TUYỂN TẬP TRUYỆN NGẮN

Trong phòng má bước ra, ba đi thẫn thờ hoặc bước vội vã, và dường như ba không còn nhận thấy sự hiện diện của tôi nữa, của chị bếp, của chị Năm giúp việc, của căn nhà, của mọi vật xung q

BÙI THANH TRUYỀN (SƯU TẦM, TUYỂN CHỌN) TUYỂN TẬP TRUYỆN NGẮN VÀ THƠ CHO THIẾU NHI SAU 1986

(TÀI LIỆU LƯU HÀNH NỘI BỘ) HUẾ, THÁNG 5 - 2010 PHẦN I: TRUYỆN

ÁO EM CÀI HOA TRẮNG

VÕ HỒNG

Tôi được đi học chậm hơn mọi đứa trẻ khác Sáu tuổi mà vẫn chưa ôm sách tới trường Nguyên do

vì má tôi đau bệnh dai dẳng, mà không muốn tôi sống xa cách, dù mỗi ngày chỉ bốn năm giờ đồng hồ Khi má tôi phát bệnh thì bác sỹ đã cho ba tôi biết má tôi không sống thêm được quá hai năm Má không được nghe điều đó nhưng tự xét sức khoẻ của mình, má biết con đường đi của má không còn dài lắm Mặc kệ những lời trấn an liên tiếp của ba tôi, má giữ một thái độ cam chịu và chờ đợi

Thấy tôi cứ lêu bêu quấn quýt cạnh mẹ, ba tôi có lần gắt:

- Em phải để cho con nó đi học chớ Bằng tuổi nó người ta đã vào lớp Tư (tương đương lớp Hai) rồi Trẻ con lên bốn tuổi, người ta đã cho vào ấu trĩ viên (Vườn trẻ, nhà trẻ) để chúng vừa chơi vừa học

- Học sớm hay muộn gì rồi cũng sẽ đến đích một lượt Đứa bốn tuổi học một năm bằng đứa năm tuổi học sáu tháng Đứa năm tuổi học sáu tháng bằng đứa sáu tuổi học ba tháng

- Anh biết rõ điều đó Nhưng nó đã sáu tuổi rồi mà chưa học được tháng nào

- Thôi, để em dạy con

Má tôi gom những miếng bìa cứng, cắt thành những mảnh vuông to bằng bàn tay Má vẽ lên đó những cái vòng tròn, những cái hình mà má gọi là lưỡi câu, cái gáo, con cá Má chỉ cái vòng tròn và bắt tôi gọi bằng o, cái lưỡi câu bằng i, cái gáo bằng q, con cá bằng e Lưỡi câu là cái tôi không hề biết nên tôi hỏi lại:

- Lưỡi câu là cái gì vậy má?

Má tôi ngạc nhiên bởi câu hỏi Má nhìn tôi giây lâu rồi đưa bàn tay mềm mại vò lên đầu tôi

Má nói:

- Ờ! Con chưa biết cái lưỡi câu Đó là một cái kim nhọn bẻ cong lại, nơi đầu người ta móc một con mồi vào

- Con mồi là con gì, má?

- Là con trùn, con dế hoặc nhiều khi là miếng bánh, miếng cơm, những miếng mà con cá nó thích ăn

- Móc con mồi vô cái kim chi vậy?

- Để đem thả xuống nước, con cá thấy mồi, mừng quá, lật đật bơi lại táp Miệng cá dính vào cái kim, người ta giật lên, cá không chạy trốn được, người ta bắt nó.

Tôi chỉ xuống hình vẽ con cá trên một mảnh bìa cứng (chữ e của má tôi đó) hỏi lại má tôi:

- Người ta bắt con cá này phải không má?

Má tôi mỉm cười, gật đầu Tôi lại hỏi:

- Má có đi bắt những con cá bằng cái kim uốn cong như vậy không?

- Có Hồi nhỏ má có đi bắt như vậy Người ta gọi là đi câu

- Sao má không cho con đi bắt?

- Khi nào rảnh, vào ngày chủ nhật hay ngày lễ, ba con sẽ dẫn con đi câu một lần

Tôi lắc đầu:

- Không, con muốn má dẫn con đi Con không muốn ba dẫn

- Má bệnh, má đâu có đi được?

- Thì hôm nào má mạnh má dẫn con đi

Má tôi “ừ” và lặng lẽ nhìn tôi Một lát, thấy từ nơi khoé mắt của má có hai giọt nước mắt chầm chậm ứa ra, lăn dài chạy xuống cằm Tôi không hiểu tại sao điều tôi yêu cầu có thể làm má tôi buồn như vậy Sau này lớn lên, ngồi nhớ lại tôi mới hiểu Một ngày đã đoán biết được ngày chết gần kề của mình mà phải hứa với con một điều mình biết chắc không thể nào thực hiện được! Không những không thực hiện được việc dẫn con đi câu cá, cả đến việc được ngồi cạnh con trước những tấm bìa cứng này cũng không còn kéo dài được bao lâu nữa

Tôi học không được bao nhiêu chữ Bởi ngồi với tôi chừng một lát thì má phải nằm nghỉ Tôi sung sướng nằm theo, cạnh má, tay cầm xấp “bài học” xếp xếp như người ta đánh bài Tôi nói với má:

- Nằm học khoẻ hơn, má hả?

- Ừ

- Sao ở trường học họ không cho học trò nằm ngửa ra mà học?

- Nằm ngửa ra, tụi nó ngủ quên hết

Tôi gật đầu, ờ ờ

Dù khi tôi ngồi cạnh hay nằm cạnh, má cũng hay lấy bàn tay rờ lên đầu tôi, vuốt ve lên má, lên cằm, lên tai tôi Dường như để xác định rằng có tôi hiện diện đó thực, tôi, vật quý báu nhất do má tạo

ra và má sắp bỏ lại tôi trên cõi trần này

Ba tôi bắt gặp mấy lần lối học “nằm ngửa” này của tôi Ông kiểm soát lại xem có chữ nào còn sót lại trong cái khối óc ưa nằm ngửa đó không và rõ ràng là một tư thế như vậy làm cho mọi chữ nghĩa đều trôi tuột đâu hết Ông nghiêm sắc mặt bảo tôi:

- Ngồi dậy mà học

Tôi líu ríu ngồi dậy.

- Lại ngồi nơi bàn mà học

Tôi líu ríu đi lại bàn

- Sắp lên bảy tuổi rồi mà học chưa hết hăm bốn chữ cái Bằng tuổi này, người ta đều học lớp Tư

Má không phân biệt cho tôi chữ nào đực, chữ nào cái

Tôi đoán chữ i, chữ t gầy gò là đực, chữ o chữ a mập mạp là cái

Thường thì tôi nghe lời ba tôi lại bàn ngồi ngay ngắn, nhìn xuống mặt chữ và lẩm nhẩm gọi tên

nó Má tôi im lặng để nhường tiếng nói cho ba tôi Một hôm, tôi ngoan ngoãn nghe lời ba líu ríu lại bàn thì má tôi cất tiếng:

- Thôi, cho con đi chơi

Tôi không biết nên nghe lời ai Nghe lời má thì tôi sướng quá rồi, nhưng ba tôi còn đứng đó Mà ba tôi thì tuy không nghiêm khắc nhưng ông biết bắt người ta vâng lời Tôi biểu lộ sự lưỡng lự bằng cách vẫn đi bước tới nhưng bước chậm lại

Má tôi giục:

- Con chạy ra ngoài chơi đi con

Tiếng ba tôi:

- Thôi, cho con đi chơi

Tôi nghe lời ba, đi rẽ ra phía hành lang Vừa bước ra khỏi phòng thì nghe tiếng nói của má tôi:

- Anh đừng làm cho con sợ

- Anh không muốn vậy, nhưng phàm uốn tre thì phải uốn khi nó còn là măng Anh tập cho con biết nghe lời phải

- Phải uốn dịu dàng! Em biết là em quấy khi giam giữ con ở cạnh mình mà không chịu rời nó ra cho nó đi học Nhưng anh ơi, em đâu có còn sống được nhiều ngày tháng? Bác sĩ nói với anh là bệnh

em sẽ chữa khỏi Anh đừng tin Em biết sức khoẻ của em mà Vì vậy mà em muốn sống quây quần bên cạnh con những ngày chót của đời em

Tiếng má tôi khóc nấc lên làm tôi bàng hoàng Tôi đi trở ngược lại và qua khung cửa mở, tôi thấy

ba tôi cầm tay má tôi Má tôi lấy khăn lau nước mắt

- Con nó nhút nhát vì từ nhỏ tới giờ nó chỉ sống cạnh em Gần như không có tiếp xúc với những trẻ con khác Vậy anh đừng làm cho con sợ Anh phải thương con bằng tình thương của anh và thay

em mà thương con bằng tình thương của người mẹ Bổn phận thứ hai nặng hơn bổn phận thứ nhất

Má tôi ngậm một chéo khăn mùi soa như để ngăn chặn tiếng nấc

Những tấm bìa cứng tỏ ra bất tiện mỗi khi tôi muốn nhìn lại gương mặt của một chữ Cứ lật lên,

bỏ xuống, loay hoay kiếm hoài Đôi khi miếng bìa mang cái chữ tôi muốn kiếm lại không nằm trong

“bộ bài” đó mà nằm lạc ở một nơi nào khác Ngày nào cũng có dịp để lục tứ tung mền gối với mục

đích tìm chữ Rất tốn thì giờ Bởi vì kiếm chữ thì không ra mà gặp toàn những thứ mình không định kiếm Chẳng hạn hòn bi Rõ ràng là hôm kia tôi ngồi bắn bi một mình ở ngoài mái hiên, thế mà buổi chiều ra mái hiên để tìm bắn tiếp thì một hòn biến đâu mất Chạy kiếm sáng con mắt, chẳng chỗ nào

có Má tôi đưa hai đồng sai chị bếp ra hiệu sách mua cho tôi hòn bi khác Bây giờ khi tìm chữ mà học thì lại thấy hòn bi đó nằm dưới tấm “ra” Chẳg hạn tìm thấy cái móc tai Hôm qua ba tôi ngứa tai, tìm cái móc tai những không thấy, ông la vang cả nhà Bây giờ không tìm thì nó lại nằm tô hô ra đó Nhưng tôi không chịu nhặt đem cất đi để trưa về đem cho ba đâu Tôi phải dùng nó để móc tai tôi cái

đã Công việc đó làm tôi say mê và khi tôi chịu rời nó ra thì bên phòng ăn đã nghe tiếng muỗng nĩa rổn rảng

Má tôi nhận thấy sự bất tiện của phương pháp học bài trên bìa cứng nên một hôm đưa tiền cho chị bếp sai ra hiệu sách mua cho tôi một cuốn vần

A! Có cuốn sách mới chính hiệu là học trò đây! Tôi giành lấy quyển sách Nhìn xem cái bìa thấy

có vẽ hình hai đứa con nít đang lật mở cuốn sách Tôi nói:

- Học cuốn sách cần phải có hai đứa thấy không má? Con học có một mình thì học sao được?

Tôi vội lật ra trang sau để xem có món gì lạ trong đó Tôi la to lên:

- A! Con cá! Con cá đang bơi

- Tên là cá gì con biết không?

Tôi lắc đầu:

- Không

- Cá thu Con cá thu có chữ u

Chữ o thì dễ nhận ra Má tôi chỉ hình vẽ một chùm trái cây rồi hỏi:

- O chùm chùm gì?

Tôi nói liền:

- Chùm ruột.

Má bật cười:

- Chùm nho chớ sao lại chùm ruột?

Tôi cười theo Tôi quen kêu chùm ruột chớ ít nói chùm nho Trên lối đi ngoài vườn có đến ba, bốn cây chùm ruột Mùa hè, trái lòng thòng từng chùm Má chỉ hình con ve sầu (dạy chữ e) rồi hỏi tôi con gì

Tôi nhìn xuống hình, nhíu môi suy nghĩ một lát rồi nói:

- Con dán

Má lại cười Rõ ràng là sự học vẫn làm cho mẹ con tôi vui vẻ

Có một trang vẽ làm cho má ủ dột nét mặt Đó là trang dạy chữ ê vẽ hình một con dê mẹ cho dê con bú và con bò mẹ cho bò con bú Con dê mẹ có một bầu sữa thật lớn và đứng lom khom Nó có một chòm râu nơi cằm nên không ra dáng một bà mẹ Con bò cái trông dễ thương hơn Nó quay mặt lại nhìn con nó bú Đôi con mắt trìu mến hiền từ, như mắt má vẫn nhìn tôi khi tôi ngồi trong lòng má

Học đến chữ q “con nhỏ quét nhà” thì bịnh của má tôi phát nặng trở lại Bác sĩ cấm không cho tôi được vào phòng Ba tôi âu lo, mỗi ngày gương mặt mỗi héo dần đi Trong phòng má bước ra, ba đi thẫn thờ hoặc bước vội vã, và dường như ba không còn nhận thấy sự hiện diện của tôi nữa, của chị bếp, của chị Năm giúp việc, của căn nhà, của mọi vật xung quanh Có lẽ chỉ còn nhận thấy sự hiện diện của cái cửa để bước ra, của cái bàn để đi tránh Tôi buồn bã cô đơn, đem cuốn sách vần ra nhìn mặt chữ, nhìn hình vẽ Lật xuôi lật ngược, đọc ngược đọc xuôi, nhưng cứ đến trang “con bé quét nhà”

là dừng lại Trang bên cạnh có vẽ con khỉ trèo cây Chẳng biết chữ gì đó, đọc như thế nào và sự tích làm sao Chắc phải hay lắm, thú vị lắm, bởi một con khỉ thì không thể chán như hai trái đu đủ hay như cái lư đồng Nhưng ai đọc cho tôi? Ai giải thích cho tôi? Thật ra thì ba tôi có thể chỉ cách đọc, chị bếp

có thể bày tôi đọc, nhưng tôi không muốn ai chen vào sự học của tôi để thay thế má tôi hết Tôi chỉ tin

ở má tôi thôi Tôi chỉ an tâm thoải mái bên cạnh má tôi thôi Đôi lúc ba tôi đi ngang cạnh tôi, đứng dừng lại, nhìn tôi ngồi trước trang sách Tôi phải đọc vội những chữ u chữ e và đưa tay lật liền về những trang đầu sách Khi vội quá không kịp lật ra trang trước thì tôi đưa hai bàn tay lên che cái hình con khỉ Đáng ra ba hỏi, nhưng dáng ba mệt nhọc bơ phờ nên ba đứng dừng một chút rồi bỏ đi luôn Tôi không muốn ba tôi nhìn đúng vào trang con khỉ trèo cây Tôi sợ ba tôi sẽ hỏi chữ gì rồi bày cho tôi học luôn Không! Tôi để dành chữ đó cho má tôi Tôi muốn nhìn đôi môi xinh xắn của má tôi đọc, ngón tay trắng thon của má tôi chỉ và tai tôi nghe giọng nói dịu dáng của má tôi phát âm tiếng đó Tôi muốn má tôi kể cho tôi nghe về câu chuyện con khỉ đó như má đã kể chuyện con ve ve đi vay gạo của con kiến trong bài học chữ e, con tò vò nuôi con nhện trong bài học chữ t, đời sống của chúa sơn lâm, con sư tử giữa rừng châu Phi trong bài học chữ s Nhưng than ôi! Điều ước ao đòi hỏi của tôi không thể thực hiện được Má tôi từ trần trong kì bệnh tái phát đó, vĩnh viễn lìa bỏ tôi Cuốn vần quốc ngữ chứng kiến sự ra đi đành đoạn của má Nhìn trang bên này thì má tôi còn, nhìn trang bên kia thì má tôi mất Con đường chỉ đóng ngăn cách hai trang sách như là con đường phân ranh giữa sự còn và sự mất,

sự Sống và cái Chết của má tôi

Má mất được hai tháng thì ba tôi dẫn tôi xuống trường Tiểu học Lai Đức xin cho tôi học lớp Năm (tương đương lớp Một hiện nay) Cô giáo bắt dùng một cuốn sách vần khác không có vẽ hình con khỉ Càng hay Hình con khỉ nên chỉ để dành riêng cho tôi và má tôi thôi Tôi không muốn ai dính dự vào

đó hết Hãy để cho nó giữ vẹn sự bí mật đối với tôi cũng như sự bí mật bao quanh má tôi từ khi má mất Tôi không biết bây giờ má tôi ở đâu Hài cốt thì chắc chắn là nằm ở nghĩa trang thành phố, dưới ngôi mộ đắp vun lên, xây đá, quét vôi trắng và phía trước có tấm bia ghi rõ tên má Hàng chót của tấm bia ghi tên tôi, đứa con trai độc nhất của má mà người khắc bia ghi là: Trưởng nam phụng tự Cái thân

xác của má còn đó, nhưng linh hồn thì phiêu lãng ở cõi nào? Tôi không tin là cái linh hồn đó bị tiêu diệt đi được.

Từ ngày má mất, ba tôi dịu dàng với tôi nhiều hơn trước, mặc dù sự học của tôi không theo kịp nổi những đứa cùng tuổi Ba tháng học của một thằng sáu tuổi kết quả bằng một năm học của đứa lên bốn tuổi, điều má tôi nói có thể đúng, nhưng những đứa sau tuổi lại không chịu ngừng học để đợi tôi, để cho tôi theo kịp Chúng nó cứ học như điên và tôi phải vừa học theo vừa trả nợ liên miên Trả nợ hồi lên bốn, trả nợ hồi lên năm, trả nợ hơn nả năm lên sáu Ba tôi khuyên:

- Con cứ yên tâm mà học Chẳng cần phải vội chi Lớp Năm, lớp Tư còn thua chúng bạn nhưng lên lớp Ba, lớp Nhì con sẽ bằng, lên lớp Nhất con sẽ hơn Con đường học vấn còn dài lắm

Tôi nói thầm:

- Con cảm ơn ba, nhưng con sẽ cố gắng để học mau cho bằng chúng bạn Con sẽ chỉ thua chúng bạn ở lớp Năm, bằng chúng bạn ở lớp Tư và lên lớp Ba con sẽ hơn Con phải làm vui lòng má con, làm sao cho má khỏi phải hối hận là bởi má mà con đi học chậm trễ thua sút con người ta

Tôi đã giữ lời hứa, dù đó là lời hứa âm thầm Tôi đã can đảm ngồi lại bàn học lâu hơn những đứa bạn tôi, bị thúc đẩy bởi lòng yêu thương má tôi tha thiết khôn nguôi Lâu lâu, tôi lén mở cuốn sách vần

cũ, cuốn vần đầu tiên của chúng tôi Hai đứa nhỏ vẫn cứ chạy thi hoài, chạy suốt đêm ngày không biết mệt Thằng nhỏ vẫn ngồi bắn bi, bắn bi mà y như cầm hòn bi dứ và miệng con cá phi đang lừ mắt nhìn Trang sau có thằng nằm ngủ miệng há ra để rớt những chữ o trên tay, và dưới tấm hình người ta biên là ngáy o o A! Cái chùm nho ngày xưa tôi kêu là chùm ruột! Từ ngày má mất, chị Năm và chị bếp tị nạnh nhau lười biếng tưới cây Cây chùm ruột cạnh giếng thì còn tươi tốt trái bâu đầy cành, còn mấy cây chùm ruột đứng ở góc rào thì thiếu nước nên bị đói trông thấy Lá mỏng đi và hay xếp quặp lại Rầy bám đen thân cây như có ai rảy bột than lên đó

Tôi lệt thêm vài trang Con dê mẹ còn đứng lom khom, con bò mẹ vẫn quay mặt âu yếm nhìn con con bê đang say sưa bú Tôi nhớ đến nét mặt buồn của má tôi lần đầu tiên khi má lật nhìn trang này

Má ơi, hôm nay thì con biết tại sao má buồn như vậy Má muốn đem má so với con bò mẹ đó Con bò

mẹ còn nhiều nhiều ngày tháng để âu yếm nhìn con nó, còn má thì sắp sửa phải vĩnh viễn xa con Con nhớ buổi sáng đó má nhìn lâu bức hình rồi má thở dài Má quay mặt đi chỗ khác Con hỏi má:

- Con bò con nó bú hết sữa thì lấy đâu để người ta làm bò sữa, hở má?

