Đề cương thi chính trị

=>Tóm lại: mọi sự vật, hiện tượng đều chứa đựng những mặt, những khuynh hướng đối lập tạothành những mâu thuẫn trong bản thân mình; sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập tạonên

NỘI DUNG ÔN THI CHÍNH TRỊ

Câu 1: Quan điểm macxit về vai trò của vật chất với ý thức Hãy rút ra ý nghĩa phương pháp luận của quan điểm và cho ví dụ về việc vận dụng quan điểm đó.

a) Vai trò của vật chất đối với ý thức:

- Vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau: Ý thức chỉ có ở bộ óc con người, nhưng con người là sản phẩm lau dài của thế giới vật chất Đó chính là bằng chứng khoa học khẳng định vật chất có trước, ý thức có sau

- Vật chất là nguồn gốc của ý thức: Các yếu tố tạo nên nguồn gốc tự nhiên (óc người và thế giới khách quan) hay nguồn gốc xã hội (lao động và ngôn ngữ) đều thuộc thế giới vật chất Vì vậy

b) Ý nghĩa phương pháp luận:

- Tôn trọng khách quan, nhận thức và hành động theo quy luật khách quan: nhận thức và hành động phải tôn trọng hiện thực khách quan, tôn trọng quy luật khách quan Cụ thể là việc định

ra chủ trương, chính sách, kế hoạch phải lấy hiện thực khách quan làm cơ sở, phương tiện, tránh chủ quan, duy ý chí

- Phát huy năng động chủ quan, phát huy vai trò của tri thức khoa học và cách mạng trong hoạt động thực tiễn Điều này đòi hỏi con người phải tôn trọng tri thức khoa học, tích cực học tập

và truyền bá tri thức vào quần chúng để quần chúng có khả năng phát huy sức mạnh tinh thần trong hoạt động thực tiễn

c) Ví dụ về việc vận dụng quan điểm trên:

-Sau ngày 30/4/1975, nhà nước ta phát triển XHCN và rập khuôn 1 cách giáo đều theo mô hình xây dựng Chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô trong khi hoàn cảnh và điều kiện đất nước khác biệt so với Liên xô: Tập thể hóa công – nông nghiệp, nhà nước nắm độc quyền về kinh tế dẫn đến việc hình thành cơ chế quan liêu bao cấp về kinh tế Nền kinh tế bao cấp đã cho thấy những nhược điểm rất lớn của nó là không thể tạo được sự cạnh tranh trong lực lượng sản xuất, nó kìm hãm lực lượng sản xuất phát triển và đi ngược lại thực tế khách quan

Ví dụ như: ngày đó vác cuốc ra đồng, giơ cuốc lên mà nghe tiếng kẻng thì cầm về luôn, ko thèmcuốc xuống đất nữa vì làm hay không làm cũng được hưởng như nhau, dẫn đến vận động bị trì trệ, vật chất không được sản xuất và ý thức không được nâng cao

Trước sự trì trệ và chậm chạp ấy, 1986 nhà nước ta thấy rằng cuộc đổi mới và cải cách là cần thiết Công cuộc đổi mới và cải cách ấy đã chấp nhận nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần để tạo nên sự cạnh tranh, thúc đẩy quá trình vận động của vật chất , tạo nên sự cạnh tranh trong san

xuất , thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển và nâng cao ý thức của con người.

Như vậy chúng ta thấy rõ ràng là việc đề ra chủ trương không tuân theo hiện thực khách quan sẽdẫn đến chủ quan, duy ý chí và không phát huy được tính năng động sáng tạo của con người

Câu 2: Phân tích những yêu cầu cơ bản của quan điểm toàn diện và một số ví dụ về sự vận dụng quan điểm đó.

a/ Yêu cầu cơ bản của quan điểm toàn diện:

- Quan điểm toàn diện đòi hỏi chúng ta nhận thức sự vật trong mối liên hệ qua lại giữa các

bộ phận, giữa các yếu tố, giữa các mặt của chính sự vật đó với các sự vật khác, kể cả mối liên hệtrực tiếp và mối liên hệ gián tiếp Chỉ trên cơ sở đó chúng ta mới có thể nhận thức đúng về sự vật Khẳng định yêu cầu này, Lênin viết: “Muốn thực sự hiểu được sự vật, cần phải nhìn bao quát và nghiên cứu tất cả các mặt, tất cả các mối liên hệ và quan hệ gián tiếp của sự vật đó”

