièp theo là 4, 5 lui.ft liti kc khó cùa B)
A5 Tbòi so trìti c i , ning ma chiù! à, làu nay co gap cài Cùc kbòng?
Trang 2Trong cuòe bòi thoai niiy A, B vira là ban, vùa là giào vién cùng tmdng, A là nam, B là
nù De cùa Idi cùa A là trang thài sire khoè cùa B, B eó phàn bòi tieh cyc dói vói de cùa Idi dd
bang mot tham thoiii rdi ngay trong kri.ti lèi hói dàp, B ehuyén ngay sang dd cùa Idi vd nhùng
cài xiu cùa ehóng Gic luetl liti san cùa B etcu xoay quanb dd dò
Rò ràng là de cùa lèti niiy khóng gay dugc bimg thù cho A Do ehi phdi cùa quy tic luàn phién càe lugt Idi, B kbòng the làm mot bài thuyèt trình lién tue ve ehóng mình ma pbài tàcb nò
ra thành mot sd lugt Idi Sau mot lugt Idi, B ngùng y djnh nhuimg Idi cho A Cùng dudi i p lye cùa qui tàc luàn phién luitt Idi va qui tàc tòn trgng thè dién A phài bòi dap bang mot eàu bòi
"thè co à?" Càu bòi này khóng eó tàc dung khuyèn kbfch B nói thèm nùa vd cbòng mình ma nò chi là kidu nbàc lai didu B vùa nói xong Nói eich khae, eie lugt Idi bòi dip cùa A tò ra ring A lành dam dói vói dd cùa liti do ehfnh B nèu ra Sau kbi càm thay ring de cho B ndi mdt so lugt Idi nào dò va mình dà chiù nghe etè'n mot dò nào dò didu mình kbòng mudn nghe là ebùng tò mình dà dù tòn trgng thd dién cùa B, A an ùi B mot eàu rdi chù dóng dàn nbàp mot de tài mdi (d day xuat hién mot diéu bèi sire thù vi: Quy tàc lòn trgng the dién tuy thuòe vào sd lugng, lugt Idi nói va nghe cùa ngudi hói thoai nhu thè nào) Già djnh ed ngudi thù ba xuà't hién giùa ebùng
vi bòi A, B bang eàu hòi "Càe ban dimg ndi vói nhau ve ehuyén gì diy? " Trong trudng hgp này chàn chàn A sé Irà Idi: "à, B dang ké khd ay ma" con nèu là B thì sé Irà Idi: "Mình dang ndi cho A vd nhùng "due tfnh" cùa dng chdng nhà mình" Trong c i hai eàu tra Idi này ddu khdng ed dai tu ngdi thù nhat sd nhiéu "ebùng mình" Ndi càcb kbàc, ciu tra Idi ebùng lo A v i B khdng cdng tàc vói nhau trong viéc hinh thìinh de tài dien ngón va cuòe thoai eó rat nbidu tham thoai nbung dd cùa B khcri ra vàn dìmg d mire de cùa liti Truimg hi.tp này fi xày ra trong bòi thoai thuèmg ngày giùa ban bè Vi ring ban bè là binh di'ing ve'ti nhau ve vi thè xà bòi va qua thàn quen dèn mire phép lieh su khóng con là eàu Ihùe nghièm nhat mìa (mac diu quy tàc tòn trgng thè dién vàn phàt huy làc dung) Do etó bg eó the gal ho ngay de tiù hg kbòng thich
2 V;ù trò cùa eie nhàn vai bòi thoai ddi vói viéc dàn nbàp de tài dién ngdn
Chùng la dà bièi trong mot cuòe bòi thoai ft nhat phài eò hai, eó kbi ba, bò'n nhàn vài tham già bòi thoai Va trong cueic bòi thoai thudng eó ngòi chù, ngói khàeh nèu nhu dò là cuòe bòi thoai dién ra ò nhà bay do mot nguìti dimg ra mdi Le nghi Trung Quòe va Vièt Niun xua rit chù y dèn hai ngòi này "Phàn ngòi chù khàeh" là mot ngù bay gap trong tmyén eó Viét Nam Hién nay kbi kbàch viio nhà bay viio phòng Ibi chù nhà boàc nhfmg sinh vién lini trù trong pbòng dò là ngòi chù Ngói chu yèn hi Ihiic hién càe nghi ihùc de khàeh kbòi lùng tùng ngugng ngap (tuy nhién phài phàn bici ngói chù khàeh trong bòi thoai vói vai dàn nhiip de tài dién ngón) Co thè qui irete nhàn vài bòi ihoai dàn nbàp de lai dién ngòn là ngudi nói chù yè'u (NNCY), nhàn vài dò cho NNCY Irong vice hinh thiinh dd tài dién ngeìn là ngudi nói tbu yéu (NNTY), càe nhàn vài bòi thoai kbàc con lai là nbfmg ngudi nói bìnb thudng Lay mot vf du cho sy phàn ehia càe vai giae) lièp Irong vice hinh Ihiinh de tiu dién ngón:
Al (khàeh)-Òng Bìnboi!