Con đợi lâu không thấy má trả lời Khi má quay lại thì con thấy mắt má đỏ và ươn ướt Con còn dại không hiểu là má đang khóc Con hỏi:

Mỗi lần mở cuốn vần ra coi, tôi sợ ba tôi bắt gặp Tôi thường phải đợi lúc nào ba vắng Tôi không muốn bị ba phê bình là đa cảm uỷ mị Hồi má còn và thấy tôi lớn đầu còn quấn quýt bên mẹ, ba tôi tỏ

ý lo rằng sau này lớn lên tôi thiếu mạnh dạn can đảm Chính vì lẽ đó mà mặc dù rất chiều chuộng má tôi, có nhiều lần ba phải la lối gay gắt

Quyển sách vần, tôi cất kĩ trong tủ sách của tôi Hễ lật coi xong là len lén đem cất dưới đáy tủ Thế nhưng có hôm vì bạn tới chơi bất ngờ hay có việc gì đó hốt nhiên xảy ra, tôi lật đật quên dẹp nó Và rồi tôi cũng quên bẵng nó nữa Tuổi nhỏ có trí nhớ rất dai nhưng dễ lơ đễnh lộn xộn Khi mở cặp học bài, bỗng thấy cuốn vần nằm trong đó Lần đầu, tôi kêu chị bếp:

- Chỉ bỏ cuốn vần cũ trong cặp của em phải không?

Chị lắc đầu:

- Không

Tôi nói:

- Vậy thì chắc chị Năm

Tôi kêu chị Năm và lặp lại câu hỏi Chị Năm dài dòng hơn:

- Từ sáng đến giờ chị đâu có vô phòng em mà bỏ? Ai bỏ đó chớ, chị bỏ thì chị nhận liền

Chắc chị Năm nghi chị bếp bỏ Và chắc chắn là chị chưa nghe rõ câu hỏi, chưa biết bỏ cái gì,

bỏ vô đâu và bỏ như vậy thì có hại gì Chắc là chị đang nghi “kẻ đó” đã làm một điều lỗi, và chị muốn đổ riệt cho chị bếp Tôi không muốn hỏi dài dòng thêm Một cái chạng cây ổi nơi đó tôi ngồi núp dưới bóng lá để nghe con chim kêu lích chích đối với tôi thích thú hơn những chuyện đôi co

Một lần sau cũng lại bỏ quên quyển vần và cũng lại tìm thấy trong cặp Lần này tôi bận làm bài toán đố, không kịp điều tra

Một buổi sáng nọ tôi đang mê ngủ thì chợt giật mình thức dậy Nhìn ra cửa sổ thấy ánh sáng ban mai còn mờ mờ Ba có thói quen dậy sớm Mộ lát có tiếng cửa mở nhẹ, rồi tiếng dép của ba đi về nhà sau Chợt tôi nghe tiếng ba tôi hỏi:

- Đứa nào đem bỏ quyển vần Quốc ngữ của em vô đây?

Tôi lo quá khi nghe ba tôi nhắc đến quyển vần Quốc ngữ Đúng rồi, chiều qua tôi lật ra coi rồi bỏ quên không dẹp Chắc chị Năm, tánh hay làm ẩu, lấy đặt vào một nơi mà ba tôi không bằng lòng Đặt lên đầu tủ lạnh, trên mặt tủ búp phê chẳng hạn Tính ba tôi sạch sẽ mà quyển vần thì lem luốc rách rưới

Tiếng chị bếp:

- Dạ thưa ông, cháu đó

- Quyển sách của em mà, sao đem quăng vô đây?

- Dạ cháu thấy cuốn sách rách bìa, bỏ rớt dưới sàn gạch phòng ăn Cháu tưởng em bỏ nó Cháu lượm quăng vô giỏ để hồi nào nhen lửa Cuốn sách vần cũ mà, thưa ông

- Ừ, cuốn vần cũ chớ sao?

- Em học lên tới lớp Nhất rồi, còn dùng cuốn vần đó chi nữa?

Một khoảng im lặng hơi dài Tôi nghĩ rằng ba tôi đã bỏ đi chỗ khác không trả lời chị bếp Nhưng không Vẫn nghe tiếng ông nói ở chỗ cũ:

- Em nó giữ để lâu lâu nó mở ra coi Kỉ niệm của má nó đó mà Lần sau hễ thấy em nó bỏ lạc chỗ nào thì nhớ lượm lên đem bỏ vô cặp cho em

- Dạ

Tiếng dép ba tôi đi lên nhà trên Tay nắm cửa phòng tôi quay nhè nhẹ và cửa phòng mở nhè nhẹ Tôi vội vàng nhắm mắt giả vờ ngủ Ba tôi lại gần giường đứng nhìn tôi giây lâu rồi nhẹ mở cái cặp của tôi đặt quyền vần vào trong Ông đóng cặp lại rồi rón rén bước ra khỏi phòng Cánh cửa nhẹ nhàng đóng lại sau lưng

Tôi cảm động muốn kêu lên: “Má ơi! Ba không nghiêm khắc với con như má hằng lo sợ hồi má còn sống Ba uốn nắn con nhẹ lắm, nhẹ hơn uốn nắn cây măng non Ba quý trọng những giờ phút quấn quýt cạnh nhau của mẹ con ta, hồi xưa và cả bây giờ và mãi mãi sau này nữa, má có biết không?” Tôi rất yên tâm bởi không bị cản trở trong việc thỉnh thoảng ngồi nhớ má tôi, nhớ những ngày cũ êm đềm cạnh má, sự hồi tưởng bâng khuâng mà khi lớn lên tôi coi như những cuộc hành hương lặng lẽ về Quá khứ có má hiện diện, và Đất Thánh của tâm hồn tôi

***********

CÁI NGẦN

HẠ HUYỀN

Bố tôi vẫn thường nói với tôi: Nó khổ hơn con rất nhiều, con đừng tị bì với nó

“Nó” là cái Ngần, con bé lang thang không có cha mẹ được bà tôi đem về nuôi trong một lần bà đi tàu từ Hà Nội về Bà tôi kể: lúc thấy nó ngơ ngơ ngác ngác một mình trên sân ga, quần áo rách rưới bẩn thỉu, bà tôi động lòng hỏi han nó thì không hiểu sao nó oà khóc đòi đi theo bà tôi Nó chẳng nhớ tại sao nó đến được đây Nó cũng chẳng nhớ nó tên gì Bắt đầu từ ngày đó, cuộc sống đang êm ả của tôi bị đảo lộn lung tung cả lên

Đầu tiên là mấy con búp bê xinh đẹp Mẹ tôi bảo: “Con cho nó chơi với” Rồi hộp đồ xếp hình tôi vẫn cất cẩn thận trong thùng giấy các tông Bố tôi bảo: “Con hãy chơi chung với nó” Bực nhất là nó chẳng thèm xin chơi với tôi Nó đứng trân trân, tròn đôi mắt nhìn tôi Nó muốn tất cả đồ chơi của tôi ư? Đừng hòng

Tới năm đầu đi học nó mới được bố đặt cho cái tên là Ngần Cả nhà gọi nó là cái Ngần Nó quen dần với cái tên mới Khi được gọi “Ngần ơi”, nó toét miệng cười Nó gọi bà tôi bằng bà, gọi bố tôi bằng bố Nghe ngọt không? Tôi nhiều lần quát nó: Bà mày à? Bà của tao chứ Bố tao chứ Bố mày đấy à, đang ở Tôi chỉ tay về rặng núi xa tít chân trời Nó nhìn theo, bần thần gạ tôi: “Cho em chung

bà với chung bố với ” Có thế chứ Cuối cùng nó cũng hiểu thân phận nó và đã ngoan ngoãn xin tôi

Ở làng tôi, rất nhiều cây xoan Tháng hai, hoa xoan thả hương thơm ngát, rụng tím cả các phiến đá lát đường Những hàng rào cúc tần xanh mơn mởn trong mưa bụi mùa xuân Dây tơ hồng vàng quấn quýt đan vào nhau những cánh hoa xoan li ti như những vỏ trấu màu tím rơi nhẹ Tôi với cái Ngần chơi trò công chúa về làng Nó luôn bắt tôi làm công chúa Làm công chúa được đeo vòng vàng (vòng vàng làm bằng dây tơ hồng) Nó cẩn thận trang điểm cho tôi xong rồi nghiêng ngó cười ngặt nghẽo:

“Chị Huyền giống hệt công chúa nhé” Công chúa như thế nào tôi cũng không biết Có gì khác lũ con gái bình thường chúng tôi? Tôi làm bộ trang trọng đi vào sân nhà Cái Ngần vun hoa xoan rụng đầy vạt

áo, đi sau vung hoa lên đầu tôi, miệng ơi ới: “Tránh ra nhá, cho công chúa đi cái nhá” Chú cún cũng rối rít lăng xăng chạy lui chạy tới Chán vai công chúa, tôi bảo đổi cho nó Cái Ngần lắc nguây nguẩy:

“Em ứ làm được công chúa đâu Em xấu lắm Công chúa phải đẹp chứ Em làm người hầu công chúa thôi”

Những mùa hoa xoan tím thấm thoắt qua nhanh Vèo một cái chúng tôi đã học lớp 9 Bà tôi dạo này yếu hẳn đi Bà ho nhiều về đêm Mâm cơm hàng ngày của gia đình tôi không còn nhiều bát đĩa to đựng thức ăn như trước Bố tôi hay ngồi tư lự sau những buổi đi làm về Mẹ tôi lại chuẩn bị sinh em

bé Tất cả việc đồng áng đều một mình bố tôi gánh vác Tôi và cái Ngần sau buổi học lăn ra làm giúp

bố Tối tối đến giờ học bài, bố bắt chúng tôi vào học:

- Năm nay vượt cấp, các con phải chú ý bài vở hơn đấy

Tôi với cái Ngần hai đứa không giao ước nhưng đều cố đạt điểm tốt để bố vui lòng Tuy khác lớp nhau nhưng chúng tôi đều biết được kết quả học tập của nhau Tôi là học sinh giỏi lớp A thì nó cũng

là học sinh giỏi lớp C Kì thi tốt nghiệp, đám học trò lo xanh mặt Tôi với cái Ngần thì “yên chí làm bài xong bọn tớ sẽ viện trợ” – chúng tôi đùa với bạn như thế Năm đó chúng tôi thi xong tốt nghiệp phải thi tiếp lên lớp 10 Buổi báo tin danh sách trúng tuyển vào trường phổ thông trung học tôi không tin vào mắt mình nữa: cái Ngần không đỗ lớp 10

Khi tôi báo tin này với bố, bố tôi bỏ buổi cày phóng xe đạp hốc tốc xuống trường huyện Mẹ tôi hỏi lại tôi: “Sao cái Ngần lại không đỗ?” Bà tôi thì rên rẩm: “Đúng là học tài thi phận Rõ khổ” Rồi

bà lại ho khan từng hồi dài

Cái Ngần về, mặt buồn buồn Tôi hỏi Nó trả lời qua quýt: “Em bị điểm liệt” Bố tôi đạp xe

từ trường về thở dài: “Cái Ngần không đỗ rồi, bị một môn điểm liệt” Không, tôi không tin được Tất

cả các môn cái Ngần đều học khá Có môn còn giỏi nữa “Vấn đề” gì vậy Tôi quyết định cất công đi tìm hiểu Có đứa mách: Không hiểu sao cái Ngần chép đề xong cứ ngồi im khóc thầm “Thầy giám thị hỏi thì nó trả lời ấp úng là không hiểu bài, không làm được” Tôi nóng ruột: Hôm đó thi môn gì? Đứa bạn trả lời: Môn địa lí

Người tôi run lên Môn địa lí nó học giỏi hơn cả tôi Đề năm nay không khó Đúng rồi Tôi chạy

má nó Tôi khóc ào lên:

- Mày muốn ở nhà làm giúp bố phải không? Mày thấy bà ốm nên mày muốn ở nhà phải không? Mày muốn dành cho tao đi học phải không? Sao lại thế

Bố tôi từ đồng về đứng sau chúng tôi lúc nào không biết Người lẳng lặng dựng chiếc cuốc vào góc hè, mắt cũng đỏ hoe

BÂY GIỜ BẠN Ở ĐÂU?

TRẦN THIÊN HƯƠNG

Đó là một buổi học bình thường gần cuối năm học lớp Tám (Theo hệ mười năm)

Vừa bước chân vào lớp, tôi cảm thấy ngay một không khí khác thường bao trùm đến cả hơi thở Bọn con gái không tụm năm tụm ba nói chuyện vớ vẩn như mọi ngày Bọn con trai không chơi các trò tinh nghịch của chúng

- Nhân vật chính đã đến! - Tiếng thằng Đinh, một trong những miệng lưỡi ác nhất đám con trai

Tôi nhét cặp vào hộp bàn, ngẩng lên chợt bắt gặp nhiều đôi mắt đổ dồn về phía mình Tôi lập tức hiểu rằng “nhân vật chính” chẳng phải ai khác, cũng lập tức nghĩ xem mình có làm điều gì khiến mấy chục cặp mắt phải có cái nhìn khác thường kia Vừa lúc đó, cô giáo dạy văn vào lớp Cả lớp cuống cuồng đối phó với mười lăm phút kiểm tra bài cũ và đáng sợ hơn nữa là tiết mục kiểm tra vở soạn văn Bọn con trai lớp tôi “dị ứng” kinh niên với tiết mục này

*

* * Hai tiết văn trôi qua nặng nề, khi người ta được tôn là “nhân vật chính” mà không rõ lí do

Ở cái lớp 8A này, tôi chỉ là một học sinh bình thường Trong các cuộc họp sơ kết học kì hay tổng kết cuối năm, tên tôi không có ở một vài cái tên nổi trội về học tập, văn nghệ, cũng không có ở danh sách học sinh phải nhắc nhở Không nghịch ngợm lắm (bởi tôi là con gái một gia đình đông con, ngoài giờ đi học còn phải đi bán rau giúp mẹ) nhưng tôi cũng tham gia đủ các trò chơi của bọn con gái Điển hình nhất phải kể đến cái trò tẩy chay bọn con trai

Không biết bắt đầu từ đâu nhưng ngay từ những ngày đầu vào lớp 8, con trai con gái lớp tôi đã chia thành hai phe rõ rệt Từ các nhóm học tập cho đến các nhóm lao động đắp lán, đào hầm hào, bao giờ cũng “nam nữ thụ thụ bất thân” (Ấy là nói theo lời tuyên bố của thằng Đinh, học lỏm của ông nội nó) Mấy lần thi văn nghệ, chỉ vì không chịu đựng chung nhau trong một dàn đồng ca của lớp, chúng tôi đành cam chịu xếp thứ hai – dù nổi tiếng có nhiều giọng ca hay nhất trường - bởi nhận xét của ban tổ chức: “Chưa có tinh thần đồng đội” Trong chiều hướng chung đó, không thù ghét một đứa con trai nào trong lớp, tôi vẫn “thụ thụ bất thân” với cả lũ chúng nó

Nhưng thực ra thì tôi có làm gì bọn nó đâu

Cả lớp trọ lại nơi trường sơ tán, một mình tôi vẫn đi về để ghánh rau giúp mẹ Hẳn là có chuyện

gì đó xảy ra vào buổi chiều hôm qua ở đây Và tôi nóng lòng đợi giờ ra chơi

Cô giáo vừa ra khỏi lớp, cái Đinh lại oang oang:

- E hèm, bọn mày chú ý này, xem có hay như tiểu thuyết không nhé: nàng có hai bím tóc xinh xinh như hai quả đào, vầng trán sao mà tinh khiết, thông minh, riêng có đôi mứt thì lại buồn buồn thế nào ấy

Mấy đứa con trai to mồm cười lên hô hố Có vài đứa con gái cũng khúc khích cười theo

Bấy giờ cái Thuỷ ngồi cạnh tôi mới thì thào vào tai tôi:

- Bọn nó đang đọc nhật kí của thằng Bình viết về mày đấy Chả biết thằng Bình để quên sổ thế nào

mà thằng Lượng trọ cùng nhà lại vớ được

Tôi thoắt nóng ran cả mặt và ngớ ngẩn hỏi lại Thuỷ:

- Thằng Bình à? Sao nó lại viết về tao?

Cái Thuỷ bật cười:

- Mày đi mà hỏi nó ấy Mà hình như nó cũng xấu hổ nên hôm nay nó có đi học đâu

Bấy giờ tôi cũng để ý thấy chỗ trống ở cuối lớp - chỗ ngồi của Bình

Những ngày sau đó thật khủng khiếp đối với tôi Tin về cuốn nhật kí của thằng Bình lan nhanh như gió thổi từ lớp tôi ra khắp trường Cũng may là thầy giáo chủ nhiệm của lớp tôi kịp thời ra tay ngăn chặn bọn thằng Đinh - bắt chúng phải trả quyển sổ cho thằng Bình ngay chiều hôm đó Nếu không, không biết mọi việc còn đi đến đâu nữa

Chỉ khổ cho tôi Là nạn nhân nhưng nào tôi biết vì sao tai hoạ lại rơi vào tôi chứ không phải là đứa con gái nào khác trong lớp Cái Thuỷ, cái Hồng, cái Nhung đều xinh xẻo hơn tôi, đứa thì hát hay, đứa thì học giỏi, sao cái thằng Bình kia lại không chịu ghi nhật kí về bọn nó kia chứ? Cay cú với ý nghĩ ấy, thực sự tôi chưa biết thằng Bình ghi những gì trong cuốn sổ của nó Đôi lần thằng Đinh đem

ra đọc giữa đám con trai để cười cợt với nhau thì tai tôi ù đặc trong nỗi xấu hổ (và cả nhục nhã nữa - nỗi nhục nhã trẻ thơ), tôi có nghe thấy gì đâu

Bạn gái nhiều đứa an ủi tôi: “Kệ chúng nó Tâm à Thằng Bình viết là việc của nó Mày có viết đâu

mà sợ!” Tôi biết ơn bọn cái Thuỷ lắm, nhưng vẫn để lọt tai một vài tiếng eo xèo: “Này, biết đâu cái Tâm với thằng Bình lại chẳng có gì Không có lửa làm sao có khỏi kia chứ!” Vài chị học lớp trên quen tôi còn trêu chọc: “Con bé này tẩm ngẩm tầm ngầm mà ghê thật!” Tôi chỉ còn biết cúi gằm mặt mà đi,

ở mọi chỗ có mặt học sinh trường tôi

Chuyện không hiểu sao rồi cũng đến tai mẹ tôi, dẫu nhà tôi ở cách trường đến dăm cây số Một buổi tối, lúc tôi thu dọn sách vở chuẩn bị đi ngủ, mẹ bỗng chăm chú nhìn tôi và bảo:

- Tâm này, thân thiết quá với các bạn trai, ở tuổi con bây giờ không có lợi đâu con ạ

Tôi hiểu mẹ muốn nói gì Lấy chồng nghèo, mẹ phải tần tảo buôn thúng bán mẹt nuôi chúng tôi, còn xưa kia mẹ là cô gái đẹp nhất một vùng, sống cấm cung theo luật lệ nho giáo khắc nghiệt của ông ngoại tôi Những trang nhật kí của thằng Bình hẳn là “chuyện ghê ghớm” lắm trong cách nhìn của mẹ

Tôi bắt đầu thấy căm ghét thằng Bình Nó chính là kẻ đã gây ra tai hoạ cho tôi – còn ai vào đây nữa

Đó là một thằng con trai mảnh khảnh, trắng trẻo, như con gái, mới chuyển về trường tôi từ đầu học

kì hai Cũng như tôi, nó thuộc diện những học sinh ít ai để ý trong lớp Học khá, ít mồm ít miệng, thỉnh thoảng nó còn là mục tiêu chế giễu của bọn con trai trong lớp tôi bởi hai từ “xin lỗi” và “cám ơn” vô cùng lạ lẫm đối với lối nói xô bồ của bọn chúng Nghe nói bố thằng Bình là bác sĩ, mẹ nó là nhà sử học, nhà nó giàu mà nghiêm lắm Thằng Bình là con trai duy nhất, kém chị gái nó tới mười tuổi, vậy nên vừa xuất hiện ở lớp 8A hôm trước, ngày hôm sau nó đã có biệt danh “quý tử”

Giống như hầu hết bọn con gái, tôi không ghét thằng Bình, không tham gia những trò giễu cợt, nhưng cũng chẳng ưa gì nó Tôi, một đứa con gái nghèo, hôm nào cũng cuốc bộ đến trường với một bát cơm nguội trong bụng thật xa lạ với thằng Bình “quý tử” ấy

Kể ra, từ sau hôm xảy ra vụ nhật kí, thằng Bình chắc cũng chẳng sung sướng gì hơn tôi Nó phải

bỏ một buổi học, những buổi sau đó thì nó đến lớp và ra về như một cái bóng Chỉ có điều, dù bọn thằng Đinh, thằng Lượng có trêu chọc ác đến mấy Bình vẫn không hề nổi khùng Nó chỉ có vẻ thực sự

khổ sở mỗi khi bị gọi lên bảng Những lúc đó, tuy phải lảng đi bằng cách soạn sách vở, hay xem lại bài

cũ, tôi vẫn cảm nhận được không khí căng thẳng đầy ngụ ý của cả lớp Ước gì tất cả nổ tung lên bằng một quả bom, không có thằng Bình, không có tôi, không có đứa nào trong lớp nữa! Biết bao lần tôi câm lặng gào lên, trong những giây phút như thế

*

* *

Chuyện cuốn nhật kí của Bình rồi cũng lùi vào quên lãng, nếu không có một hôm, vào năm thứ tư của tôi ở trường đại học, Đinh đột ngột xuất hiện Chỉ tiếc là hôm Đinh đến tôi lại đi vắng Lúc về, người ta chuyển cho tôi một gói quà nhỏ Kẹp bên ngoài gói quà là lá thư ngắn Đinh gửi lại: “Tâm! Tìm mãi mới thấy Tâm Mình vừa ra Bắc được ít tháng nay Mình đã gặp Bình ở trong ấy và đã hứa chuyển tận tay Tâm “món quà” của Bình Hãy coi đây là việc làm chuộc lại cái lỗi ngày xưa của mình với hai bạn Bình nhắn “Một lần nữa xin lỗi Tâm!” đấy Hẹn gặp lại”

Tôi đã quên chuyện cũ từ lâu, giờ cầm cuốn sổ bìa nâu sậm, nỗi ám ảnh kinh hoàng xưa chợt trở về Lại nhớ lần chuyện trò duy nhất giữa tôi và Bình hồi đó Thật chẳng hay ho gì Ấy là vào một buổi chiều muộn, sau buổi học cuối cùng, ở đoạn đường rẽ về nhà tôi Cho đến bây giờ tôi vẫn chưa quên vẻ mặt của Bình lúc đó, chợt ửng đó đến tận vành tai, lại chợt tái nhợt - vẻ mặt của một người biết rằng chỉ có cái chết mới chứng tỏ được lòng thành của mình Cậu ta một mực chỉ nói mỗi một câu:

- Mình xin lỗi Tâm Nhưng mình thề là trong cuốn sổ ấy không có một điều gì xúc phạm Tâm Nếu Tâm muốn, mình sẽ đưa Tâm xem

Tôi, với nỗi uất ức dồn nén bao nhiêu ngày, bởi bao nhiêu người (mà mãi sau này tôi mới hiểu không hề có Bình trong số họ) bỗng hét lên:

- Đi đi, tớ không muốn nghe nữa! Không bao giờ tớ thèm đọc cuốn sổ của cậu đâu mà đưa!