- Đồng thời, quan điểm toàn diện đòi hỏi chúng ta phải biết phân biệt từng mối liên hệ, phải chú

ý tới mối liên hệ bên trong, mối liên hệ bản chất, mối liên hệ chủ yếu, mối liên hệ tất nhiên để hiểu rõ bản chất của sự vật tránh “cào bằng”

- Quan điểm toàn diện không chỉ đòi hỏi chúng ta nắm bắt những cái hiện đạng tồn tại ở sự vật,

mà còn phải thấy rõ khuynh hướng phát triển tương lai của chúng, phải thấy được những biến đổi đi lên cũng như những biến đổi có tính chất thụt lùi Song điều cơ bản là phải khái quát những biến đổi để vạch ra khuynh hướng biến đổi chính của sự vật Hay nói cách khác là chúng

ta phải biết kết hợp quan điểm toàn diện với quan điểm lịch sử cụ thể

b/ Ví dụ:

+ Khi nhận xét một người nào đó không thể chỉ nhìn bề ngoài của người đó mà đưa ra nhận xét, phải xét đến những yếu tố khác như bản chất tính tình, họ đối xử với mình có thật lònghay không, những mối liên hệ của người đó với những người xung quanh như với người thân hay với những người bạn của người đó có tốt hay không

+ Khi xem xét đánh giá về nhân cách của một học sinh thì người giáo viên phải xem xét đánh giá trong các mối liên hệ cụ thể, đó là mối liên hệ giữa gia đình, nhà trường và xã hội, từ

đó xác định mối quan hệ nào có tác động mạnh hơn đến việc hình thành nhân cách của học sinh qua đó người giáo viên sẽ có cơ sở để đánh giá đúng đắn và kịp thời có biện pháp giúp đỡ, giáo dục các em hợp lí hơn

+Kinh tế và chính trị tồn tại trong mối quan hệ biện chứng với nhau Xem xét vấn đề chính trị mà không tính đến các vấn đề kinh tế, hoặc ngược lại sẽ dẫn đến những sai lầm cực đoan

+Muốn nhận thức đúng và đầy đủ tri thức của khoa học triết học, chúng ta còn phải tìm ramối liên hệ của tri thức triết học với tri thức khoa học khác, với tri thức cuộc sống và ngược lại,

vì tri thức triết học được khái quát từ tri thức của các khoa học khác và hoạt động của con người,nhất là tri thức chuyên môn được chúng ta lĩnh hội

+ Trong những năm đổi mới Đảng ta không những phải chú ý tới những mối liên hệ nội tại của nó mà còn phải chú ý tới những mối liên hệ của sự vật ấy với các sự vật khác Đồng thời chúng ta phải biết sử dụng đồng bộ các biện pháp, các phương tiện khác nhau để tác động nhằm đem lại hiệu quả cao nhất Để thực hiện mục tiêu : “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dânchủ, văn minh”, một mặt chúng ta phải phát huy nội lực của đất nước ta; mặt khác phải biết

tranh thủ thời cơ, vượt qua thử thách do xu hướng quốc tế hoá mọi lĩnh vực của đời sống xã hội

và toàn cầu hoá kinh tế đưa lại

Câu 3:Phân tích sự thống nhất, đấu tranh và chuyển hoá giữa các mặt đối lập để làm rõ nguồn gốc của sự phát triển Vận dụng quy luật để tìm động lực của một quá trình cụ thể trong thực tiễn và từ đó cho giải pháp phù hợp thúc đẩy phát triển quá trình đó.

a/ Phân tích sự thống nhất, đấu tranh và chuyển hoá giữa các mặt đối lập để làm rõ nguồn gốc của sự phát triển:

-Mặt đối lập, mâu thuẫn:

Mặt đối lập là những thuộc tính, những khuynh hướng biến đổi trái ngược nhau tồn tạikhách quan trong tự nhiên, xã hội và tư duy Chúng liên hệ tác động với nhau tạo thành mâuthuẫn biện chứng