Bl (chù nhà) - Ai day? Òng Xuyèn day li? Dgi tói liy ehia khoà dà
CI (va chù nhà) - Gì ma cham chap thè Mài ma chira lay dugc cài ehia khoà
A2 - Ong dang limi iii day'.'
B2 - Dang ve Cd vice gì day?
Trang 3A3 - A, di cheti iy ma Xem xe nò chiìa xong chini, chini xong viio òng cheti mot ty B3 - Thè Hai dang liim bay d nhà lén day?
DI - Em dang làm Cd anh Xuyèn sang anh, em theo di dd bièt nhà
B4 - U, ngdi day dd tói di dun lai phich nuóc pha am che mói udng cho nò sudng
A4 - Cài xe cùa mình tbàng du phdng dàm me vào di't xe tài
B5 - Thd ed nàng khdng?
A5 - Cùng so so thdi
B6 - Thd sàp xong ehira?
A6 - Chic hcU hóm nùa Ibi xong Cho cài bgn du phòng ebay thì làm gì chàng bòng xe Hòm tmdc thàng Ha dàm mdt li'ìn rdi bay gid lai dèn tbàng du phòng
Tói bào vói dng Nga dàm thè cho no càn
D2 - A, bdm qua lai cài xe dò dàm e^ càu bj bel nhè ra rdi
B7 - Didu bànb kidu này làm gì nò chà dàm
Ngòi chù tbuimg là NNCY, dàc biét là trong nhùng cuòe bòi thoai do chù mdi kbàch dèn Ngói chù phài khéo léo dàn nbàp nhùng dd tài sao cho kbàch cùa mình eó thd tham già vào
Hién nay trong càp buoi gap gd nhiéu nguèti nhu tiée cuòi chàng ban, kbàch ehia thành timg
nhòm, ngòi chù kbòng thè eó mat dóng thdi trong tit eà càe nhòm, òng ta (boàc bà ta) thudng nhd mot ngudi ban nào dò thay mình "tièp kbàch" dàn nhàp de tài Chùng ta eó thè tbiy dugc nghé thuit din nhip de lai dién ngòn cùa eie nù chù nhàn Irong eie budi tièp tàn cùa hg dugc mièu tà trong e i e tàc phàm Phàp, Nga ed dién NNCY eó thè là vai chù ma cùng eó thè là vai
khàeh De tài tai nan xe eó nhu b vi du irèn là de:) vai kbàch nèu ra, càe tham thoai sau hoàn toàn trién khai vd dd tài dò Vai chù chi bòi Iy do viéc dèn thàm cùa khàeh chù khóng dira ra mot de
tài dién ngón nào eà Ben canb di') cùng phài nói thèm ràng ngudi dàn nbàp de tài là ngudi nói
thù nbit m i cùng eó the nhiém vu niiy roi vào nguèti nói thù hai, thù ba, vf du:
A l - Ngge oi! Sao tròng mo màng thè?
Bl - Kbié'p! Tir lue anh iy vd tròng eù thàn thd
CI (Ngge) - Khdng Te't dimg nghe
A2 - Nghe cài gì day? Biù bòi ihoiii cùa ban à?
B2 - Cài anh hòm nay etén là anh xày dimg à?
C2 - Khóng Mot anh giao Ihóng, mot anh xày dimg
B3 - LT, giao tbòng là cbòng su pham ròi
A3 - Anh nào là giao tbòng?