Hè năm đó, gia đình Bình chuyển đi nơi khác Tôi thật nhẹ cả người khi được bọn bạn báo thông tin ấy, hôm khai giảng năm học mới

Thời buổi chiến tranh Mỗi đứa một nơi, ngay cả bạn bè cùng học với tôi đến hết cấp ba giờ nhiều đứa không liên lạc được gì với nhau Huống chi Bình Không hề có tin tức gì về cậu suốt sáu, bảy năm qua Tôi lơ đãng giở cuốn sổ của Bình - giấy đã ố vàng ở nhiều trang viết nhưng rõ ràng là người có sổ

sổ, ngay trước bàn mình Đúng rồi, hai bím tóc như hai quả đào, khuôn mặt bầu bầu hiền hậu và đôi mắt buồn buồn mà mình chú ý ngay buổi đầu đến lớp.Tên bạn ấy là Tâm thì phải Bữa nay Tâm mặc cái áo cánh gụ vá một miếng ở vai, nhìn lạ hẳn so với khi đi học Không hiểu sao, nhìn bạn ấy ngồi bán rau giữa những người bán rau tiều tuỵ khác, mình thấy thương Tâm quá Chắc là nhà Tâm nghèo lắm Mình thì lại quá sướng Chỉ có việc nấu bữa cơm chiều mà cũng không xong”.

Trở đi trở lại các tranh nhật kí của Bình là nỗi day dứt về hoàn cảnh sống của gia đình tôi (không hiểu Bình biết được bằng cách nào?) Tôi càng đọc càng bồi hồi vì tấm lòng bạn Lũ bạn lớp tôi hồi ấy quá vô tư, hầu như không đứa nào để ý đến gánh rau tôi đi bán hàng ngày Duy chỉ có Bình – Bình ơi!

Thế mà Bình đã hi sinh dạo mùa xuân năm 1975, không cho tôi có được một lần gặp lại và xin lỗi Cuốn sổ của Bình sẽ theo tôi đến hết đời

APSARA HOANG DẠI

QUẾ HƯƠNG

1.

Trở lại Mỹ Sơn nhân ngày lễ hội của đất Quảng, tôi được xe của khu du lịch đổ xuống tận chân tháp Hoang phế, lãng quên, vùi dập đã lùi vào dĩ vãng Thánh địa ngày nay là viên ngọc quý lấp lánh huyền hoặc Quần thể kiến trúc độc đáo bằng đất nung và đá trải dài liên tục gần thiên niên kỉ của vương quốc cổ Champa đã được công nhận là Di sản văn hoá thế giới dẫu chỉ còn một mảnh hình hài thương tật Vẫn thấy mê hoặc Đẹp đến thương tâm

Xưa chỉ có những con người chay tịnh hằng tháng trời mới được đặt chân lên đất thánh Giờ thì mọi du khách đều được khu du lịch “chắp cánh” để vào thung lũng thần linh Thế mà tâm hồn tôi vẫn không chịu “bay”, cứ đau đáu nhọc nhằn men theo kỷ niệm

- Người Chăm dùng voi kéo gỗ và gạch đá trên con đường nào đây! - Một vị đưa tay chỉ

Những người trên xe ngơ ngác nhìn theo con đường đã hiện đại hoá đang bị chiếc xe du lịch nuốt chửng

- Người ta bảo những vết lõm núi do đục lấy sa thạch, những thửa ruộng lấy đất làm gạch xây tháp vẫn còn

- Giá mà viếng thánh địa bằng xe trâu nhỉ?

- Rõ dại! Thế này sướng hơn chứ về quá khứ bằng phương tiện hiện đại

Người hoạ sĩ râu tóc man dại chào tôi với nụ cười trắng loá trong nắng Những trang Nhật kí bằng tranh xé ra từ cõi lòng sâu nặng với văn hoá Chămpa dựng rải rác quanh đó Sơn dầu, bút sắt hay Acrylic chúng đều có tên Mỹ Sơn Mỹ Sơn 1 Mỹ Sơn 2 Mỹ Sơn 3 và chẳng biết khi nào chấm dứt bởi trong mắt anh ngọn lửa Chàm vẫn rừng rực cháy Thế giới vô ngôn huyền bí của gạch đá rêu phong được anh tái tạo với “nền màu không thật, kiểu sắp đặt xô lệch lạ lùng” (Nguyễn Yên Hà viết về tranh Phan Ngọc Minh) Tôi thích mảng tranh bút sắt của anh Linga đường bệ trơ trọi, mảnh tháp thương tích lơ phơ ngọn cỏ gió đùa, đôi mắt vời vợi, tít tắp, lung linh ánh lửa u uẩn huyền bí của hậu bối nghệ sĩ Chăm xưa

- Bán được mấy bức rồi?

- Chỉ mấy lần ba chân bốn cẳng khuân tranh chạy Dạo này thung lũng cứ mưa chiều

Anh trả lời, nụ cười trong râu an lạc hiền hoà Dường như ra ai mê Mỹ Sơn cũng phảng phất

nụ cười an nhiên của đá

Tôi rời mắt khỏi những bức tranh bởi tiếng trống bập bùng mời gọi

- Đến xem đi! Không phải khi nào cũng được coi múa Chăm trên nền tháp cổ Họ sắp đi rồi - Người hoạ sĩ tài hoa giới thiệu

Trên nền tháp, một vũ nữ đang múa Chậm rãi và uyển chuyển, dường như cô không dùng sức mà dồn hết tâm ý vào động tác Động tác cô nhẹ nhàng tĩnh tại mà khiến tâm hồn người xem bập bùng nhảy múa Du khách đứng quanh như bị hớp hồn theo pho tượng Chăm biết cử động.

Điệu múa đã chấm dứt những khát vọng hoá thân thành tượng vũ nữ thiên tiên Apsara đã tạc người nghệ sĩ vào nền ngôi tháp cổ đổ nát Váy áo dát nắng vàng, nét mặt đắm chìm trong hoan lạc tự tại, cô không còn thuộc về thế giới phù hoa hư ảo của trần thế, không còn nghe tiếng vỗ tay rào rào của khách tham quan thánh địa

Tôi ngắm cô Sững sờ thấy dưới bờ mi phải giọt nước mắt đen quen thuộc

Phải em đấy không, Apsara hoang dại ngày ấy?

Nữ nghệ sĩ múa Chăm trước mắt tôi không còn trẻ lắm nhưng nõn nà, đầy đặn, gương mặt đẹp phảng phất nỗi buồn lưu lạc Còn em, trồi lên từ kí ức tôi là con bé chăn bò gầy đen như que củi, tóc cháy nắng, đói khát quanh năm Một giọt lệ đen dưới bờ mi phải

“Vũ nữ thiên tiên” sắp bay về trời Dàn nhạc đêm cho cô đang thu xếp kèn trống Không dằn lòng được, tôi buột miệng gọi: “Apsara hoang dại!”

Cô quay phắt lại như bị điện giật

Là em

2.

“Đồ con rắn, hở chút là lủi vô cỏ!”

Lão già nhìn quanh rủa rồi đưa tay lên miệng: “U u u u ” Tiếng hú vừa dứt, một chiếc bóng nhỏ nhoi với đuôi tóc đong đưa theo bước chạy xuất hiện Khi bóng rõ thành một con bé gầy đen như que củi, lão vung tay Cái roi vụt lên một tiếng lạnh người rồi bổ xuống Con bé chỉ kịp đưa tay che mặt Lằn roi bỏng rát vắt chéo qua sườn để lại một vệt cào rướm máu Nén đau, nó lủi thủi cầm hai cái can nhựa ra giếng Múc đầy nước nó dắt con bò già đến ra hiệu nằm xuống buộc lên lưng bò

“Lấy tiền Cho bò ăn Kiếm củi và thứ chi đó đem về”

Xong mệnh lệnh lão vung roi Con bò ì ạch bước Con bé lật đật chạy theo Lão già vói theo:

“Kiếm được thì về ăn cơm, không thì ăn cỏ”

Con đường mìn ngoằn nghoèo như con rắn khổng lồ men vách núi bò xuống thung lũng Mỹ Sơn dài khoảng 6, 7 cây số Lội qua khe Thẻ, vạch lau lách cao quá đầu Nhưng con bé quen rồi Bao lần kiếm củi, chăn bò, bao lần trốn lão cụt vào thung lũng tràn ngập tiếng chim, cỏ hoa và gạch đá im lặng Dọc đường con bé cho vào miệng những thứ có thể ăn được Từ khi vào thung lũng với nhiệm vụ mới,

nó gần như thường xuyên bị đói Lão cụt thấy nó về tay không với con bò bụng no cỏ chở đầy củi là nó

bị nhịn ăn ngày đó Nhưng không dễ dàng gì đánh cắp cổ vật đào xới vì họ canh phòng kỹ lưỡng Nó cũng không lấy của thần linh Bọn trẻ chăn bò thường kể cho nó nghe chuyện ma Hời trừng phạt những kẻ lấy cắp đồ thánh Sớm muộn gì cũng chết thảm Để được ăn thỉnh thoảng nó cũng đem về một mảnh tượng vỡ nhặt trong đống gạch đá Lão cụt không hài lòng nhưng cũng để đấy đợi dịp bán cắt cổ thì người ta cần Vừa nhấm nháp sim chín, đọt mâm xôi, nó vừa hái hoa Nó thích có một bó hoa dại còn lóng lánh sương và đẫm tiếng chim Khi thung lũng thần linh hiện ra lộng lẫy trong nắng sớm, huyền bí trong sương bạc, con bé dừng chân Nó không hiểu được vẻ đẹp của những ngôi tháp lở lói rêu phong kia nhưng nó vẫn bị mê hoặc Cái đống hoang tàn đổ nát bằng gạch đá đó chưa chắc phải giá trị lắm ông Tây to đùng râu ria xồm xoàm như người rừng và bao nhiêu người nữa mới bỏ nhà cửa vào lũng dựng lán nghiên cứu tu sửa Lão cụt cũng bảo trong đó có nhiều thứ quý giá lắm vì đó là

thánh địa ngàn năm của người Hời Dưới nền tháp cổ có vàng Những pho tượng đã cũng có thể đổi thành vàng Gặp dịp là chôm, nhặt Mày nhỏ không ai để ý.

Lão đã đào nhặt nhiều thứ cho đến khi một mảnh mìn cắt một tay như lời cảnh báo mà vẫn không chừa nỗi khát khao đổi đời từ kho báu của ma Hời Khi thánh địa trở thành công trường trùng tu, cấm dân đào xới, lão nghĩ đến nó

- Con câm đem nước tới!

- Khát quá tui uống nước suối rồi Chết biết liền

- Ông kiến trúc sư bảo chỉ tắm táp rửa ráy, khoan uống Chất độc hoá học từ những cánh rừng đầu nguồn nước trong chiến tranh có thể làm con suối nhiễm độc

- Coi nó thồ nước từ làng vào khổ nhọc chưa tề! Ra đỡ cho nó

Cái lán nhỏ bằng tranh tre và tiếng người ồn ã khiến thung lũng ấm sự sống và hơi người Từ khi

có họ, con bé rất thích vào thánh địa Đám người kia ngại uống nước suối nên nó mới có công việc thồ nước mấy hôm nay Nó ngồi đợi lấy tiền và trong thâm tâm nó đợi ông Tây tốt bụng, có nụ cười dễ mến trong râu

“Ông Tây” sau khi lội quanh các tháp đang sải những bước dài mạnh mẽ về phái lán Trước khi chở nước cho đội trùng tu, con bé cũng đã gặp ông một lần trong thung lũng Ông Tây to lớn rậm râu,

da đỏ au như tôm luộc ấy rất hiền Ông ta bập bẹ tiếng Việt với lũ trẻ chăn bò, còn về lán lấy suất cơm trưa của mình cho chúng khi chúng ăn thòm thèm gói cơm ghế sắn chấm muối đem theo Thấy nó đứng một mình lại chẳng có gì ăn, ông Tây đã tới cho nó một gói mì ăn liền Đó là của ngon vật lạ đầu tiên nó nếm trong đời ngoài cơm độn khoai sắn và quả dại Nó đã nhấm nháp từng vụn mì vì sợ hết Hương vị gói mì và ánh mắt ấm áp của người cho đọng mãi trong lòng nó nỗi dịu êm chưa từng thấy “Chao” (chào)

Ông Tây chào nó với nụ cười nhân hậu trong râu Nó rụt rè đưa cho ông bó hoa dại giấu sau lưng “O! Đep lam! Cam on! (Đẹp lắm! Cảm ơn)

“Con câm biết tặng hoa cho thủ trưởng trời ạ!”

“Múc cho nó chén cháo đậu xanh! Nó phải đói lắm, chỉ thấy da với xương”

3.

Năm 1978, thánh địa Mỹ Sơn được khai quang và tháo gỡ mìn Bị rừng rậm nuốt chửng 5 thế

kỉ rồi bom đạn vùi dập mấy mươi năm, thánh địa ngàn năm rực rỡ huy hoàng của vương quốc Champa ngày ấy giờ hoang vu, đầy mìn và rắn độc Cả rừng tháp cổ đứng kề nhau trong thung lũng tuyệt đẹp bọc tứ bề núi nay chỉ còn khoảng hai mươi tháp Không cái nào nguyên vẹn Hoặc sụm xuống cả cụm dưới trận mưa bom thành đống gạch cao như núi hoặc tật nguyền, lỗ chỗ thương tích Nhưng dẫu đổ nát điêu tàn, quần thể kiến trúc ấy vẫn tạo cho người xem cảm giác rợn ngợp trước vẻ lộng lẫy đường

bệ Đỏ rực trong chiều tà những ngôi tháp lở lói vẫn như những ngọn lửa khát vọng đang cháy – Cháy trong thăng trầm dâu bể Trong núi thẳm rừng sâu Trong mịt mù quên lãng Trong bạo tàn bom đạn Trong ngưỡng vọng muộn màng

Hai năm sau, Ba Lan và Việt Nam hợp tác trùng tu Nhân công lấy lại địa phương Tôi là một kiến trúc sư làm việc trong công trình ấy

Thung lũng hoang vu bắt đầu ấm hơi người Phát quang, dọn dẹp, sắp xếp hàng ngàn mét khối gạch đá được khai quật Bề bộn, cực nhọc và nguy cơ chạm mặt với tử thần bởi bom mìn còn sót lại nhưng thật vinh dự Chúng tôi bê lên từ đống đổ nát những mẩu thịt da tươi nguyên của một nền văn hoá, xót xa trước những mẩu thịt da tươi nguyên của một nền văn hoá, xót xa trước những mẩu vỡ, reo mừng trước một tác phẩm điêu khắc đẹp không tả xiết bởi đôi tay nghệ nhân đã thành cát bụi Công việc quyến rũ đến nỗi không ai nhớ đến hiểm hoạ chiến tranh còn luẩn quẩn bên mình Ông kiến trúc

sư người Ba Lan, trưởng dự án trùng tu Mỹ Sơn suốt ngày quần sọt, ở trần bất chấp muỗi rừng, rắn rết, nắng thiêu đốt đo chụp, ghi chép, phác họa từng chi tiết vào sổ tay và luôn miệng thán phục: “Trè intéressant!” Để đỡ thì giờ đi lại, ông ở lại Mỹ Sơn ngủ dưới vòm tháp Ông bảo đời người dễ gì được ngủ “khách sạn ngàn sao”, được ru bằng nhạc dế, được mơ thấy vũ nữ Chăm ngực trần từ trong đó bước ra dưới trăng mờ

Chúng tôi thảy đều bị thế giới gạch đá điêu tàn ấy mê hoặc Tôi hay lang thang khi xong việc Trong thinh lặng, tôi có cảm giác hoa lá kì ảo nảy nở, bắt gặp ánh mắt phù phép của đạo sĩ trên đài thờ hoặc nụ cười hoan lạc của vũ nữ thiên tiên trên đá Ông kiến trúc sư thích ghi chép bằng hình vẽ, phác hoạ mọi thứ vào sổ tay Duy gạch Chăm thì săm soi từng mạch gạch, nhặt nhạnh từng mảnh vỡ còn nguyên vẹn niềm kiêu hãnh và bí mật mong tìm lời giải đáp: Làm sao người xưa không cần sử dụng vật liệu kết dính mà vẫn dựng nên đền tháp ngất ngưởng với thời gian thế kia?