- Đấu tranh của các mặt đối lập:

+ Đó là sự tác động qua lại theo xu hướng bài trừ và phủ định lẫn nhau giữa các mặt đó

Sự thống nhất giữa các cặp mặt đối lập có tính tạm thời, tương đối, là có điều kiện, thoáng qua,

sự đấu tranh giữa các cặp mặt đối lập có tính tuyệt đối vì nó diễn ra không ngừng trong các sự vật, hiện tượng trong thế giới vật chất

- Chuyển hóa của các mặt đối lập:

+Trong điều kiện cho phép các mặt đối lập chuyển hóa lẫn nhau, mâu thuẫn được giải quyết từ

đó tạo nên sự thay đổi của sự vật, hiện tượng Sự vật mới lại xuất hiện những mâu thuẫn mới và việc giải quyết mâu thuẫn mới sẽ làm sự vật tiếp tục phát triển

- Như vậy, đấu tranh giữa các mặt đối lập để giải quyết mâu thuẫn nội tại của sự vật là nguồn gốc, động lực của mọi sự phát triển.

=>Tóm lại: mọi sự vật, hiện tượng đều chứa đựng những mặt, những khuynh hướng đối lập tạothành những mâu thuẫn trong bản thân mình; sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập tạonên xung lực nội tại của sự vận động và phát triển dẫn đến sự mất đi cái cũ, xuất hiện cái mới.b/ Vận dụng qui luật này tìm động lực cho một quá trình cụ thể và giải pháp thúc đẩy sự phát triển đó:

VD 1: Cuộc cách mạng giải phóng dân tộc giai đoạn 1930-1945:

+ Động lực: mâu thuẫn giữa giai cấp nông dân và giai cấp địa chủ, mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với đế quốc thực dân

+ Giải pháp thúc đẩy sự phát triển: tập hợp lực lượng, chuẩn bị về mặt vật chất, tư tưởng, đường lối cho cuộc đấu tranh Cụ thể: 1930-1936 Đảng chủ trương chống đế quốc bằng pp dùng bạo lực 1936-1939 là đấu tranh nghị trường, chĩa mũi nhọn vào phát xít 1939-1945 xác định thời cơ

đã chín muồi chuẩn bị lực lượng tiến hành đấu tranh vũ trang

VD2: Trong quá trình phát triển kinh tế thị trường

+ Động lực: chính là sự hợp tác, cạnh tranh không ngừng của các chủ thể kinh doanh.

+ Giải pháp thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế thị trường chính là phải tạo ra môi trường pháp lý và văn hóa kinh doanh thuận lợi để các chủ thể kinh doanh có thể thực sự hợp tác kinh doanh một cách lành mạnh đưa doanh nghiệp làm ăn ngày càng phát đạt từ góp phần phát triển nền kinh tế thị trường

Câu 4: Quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất Liên hệ quy luật này đến thực tiễn nước ta.

a) Quan hệ biện chứng giữa lực lượng sx và quan hệ sx:

- Lực lượng sản xuất là toàn bộ các nhân tố vật chất, kỹ thuật của quá trình sản xuất, chúng tồn tại trong mối quan hệ biện chứng với nhau tạo nên năng lực thực tiễn trong việc cải biến tự nhiên theo nhu cầu con người

- Quan hệ sản xuất: là quan hệ giữa con người với con người trong quá trình sản xuất Cũng như lực lượng sản xuất nó thuộc đời sống vật chất của xã hội Vì thế nó tồn tại khách quan, độc lập với ý thức của con người

Mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

- Mối quan hệ giữa LLSX và QHSX là mối quan hệ biện chứng, trong đó LLSX quyết định QHSX và QHSX có tác động trở lại LLSX

+ LLSX và QHSX là hai mặt của quá trình sản xuất, trong đó LLSX là mội dung vật chất còn

QHSX là hình thức kinh tế của quá trình đó

+ Giữa LLSX và QHSX thống nhất với nhau, đó chính là sự thống nhất giữa nội dung và

hình thức Tương ứng với thực trạng phát triển nhất định của LLSX (nội dung) chỉ được duy trì và phát triển trong quan hệ sản xuất (hình thức) đó, không có nội dung nào phát triển bên ngoài hình thức

+ QHSX phụ thuộc vào LLSX (bởi vì nội dung quy định hình thức) song QHSX có thể tác

động đến LLSX theo hướng tích cực hoặc tiêu cực tuỳ thuộc vào chỗ nó phù hợp hay không phù hợp với LLSX (hình thức có thể tác động trở lại nội dung.)