De tài dién ngòn là hòi ve ngành hgc cùa ban trai cùa C va do B dua ra chù khong phài do
ngucti nói dàu tièn A
Su phàn biét ngòi chù - kbach, NNCY va NNTY rit ein kbi xic dinh sy cóng tic giùa eie
nbin vit hói thoai trong viéc ning dd tài cùa Idi lén thành dd tài dién ngdn
3 Nhùng càn eù de xàc dinh su cdng tàc cùa NNCY va NNTY ddi vdi viéc bìnb thành dd tài dién ngdn
NNCY va NNTY phài cóng làc veli nhau trong vice bìnb thành de tài dién ngejn eò nghia
là dd tài cùa lèti ma NNCY nèu ra phài dugc bòi dàp bang mot boàc mot so tham thoai cùa
Trang 4NNTY tò ra ngucti này eó quan tàm etè'n de tài cùa lèti dò, etè cùa lèti dà gay ra cho anh la mot
bimg thù nào dò Càe hành vi hòi dàp này khà da dang va phu ihuóc vào hiinh vi ngón ngù ma
NNCY dà dùng de din nhàp de cùa lèti
Già dinh cuòe Ihoai < l> dièn licii nhir sau:
Al - Hemi nay lén \^'^^
Bl - Tói di day ve, idi lai niìii citm Ma sau chàng liim dugc gì mà'y ma dà 12 gid rói Àn
cetm xemg dgn dep, rira bàt, lau nhà, làm giàt Cài khoàn nude non, mudn dd xàch nude qua nhà
Ibi phài thùc khuya, giàl xong etó ra dirèmg Làm va md hdi ma dng cbòng bài chéo chàn lén
xem video Lòn eà rugl !
A2 - Thè lào ay khóng phài Ioai "ihira bà cem day" à?
B2 - Bay gid "e'mg day" chù limi gì eó chiiyèn "Ihira bà" (lièp tue ké mòl vài tal xiu cùa
chdng)
A3 - Tbói ban tbòng ciiin, dàn òng nào chà Ihc
B3 - Oi gièti (ti, dàn óng Ihì ha bay Inai dàn òng
Trong cuòe Ihoiu già dinh này thài etó cùa A etói vói dd cùa lèti do B dua MI kbàc hàn viti
A trong < 1 > (Tói khóng co y nói ve làm Iy cùa sy himg Ihù niiy - Iy do làm Iy vàn boa) .Su
bimg Ihù này the hién irong nhùng Iham Ihoai cùa A Mac dàu nhfmg Iham Ihoai niiy khèmg
dóng góp nói ve nhfmg li^il xàu cùa ehóng B nhimg co làc dung kheti ggi de B lièp lue ndi Niii
mgl càch kbàc, A va B dà cóng làc veti nhau nang de cùa lèti cùa B thành de lai dién ngón
Chùng ta cùng dà biét càu Irùc ba doiin cùa cuòe thoai Tièn trinb cùa mot de tài dién ngòn cùng
theo ciu Ime ba doiin ma tói quan nièin là: Pha khe'ti dàu pha tridn khai va pha kèi thùc
Pha khdi dàu dugc ino ncn biti indi boàc mgl sd tham thoai dàn nhàp cùa NNCY va tham
thoai cùa NNTY Nói mgi càch kbàc, eac càp Ihoai gòni tham ihoai dàn nhà|i va Iham Ihoai hdi
dàp d pha khiti dàu là càn cu chù ycii de nhàn bièi su cóng làc giùa càe nhàn vài hói Ihoiù Irong
vice nàng de cùa lèti ihành de lai dièn ngón Càp Ihoai b pha khiti dati se dugc ggi là càp Ihoai
dàn nbàp Luitt lèti cùa NNCY co Ihè chi gèim co tham thoai dàn nhàp etè cùa lèti ma cùng ed the
ebùa mot boàc mot sèi iham lhe)ai hòi dnyi Iriróc dò Vf eiii:
Lan: - à, Tuà'n!