Hội Những kẻ chàm ám mới gia nhập thêm hội viên Một ông già người Chăm từ Phan Rang ra

thánh địa hành hương, thiết tha xin ở lại giữ tháp và một con bé chăn bò Con bé rất khó đoán tuổi – hình hài còi cọc, phẳng phiu như đứa trẻ lên 10 nhưng đôi mắt hoang dại mênh mông buồn Hỏi gì nó cũng không nói, cứ nhìn chăm chắm như sợ người ta cắn Chúng tôi gọi nó là con câm

Một khi khi lang thang với ông kiến trúc sư, chúng tôi bắt gặp con câm bỏ mặc bò ăn cỏ, mê mải bắt chước dáng điệu của một vũ nữ chạm khắc trên đó Hai cánh tay gầy đen đủi của nó dang rộng, mặt ngẩng say sưa Bộ ngực lép kẹp ưỡn cong phô những giẻ sườn Nó đắm chìm rất sâu trong tư thế ấy Ông kiến trúc sư giỏi kí hoạ ngẩn người xúc động trước giấc mơ vịt con xấu xí biến thành thiên nga, lấy sổ tay hí hoáy vẽ Khi phát hiện ra chúng tôi, “dải lụa” trên tay con bé lập tức trở nên hình cọng cỏ tranh sắc nhọn rơi xuống đất Nó xấu hổ lùi lũi dắt bò đi Sau đó ông kiến trúc sư biến bức phác hoạ

thành tranh màu nước treo trên vách lán Apsara hoang dại trong tranh không có nét tươi tắn duyên

dáng và thân thể căng trào sự sống như trên đá Mảnh như cọng cỏ, áo quần tóc tai tơi tả nhưng vẫn có

gì lôi cuốn ở khát vọng hoá thân cháy bỏng

Sáng hôm sau vào đổ nước, con câm ngẩn người ngắm nó trong tranh Phải lâu lắm nói mới dời mắt dắt bà đi rồi đột ngột quay lại, đến trước chúng tôi huơ đôi tay như bắt ấn, hết chỉ vào tranh lại chỉ vào nó

- Hắn muốn đổi bò lấy tờ giấy vẽ hắn! - Một anh chàng đùa rồi đến dắt con bò

Con câm giằng lấy sợi dây cột bò rồi tức tối bặm môi, ngửa cổ Từ cái miệng câm lặng của nó đột ngột vọt ra một tiếng N ư ớ c !

Rời rạc, choi chói, ngọng nghịu, những âm tiết đẩy nhau ra khỏi cổ họng đang căng như dây đàn rồi nắm tay nhau đứng dậy liêu xiêu ngân rung trong nắng Con câm như vừa thoát khỏi cơn đau đẻ Mặt đỏ bừng, mồ hôi rịn đầy trán, lưỡi môi còn rung cong bởi sức nặng của cái tiếng khó nhọc vừa ném ra nhưng mắt nó thì ngời ngợi như nữ thần chiến thắng

- A, hắn biết nói!

- Rứa mà tưởng câm!

- Hắn rặn ra được một tiếng rồi thôi thủ trưởng ơi! – Anh chàng tếu táo chỉ về phía con bé khốn khổ và gập người nhại lại tiếng N ư ớ c của nó Con người to lớn có đôi mắt màu biển xanh

và bộ râu của ông già Noel tuy chỉ biết lỏm bỏm tiếng Việt vẫn hiểu anh kia nói gì Ông ta đến trước con câm và chỉ vài động tác tay đã khiến bộ mặt nhăn nhó của con bé gầy nhom dãn dần Nó gật đầu

lìa lịa, còn cười bằng mắt Thì ra nó muốn đổi bức Apsara hoang dại lấy nước Bao nhiêu nước cũng

được

Aprasa hoang dại không còn treo trên vách lán nhưng con bé vẫn được trả tiền chở nước Nó còn

có bạn để chuyện trò bằng ngôn ngữ cử chỉ Thỉnh thoảng tôi gặp hai người bên thềm tháp Như tạ gạo

bên que củi Tạ gạo đang ra sức dạy cho que củi phát âm Ông bảo con bé không câm bẩm sinh, có lẽ

chỉ câm không một biến cố nào đó quá lớn mà thôi Phải giúp nó nói trở lại

“Bon” – Ông chúm môi bật ra tiếng Pháp còn tôi dịch “Tốt tốt” Con học trò ú ớ múa tay Cả bọn

cười Con câm cùng cười Nó có nụ cười tuyệt xinh nhưng hiếm hoi nở trên môi Chúng tôi cho nó ăn, dạy nó nói Còn nó cho chúng tôi những trận cười, giò phong lan tuyệt đẹp, nhánh dành dành tim tím, cành lau trắng ngả nghiêng Con bé giống viên gạch Chăm Nói nhiều điều trong câm lặng

4.

Con câm nói trở lại vào ngày nó bị rắn cắn Hồi ấy Mỹ Sơn nhiều rắn lắm Thường chúng không cắn người Nhưng con bé say sưa học múa với tượng đá đã dẫm vào nó Con bé nhào ra đám người đang làm việc thét lanh lảnh: “Rắn! Rắn” rồi nằm vật xuống Mọi người chẳng ai để ý nó nói trơn tru bởi họ bận nhào vào cứu chữa Ông kiến trúc sư xé ngay áo cột ga rô, rửa vết cắn Định bế nó chạy ra bệnh viện huyện thì ông già Chăm xuất hiện Ông nói thời gian ra đến bệnh viện đủ nọc độc vô tim Thấu tim là vô phương cứa chữa Thà để nó cho ông Con câm nghe nói trườn ra khỏi tay bế nằm trên thềm tháp mở to đôi mắt khát sống nhìn ông già Rồi từ cửa miệng nó bật ra cả câu, rõ ràng từng âm tiết: “Đừng để cháu chết!”

Nó nói lại thế đấy Trơn tru, mạch lạc như chưa hề câm lặng

Con bé được uống thuốc gia truyền tẩy nọc của ông gì Chăm và đắp chữa vết thương Nó chịu đựng thật dũng cảm những cơn đau khủng khiếp do nọc rắn gây ra Đam lắm! Gió thổi bay sợi tóc đang đau Quằn quại

- Lủi vô cỏ thì ráng đỡ - Lão già cụt tay vào bảo

- Hắn đau dữ rứa mà không thương Bộ con câm không phải cháu ông hả?

- Cháu nhặt Tui nhặt hắn trong thánh địa, bên cạnh mẹ hắn đã chết nổi giòi rồi Lúc ấy hắn

khoảng 4, 5 tuổi, cứ rúc vào mẹ nó mặc giòi bò trên mặt Tui đem hắn xuống suối tắm Cũng không nghe hắn khóc Đem về nuôi Cũng chưa hề nghe hắn nói dù cái chi hắn cũng hiểu Con ni lì lắm! Trời đánh không chết mô!

Con câm quay mặt khi ông già nói Không hiểu sao, tôi cũng không thích lão Có lẽ vì những lằn roi lão dành cho con bé thỉnh thoảng lộ qua manh áo rách

Ông già Chăm trở nên nổi danh vì rắn Ngoài tài chữa rắn cắn, ông còn có biệt tài chinh phục rắn độc như một nhà ảo thuật Ấn Độ Chúng tôi đã được xem ông điều khiển một con hổ mang uốn éo theo tiếng sáo của ông Ông bảo sẽ dạy rắn canh chừng cổ vật Niềm lo ngại của ông là mất mát cổ vật quý hiếm của tiền nhân Con câm được đổi tên vì nó không còn câm nữa Ông già Chăm, người cho nó sống lần hai đặt tên nó là Tagiglao, một loài hoa nở rộ ở quê ông vào mùa hội Katê Nhưng đám thợ cứ quen gọi tên cũ Có đứa còn gọi trêu: “Tào lao! Tào lao!” Ông già Chăm bực mình chữa lại “Ta gi gờ lao Nghe rõ chưa?”

5.

Bức tượng sư tử đầu voi rất đẹp tìm thấy trong đống gạch đổ nát đột nhiên biến mất Ông kiến trúc

sư tiếc đến đau đầu Ban chỉ huy dự án họp bàn những biện pháp ngăn chận - cấm chăn trâu bò trong thung lũng thần linh, không cho kẻ lạ vào công trường, gom cổ vật cử người canh giữ khi chưa kịp chở

Ông già Chăm đến trước con bé, vỗ vỗ vào vai nó:

- Tagiglao, con muốn nói là con không lấy cắp tượng phải không?

Con bé gật đầu oà khóc

Tối hôm sau, chúng tôi quây quần bên đống lửa và chai rượu gạo tán gẫu bằng đủ thứ tiếng Xin xỉn, nằm dài trên nền tháp ngắm trăng sao, nghe dế Mỹ Sơn hoà tấu miên man bản nhạc đêm hoang

dã Gió lùa qua cổ tháp âm u mang theo hơi thở của ngàn xưa Đêm thơm mùi thiêng liêng của lễ thánh tẩy Tiếng ngựa xe của đoàn quân chiến thứng trở về dâng chiến lợi phẩm cho thần Giữa lúc mơ

màng tỉnh say ấy tôi bỗng nghe tiếng rên “Này, hình như có ai rên” – “những tượng Chàm lở lói rỉ rên than” – Duy trả lời bằng câu thơ Chế Lan Viên Anh chàng khác phụ hoạ: “Ma Hời cười đó mà!” Nửa khuya như có tiếng cười thâu đêm (Thơ Lê Sinh) Họ đã ngừng đùa vì thủ trưởng đã ngồi bật dậy

nghe ngóng rồi chụp cây đèn pin sải những bước dài Khi chúng tôi theo kịp đã thấy ông quỳ bên một hình hài Đèn "Đất rừng phương Nam" soi rõ con bé chăn bò quen thuộc! Nó nằm trên cỏ, ôm khư khư một vật gì đó túm trong chiếc áo Thấy ông kiến trúc sư, con bé lẳng lặng đưa cho ông Dưới ánh trăng ngàn chúng tôi nhận ra bức tượng quý bị mất Ông kiến trúc sư bế con bé về lán Nếu soi rõ hàng chục vết xước, vết roi, cả vết máu trên người con bé chăn bò Nó nằm lả vì kiệt sức nhưng mắt lấp lánh cười Dường như nó mãn nguyện da đem pho tượng về trả chúng tôi O nuôi cho nó uống nước đường

và làm một tô mì gói Nhìn con bé ăn mới hiểu nó khốn khổ đến thế nào Ăn hối hả như sợ người ta giằng lại Ăn không sót chút nước, chút vụn mì Ăn đến đâu hồi sinh đến đó Mắt sáng lên Môi đỏ ra

Bờ mi phải đọng một nốt ruồi đen như giọt lệ Dưới ánh đèn cầy leo lét, tôi nhận ra Apsara hoang dại

xinh đẹp và đói khổ đến dường nào Ăn xong, nó nằm vật xuống ngủ ngay không một lời giải thích Tấm hình hài bé bỏng tả tơi nói thay nó nỗi hãi hùng trải qua trên đoạn đường rừng xuyên bóng đêm

6.

Con bé chăn bò sợ lão cụt tay không dám về Nếu chúng tôi không thương tình cho nó ăn có lẽ

nó đã chết đói Mỗi khi lão cụt hùng hổ vào thung lũng tìm giết đứa nuôi ong tay áo, nó lại chui rúc trốn Nó trốn chui trốn nhủi cho đến một sớm mai người ta phát hiện lão già tham lam nằm chết gần ngôi tháp làm nhà kho trưng bày, người sưng vù, tím ngắt Ông già Chăm bảo thần linh trị tội lão

Dù lão cụt đã chết, chúng tôi đã dùng nước suối, con bé vẫn gần như có mặt thường xuyên trong thung lũng suốt mấy mùa trùng tu Nó lớn lên như cây hoang dại, trơ trọi, khốn khổ mà vẫn như đoá hoa dại của núi rừng Nó mê gạch đá không thua gì chúng tôi, chăm chút nhặt nhạnh từng mảnh vỡ trong đống đổ nát đêm cho ông Tây vì nó từng chứng kiến ông Tây khóc trước bức tượng vỡ

Tôi biết con bé vẫn âm thầm học múa với các tượng vũ công, vũ nữ Nó kiên trì tập đứng cho giống tượng Đứng được lại tập toè chân, nghiêng người, chỉ tay Nhiều khi tôi không nhận ra con bé chăn bò khốn khổ Tay chân nó gầy khô đen đủi, ánh mắt u hoài man dại Thế nhưng khi nó đứng trước tượng và đắm chìm trong khát vọng hoá thân, bỗng khác hẳn Nó như được tượng nhập Ánh nhìn bình thản Gương mặt lai láng niềm hoan lạc thuần khiết Những ngón tay cáu bẩn đầy uy lực bởi

độ mềm dẻo đến kinh ngạc Tấm thân lau sậy vẽ những đường cong sóng lượn Ông kiến trúc sư tiên đoán nó sẽ trở thành người múa Chăm giỏi vì nó lĩnh hội nghệ thuật từ thinh lặng trong đá.

Ông già Chăm quý nó như cháu, dạy nó hát dân ca Chăm Tiếng hát nó trong như suối rừng già, không lẫn tạp âm Có lẽ vì được ấp ủ, chưng cất trong lòng bao nhiêu năm tháng

7.

Người múa Chăm tài sắc vẹn toàn trước mắt tôi bây giờ là Apsara hoang dại ngày ấy.

Chúng tôi ngồi bên thềm nhắc lại chuyện cũ Đột nhiên cô gái bảo:

- Bây giờ em biết vì sao những viên gạch Chăm không cần chất kết dính vẫn gắn chặt nhau rồi!

- Hình như người xưa mài chập để kết dính chúng lại

- Chúng hôn nhau mà! Những nụ hôn nghìn năm vẫn bỏng cháy khát vọng của một dân tộc!

Tôi ngạc nhiên nghe em nói Con câm hoang dã luôn sợ người ta cắn ngày xưa bây giờ nói năng suy nghĩ như thế đó!

- Anh còn nhớ “Ông Tây” không?

- Ông ấy người Ba Lan, người ta thường nói là Kazik

- Nhưng em thích gọi là ông Tây Ấn tượng thời thơ dại khó mờ Thỉnh thoảng em vẫn ăn ngấu

nghiến một tô mì gói Bức tranh ông Tây vẽ em, em vẫn giữ Khi ngã lòng, ngọn lửa khát vọng của

Apsara hoang dại lại kéo em đứng dậy Cứ thế em tự nuôi sống mình, học hành và trở thành người

múa Chăm trong đoàn ca múa nhạc dân tộc

Dấu ấn ông Tây vẫn còn quanh đây - những mảng xi măng hiện đại trên nền gạch rêu phong bí ẩn Những con tiện bổ sung trên cửa sổ cố ý làm khang khác con tiện gốc đứng cạnh như muốn thưa tôi thuộc về hậu thế Kazil quyết định trùng tu tháp Chăm theo quan điểm hiện đại Giữ nguyên vẹn di tích gốc, không làm giả, chỉ gia cố kĩ thuật để duy trì hiện trạng Phần gạch thuộc về dĩ vãng còn xi măng thuộc về công trình tu sửa Sự rạch ròi mới cũ phân minh ấy đã đem lại cho ông nhiều ngộ nhận đáng buồn

- Em có gặp Duy gạch Chăm không?

- Ông ấy bây giờ là Duy gạch Chăm! Có thể làm hẳn một cái tháp Chăm, chỉ thiếu rêu phong!

Tôi ngắm những cộng sinh thiên nhiên phất phơ trên đỉnh tháp, thân tháp, nơi người nghệ sĩ Chăm đem hết tinh lực, tài hoa trút vào gạch đã vô tri để chúng thay họ trường tồn với thời gian, lặng nghe cái duyên thẳm sâu thầm kín của nghệ thuật tạo hình mộc mạc đơn sơ lan toả và niềm thành kính thần

bí thấm sâu Khát vọng tái tạo những ngôi tháp đổ nát còn vang bóng một thời trên trang sách vẫn không nguội lạnh trong lòng những người thương tiếc Mỹ Sơn Nhưng hẳn tháp Chàm phải trơ trọi lắm khi đứng ngoài dâu bể thời gian

- Anh nhìn thất vệt nắng đi qua đỉnh tháp không?

- Có

- Ngày nhỏ em thường ngồi thu lu một mình trong lòng tháp tối nhìn lên đỉnh Ở đó có vuông cửa nhỏ mở thẳng vào trời xanh Em tin vệt nắng đi qua đỉnh tháp là do thần linh dạo gót trên trời và em cầu nguyện thần cho em nói trở lại

- Bây giờ em cầu nguyện gì đi! Tôi cũng cầu đây – Tôi chỉ vệt nắng chói loà trên đỉnh tháp bảo em

- Anh cầu gì?

- Trăm năm sau Thung lũng thần linh vẫn còn tháp Chàm

- Trăm năm thôi à? Em cầu đến nghìn năm lận!

- Thế em không thấy đền tháp tuy đã trở thành di sản thế giới vẫn còn trong tình trạng phế tích, có nguy cơ sụp đổ bất cứ lúc nào à? Chấc nhất là cầu thần từng mùa mưa khi chưa có biện pháp trùng

Bữa ấy bố về và quẳng vào lòng nó một con cún mũm mĩm đen thui

- Tao chộp nó lúc đang chơi lúc thúc trước cửa Gọi nó là Chả Chìa Chà chưa gì đã nghe

thơm điếc mũi! Còn con nữa, nếu túm được, tao đặt Rựa Mận Cho chúng mày chơi với nó, vỗ béo nó Chả Chìa khát sữa, nhớ mẹ khóc ăng ảng cả đêm Ngủ không được bố cáu:

- Bịt mõm con quỷ nhỏ lại kẻo ông ngồi dậy hầm đậu xanh bây giờ Con mực con ăn bổ khỏi chê Con Mơ lật đật ngồi dậy bế con cún xa mẹ vào lòng Cún rúc đầu vào ngực nó Chiếc mõm đen ươn ướt khắc khoải kiếm tìm

- Ôi! nhột quá! Tao đâu phải mẹ mày Tao không có vú À cũng có đấy nhưng bé như hạt đỗ, không có sữa – Con bé hất cún ra

- Oẳng oẳng oẳng

- Im đi! Con Ngổ dậy đấy! Bố dậy hầm đậu xanh đấy! Thôi cho nằm tạm một bữa, mai xuống ổ nghe chưa!

Con cún rúc đầu vào lòng con Mơ Nó túm được chéo áo con bé và khát khao mút chùn chụt Nó nhớ da diết bầu vú căng sữa và bộ lông ấm mềm của mẹ Nó vừa bú áo vừa ư ử khoác tiếng mút vải của con cún làm con Mơ chạnh lòng Ngày mẹ đi mãi không về, đêm ấy con Ngổ cũng khóc ằng ặc vì khát sữa như con cún bây giờ Nó phải đút ngón tay mình vào miệng em để cầm cơn khóc

Mãi đến giờ, nó vẫn không tin mẹ chết Chết là phải bỏ vô quan tài, đưa ra nghĩa địa Thế nhưng những điều ấy nó không chứng kiến Sáng ấy, như thường lệ, mẹ đặt gánh lên vao sau khi con Ngổ bú

no Mẹ cho nó tiền mua xôi và dặn nó ở nhà đút cháo đường cho em Đến chiều, một bà buôn chai bao

hớt hải đến báo tin mẹ nó bị xe đụng chết, xác để nhà thương Bố nó tất tả ra đi Từ nhà xác ra luôn nghĩa địa Đám ma nhà nghèo đơn giản chóng vánh lắm Người lớn bảo vậy nhưng với nó, mẹ chỉ trốn hai chị em nó ở đâu đó thôi Thỉnh thoảng bố nó trở về nhà, mặt đỏ gay, không một đồng xu dính túi

Mẹ chậm nước mắt nói dối: “Uống đi! Ăn đi! Làm mấy ăn mấy cho sướng miệng để vợ con đói khát

Có ngày tui bỏ hai đứa nhỏ cho ông nuôi” Đúng là mẹ giận bố nhưng sao lâu thế, mẹ không về? Những đêm đầu buồn thảm ấy bố gào lên bên chai rượu đế Con Ngổ khát sữa khóc đến tắt tiếng Còn

nó khóc lặng lẽ đến khi mắt không mở được nữa Ba con người khóc ba cách trong căn nhà nát lỏng chỏng chai lọ, sắt rỉ, giấy vụn mẹ chưa kịp thanh toán Nó lau nước mắt, bắt tay làm mẹ con Ngổ lúc chưa đầy 7 tuổi Đêm em khóc, nó tha con bé như ếch tha nhái, đi quanh xóm gọi mẹ về Ông trăng ở trên cao, sáng vằng vặc thế kia có thể biết mẹ trốn ở đâu Thế nhưng ông không biết nói, chỉ lẽo đẽo theo chúng Đi đâu cũng theo

Bây giờ nó làm “mẹ” Chả Chìa như đã từng làm “mẹ” con Ngổ cách đây ba năm Ngày cún lúc thúc chơi với con Ngổ Đêm rúc vào lòng con Mơ bú áo Nó bú ướt nhè vạt áo và thỉnh thoảng vẫn ư ử khóc vì chẳng có lấy một giọt sữa ngọt ngào

Được vài tháng, Chả Chìa lại thành vú em con Ngổ Con bé ra đường, nó sủa gọi vào kéo áo vào Con bé té khóc, nó liếm chỗ đau vỗ về Con bé ị, nó dọn sạch Có lần con Ngổ rớt xuống cái ao nhỏ trước nhà, nó sủa inh ỏi kêu cứu rồi nhảy xuống cắn áo con nhỏ không cho chìm Con Mơ nghe tiếng sủa chạy ra vớt em lên Con bé dính đầy bèo tấm, hãi quá đến không thể khóc

Chả Chìa ngày càng dài ra, gầy gò nhưng không lớn Toàn thân đen thui đen thủi ngoại trừ một chấm trắng làm duyên ở mũi Cả ba đứa bữa đói bữa no vì nhà có một người lớn thì người lớn ấy hoạ hoằn mới tỉnh táo Chúng quấn quýt bên nhau, chơi đùa, chia xẻ cực khổ Con Ngổ đói không khóc nhưng vắng Chả Chìa là mồm méo xệch Những chiều hạnh phúc là bố trở về không có mùi rượu Con Ngổ được vài tấm bánh Con Mơ được cha dốc túi mua gạo và thức ăn Có lẽ bố nó cũng là người cha tốt nếu ông không mê thịt cầy đến nỗi có tên Tư Cầy Nhà nó ai cũng có cái tên liên quan đến niềm say mê Mẹ nó tên là Húng Cha nó nhân đó đặt tên con là Mơ và Ngổ Ổng xoa tay: “Có Tư Cầy phải có húng quế, lá mơ tam thể, rau ngổ ba lá” Nó ghét những cái tên ấy nhưng đối với mọi người, nó vẫn là con Mơ, em nó vẫn là con Ngổ và bây giờ giá gọi Chả Chìa là Mực, nó chả thèm chạy đến Mấy ai đặt tên hai lần!