- Mối quan hệ giữa LLSX và QHSX là mối quan hệ thống nhất có bao hàm khả năng chuyển hoá các mặt đối lập và phát sinh mâu thuẫn

+ Sự phát triển của LLSX tạo khả năng phá vỡ sự thống nhất của nó với QHSX (hình thức

kinh tế của nó) Từ chỗ là hình thức kinh tế phù hợp với LLSX, QHSX dần dần trở thành hình thức không còn phù hợp và kìm hãm sự phát triển nó, từ đó tạo ra mâu thuẫn giữa LLSX phát triển và QHSX chưa phát triển kịp và xuất hiện nhu cầu khách quan phải tái lậpquan hệ thống nhất giữa chúng theo nguyên tắc QHSX phải phù hợp với nhu cầu phát triển LLSX

 Như vậy, sự vận động của mâu thuẫn giữa LLSX và QHSX là nội dung cơ bản của quy luật QHSX phải phù hợp với LLSX Chính sự tác động của quy luật này tạo nên nguồn gốc động lực

cơ bản nhất của nền sản xuất vật chất do đó là của toàn bộ đời sống xã hội

b) Liên hệ qui luật này đến thực tiễn nước ta

Việc vận dụng quy luật này trong quá trình đổi mới kinh tế xã hội ở nước ta (2 đ)

-Nêu được một số điểm cơ bản về sự vận dụng quy luật vào quá trình đổi mới ở nước ta đúng vớiyêu cầu

-Phân tích được sự vận dụng đó

Chẳng hạn:

-Nguyên tắc cơ bản của việc vận dung quy luật là tạo nên mối quan hệ biện chứng giữa LLSX vàQHSX, tạo điều kiện chúng thúc đẩy lẫn nhau trong sự vận động phát triển

-Đổi mới quan hệ sản xuất cho phù hợp với lực lượng sản xuất:

+ Phát triển kinh tế nhiều thành phần cho phù hợp với thực trạng của lực lượng sản xuất ở nước

ta còn thấp và không đồng đều

+ xây dựng cơ chế quản lý kinh tế phù hợp: kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước theođịnh hướng XHCN

- Xây dựng lực lượng sản xuất làm cơ sở cho sự củng cố, hoàn thiện quan hệ sản xuất

+ Đường lối công nghiệp hóa, hiện đại hóa, coi công nghiệp hóa là nhiệm vụ trung tâm của thời

kỳ quá độ tiến lên CNXH thực chất là xây dựng cơ sở vật chất cho CNXH, lực lượng sản xuất mới

-Trước 1986 nước ta có những biểu hiện vận dụng chưa đúng mối quan hệ biện chứng giữa LLSX và QHSX, điều này thể hiện ở việc do chúng ta chủ quan, nóng vội trong việc xây dựng QHSX XHCN mà chưa tính tới trình độ LLSX ở nước ta thời điểm đó (LLSX còn thấp trong khiQHSX thì quá cao)

-Sau 1986 dưới sự lảnh đo của ĐCSVN, nước ta, nhân dân ta đã lựa chọn con đường phát triển kinh tế nhiều thành phần định hướng XHCN, điều này hoàn toàn đúng với qui luật về sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX bởi lẽ: trình độ phát triển LLSX ở nước ta vừa thấp vừa không đồng đều giữa các vùng, các ngành kinh tế…… và nó đã qui định tính đa dạng của QHSX

Sau khi cải thiện chúng ta đã giải phóng được LLSX, năng suất lao động tăng lên, kinh tế xã hội phát triển, thu hút được nhiều nguồn lực

Câu 5:Quan điểm macxit về bản chất con người và ý nghĩa phương pháp luận của quan điểm đó đối với công tác giáo dục.

a) Quan điểm macxit về bản chất con người:

- Con người là một thực thể thống nhất giữa các mặt tự nhiên và mặt xã hội

- Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hoà các quan hệ xã hội

+ Trong tính hiện thực:điều này nhấn mạnh không có con người chung chung, trừu tượng,

thoát ly mọi điều kiện, hoàn cảnh lịch sử xã hội mà chỉ có con cụ thể, xác định, sống trong một điều kiện lịch sử cụ thể nhất định, một thời đại nhất định

+ Bản chất con người là tổng hoà các quan hệ xã hội (không phải là tổng cộng các quan hệ xã

hội): con người chính là sản phẩm của sự tác động đa dạng, nhiều chiều của các quan hệ xã hội Vì vậy, mỗi điều kiện lịch sử xã hội tạo nên một loại người, khi điều kiện lịch sử xã hội tạo nên một loại người, khi điều kiện lịch sử thay đổi thì lại xuất hiện loại người mới với bảnchất phù hợp với điều kiện lịch sử đó

+ Con người được quyết định bởi hoàn cảnh lịch sử song cũng tác động trở lại lịch sử Bằng

hoạt động thực tiễn của mình, con người cải biến tự nhiên và xã hội theo nhu cầu của mình.b) Ý nghĩa phương pháp luận của quan điểm đó đối với công tác giáo dục:

- Lý giải các vấn đề về con người không chỉ xuất phát từ phương diện bản tính tự nhiên mà căn

bản hơn là phải xuất phát từ phương diện xã hội

- Con người có khả năng sáng tạo lịch sử, vì vậy phải phát huy nguồn lực con người để thúc

đẩy sự phát triển xã hội

- Con người là sản phẩm của các quan hệ lịch sử nên giải phóng con người là giải phóng họ

khỏi các quan hệ kinh tế-xã hội kìm hãm sự phát triển của họ

- Trong công tác giáo dục để phát triển bản chất con người theo hướng tích cực, cần phải làm

cho hoàn cảnh ngày càng mang tính người nhiều hơn Hoàn cảnh đó chính là toàn bộ môi trường tự nhiên và xã hội tác động đến con người theo khuynh hướng phát triển nhằm đạt tới các giá trị có tính mục đích, tự giác, có ý nghĩa định hướng giáo dục Thông qua đó, con người tiếp nhận hoàn cảnh một cách tích cực và tác động trở lại hoàn cảnh trên nhiều phương diện khác nhau: hoạt động thực tiễn, quan hệ ứng xử, hành vi con người, sự phát triển của phẩm chất trí tuệ và năng lực tư duy, các quy luật nhận thức hướng con người tới hoạt động vật chất Đó là biện chứng của mối quan hệ giữa con người và hoàn cảnh trong bất kỳ giai đoạn nào của lịch sử xã hội loài người

=> Con người là vốn quý nhất, là nhân tố quyết định mọi thành công; con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự nghiệp cách mạng Đó cũng là cơ sở khoa học, là kim chỉ nam cho hành động của Đảng ta trong nhận thức và hoạt động xây dựng nền giáo dục Việt Nam

Câu 6: Tác dụng của quy luật giá trị Ý nghĩa của việc nhận thức quy luật này đối với sự phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN ở nước ta hiện nay.

Quy luật giá trị là quy luật kinh tế căn bản của sản xuất và trao đổi hàng hoá Bất cứ ở đâu đã

có sản xuất và trao đổi hàng hoá thì đều có sự tồn tại và hoạt động của quy luật giá trị

Tác dụng của quy luật giá trị:

- Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hoá:

+ Điều tiết sản xuất: phân phối TLSX và SLĐ vào các ngành, vùng khác nhau một cách tự phát

thông qua sự lên xuống của giá cả

+ Điều tiết lưu thông: phân phối nguồn hàng hoá từ nơi có giá cả thấp đến nơi có giá cả cao một

cách tự phát thông qua sự lên xuống của giá cả

- Kích thích cải tiến kỹ thuật hợp lý hoá sản xuất, tăng năng suất lao động, thúc đẩy LLSX xã

hội phát triển:

+ Người SX có: hao phí lao động cá biệt < hao phí LĐXH cần thiết sẽ giàu Muốn vậy phải cải

tiến kỹ thuật, cải tiến tổ chức, quản lý, để nâng cao năng suất lao động hạ giá thành sản phẩm

+ Từng người vì lợi ích của mình mà cũng tìm cách cải tiến kỹ thuật sẽ thúc đẩy LLSX của XH

phát triển

- Thực hiện sự lựa chọn tự nhiên và phân hoá người sản xuất hàng hoá thành kẻ giàu người

nghèo:

+ Người SX có giá trị cá biệt nhỏ hơn giá trị xã hội có lợi trở lên giàu có.