- Ban vào day
- Làu làm hóm nay miti nhìn Ihiì'y ban
- Duo vùa lòi sae> iàn làu thè
Tuiin: - Dàu ma
- Mình ve qiiè mày huni '
- Le tu hóm thù hai idi nhimg hàn qua chiing ghé thàm ban diroc
Luitt lèti cùa Lan dirgc li'nh co ba tham ihoiii "à Tuà'n" là tham Ihoai chilo, "ban viio etày"
là Iham thoai meti Tham ihoai dàn nhàp eie lai gèim co mgl hiinh vi phu Ihuòc "làu làm tbiy
ban" va hành vi chù bui'mg "duo vùa rdi suo Iàn làu thè" Con linti lèti cùa Tuà'n là mòl ihiun
thoai Irong etó co mòl hành vi phàn hdi lièu cyc (bàc ho) va hành vi chù hue'mg là hành vi giài
thich "mình di vd què ngay dirgc" (thuòe hiinh vi phàn dàn nhàp) Tài nhién cùng eó nhiéu
truèmg hgp, dàc biét trong hói thoai Ihirètng ngày giùa biin bà, lintl lèti cùa NNCY chi co iham
Trang 5thoai d i n nhàp, vi du:
A: - Này,
- Cd phài tmdng mình ha diém mìa kbòng?
B - U, ha diém mìa
- Tbiy hg bào thè nbung kbòng bièt eó phài khóng?
Lugt Idi cùa A eó hai tham thoai "này" là hành vi bó ggi tbu bùi sy chù y va tham thoai din nhàp dd cùa Idi "ed phài truèmg mình ha didm mìa khdng?" Luett Idi cùa B gòm hai tham thoai, mot tham thoai hòi dàp che) tham thoai beSi cùa A va mot tham thoai nghi vàn eò tfnh chit tài d i n n i p (qua vi du này eó thd liim rò thém mot didu: hìinh vi tài dàn nbàp kbòng nbil thiet dugc thyc hién bòi NNCY ma eó the dugc Ihyc hién biti NNTY nèu nhu dd gay dugc bùng thù Nhu vày hành vi dàn nhàp va lai dàn nhàp eó the do càe nhàn vàt giao tièp kbàc nhau thyc hién) Tham thoai eò nghi vàn "khóng bièt eó phài khe')ng" chùng tò là de tài "truèmg mình ha didm" dugc ngudi này quan tàm va mudn tièp lue Irièn khai nò
Nhùng diéu Irèn day eó the khié'n chùng la nghi ràng eap tboiu din nhàp dd tài dién ngòn chi ein hai tham thoiu là dù Thyc ra, nhu chùng ta dà bièt hòi thoiù là lucmg tic Klaus Foppa
dà viét: " bòi tboiù là nhfmg sy kién tuong tàc" Didu dò eó nghia là kbòng eò cài gì xày ra ma
co thè chi gàn tuyét dòi cho meìt nhàn vili Trai lai, lèti cho ràng bit eù vàn dung nào do mot ngudi thyc hién sé gay ra nhfmg bièu qua deli ve'ti nguèti (hoac nhùng ngucti) kia vi nguge lai Vi vày, chùng ta kbòng thd lay ricng mgl phàt ngón A nói ra liim don vi phàn tfeh ma vàn giù dugc tfnh tuong tic trong bòi thoai Co nghia là, mot càp thoai din nbiip thành cóng boàc thit bai phài gòm ft nbit ba tham thoai: Al cùa NNCY, Bl cùa NNTY va A2 cùa NNCY
Nói mot càch long quàt càn eù dd xàc djnh su còng tàc dd hinh thành nèn dd tài dièn ngòn là eap thoai dàn nhàp ba tham thoai nàm trong pha dàn nbàp Chi sau kbi eap thoai này hoàn thành chùe nàng cùa nò thì cuòe hói thoai miti di vào càe dd tài dièn ngón tbyc sy
Tdi lièu tham klido
1 Dò Hùu Chiù Dai einmg ngón ngù hgc, T.2 H., NXB GD, 1993
2 Nguyèn Dire Làn Logic - ngù nghia - cu phàp H., NXB DH va THCN, 1987
3 Bublitz (W) Suportive Fellow - Speakers and Cooparative conversations Amsterdam Philadclphie: John Benjamins 1988
4 Foppa (klaus) Aboul the epsychology e)r dialogue - even Ihoiigh Psychologisls are noi interrested in it Conccpts of dialogue considercd from the perspeetive of different disciplines, edda Welgand, 1994