Từ ngày mẹ chết, chẳng còn ai ngăn nổi tình yêu “cầy tơ” trong bố phát triển Ông thường trở về chân thấp chân cao, lè nhè: “Có Tư Cầy, có Mơ, có Ngổ mà không có Húng cũng bỏ Húng ơi là Húng!” Những lúc ấy con Mơ thấy thương cha Nhưng tình thương ấy biến thành nỗi sợ hãi ngay khi

nó bắt gặp ánh mắt bố nhìn Chả Chìa Ánh nhìn ước lượng sức nặng và ứ đầy thèm khát

Một chiều bố nó trở về với một ông bạn Cả hai đều sực nức mùi rượu Ba đưa vội đi tránh nhưng cái giọng lè nhè quen thuộc đã cất lên:

- Con Mơ tam thể đâu?

Ông khách hít hà rồi sờ tay lên người con chó Chả Chìa đớp hụt bàn tay ấy.

- Chả Chìa! Hỗn! – Ông chủ quát

- Chà, nghe tên đã ngửi thấy mùi thơm Đứng là Tư Cầy đặt!

- Để dành Noel đấy! Người ta ăn thì mình nhậu Ba tuần nữa Mầy kiếm rượu đế Gò Đen nghe chưa?

Noel đến gần Mỗi tờ lịch rụng xuống, trái tim nhỏ bé của con bé cũng lung lay Con mười ngày tám ngày năm ngày Nó thường ngồi sững nhìn em nó và Chả Chìa chơi đùa Nó không tưởng tượng nổi cuộc sống của hai chị em nó khi không còn Chả Chìa Trên phố đã xuất hiện những cây thông lấp lánh bạc, nó quyết định thả con chó Nó cho Chả Chìa ăn no rồi bế em gửi hàng xóm, dắt cho

đi Thiếu con Ngổ, Chả Chìa cứ bần thần ngoái lại, nửa muốn theo con chị, nửa muốn về với con em Con Mơ phải bế nó lên Chả Chìa đã nặng lắm rồi nhưng con bé vẫn cố bế vì đây là lần cuối cùng nó được bế Chả Chìa Con chó ngạc nhiên liếm những giọt nước mắt nóng hổi rơi trên mình nó Giọt này chưa kịp thấm, giọt khác đã trào ra, tròn trịa long lanh như hạt ngọc Một bà chần chúng lại:

- Bán không mày? Tao trả cho hai xấp

- Không

- Bốn đấy!

- Không

- Chó mực tơ Thôi sáu xấp vậy, bán mà mua gạo

Con bé lắc đầu rảo bước Chả Chìa nhoài người xuống không chịu bế Cái mũi xinh xinh hít lấy hít

để cái múi phố thị rõ dần, những mùi thơm ứa nước bọt phả ra từ các hàng quán ven đường Ngôi chợ nhỏ chỉ đông buổi sáng đã tàn nhưng con Mơ biết hàng bún còn cả một đống xương móng giò Thỉnh thoảng đi chợ, nó vẫn ghe vào nhặt để làm quà cho Chả Chìa Con chó mừng quýnh sục mõm vào đống xương Thế nhưng đang nhai xương rau ráu thấy con Mơ đứng dậy, nó ngoạm vội một cục xương rồi đứng lên sẵn sàng ra về

- Sao mày khôn thế? Mày không tham ăn bỏ tao phải không? Thế mà tao phải bỏ mày Không

bỏ mày sẽ chết Hu Hu

Chả Chìa cuống quýt thả xương xuống, dỗ con Mơ bằng cái cách nó dỗ con Ngổ Nó đứng trên hai chân sau, đặt hai chân trước lên vai con bé và bắt đầu liếm dỗ Khi không ngăn nổi những giọt nước mắt nóng hổi trào ra như suối, con chó kêu lên ư ử buồn rầu Nó cũng khóc

- Mày cứ quanh quẩn ở chợ là sẽ có ăn Còn no hơn ở nhà với tao Đành xa nhau để cho mày sống Không biết tao về tao phải làm sao với con Ngổ đây?

Cuối cùng con bé cũng lừa được con chó, len lén rời khỏi chợ và cắm đầu chạy Dọc đường,

nó mua một quả bong bóng bay Đó là quà đền cho con Ngổ Ngang ngõ, nó nghe tiếng cha nó:

- Tưởng mất tiêu rồi Thế mà lại lò dò về tắm nước sôi Đúng là đồ ngu như chó!

Con bé cảm thấy rờn rợn Mặt nó tái mét Chân như khuỵu xuống

Nó lê bước vào Bên bể nước là một con cầy tơ trắng hếu đang nằm nhe răng, những mảng lông đen bết dính lả tả bên cạnh

Hai đứa ngồi ở bờ ao Mặt con Mơ đờ đẫn, mặt con Ngổ nhoè nhoẹt nước mắt, nước mũi Nó khóc rỉ rả như trời mưa dai, lập đi lập lại một câu hỏi ngọng nghịu:

- Ả ìa âu? (Chả Chìa đâu?)

- Đó! – Con Mơ chỉ tay về phía lò than hồng

- Hổng phải – Con Ngổ lắc đầu quầy quậy - Ả ìa âu?

Bố nó đang trải chiếu bày cuộc nhậu Ba người đàn ông hả hê mời nhau Cha nó nốc một ngụm rượu dạo đầu: “Nam vô tửu như kỳ vô phương Tửu vô cầy tơ, tửu như nước lã ”

- Ả ìa âu? – Con Ngổ lại kéo áo chị

- Đó kìa! – Con mơ chỉ tay vào mâm thịt chó

- Hổng phải

- Chả Chìa đấy!

- Thế mắt nó âu?

- Ông có râu đang gắp đấy!

- Thế ai nó đâu? (Thế tai nó đâu?)

- Bố đang nhai đấy!

- Uôi nó âu? Ân nó âu? Nông nó âu? (Đuôi nó đâu? Chân nó đâu? Lông nó đâu?)

Giọng con Ngổ càng lúc càng bồn chồn, vút lên nhọn hoắt rồi vỡ oà thành tiếng khóc Con

Mơ cũng oà khóc Nỗi đau dồn nén từ chiều đến giờ bật thành cơn mưa nước mắt Chúng khóc thê thảm như ngày mẹ chúng đi mãi không về Tiếng khóc làm cha chúng dừng đũa hỏi vọng:

- Gì đấy? Đừng làm tao mất ngon Cho tiền mua kẹo nè Chó thì giết thịt chứ nuôi làm gì? Vẽ chuyện Mai tao kiếm con Rựa Mận đền

Con Mơ bế em ra xóm Bóng Chả Chìa đổ dài bên cạnh Nó còn quá bé để lường hết tình yêu

và sự trung thành của một con chó Với tình yêu ấy, Chả Chìa của nó sẵn sàng trở về để chết

Nó thất thểu đi trong thứ ánh sáng lờ mờ, nhập nhoạng, tê tái của những giấc mơ Mẹ trước mặt, Chả Chìa lẽo đẽo sau lưng thế mà trên vai nó, cái giọng khản đặc vì khóc của con Ngổ vẫn vang lên điệp khúc: Ả ìa âu? Ả ìa âu? Ả ìa âu? ”

Thằng Cọt nghe lơ mơ ông Tư Cò gọi nhưng không sao ngồi dậy được bởi nó đang bơi trong một biển nước đục ngầu, lạnh ngắt Tứ bề nước Nó thấy cánh tay mẹ nó chới với giơ lên tuyệt vọng rồi bị nước nuốt chửng Nó thấy em nó trôi phăng phăng như một chiếc lá Nó hét lên nhưng nước tràn ngay vào miệng thành tiếng ú ớ

- Khổ thân thằng bé, lại mơ thấy lụt nữa rồi! Này Cọt, mày ở trên giường, còn sống nhăn răng đây nè! Dậy đi cứu cò con! - Ông Tư lay mạnh Lần này thì ông kéo được thằng bé ra khỏi giấc mơ

Má nó đầm đìa nước mắt, tay chân lạnh ngắt như dầm trong nước Nằm trong chăn, nó vẫn bị cái lạnh tận tiềm thức ấy bám riết không buông tha Vào giường là thằng bé lại sợ nằm mơ Nước lũ cứ lạnh lùng, chì chiết dâng ngập giấc mơ dìm mấy mẹ con nó trong làn nước lạnh cóng, đục ngầu

- Cứ học ông Tư mày đây nè! Ngay cả khi ngủ gặp chuyện kinh khủng là lái giấc mơ bay qua cái vèo!

- Giấc mơ mà lái?

- Chứ sao! Có lần tao mơ thấy bị kẹt trong một đám cháy ở rừng tràm “Cháy luộc” chứ chẳng chơi! Lửa bén nhanh vào lớp bổi, lan nhanh như chớp, lá non, cành cây còn bị luộc chín huống chi con người Thế là tao bình tĩnh điều khiển giấc mơ bay qua đám cháy, hạ cánh an toàn trên giường

- Ông Tư nói dóc!

- Không nói dóc sao con cháu bác Ba Phi mậy? Bây giờ, người ta lái giấc mơ bay vèo vèo

trên đường phố Tau tính sắm một cái bay giật le trên bờ ruộng

- Bay xuống lạch luôn! - Thằng Cọt bật cười

Ông Tư Cò quả có tài lái nó bay qua giấc mơ kinh khủng Ông không những cứu nó thoát chết mà bao lần kéo nó ra khỏi giấc mơ màu nước bạc

- Cầm đèn pin ra vườn coi! Tao nhóm lửa rồi! Chuẩn bị băng bó sưởi ấm cho tụi hắn Tụi nào nghẻo thanh món cò vùi luôn!

Vườn ông Tư không rộng, không đẹp nhất vùng nhưng lại được lũ chim cò chọn làm nơi trú ngụ Nhiều nhất là cò trắng Ngày chúng bay đi kiếm ăn, đêm về ngủ trong vườn Thằng Cọt thích ngắm cảnh cò về Bầu trời dường như xôn xao bởi vô số chấm li ti xuất hiện rồi rõ dần những dáng hình mảnh mai lả lướt chao lượn trong vũ điệu hạ cánh tuyệt vời Phút chốc vườn rung lên trong bản hoà

âm điền dã, các cành cây như đồng loạt đơm hoa, rợp trắng thân cò Trông đông đúc hỗn độn thế nhưng ông Tư bảo chúng không “lộn nhà” của nhau bao giờ Đầu mùa mưa, cò đẻ nhiều vô kể Ông

Tư có thể khá hơn nếu ông bắt cò con bán Nhưng ông bảo cò cũng biết “chọn mặt gửi vàng” Làm thế khác chi phụ lòng tin của chúng Bán ít trứng thì được bởi chúng đẻ mỗi năm mấy bận, không bán bớt

e không còn chỗ cho chúng đậu Mà tiền nhiều làm gì? Bần cùng sinh đạo tặc, phú quý sinh đủ thứ Như tao đây là khoẻ! – Ông già chịu chơi nhấm nhấm bộ ria hoa râm, kết luận Một già, một trẻ thé mà hợp tính nhau “Sản phụ” tấp nập, “khoa nhi” bận rộn Thằng Cọt là một bác sĩ phụ tá mát tay Những chú cò bị rơi khỏi tổ đến tay nó thường là được sống Nó chăm như chăm con nít Mà chúng cũng là cò con nít đấy thôi Bé bỏng, hồn nhiên, dễ thương như thằng Còng em nó Nghĩ đến em, cổ họng nó thắt lại Chiều hôm ấy khi chèo xuồng lên Uỷ ban nhận hàng cứu trợ, mẹ dặn nó nhớ cột chân em vào chõng tre trước khi ngủ để khỏi lăn xuống nước Thế mà ham giành ăn “tưởng tượng” với em, nó đã quên Cũng tại thằng Còng biết mẹ đi nhận hàng cứu trợ, cứ nôn nóng, cái miệng không yên:

- Họ có cho cái gói đổ nước vào là thành tô mì không anh?

- Có Cả thùng 30 gói lận Nhà thím Ba không còn nóc, không còn giường được hai thùng

- Nhưng nhà mình còn nóc, còn cả giường! - Thằng Còng nhìn lên nóc nhà tiếc rẻ - Thế má sắp về chưa?

- Lâu lắm Phải sắp hàng chờ gọi tên nghe mậy Tao nghe thím Ba kể Có khi mai mới dzìa tới nơi Mênh mông nước, tối thui mù Tao lo má rớt xuống nước!

- Nhưng má có xuồng chú Tam cho mượn mà! Em đói bụng quá trời nè! - Thằng Còng xoa xoa cái bụng, nuốt ực nước bọt rồi xoè tay, loay hoay chia phần nhưng gói mì tưởng tượng Nó đếm từng ngón, từng lóng tay rồi rành rọt:

- Má đi mệt, phần má bốn ngón Em 3 ngón, anh 3 ngón Còn lại

- Lỡ họ cho 10 gói thì sao mậy?

- Thì má vẫn 4 gói, em 3 gói, anh 3 gói

- Thôi đừng nhắc nữa, sốt cả ruột Nằm xuống tao cột chân vào giường, mở mắt ra là thấy 30 gói mì!

- Đợi em ăn khô một gói, giống như lần thím Ba cho mình

- Đã có đâu mà ăn khô với ăn nước Cái thằng!

- Nhưng thèm nhủ hổng được Ăn giả đò mà! Xé bì ra Còn cái gói thơm ngát này tính sao?

- Mỗi đứa mút một miếng

- Vụn mì cho em - Thằng Còng dốc cái bao tưởng tượng ra lòng bàn tay

- Chia hai! - Thằng Cọt hùng hổ giật “cái bao”

Nhớ đến đó, thằng Cọt ngồi sụp xuống bên bụi tre ôm mặt oà khóc Mưa quất vào mặt nó như tát Trời phạt nó mất mẹ mất em là phải Đến mấy vụn mì tưởng tượng mà nó cũng không chịu nhường

em Giá nó biết em nó ra đi không kịp ăn được một gói mì cứu trợ, nó đã cho thằng Còng hết cả “ba ngón tay” phần mình cho nó sướng Sau đó để an ủi nỗi đau, người ta cho nó cả mấy thùng mì nhưng

nó không ăn gói nào cả Cầm lên là quặn ruột quặn gan

Đang khóc, nó bỗng nghe tiếng cò con rơi lịch bịch Gạt nước mắt, thằng Cọt lom khom rọi đền pin, săm soi tìm Nếu đêm ấy nó cũng nghe tiếng rơi “tõm” xuống nước như tiếng rơi “bịch” xuống đất này nhỉ! Khi thức giấc, ngỡ thấy một thùng mì gói trên giường thì nó chỉ thấy trống không Quờ tay không thấy thằng Còng Thắp đèn lên chỉ thấy nước mênh mông Nó sợ quá vừa khóc vừa gào gọi tên

em Đáp trả nó chỉ có tiếng nước chảy Hoảng loạn, thằng Cọt nhào đại xuống nước bơi ra khỏi cái chòi bánh ú Nước cuốn nó tấp vào nơi ông Tư đang soi bắt rắn Còn má nó Sau này ông Tư đoán có

lẽ trả xuồng xong, về nhà không thấy anh em nó trên giường đã nhảy ùm xuống nước bơi tìm Nước và đêm nuốt chửng má nhưng những gói mì thì không Chúng bập bềnh lang thang trên nước

Đêm ấy cả hai ông cháu cứu vài chục cò con Những con may mắn bị nhẹ được ủ ấm đợi sáng đặt lại vào tổ Tụi cò thương binh nặng thì nằm tạm khoa nhi của bác sĩ Cọt Mấy mống gãy cổ vô phương cứu chữa ông Tư quẳng xuống ao cho cá

Sáng hôm sau, đi nhặt cá tươi cò tha về rớt trong vườn đút cho cò thương binh ăn, thằng Cọt phát hiện trên lớp lá ẩm ướt một chú cò con đang bị kiến vùi Đó là một con cò trắng mỏ vàng Tấm thân bé bỏng lịm dần bởi hai nỗi đau, vừa bị thương vừa bị kiến cắn Thằng bé nâng sinh vật nhỏ nhoi tội

nghiệp ấy lên Nó vẫn còn sống Nhúm lông tơ bết dính, cái mỏ nhọn hắt bất lực gục trên tay thằng nhỏ Thằng Cọt phủi kiến cho nó, vạch cánh bắt từng con, xem vết thương và bọc trong áo đem về nhà.

- Kiến đốt sưng vù! Xoạc cánh! Gãy cẳng! Quẳng cho cá! – “Bác sĩ trưởng khoa” quyết định

- Nhưng nó còn sống mà! - Thằng Cọt không đồng ý

- Chữa lâu lắm! Phải băng cánh, bó cẳng Mà chưa chắc rồi bay được, sống tàn phế thêm tội

- Nếu bay không được thì nuôi dưới đất như gà Ông bảo gãy cổ mới quẳng cho cá mà! Cổ hắn không gãy – “Bác sĩ phụ tá” khăng khăng

- Thế thì mày lo mà chăm sóc!

Mấy ngày sau, cò nhóc đã ngóc đầu dậy khi thằng Cọt đút cá cho nó Cánh bị băng, chân bị bó,

cò nhóc trông thật thê thảm Sợ nó thiếu vắng mẹ, thằng Cọt đem bỏ đại vào một tổ cò rồi nấp trên cây rình xem Chiều về, cò mẹ không chấp nhận sinh vật được băng bó cứng đờ ấy là thành viên trong gia đình, không mớm mồi còn lấy mỏ hất ra Thằng Cọt thử ở một tổ cò khác Cũng vậy Thế là nó quyết định “làm mẹ” chú cò tội nghiệp Thằng Cọt gọi nó là cò – thương – binh, đặt trong lồng để phòng chuột Cái lồng được treo bên cửa sổ, gần chỗ nó ngủ Lạ thay, trong giấc mơ, nó không còn thường xuyên bị dìm trong nước lụt nữa Có khi nó còn mơ thấy cò thương binh lành lặn, chấp chới bay lên trời xanh, đôi cánh thanh mảnh vẽ những nét lượn mềm duyên dáng

Cò thương binh mạnh dần Đám lông tơ mịn như bông nõn Chiếc mỏ màu xoài ửng Một bên cánh xệ xuống như vạt áo so le Khi đi được, nó luẩn quẩn trong sân như bọn gà nên ông Tư gọi

nó là cò gà Cò gà tình cảm đáo để Hễ thấy thằng Cọt đâu là khấp khiểng xán tới, lấy mỏ mổ mổ, quệt quệt rất âu yếm Sáng sáng, nó ngơ ngác nhìn đồng loại bay lả bay la trên bầu trời rồi mất hút Chiều chiều, nó ngác ngơ ngỏng cái cổ cò nhìn lên những cành cây trĩu năng thân cò, rộn ràng tiếng kêu thân thuộc

Cò gà lớn mau, chân lành trước cánh Bệnh nhân cùng điều trị với nó đã “ra viện” hết trơn mà nó vẫn còn ở lại Riết rồi cả bác sĩ và bệnh nhân quen ngủ với nhau, chơi với nhau Ngày cò gà luẩn quẩn

ở sân chơi bắt ruồi, nhặt cá, chơi với lũ gà vịt, con cún, thằng Cọt, ông Tư Nó đi lại vững vàng trên đôi chân bé như que tăm nhưng vẫn chưa bay được dù vết thương đã lành Những ngày mưa, nhìn nó đứng một chân, một bên cánh xệ xuống, co ro như người mang tơi lá, thằng Cọt vừa thương vừa buồn cười Nó thắc mắc vì sao đám cò cùng lứa đã bay theo mẹ kiếm ăn mà cò gà vẫn luẩn quẩn dưới đất như gà! Ông Tư bảo tại nó quen sống như gà rồi không biết mình là chim nữa hoặc tai nạn đã làm nó

bị một trục trặc nào đó ở cánh, tật nguyền suốt đời Thằng Cọt không tin Nó vẫn nghĩ đến ngày con cò

gà biết bay, hoà nhập với bầy đàn Thỉnh thoảng, chú gà tội ngiệp của nó vẫn chao liệng trong giấc mơ biêng biếc màu trời

Dạo này cò rủ nhau về vườn ông Tư đông vô kể Đôi khi nó và ông Tư nói chuyện phải hét to để át tiếng kêu của chúng Ra vườn cũng phải đội nón nếu không chúng sẽ ị trên đầu Cò gà lớn hẳn rồi, mượt mà, trắng nõn nhưng vẫn ru rú trên mặt đất, trong nhà Có hôm, thằng Cọt thấy nó đứng ở sân,

vỗ cánh nhè nhẹ như bị tiếng gọi của bầu trời thăm thẳm quyến rũ nhưng vẫn không bay lên Nó thích đậu trên vai thằng Cọt, trên lưng con cún, đi theo ông Tư ra đìa tát cá, luẩn quẩn trong vuông sân bắt ruồi Thằng Cọt nghĩ đến chuyện tập bay cho nó

Một ngày đợi lũ cò kéo nhau đi kiếm ăn, thằng Cọt trèo lên một cái cây thâm thấp ôm theo chú

cò gà Nó còn cẩn thận trải rơm dưới đất để phòng cò gà không bay được rơi xuống không đau Sau đó

nó đặt cò gà trên một nhánh cây Tụi cò con trong cái ổ gần đó lao nhao ngỏng cổ, há mỏ vì tưởng mẹ

về mớm mồi Cò gà nhìn chúng, nhìn quanh Lần đầu tiên đứng trên cao, nó thấy gì cũng lạ Bầu trời như sà xuống thấp, gần xiết bao, thênh thang mời gọi Nó làm động tác vỗ cánh rồi bay qua vai thằng Cọt!

- Chỗ của mày là bầu trời thênh thang chứ không phải vai tao! - Thằng Cọt giận dữ đặt cò gà lại trên cành cây và trèo xuống đất Cò gà đứng trên cây nhìn xuống vai thằng Cọt.

- Bay xuống đây! Đồ gà!

Thằng Cọt dợm bước Cò gà nhìn theo và bất ngờ vẫy cánh, rướn người Thằng Cọt nghe như một chiếc lá đậu xuống vai mình Nó la lên:

- Ông Tư ơi! Cò gà bay được rồi! Bay được rồi!

Nó chạy còn cò gà bay là đà trên đầu nó Vòng liệng rộng dần, cao dần rồi đôi cánh mỏng manh trắng ngần tự tin vút lên thanh thoát Nhìn bóng hình thân thuộc của cò gà chấp chới trên nền trời cao rộng mênh mông, thằng Cọt bỗng chảy nước mắt Nó mơ hồ thấy trên lưng cò một cái chấm nhỏ, thằng Còng em nó

Suốt ngày hôm đó thằng bé đứng ngồi không yên Cò gà không trở lại Nó bỗng nhớ cò gà da diết

Cả ông Tư cũng bần thần đi vô đi ra như người thiếu thuốc

Chiều về, vườn nghìn nghịt cò trắng Thằng Cọt tha thẩn đi dưới những cành cây trĩu nặng thân cò, quên cả đội nón, mặc cho chim ị trên vai, trên áo, trên đầu Chẳng biết trong đám cò đông đúc kia có

cò gà của nó? Ba buổi chiều như thế thì ông Tư phát cáu:

- Quên hắn đi! Bay được rồi không trở lại nữa đâu Bận sau quẳng cho cá ăn cho khoẻ trí, nhẹ lòng Vào nướng cho tao mấy con khô sặc, hái trái xoài tượng, lấy rượu đế ra đây Nghìn nghịt cò, thiếu gì

- O tên chi?

- Dạ Ái

- Đời o lộ cả trong cái tên Ái là yêu O yêu thiệt dễ sợ! – Ông ta bỏ lửng ở đó, quay qua mẹ tôi:

- Tên bà?

- Dạ Lội

- Lội suốt đời phải không? Vì mẹ, vì chồng, vì con

Mẹ tái mặt còn tôi ghé tai chị Ái:

- Bói rứa em bói cũng được Căn cứ vào tên mà suy diễn Vả lại mạ nói đàn bà mấy ai không khổ

- Ừ, mụ non nói có lí - Thầy nói tau yêu dễ sợ nhưng tau có trái tim đông lạnh, sức mấy!

Đôi môi đỏ mọng trề ra rồi chủ nhân trái tim đông lạnh đứng dậy nhưng không bỏ đi vì câu tiếp theo của ông thầy:

- Sáu, bảy tuổi nhà bà có gia biến, bắt đầu nếm mùi cực Tuổi trăng tròn phải lưu lạc Chồng con không ra chi Đôi chân bà là đôi chân biết khóc, luôn dầm trong nước, “ướt” suốt đời Đưa hắn ra đây!

Mẹ tôi líu ríu chìa chân ra Đôi chân in dấu số phận Chỗ chai, chỗ sần, chỗ lõm, chỗ nhô xương, móng hư, móng trụi Dấu vết lầm than lấm tấm như lệ ứa

Chị Ái ngồi xuống như bị lực hút của ông thầy bói Hình ảnh bà ngoại điên đẹp tuyệt trần đứng cởi quần rũ hiện ra trong nắng Bà tôi điên khi mẹ tôi lên tám, vẫn đẹp lạ lùng cho đến khi chết Tôi còn nhớ bà ngoại hay nói một mình, phì cười và cởi quần rũ Động tác nào của bà cũng tự nhiên, duyên dáng Đúng là mẹ đã đi ở từ năm mười ba tuổi để lấy một món tiền chữa bệnh cho bà mẹ điên Đôi mươi về lấy một anh thợ hớt tóc nghèo Khoảng mười năm bệnh lao cướp mất chồng Vâng, cuộc đời mẹ, thầy tóm trong mấy câu mà đúng đến sởn da gà! Cả đôi chân mẹ, suốt đời chui rúc lặn lội sao ông ta nhìn thấy và gọi tên nó thật đúng – Đôi chân biết khóc! Chị Ái có vẻ hoang mang Tôi nghe chị lẩm bẩm: “Chân vợ ổng cũng thế thôi Đàn bà mà!” Thế nhưng tôi thấy chị lén nhìn chân mình

- O tên chi? – Ánh mắt ông thầy xỉa vào tôi Vẫn cái ánh mắt dễ sợ ấy Lập tức con bé “cắc cớ” trong tôi xui tôi nói láo:

- Dần ạ!

Bà chị bụm miệng cười còn ông thầy tỉnh bơ cắm ánh mắt vào tôi bắt đầu khoan:

- O khổ vì không giống cọp O hiền và đa cảm đa mang Hiền là thiệt, thương là khổ Hay thương nhưng lại dễ bị người ta ghét Trái tim đa cảm của o tự vệ bằng những cái gai - bướng bỉnh, lạnh lùng, kênh kiệu, khó gần

Sau bữa bói tên, những người đàn bà trong nhà tôi dường như khổ hơn mẹ hay nhìn “đôi chân biết khóc” Tôi xù gai, tăng cường bảo vệ trái tim yếu đưối bằng thành trong luỹ ngoài và thề tránh xa mấy lão vừa xoi vừa bói Chị Ái trông như vô sự vì trái tim chị vẫn “ngủ đông”! Cô giáo mới ra trường đẹp như hoa khôi nhưng lạnh như nước đá vẫn chưa có bồ dù lượn lờ quanh chị có cả tá Loại lì lợm lăn xả vào nhà , chị lấy chổi quét Loại ngang lứa, chị nói “hỉ mũi chư sạch” Loại chững chạc, chị thưa cụ

Mẹ tôi đe kiêu quá ế chồng, chị bảo: “Thầy bảo số con luỵ vì yêu, ế hết luỵ” Mẹ im lặng ân hận Còn tôi rủa thầy xem mặt bói tên!

Chị Ái lấy chồng muộn khi mẹ tôi đã qua đời, ở tuổi băm Tôi tò mò nhìn người làm nóng trái tim mùa đông và khiến cái đầu ngang ngạnh của chị đầu hàng Trong ảnh anh ta trẻ hơn chị và trông quen quen Chị viết trong thư chị rất hạnh phúc, đến nỗi thỉnh thoảng chị cứ muốn hét lên với ai đó rằng chị hạnh phúc lắm lắm

Một ngày, tôi nhận một bức điện khẩn từ thành phố Hồ Chí Minh: “Chị cần em Thu xếp vào với chị gấp”.

Tôi gặp chị tại phòng hồi sức cấp cứu Chị già đi, gầy rộc hốc hác Đôi mắt đen toát lên ánh lửa dữ dội của kẻ đang quyết đấu Nằm mê man bất động trên giường lủng lẳng dây nhợ là chồng chị Mặc năm tháng biến đổi, tôi vẫn nhận ra đó là thằng Chuột!

Thằng Chuột thua chị Ái ba tuổi, lớn hơn tôi một tuổi nhưng không ai gọi đứa quanh năm làm thuê gánh mướn, không cha không mẹ bằng anh! Thằng Chuột thường khoe chỗ lõm trên vai, nơi chiếc đòn gánh luôn đè nặng từ khi cha mẹ nó chết vì trúng mìn khi xăm tìm phế liệu Nó bảo đó là chỗ đựng tiền nuôi em Hồi em nó còn nhỏ, gánh thuê nó phải dắt theo Gánh xóm nào gửi em xóm ấy Trong nó gánh nước thật buồn cười Quang gánh e dài hơn nó và nước thì lưng lửng thùng Thế nhưng có việc gì người trong xóm cũng gọi vì nó siêng năng, thật thà và rất thương em Nó hay gửi em nó ở nhà tôi Con bé la lết chơi, thấy cái gì cũng cho vào miệng Tôi lén lấy cục đường đen kho cá trong chạn cho

nó còn chị Ái đem con bé nhem nhuốc gầy gò ra bể nước đánh bóng Tắm rửa xong xuôi, gói trong chiếc áo cũ rộng thùng thình, trông con bé rất ngộ Thằng Chuột cảm động lắm Nó thường nán lại chẻ giúp đống củi, buộc cái chổi hoặc chữa cái gì đó

Mùa mưa, nước trời lai láng, thằng Chuột chuyển qua bán kẹo gừng Thỉnh thoảng gửi em gái

và trả công cho chị em tôi mấy cái kẹo gừng Viên kẹo như chiếc bánh ú nhỏ xinh, tẩm bột cho khỏi

ẩm, sực nức mùi gừng Chị Ái thường lè lưỡi liếm sạch lớp bột rồi mới ngậm Chúng tôi nói chuyện bằng cái giọng ngọng nghịu bởi viên kẹo trên lưỡi Những ngày mưa dầm thúi đất ấy, anh em thằng Chuột là tia nắng Bốn đứa chơi trò bán buôn hoặc vợ chồng Chị Ái thường đòi làm vợ thằng Chuột

để ăn kẹo gừng Con tôi thích là mẹ con Bẹp, em nó Thằng Chuột lại thích trò dạy học Nó bảo nó nhất định nuôi em thành cô giáo!

- Sao vậy chị? – Tôi bối rối hỏi trống

- Ảnh xuống vét cái giếng cho xóm trèo lên ngả vật ra mê luôn Nằm ở trển một tuần, chị chuyển vào đây - Giọng chị Ái khô khốc Mắt chị nhìn như dán vào cái hình hài bất động trên giường

- Bác sĩ bảo sao?

Chị không trả lời, bọc người bệnh bằng ánh mắt da diết mênh mông

Chị nhận ở tôi mọi sự giúp đỡ ngoại trừ thay chị ngồi bên anh Tôi cứ lướng vướng với tiếng

“anh” ấy! Chị Ái không rời anh quá mười lăm phút Hình như chị sợ anh mở mắt khi không có chị hoặc chị biết thời gian anh còn đấy không bao lâu và chị chắt chiu từng phút còn lại Tôi không hề thấy chị đặt lưng xuống giường Ngày đêm chị ngồi bên giường người bệnh, làm các động tác chăm sóc tỉ

mỉ, bọc anh trong cái nhìn trĩu nặng yêu thương Khi mệt quá, chị ngủ ngồi trong khảnh khắc rồi tỉnh dậy hoảng hốt Tôi biết chị sợ tử thần Thi thoảng lão tạt qua Khi lão hiện diện phút giây dài đằng đẵng, cả nắng cũng ốm và đến người khoẻ mạnh như tôi cũng cảm thấy khó thở Lão dửng dưng ghé nhìn anh và thằng bé mười bảy lún phún ria mép, bị chấn thương sọ não vì đua xe nằm cùng phòng Ánh mắt nghiệt ngã của lão làm tôi ớn lạnh Hồi nhỏ, cả nhà bảo tôi bị nhiễm vi – rút TT (Virút tưởng tượng) Tôi sợ đến phát khóc khi chứng kiến một con bé bị xe tông chết khi băng qua đường Dòng xe ngưng chảy Con bé nằm trên lộ như con búp bê bị quẳng ra đường Đến lúc ấy tôi mới biết rằng người

ta vẫn có thể chết khi còn rất trẻ Chị Ái bảo có một lão mặc áo choàng đen, mang bị gậy Lão sờ vào

ai là lấy đi hồn vía của người đó bỏ đi Từ khi ngủ với mẹ và chị, tôi chen vào giữa, trùm chăn kín mít Tôi sợ lão thấy tôi Còn bây giờ, tôi cứ như kẻ vô hình trong mắt lão! Lão nhìn chòng chọc chồng chị

Ái và cái thằng lún phún ria mép ấy Khi chị Ái thiếp đi vì mệt trong khoảnh khắc, tôi thay chị lắng nghe tiếng tí tách của từng giọt sống mỏng manh truyền vào người bạn cơ cực thời thơ ấu và canh lão Bây giờ tôi thấy lão mà lão không thấy tôi!

Có một lần gánh đầy bể nước, thằng Chuột gãi đầu gãi cổ ngập ngừng đề nghị:

- Tui không lấy tiền công gánh nước Dán bì, chẻ củi chi tui cũng làm không công, chị dạy con Bẹp học với!

- Răng mi không dạy em? – Tôi cong cớn hỏi

- Tui biết có ba chữ: O tròn như qủa trứng gà, Ô thời đội mũ, Ơ thời mang râu Con Bẹp học hết ba chữ nớ rồi!

Chị Ái cười ngặt nghẽo:

- Té ra mi mù chữ Để tau dạy cho Học phí tau tính bằng kẹo Mỗi buổi hai cái kẹo gừng - Thằng Chuột gật đầu lia lịa

Khi con bé học, thằng Chuột nuốt lén chữ đực chữ cái vào bụng thế mà biết đọc trước cả em nó Thấy nó sáng dạ, Ái bày luôn cho nó để có dịp véo tai và bắt nó gọi bằng sư phụ Đồ đệ không những

để dành kẹo gừng mà còn sẵn lòng để sư phụ sai vặt từ chuyện hái ổi, hái dừa, đánh nhau đến chuyện làm thủ công, tìm lá thuộc bài, bắt chuồn chuồn ếch nhái cho chị em tôi lấy điểm Chị Ái mười sáu, mười bảy thường có đuôi quẩn chân, thằng Chuột lại vác thiết bảng đòn gánh hộ tống chị Khi chị Ái thôi dạy, trình độ văn hoá lôm côm của thằng Chuột khoảng lớp ba và tai nó hết nguy cơ thành tai lừa! Thế mà trong hồ sơ bệnh án ghi: Lê Chuột 35 tuổi Nghề nghiệp: kĩ sư Hôn mê sâu vì khí độc dưới lòng giếng Chuyền từ bệnh viên Đắc Lắc

Người ta chuyển anh ấy ra khỏi phòng đặc biệt để nhường chỗ cho những kẻ còn hi vọng Y học hầu như đã bất lực nhưng chị Ái vẫn không đầu hàng Nữ trang, tiền bạc hết sạch, chị thế chấp nhà và mảnh đất trồng cà phê ở Đắc Lắc vay ngân hàng một số tiền lớn duy trì cho anh điều trị ở bệnh viện Tình yêu và niềm hi vọng vẫn rừng rực trong chị Tôi thường bắt gặp chị ôm anh như truyền cho anh sinh lực của mình, thì thầm nói với anh như anh nghe được, tắm anh bằng những nụ hôn đẫm nước mắt Chị gầy nhanh, tinh lực chỉ còn trong đôi mắt hõm sâu Bác sĩ điều trị bảo tôi khuyên chị đem anh

về nhưng tôi và họ đều không thuyết phục được chị Chị có tiền trang trải và vẫn tin anh sẽ mở mắt nhìn chị

- Rứa chị gọi thằng Chuột bằng anh khi mô? - Một đêm tôi buột miệng

- Khi lấy nhau

- Rứa chị thích hắn khi mô? Hồi nớ

- Ừ Hồi nớ chị chỉ nhớ tới hắn khi có việc gì sai hắn Khi chị quên mất hắn từng có mặt trên đời thì hắn bỗng hiện ra Chị nhận một lá thư chữ rất đẹp Hắn báo tin con Bẹp em hắn giờ học năm cuối ngành sư phạm còn hắn đã tốt nghiệp trường bổ túc văn hoá phổ thông trung học, đang đợi kết quả thi vào đại học Hắn xin phép ghé thăm Em không tưởng tượng nổi chị ngạc nhiên thế nào đâu khi đứng trước hắn Một người đàn ông thực sự - từng trải, phong trần và đẹp! Chị bối rối không dám gọi hắn là thằng Chuột nữa Từ đó theo với những chuyến tàu hắn hay xuất hiện bất ngờ với những món quà thời thơ ấu Gói kẹo gừng chị thích, chùm keo ngày xưa chị bắt hắn lội qua ao bẻ, con sóc bằng xơ mướp mà chị em mình thường dành nhau, bó hoa dại toàn thứ tụi mình chơi đồ hàng Hắn làm chị ngỡ thời gian dừng lại và chị vẫn ở cái thuở be bé ấy! Hắn ít nói, hay làm Đến chỗ chị có gì hư cũng xắn tay sửa Có khi hắn còn xách nước Hắn đang là sinh viên năm nhất ngành cơ khí Xí nghiệp nơi hắn làm công nhân cho hắn đi học Tần tảo, vất vả hơn mụ đàn bà - Giọng chị Ái rã từng mảnh

- Rứa hắn tỏ tình với chị ra răng? - Tôi vẫn tò mò

- Không nói năng chi cả Cứ lẳng lặng tận tâm tận tuỵ Cũng như ngày nhỏ, có hắn chị cảm thấy vui và yên tâm Có một lần hắn giáp mặt anh chàng đang đeo đuổi chị Anh ta ngồi lâu ơi là lâu Hắn thay cái đàn neon trên bàn chị cũng lâu như thế Sau đó lấy chổi quét nhà xoèn xoẹt

- Thì hồi nớ chị từng biểu hắn làm rứa để đuổi khách - Tôi cười

- Nhưng hồi nớ chị chỉ là con ranh 16 tuổi Khi anh ta về, hắn bảo:

- Cô còn nhớ cái đòn gánh dùng làm thiết bảng bảo vệ cô ngày xưa không? Tui còn giữ Lần sau tui đem theo

- Bảo vệ kiểu ấy chắc sư phụ ế! - Chị trợn mắt

- Ai chê tui lấy !- Hắn lầm bầm trong miệng

Anh ấy mỗi ngày chết đi một ít Như chiều cứ tà dần và không ai ngăn được mặt trời lặn

Tôi ở lạ với chị vì con Bẹp ngày xưa anh vắt kiệt cả thanh xuân vun bón thành cô giáo dạy Toán vào với anh có một tuần rồi bay ra dạy Anh trở thành bệnh nhân đã tàn hy vọng bệnh viện đã nhiều lần ngỏ ý đuổi về Nhưng lúc ấy chị Ái trở thành một kẻ quyết đấu Nước mắt, sức mạnh dữ dội của tình yêu, cả tiền bạc nữa hỗ trợ chị Anh đã nằm hết tháng ba Nhìn chị Ái tôi thấy sợ Những gì liên quan đến con bệnh chị khắc cốt ghi tâm còn mọi thứ đều lơ đảng Chị mất dần khả năng ăn ngủ Thế nhưng chị không có vẻ bất hạnh Hoàn toàn hiến dâng mình cho kẻ khác xem ra cũng là một thứ hạnh phúc

- Chị còn nhớ cái lần tụi mình tắm sông không?

- Nhớ

Chị oà khóc Tôi để mặc Nước mắt sẽ kéo chị trở lại với cõi người đau khổ

Chị Ái rủ tôi tắm sông Chị muốn thử nghiệm hiệu quả việc cho chuồn chuồn cắn rốn Xuống nước chúng tôi vẫn đeo cứng phao Cuối cùng chị Ái bảo: “Đồ rệp Ngó tau bơi nì!” Chị thả tay, hí hửng quẫy đạp vài cái rồi không thấy đâu cả Tôi thất thanh kêu cứu Một bóng người lao vụt đến, lặn xuống và túm lấy mái tóc dài của chị Ái lôi lên Tôi nhận ra thằng Chuột Thằng Chuột đem chị lên bờ vác người chị chạy Sau đó hắn đặt chị xuống và để hai tay trên ngực chị ấn lên ấn xuống Lập tức tụi đứng coi ré lên: “Thằng Chuột bóp vú con Ái!” Chị Ái hồi tỉnh nghe thấy, hất tay hắn rồi co cẳng tống một đạp giữa tiếng reo hò khoái chí của tụi nhỏ Hắn lắp bắp: “Tui thấy họ cứu người chết đuối làm rứa mà!” Nhưng tụi kia vẫn ré “Thằng Chuột dê! Thằng Chuột dê!” Hắn xấu hổ bỏ đi Chị Ái lườm theo Chẳng đứa nào coi việc hắn cứu chị Ái đáng phải cảm ơn

- Sau này anh ấy bảo anh ấy lo nên đi theo, luẩn quẩn gần đó Còn chị bị mạ quất cho mấy roi

vì tội đạp người cứu mình Mạ bảo: “Đồ vô ơn Không có hắn mi thành ma rà rồi!” Chị trả thù mấy roi bằng cách nghỉ chơi với hắn Hắn năn nỉ: “Tui sợ cô thành ma rà mới làm thế! Tôi không dê!” –

“Tao mà thành ma rà mi tắm tau dận nước” – “Cũng được!” – “Rứa mi không sợ làm ma ư?” – “Có làm ma tôi cũng thích làm ma” Hồi ấy sao chị quá quắt ngoa ngoắt thế không biết? - Chị Ái cười rơi nước mắt rồi nhìn anh thì thầm – Anh ấy nghe đấy! Anh ấy thích nhắc chuyện ngày xưa lắm! Giờ chị

có thương anh ấy mấy cũng không bù nổi tình thương và lòng quí trọng anh ấy dành cho chị Anh ấy bảo hình bóng chị đã động viên anh ấy ngoi lên từ đáy cuộc đời Trong giấc ngủ đau đáu mơ vượt lên

số phận Thỉnh thoảng chị nhận một món quà tự làm ngồ ngộ, dễ thương đến nỗi chị cứ đem khoe Bao giờ cũng kèm một câu: “Tôi đang chạy cho kịp Hãy đợi tôi!” Chị cứ tưởng của một thằng man man nào đó

Anh ấy ra trường, hai đứa chị lấy nhau Nếm vị nghèo gần trọn đời nên sợ lắm Gì cũng làm Làm quần quật đã tạo dựng cơ nghiệp, để chị sung sướng Chị sống với ảnh được 5 năm 2 tháng 4 ngày Kể

4 năm yêu nhau là 9 năm Kể cả lúc anh ấy là “thằng Chuột” và cả sau này, lúc anh ấy đã ra đi Vậy là

cả đời Hai đứa chị sinh ra là để hợp nhất với nhau

Chị nói với tôi nhưng vẫn nhìn anh và tôi có cảm tưởng anh ấy đang nghe chị Ngay cả lúc này vẫn không thấy chị bất hạnh Yêu là thế sao? Là cuộc đời này toả sáng vào cuộc đời khác và người đó trở nên tốt hơn, mạnh hơn! Nếu thế thì quả tôi chưa yêu và được yêu bao giờ!

- Nhọc nhằn lắm mới có ngày hôm nay Thế mà cứ chuốc vạ vào thân, lận khổ trong người Giếng của người ta mắc chi mà! – Tôi đau lòng buột miệng

- Đi đêm có ngày gặp ma Em coi nì! - Chị giở tấm ra đắp chân anh Một bàn chân bị mất ba ngón

- Răng rứa?

- Cái giá của một lần cứu một thằng bé chạy lúp xúp theo trái banh rớt trên đường ray khi tàu đang vào ga Khi khối sắt khổng lồ sầm sập lướt qua, tim chị như bị nghiến Chị cầm tay anh ấy trước, vào lúc đó!

- Rứa chị yêu vì anh ấy tốt hả?

- Vì tất cả

- Chị có hối tiếc vì yêu muộn không?

- Có lẽ chị yêu anh ấy sớm lắm, từ hồi còn là con bé ngoa ngoắt mà chị không ý thức đó thôi Anh

ấy là mối tình của cả đời chị Là đầu Là cuối Là duy nhất

- Chị có biết anh ấy sắp chết? – Tôi thì thầm

- Anh ấy chỉ đi thôi và anh ấy sẽ đợi chị Bao giờ anh ấy cũng đợi chị

Khoa hội chẩn và quyết định thứ hai tới cho anh về Họ trưng bày những chứng cớ y học để cho chị Ái thấy đã vô vọng và không nên mất công sức, tiền bạc nữa Hãy để thân thể bất lực của anh an nghỉ Chị Ái bỗng trở nên ngoan ngoãn

Thứ hai có nghĩa là còn một ngày một đêm nữa Chị Ái xin chuyển anh vào một phòng nhỏ, được

ở một mình với anh và tự chị sẽ rút ống thở ra khỏi anh Khoa đồng ý Hai mươi bốn giờ ấy, phòng

bệnh trở thành phòng của đôi tình nhân tạm biệt nhau Tôi bứt lén một ít lan dại màu tím trong bồn cỏ

bệnh viện cắm vào ly nước Rằm cho ánh trăng – Hào phóng, lênh láng phủ lên muộn phiền, tiều tuỵ, chết chóc Cửa khép, chị ở trong ấy cùng anh Tôi ngồi ngoài cũng lão Lão đã đến Không chuông mà văng vảng tiếng chuông gọi hồn Không chân mà nghe tiếng bước Không áo quần mà nghe tiếng sột soạt Không hơi thở mà vẫn thấy khí lạnh Tôi lắng nghe tiếng tí tách của từng giọt thời gian và tôi khóc Còn lão điềm nhiên đợi xong chuyện

Họ nằm bên nhau Chị Ái ôm cổ anh thủ thỉ Mơ hồ như tiếng vọng Nhẹ như gió thoảng Trăng sáng đến rợn ngợp, càng khuya càng sáng Đêm không đen, đêm lờ nhờ trắng Trên cái nền trắng của

hư vô ấy, tôi thấy tình yêu, đau khổ, sự sống, cái chết nắm tay nhau khiêu xũ dưới trăng Tôi dí mắt vào cửa kính Lão cũng thế Đêm múc trăng dội xuống họ Gương mặt tái nhợt của anh gối trên cánh tay ngà của chị tôi ngời ngợi trăng Tôi có cảm giác hàng mi anh run rẩy khi chị hôn mắt, tay anh khẽ khàng động đậy khi chị ôm anh và tôi nghe lão thở dài!

Đêm cạn đáy, tiếng thì thầm bặt Có lẽ họ đã thiếp trong tay nhau Tôi thấy lão len lén đi xuyên qua tường

Lão trở ra với cái bị phồng to Tôi thấy lão đưa tay quệt nước mắt Lão lướt qua tôi như làn gió lạnh, nhanh đến nỗi tôi không kịp cảm ơn Phải, tôi muốn cám ơn “kẻ thù” của chị tôi, người đã đánh bại chị sau ba tháng đối mặt Cám ơn lão đã bền lòng đợi lúc chị thiếp ngủ để làm nhiệm vụ Chị tôi hẳn không đủ sức rút những giọt sống cuối cùng ra khỏi nửa sinh mệnh của chị.

Khi tôi và người bác sĩ trực bước vào, hai người vẫn ở trên giường Gương mặt anh thanh thản trong giấc vĩnh cửu Gương mặt mệt mỏi và nỗi đau dồn nén trăm ngày của chị giãn ra trong giấc ngủ đầu tiền trên giường, sau bao đêm trắng, ở bên anh Trăng ra khỏi phòng lâu lắm rồi nhưng một mảnh tai tái ngủ quên trên tóc chị, trắng như khăn tang cho đến hết đời chị tôi

Những gì diễn ra sau đó dường như không liên quan đến chị nữa Người ta bảo lạy, chị lạy Dìu

đến lò thiêu, chị đi Nhưng chị chẳng ăn nhập gì đến khung cảnh tang tóc chung quanh Có lẽ chị không cảm thấy mất anh vì anh vẫn tồn tại trong chị Đêm đầu tiên về lại nhà mình, nằm trên chiếc giường đã trở thành mênh mông, chị nằm một phía, phía kia có anh Khuya chị bật dậy Tôi nghe chị

gọi: “Anh, anh ở đâu? Em không thấy tay anh” – “Anh ở bên em, em yêu!” – Tôi nghe tiếng đáp.

Tôi rón rén trở lại giường mình Ngày mai tôi yên tâm trở về Không sợ chi đơn độc Không sợ chị yếu đuối Cõ lẽ tôi lại mất việc Nhưng tôi sẵn sàng bắt đầu lại Tôi đã học nhiều điều trong hơn tháng cận kề họ Đời rộng mênh mông bởi tôi đã nhìn ngắm nó dưới góc độ vĩnh cửu

1999

(Truyện đạt giải Nhì cuộc thi “Mối tình đầu của tôi”

do tạp chí Kiến Thức Ngày Nay tổ chức năm 1999)

NGÀY NẮNG ĐẦU TIÊN

QUẾ HƯƠNG

- Vô sân rồi Quá đã! – Thằng Quý nhảy cỡn reo lên

- Bên tau vô thềm rồi! Nước vô nhà là giàu Mai mốt nhà tau giàu hơn nhà mi - Thằng Tí nhà sát bên chõ miệng sang khoe Con Tẻo em nó, quần xắn cao, đang mải mê vớt kiến bằng một thanh nứa

- Nhà tau giàu nhất! - Thằng Được và ba em nó là con Mùa, thằng Khoai, con Lúa ré to, hí hửng đón nước vô căn nhà lụp xụp Chúng cười toe toét Thật khoái khi được nghỉ học, lội nước Dòng nước

đục ngầu đến đâu, chúng hoan nghênh đến đó Chúng vừa bì bõm lội, vừa đồng thanh ré: “Lạy trời mưa xuống Lấy nước tôi uống Lấy nước tôi lội Lấy nước thả thuyền ” Chỉ có con Vàng nhà thằng

Quý là cảnh giác với vị khách lạ Nó đón làn nước đục ngầu lừng lững vào sân bằng tràng sủa ông ổng

Chúng ngừng chơi khi mẹ thằng Tí về Chị ướt đẫm, môi tím ngắt Chỉ cái thúng đội đầu là

khô ráo Chưa kịp đặt thúng xuống chị đã hớt hải:

- Chết đến nơi còn chơi Rứa cha bây về chưa?

- Về rồi nhưng lại đi đốn tre với chú Tư

- Nước ri răng đốn được? Rứa bây cho gà heo lên cao chưa?

- Gà lên giàn củi rồi còn heo tha không nổi - Thằng bé phụng phịu

- Chết cha rồi! Heo con

Chị Thiệt lội ào vô chuồng heo Máng ăn, rơm, phân nổi lềnh bềnh Ả lợn nái thòng hai hàng

vú xuống nước kêu ụt ịt nhưng trên lưng ba chú lợn con vẫn hồng hào khô ráo Chị phì cười:

- Mấy mẹ con mi giỏi thiệt!

Cái bàn duy nhất trong nhà được lật ngửa đặt trên bộ phản thành cái chuồng heo Giường kê cao chất ngổn ngang khoai gạo, lúa giống Nước lên mau quá Cái hàng rào chắn với nhà thằng Tí đã biến mất trong nước Mấy anh em thằng Được đã thôi cười Chúng kinh hãi nhìn nước xoá dần ranh giới của những ngôi nhà Một biển nước đục ngầu, cuồn cuộn, cuốn phăng phăng rác rưởi

- Răng má chưa về? – Con Lúa bốn tuổi níu áo anh nó mếu máo

Thằng Được bắc loa miệng qua nhà thằng Tí:

- Thấy má con mô không thím Thiệt ơi?

- Chắc về chừ! Chị Thiệt trấn an lũ nhỏ lẫn mình Chị sốt ruột nhìn hoài ra cổng ngóng bóng

chồng Thằng Tí bỗng nhớ lại chuyện Sơn Tinh Thuỷ Tinh Nước dâng cao đến đâu, núi dâng cao đến

đó Nhưng bây giờ chỉ có thần nước hung hãn Đã thế, chúng còn rồng rắn hoan nghênh ông ta Nó

nhắm mắt, chắp tay lên ngực lầm rầm chuộc lỗi: “Lạy Trời mưa tạnh, nước rút” Con Tẻo hỏi:

- Anh mần chi rứa?

- Tau niệm chú cho nhà mình lên cao Mới đó mà nước mấp mé giường rồi!

- Rứa răng anh biểu nước vô nhà là giàu?

- Thì nghe người ta nói Ui! Cha về! Cha về!

Mẹ nó lội ào ra Cha nó nước ngập tới bụng đang bặm môi cố đẩy hai cây tre vào ngõ Chẳng hiểu bằng cách nào cha đã đốn và đẩy được tre về đây

- Mẹ thằng Tí ơi! Lũ lũ chứ không phải lụt thường mô! Nước lên mau và mạnh lắm! E không thua năm Thìn

- Sắp tới ngày cả làng giỗ rồi Dễ sợ cái năm Thìn ấy ! Chị Thiệt rùng mình bỏ dở câu nói đi lấy áo cho chồng thay Chồng về, chị như trút được khối đá đè trên ngực Còn lại nhờ Trời!

Anh Thiệt không kịp nghỉ đã bắt tay làm giàn Anh gác hai cây tre lên xà nhà và ô cửa thông gió rồi thả lên đó cái giường tre, buộc chặt, chắn ván quanh như cái cũi Khi anh Thiệt làm xong thì nước

đã lấp lửng cửa sổ Lại ra sức kê gác để cứu lũ gà heo Trong mắt thằng Tí cha nó đúng là Sơn Tinh Mưa vẫn xối xả, Nước tứ bề, cứ dâng, dâng mãi Trong mắt Sơn Tinh, lo lắng cứ hiện dần Thằng Tí

đã thấy sợ Nó ngồi trên chiếc giường tre nhìn qua nhà thằng Quý Thằng Tí bảo nhà nó có xuồng, có

gì lên xuồng bơi ra Đà Nẵng Nhà nó không có xuồng, nếu nước lên thấu giàn tre thì

Con Tẻo nhăn nhó:

- Em không thích lụt nữa! Em sợ chết trôi

- Tau cũng rứa

Để trấn áp nỗi sợ, thằng Tí lại vạch quần ra đái Đang đái, nó bỗng nghe tiếng thằng Được vọng qua:

- Chú Thiệt ơi má cháu chưa về!

Giọng nói mưa tạt liêu xiêu, run run, ướt đầm Anh Thiệt dừng tay hét qua:

- Đừng sợ! Để tau qua

Quay qua vợ, anh bảo:

- Tui phải qua coi răng Toàn tụi lít nhít, không có người lớn Má thằng Được chừ chưa về thì lội răng nổi Có chi ăn gói cho chúng một ít

Lát sau thấy con Lúa ngồi trên mặt nước còn thằng Khoai ngồi trên miếng xốp bự lừ lừ tiến vào sân như con Thuỷ thần Đến gần mới thấy anh Thiệt Nước đã ngập đến cổ anh Con Lúa ngồi trên vai ngó xa như ngồi trên nước Chị Thiệt nhăn nhó:

- Mình lo không xuể còn

- Má hắn chưa về Khóc như ri Không cứu thì ai cứu?

- Còn hai đứa tê? Chị Thiệt hỏi

- Tôi lót ván trên xà nhà bồng chúng lên đó rồi, để gói khoai bên cạnh Còn hai đứa ni, anh hắn lo không nổi mô Đem qua đây sống chết có nhau Má hắn không biết ra răng?

Chị Thiệt im lặng Lũ trẻ ngồi trong cái cũi tre ngó qua nhà thằng Quý Nhà nó đang sửa soạn đi

Chiếc xuồng hiện ra, mỏng manh như chiếc lá mà lại chở đủ thứ - người, lợn và cả chiếc HonDa cha thằng Quý thường chở bắp ra Đà Nẵng bán Thằng Quý bắc loa miệng chào:

- Tí Tẻo ơi! Được Mùa Khoai Lúa ơi! Tau đi đây!

Nó vẫy vẫy Tụi nhỏ cũng vẫy vẫy rồi chiếc xuồng khuất bóng Khoảng hai tiếng sau, chính thằng

Tí phát hiện ra chiếc xuồng Nó theo dòng nước rèo sôi trở lại chỗ cũ, nằm úp bụng trên nước, mũi mắc vào chạc cây sầu đông đầu ngõ mà sáng nay hai đứa còn trèo lên đái tong tong xuống nước

- Cha ơi! - Thằng Tí líu lưỡi đưa tay chỉ chiếc xuồng trên nhành cây

- Họ mô hết rồi? – Con Tẻo hỏi nhưng không ai trả lời nó

Đêm dài vô tận Cả sáu người ôm nhau trên chiếc giàn tre vẫn không vơi niềm sợ hãi Anh Thiệt giở mái thò đầu ra mong thấy bóng thuyền cứu hộ Thằng Khoai, con Lúa gọi mẹ khắc khoải Nước lần lượt dìm mọi thứ Mẹ nó khóc oà khi tiếng ụt tị của con lợn nái tắt hẳn Tiếng tru thảm thiết và vô vọng của con Vàng nhà thằng Quý thì cứ dập dềnh đâu đó trên nước Rồi đến bao lúa, bao khoai trôi vun vút như những chiếc thuyền giấy nhẹ tênh Tiếng mưa không át nổi tiếng khóc sợ hãi của mấy đứa nhỏ và tiếng kêu cứu vô vọng của ngàn vạn sinh linh trong biển nước hãi hùng Trong tiếng mưa

và tiếng nước réo, thằng Tí vẫn nghe mồn một tiếng thằng Quý: “Tí Tẻo ơi! Được Mùa Khoai Lúa ơi! Tau đi đây !”

Những gì diễn ra sau đó đều tựa như một giấc mơ – ca nô cứu hộ, mì gói, áo quần, những đoàn người nối nhau về xa cứu trợ Căn nhà rã rêu của bốn anh em Được, Mùa, Khoai, Lúa được dựng dậy nhưng nó tựa như cái xác không hồn Chủ nó không về Người ta chưa tìm thấy xác chị nên những đứa nhỏ không tin mẹ chúng chết vẫn ngồi trước cửa đợi Bốn đứa mặc quần áo cứu trợ dài lòng thòng, mì gói cầm tay, vừa ăn vừa khóc gọi mẹ Sinh vật duy nhất còn sót lại của nhà thằng Quý là con Vàng Nó

bị nhốt trong nhà, trôi loanh quanh rồi tấp vào đâu đó, vẫn sống Lũ rút, nó đi khắp xóm tìm chủ rồi lại trở về, gối đầu lên lớp bùn non buồn bã từ chối mọi thứ người ta cho.

Ngày nắng đầu tiên, nhà nhà đem phơi tiêu điều mất mát Thằng Tí con Tẻo nhập vào bầy con nít chạy khắp nơi coi các anh bộ đội, các đoàn thể thanh niên sửa nhà, lợp mái hộ dân Các đoàn cứu trợ tới tấp ghé nhà bốn anh em Được Mùa Khoai Lúa Chúng bơ vơ ngơ ngác giữa đống quà ngổn ngang Thằng Được mười một tuổi trở thành chủ hộ của gia đình bốn khẩu Tuổi thơ nó đã trôi theo dòng nước lũ

Cô giáo đi thăm học trò Mắt cô đỏ hoe Cô bảo nước không chỉ cuốn trôi một đứa trong lớp

cô mà còn cuốn trôi tháng năm cắp sách của cả chục đứa nữa Sau lũ, chúng không thể đến trường Tụi học trò đem sách vở ướt sũng ra phơi Chữ đi theo lũ chỉ còn những trang giấy nhão nhoẹt bạc thếch chạm vào lã rã - Bữa ni cô hết dò bài – Chúng hồn nhiên an ủi nhau

Cả xóm còn một cái cặp duy nhất căng phồng sách vở, hoàn toàn nguyên vẹn khô ráo được tìm thấy trong ngày nắng đầu tiên ấy Đó là cặp của thằng Quý, treo tòn ten trên nóc nhà Người ta đem nó xuống Con Vàng đang nằm phục trước hiên bỗng đứng dậy ngửi ngửi cái cặp, bảo vệ nó bằng hàm răng nhọn hoắt rồi nằm gối đầu lên đó, ngóng ra cổng Thấy thằng Tí, nó vẫy đuôi nhè nhẹ chào buồn

bã Thằng Tí loanh quanh trong không gian quen thuộc nay bỗng xa lạ vì sự im lặng ngự trị Bặt tiếng người cười nói, tiếng con gà gáy, tiếng ngọn rau thở, tiếng sắn khoai phập phồng trong đất Nó thơ thẩn trong vuông sân gạch mẹ thằng Quý thường phơi lúa còn chúng dùng đánh đáo, đá banh Sân nắng chang chang Nắng đẹp lạ thường, vàng rực Nắng phơi khô lớp bùn như chuộc lỗi Nắng tươi rói như nụ cười làm lành của Trời Đất sau cơn giận nhau Ở cuối sân, nó cúi xuống nhặt một vật gì đó tròn tròn bọc trong bùn Nó gỡ bùn và nhận ra đó là viên bi đá của thằng Quý, viên bi thần kì mà bạn chúng vẫn dùng nẻ đôm đốp những hòn bi chai óng ánh đẹp đẽ của chúng nó “Bi vua đây! Chấp mọi bi ve,

bi nhựa, bi đất sét ” Miệng thằng Quý toét đến mang tai Cha nó bảo làm ăn ra nhờ nụ cười của nó

Cứ thấy thằng Quý lên bảng là cả lớp không thể nín cười dù hắn sợ cô bặm chặt môi lại, nghiêm trang như ông phổng Khi ông phổng thành ông địa cả cô giáo cũng hé môi cười Bây giờ, bạn nó đang đứng trước nó, nụ cười nở ra như đoá hoa dị thường trong nắng nhưng lại khiến nó mếu Tảng núi nhỏ đè nặng trên trái tim nó mấy hôm nay bỗng quẫy cựa rồi cứ chuyển động dần lên phía họng khiến nó nghèn nghẹn Nó ngồi xuống bên con Vàng, giơ cho con chó thấy cái vật nó vừa nhặt được Con chó thè lưỡi liếm hòn bi, liếm cả tay nó Cục nghẹn bóp chặt cuống hầu nó bỗng bật ra rồi phăng phăng tuôn thành dòng sông nước mắt

Khi anh Thiệt gọi thằng Tí về ăn bữa cơm trắng đầu tiên, thấy trong mắt con nước lũ lại dâng đầy!

Rồi nhà tôi bỗng xuất hiện một vị khách không mời Đó là một con chó đen tuyền, gầy gò ngồi chực trước cửa Ngó bộ dạng chẳng mấy khi được no của hắn tôi thấy thương ném cho mấy mẩu xương Hôm sau, hắn lại xuất hiện, mắt dán vào tôi Không cầm lòng được, tôi lại cho ăn Cứ thế ngày lại ngày, giữa hắn và tôi bỗng hình thành một mối dây buộc chặt Có xương tôi để dành cho hắn Đi ăn

giỗ ở nhà mẹ tôi cũng nghĩ đến hắn và nhặt cả túi xương về Tôi mở cửa cho hắn vào nhận quà Hắn nhìn đống xương ứa nước dãi nhưng chưa ăn ngay Hắn nằm xoài trước hiên, gối đầu lên hai chân trước thở hắt ra sung sướng như một kẻ được nằm nghỉ trên chiếc giường thân thuộc của mình, mắt vẫn ngó tôi đợi chờ một cái vuốt ve Thế rồi một lần hắn đang ăn bỗng có tiếng huýt gió Lập tức hắn

bỏ bữa rồi len lén tha một chiếc dép chạy ra cổng Thì ra thủ phạm trộm dép nhà tôi chính là hắn Nói đúng hơn là tên huýt gió Thấy tôi cảnh giác, nó huấn luyện con chó thành tòng phạm

Hắn vẫn ngồi trước cổng nhà tôi dẫu cổng và cả lòng tôi đã khép Thấy tôi, hắn vẫy đuôi Tôi bỏ

đi, hắn tru lên thảm thiết Giận dữ, tôi ném chiếc dép còn lại mà hắn đã tha mất một chiếc qua rào nhưng hắn không thèm nhặt Ném một mẩu xương hắn cũng không buồn ăn Hắn nhìn tôi và cái cổng đóng chặt như muốn hỏi tại sao không mở cho hắn

Tôi gặp hắn đi cùng một thằng nhóc ra chợ Tôi lơ hắn còn hắn chạy đến vẫy đuôi tíu tít mừng tôi

“Win Lại đây!” - Thằg nhóc gọi Thì ra hắn tên Win Còn thằng kia chắc là Tí bụi vì trông hắn rất “bụi” Loắt choắt, bẩn thỉu, ranh ma Mua xong, ra đến cửa tôi bỗng nghe tiếng chân sầm sập và tiếng la í ới: “Trộm trộm bắt lấy !” Một con chó đen miệng ngậm tảng thịt lao ra khỏi chợ, ngang qua tôi bỗng dừng lại Chỉ cần tích tắc khựng lại ấy, người đuổi theo đằng sau đã kịp quật một gậy Đau quá hắn khuỵu xuống Chiếc gậy lại nhắm đầu hắn vút tới Tôi kịp thấy đôi mắt hắn nhìn tôi da diết Không nghĩ, tôi đưa chiếc giỏ thức ăn đỡ đòn cho hắn Con chó thoát hiểm gượng dậy lảo đảo

chạy tiếp còn tôi ngồi giữa đống đồ ăn tung toé với bao câu rủa ráy: Tự nhiên hứng! Chắc là chủ Ngó thế mà chủ con chó ăn cắp! Đền đây! Ba chục ngàn Hơn một kí thịt đấy! Mất toi tiền vô duyên

Trưa hôm ấy, một đôi dép phiêu bạt bỗng trở lại mái nhà xưa!

Từ đó cổng nhà tôi lại mở và con Win vào nằm xoài trước mái hiên đầy nắng Nó ăn, lơ mơ ngủ rồi sực nhớ đến chủ lại tất tả ra về Thỉnh thoảng tôi gói cái gì đó trong bao nylon Con chó thật khôn, thấy đưa bao nylon là biết ngay quà của chủ lập tức ngậm ở miệng chạy về Trong bao nylon đôi khi còn là mấy chiếc áo cũ Soạn đồ của con, tôi chạnh nghĩ đến chiếc áo bẩn ngắn cũn cỡn không cài khuy của Tí bụi

Con Win ngày càng nặng nề Thì ra hắn sắp làm mẹ Một lần có giỗ, đợi hắn không ra, tôi cầm bịch thức ăn hỏi nhà Tí bụi Hắn ở tuốt xóm trong, bên hồ rau muống của bà Tư Không ai thấy cha hắn Hai mẹ con sống lăn lóc ở hè phố bụi bờ Bà Tư cho che tạm túp lều bên hồ rau muống để vừa canh rau cho bả vừa có chỗ chui ra chui vào “Nhà” Tí bụi mùa hè mát nhưng mùa đông lạnh lùng! Túp lều đầy rác, nhỏ nhoi như tai nấm, không biết tựa vào đâu để trốn gió Những tấm nylon che chắn tạm bợ cứ lật lòng khoe túp lều nát rác đuổi nhau loăng quăng Bà mẹ tâm thần của Tí bụi ngày nào cũng đi kiếm rác rồi tẩn mẩn đếm như người ta đếm tiền, thỉnh thoảng phì cười một mình Con Win có nhiệm vụ không cho người lạ vặt rau muống của bà Tư, không cho bà điên ra khỏi nhà ban đêm và theo Tí bụi kiếm ăn Thấy tôi, hắn nhổm dậy mừng rồi lại nằm xuống hãnh diện liếm mấy chú cún bé xíu trên chiếc bao tời rách như muốn khoe rằng con hắn đấy! Còn Tí bụi đang luộc rau muống bằng rác, chùi tay vào quần giương mắt ngó tôi

Trong túp lều rách nát ấy, những sinh vật khốn cùng lại rất thương nhau Thấy cách Tí bụi săn sóc

bà mẹ điên và bầy chó, tôi nhận ra sau lớp bụi đời và cáu bẩn, tâm hồn hắn vẫn lóng lánh những sắc màu đáng quý Bầy chó dễ thương lên từng ngày Tí bụi bảo con đẹp nhất sẽ tặng tôi Nhiều đêm tôi thức giấc, túp lều ngập rác mà không thiết tình yêu ấy bỗng hiện ra Cả những dự tính Chẳng hạn chuyện Tí bụi học chữ, đi bán vé số thay vì moi rác và ăn cắp

Sáng ấy, tôi có tiết thao giảng Vừa dắt xe ra đã thấy Tí bụi đợi ở cổng:

- Cô ơi! Con Win

Tí bụi không nói hết nổi câu, nghẹn ngào Con Win xong đời rồi! Nạn đập chó, bắt mèo đang hoành hành Tôi đoán ra ngay cớ sự nhưng tiết dạy đang chờ

Bà mẹ điên của Tí bụi lang thang tìm con Win, gặp ai cũng hỏi: “Thấy hắn mô không? Đêm qua tui trốn hắn đi chơi Chừ hắn trốn tui đi chơi ”.

Dấu máu con Win vẫn còn trên lối xóm Hắn bị bọn bắt chó quật gậy sát vào đầu khi chạy theo bà điên

Trời trở lạnh Túp lều bên hồ rau muống đầy gió và im lặng Những mảnh nylon rách te tua vẫn cuồng loạn trong vũ khúc gió Rác loăng quăng chơi trò đuổi nhau Không thấy Tí bụi Lù lù trong túp lều trống hoác là ổ chó chưa mở mắt Chúng đang đói lạnh vì thiếu mẹ Tôi cầm đĩa sữa đến đó và thấy

lũ chó châu đầu rúc vào một đống đen đen Nhìn kĩ thì là Tí bụi Nó trùm bao tời, khoanh người ủ ấm cho lũ chó con!

3 - 2001

(Truyện đạt giải Nhất cuộc thi Sáng tác văn học vì trẻ em năm 2000-2001 do Uỷ ban bảo vệ và chăm

sóc trẻ em VN, Hội Nhà văn VN, Unicef VN phối hợp tổ chức)

CHÚ ĐẤT NUNG

NGUYỄN KIÊN

Tết Trung thu cu Chắt được món quà: hai người bột - một chàng kị sĩ ăn mặc rất bảnh, cưỡi ngựa bờm đỏ, dây cương vàng và một nàng công chúa mặt trắng, ngồi trong ngôi lầu lợp ngói tía, ngói xanh

Cu Chắt còn một đồ chơi khác: một chú bé bằng đất, do cu Chắt nặn

Ban đêm, cu Chắt cất đồ chơi vào một cái nắp tráp hỏng Cu Chắt ngủ Con hai người bột

và chú bé Đất làm quen với nhau Chú bé Đất kể chuyện cánh đồng; chàng kĩ sĩ và nàng công chúa kể chuyện nhà người làm bánh và nặn đồ chơi Chuyện của đứa này lạ lùng đối với đứa kia nên chúng đều thích thú

Nhưng sáng hôm sau, chàng kị sĩ bỗng nhăn nhó bảo nàng công chúa:

- Cu Đất thật là đoảng, mới chơi với nó một tí nó đã làm bẩn hết quần áo đẹp của chúng mình!

Cu Chắt không nghe tiếng nói của chàng kị sĩ nhưng trông thấy bộ quần áo màu loè loẹt của hai người đều dính đất Cu Chắt liền lấy mực bôi lên những vết bẩn ấy và bỏ hai người bột vào một cái lọ thuỷ tinh vẫn dùng đựng kẹo

Thế là chú bé Đất và hai người bột chia tay nhau

Chú bé Đất vốn sinh ra trên một gò cao, ngoài cánh đồng Cu Chắt đi chăn trâu với các bạn, đã nặn ra chú ở đấy Chú bé Đất thích cuộc sống nơi chú sinh ra Ở đấy có trời xanh, mây trắng, có những dòng nước chảy dào dạt, có đàn trâu chăm chỉ và những chú sáo sậu vui tính

Chú bé Đất tìm đường ra cánh đồng Đường ra cánh đồng xa lắm Chú bé Đất cứ đi, đi mãi chân chú đã mỏi dừ, mới đến được đầu hồi nhà Chú trông thấy một thím nhái đang nép mình dưới đám thài lài Mỗi lần thím nhái nhảy ra, đánh lưỡi kêu “tép” là thím quơ được con muỗi

Chú bé Đất hỏi thăm đường, thím nhái nói:

- Chú hãy đi theo đàn kiến; kiến đi khắp nơi tìm mồi, kiến biết đường Chú bé Đất liền theo các bác kiến.

Các chú kiến đáng phục thật: suốt ngày các bác đi tha mồi, bác nào cũng khuôn vác rất nặng – nào xác sâu bọ, nào những hạt cơm rơi vậy mà không hề mệt mỏi

Kiến tha mồi về tổ ở góc bếp Chú bé Đất theo các bác kiến về đến đó thì trời đổ mưa to; chú bị ngấm nước mưa, rét quá Các bác kiến bảo chú bé Đất:

- Trong bếp có đống rấm, chú hãy vào cời ra mà sưởi

Chú bé Đất làm theo lời kiến Chú ngồi co ro dưới chân ông Hàn Rấm, sưởi hơi than hồng ủ dưới lớp trấu khô rang Ban đầu, chú thấy ấm và khoan khoái Lúc lâu sau, đâm ra nóng, bỏng rát cả chân tay Chú bé Đất sợ, lùi lại

Ông Hòn Rấm thấy vậy cười bảo chú:

- Sao chú mày nhát thế? Chú mày là đất kia mà Lão đây xưa kia cũng là đất Đất không sợ lửa, đất có thể nung trong lửa

Chú bé đất ngạc nhiên hỏi:

- Nung à?

Ông Hòn Rấm trả lời:

- Chứ sao! Đã là người, cần phải cứng rắn, dám xông pha, làm được nhiều việc có ích

Chú bé Đất nghe nói, thích lắm Chú vui vẻ kêu to:

- Nào thì nung đi!

Trong khi đó, hai người bột vẫn ở trong lọ thuỷ tinh Ở trong lọ thuỷ tinh êm đềm thật, chẳng nóng

mà cũng chẳng lạnh, chẳng nắng mà cũng chẳng mưa Chàng kị sĩ cưỡi ngựa chạy quanh lầu của nàng công chúa, còn nàng công chúa thì đứng tựa cửa lầu nhìn chàng kị sĩ Ngày này qua ngày khác chỉ có thế, không hiểu sao họ không thấy chán nhau!

Nhưng rồi một đêm kia, bỗng có con gì mõm hôi hôi mò đến, cạy nắp lọ ra, tha nàng công chúa và

cả cái lầu đi mất Nàng công chúa hét lên, chàng kị sĩ sợ quá, vội thúc ngựa nhảy vọt qua lọ thuỷ tinh

Lúc lâu sau, chàng kị sĩ bình tĩnh lại, thấy mình đứng bơ vơ trong đêm tối, chung quanh chỉ có tiếng muỗi bay vo vo Muỗi mách cho chàng kị sĩ biết công chúa đã bị tha vào đáy một cái cống sau nhà

Chàng kị sĩ phi thẳng ngựa tới miệng cống, định bụng sẽ thúc ngựa lao ngay vào Nhưng từ trong cống xông ra một luồng hôi thối nồng nặc khiến ngựa của chàng chùn lại Chàng kị sĩ loay hoay xuống ngựa và đứng ngây ra

Trong cống có một con chuột cống già Nó già lắm, lông đã trụi cả, nhưng rất xảo quyệt Nó lừ

lừ tiến đến gần chàng kị sĩ khờ khạo, làm ra bộ hiền lành, bảo chàng gửi ngựa lại, nó sẽ cho chàng mượn chiếc thuyền làm bằng một que đóm cắt vát đuôi, đuôi thuyền gắn mẩu xà phòng - chiếc thuyền này, chuột cũng tha trộm của cu Chắt, vì chuột thèm ăn cả xà phòng nhưng chàng kị sĩ không biết

Chàng kị sĩ gửi ngựa bột lại cho con chuột già rồi xuống thuyền Chiếc thuyền que đóm gắn

xà phòng lao nhanh theo dòng nước vào sâu trong cống Chàng kị sĩ tìm thấy nàng công chúa bị nhốt trong một ngách hang tối om Chảng hỏi:

- Kẻ nào đã bắt nàng vào đây?

- Chuột nó hôi lắm!

- Lầu vàng của nàng đâu?

- Chuột ăn rồi!

Nàng công chúa khúc hu hu Chàng kị sĩ hu hu khóc theo:

- Ối giời ơi, thế thì tôi đã bị chuột lừa, chuột ăn mất ngựa của tôi rồi! Rồi nó sẽ mò vào đây, nó đợi chúng mình lả đi, nó ăn tuốt cả hai chúng mình!

Hai người bột sợ cuống cuồng, liền dìu nhau nhảy xuống thuyền, chạy trốn Chiếc thuyền theo dòng nước đen ngòm trôi nhanh qua cửa cống phía bên kia

Dòng nước cống chảy ra đến đầu xóm thì đổ xuống một con ngòi Ngòi nước cuồn cuộn chảy ra tận đồng xa Hai người bột ngồi trên thuyền sợ quá, run lẩy bẩy, mắt nhắm nghiền, không còn biết gì nữa

Gặp chỗ nước xoáy, chiếc thuyền quay tròn rồi chìm nghỉm Hai người bột bị ngâm nước, thì lúc sau đã nhũn hết cả chân tay

Chú bé Đất bấy giờ đã trở thành chú đất nung Đất Nung đang đi dọc bờ ngòi, trông thấy hai người bột bị nạn, chú liền nhảy xuống nước, vớt họ lên Đất Nung đặt hai người bột trên bờ cỏ, phơi nắng cho bột se lại

Hai người bột tỉnh dần, nhận ra người bạn cũ thì lạ quá, kêu lên:

- Giời ơi, chính anh đã cứu chúng tôi đấy ư? Dạo này trông anh khác quá! Đất Nung cười:

- Có gì đâu, tại tớ nung trong lửa!

- Sao anh lại ở đây?

- Tớ nung trong lửa đống rấm, giữa bếp gio Người ra gánh gio bón ruộng mạ, thế là tớ được trở về quê hương của tớ Bây giờ, tớ chẳng sợ gì nữa, tớ có thể phơi nắng hàng đời người, hoặc ngâm nước hàng đời người!

Nàng công chúa nghe nói, phục quá, thì thào với chàng kị sĩ:

- Thế mà chúng mình vừa mới chìm xuống nước đã vữa ra!

Đất Nung đánh một câu cộc tuếch:

- Vì các đằng ấy ở trong lọ thuỷ tinh mà!

ẾCH XANH ĐI HỌC

NGUYỄN KIÊN