+ Người SX có giá trị cá biệt lớn hơn giá trị xã hội sẽ bất lợi thua lỗ và phá sản.

Ý nghĩa của việc nhận thức quy luật này đối với sự phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN ở nước ta hiện nay

- Giúp nhận thức được những tác động tích cực và tiêu cực để có kế hoạch phát huy vai trò tíchcực và hạn chế tác động tiêu cực đối với nền kinh tế thị trường của nước ta hiện nay

Câu 7: Hãy phân tích làm rõ nhận định: Trong chủ nghĩa tư bản, hàng hoá sức lao động là một loại hàng hoá đặc biệt.

1/ Khái niệm sức lao động: Sức lao động là toàn bộ thể lực và trí lực tồn tại trong cơ thể con người, nó được vận dụng vào quá trình lao động sản xuất

2/ Những điều kiện biến sức lao động thành hàng hoá:

+Một là; người lao động phải được tự do về thân thể, do đó có khả năng chi phối sức lao động của mình Sức lao động chỉ xuất hiện trên thị trường với tư cách là hàng hoá, nếu nó do bản con người có sức lao động đưa ra bán Muốn vậy, người có sức lao động phải có quyền sở hữu năng lực của mình Việc biến sức lao động thành hàng hoá đòi hỏi phải thủ tiêu chế độ chiếm hữu nô và chế độ phong kiến

+Hai là; người lao động bị tước đoạt hết tư liệu sản xuất không thể tự tiến hành lao động sản xuất Chỉ trong điều kiện ấy, người lao động mới buộc phải bán sức lao động của mình, vì không còn cách nào khác để sinh sống Sự tồn tại đồng thời hai điều kiện nói trên tất yếu đẫn đến chỗ sức lao động biến thành hàng hoá

3/ Trong CNTB, hàng hóa sức lao động là một lại hàng hóa đặc biệt: (cách 1)

+Dưới chủ nghĩa tư bản, những điều kiện biến sức lao động thành hàng hoá đã xuất hiện đầy đủ:

*Một mặt, cách mạng tư sản đã giải phóng người lao động khỏi sự lệ thuộc về thân thể vào chủ

nô và chúa phong kiến

*Mặt khác, do tác động của quy luật giá trị và các biện pháp tích luỹ nguyên thuỷ của tư bản đã làm phá sản những người sản xuất nhỏ, biến họ trở thành vô sản và tập trung tư liệu sản xuất vàotrong tay một số ít người Việc mua bán sức lao động được thực hiện dưới hình thức thuê mướn.Quan hệ làm thuê đã tồn tại khá lâu trước chủ nghĩa tư bản, nhưng không phổ biến và chủ yếu được sử dụng trong việc phục vụ nhà nước và quốc phòng Chỉ đến chủ nghĩa tư bản nó mới trở nên phổ biến, thành hệ thống tổ chức cơ bản của toàn bộ nền sản xuất xã hội Sự cưỡng bức phi kinh tế được thay thế bằng hợp đồng của những người chủ sở hữu hàng hoá, bình đẳng với nhau trên cơ sở “thuận mua, vừa bán” Sức lao động biến thành hàng hoá là điều kiện chủ yếu quyết định sự chuyển hoá tiền thành tư bản

*Cũng như mọi hàng hóa khác, hàng hóa sức lao động cũng có 2 thuộc tính: giá trị và giá trị sử dụng Nhưng trong cả 2 thuộc tính đó của hàng hóa sức lao động đều tồn tại những khía cạnh khác biệt để có thể khẳng định rằng: hàng hóa sức lao động là hàng hóa đặc biệt

+Trong thuộc tính “ giá trị”: là hàng hóa đặc biệt, giá trị hàng hóa sức lao động khác với hàng hóa thông thường ở chỗ nó còn bao gồm cả yếu tố tinh thần và lịch sử Điều đó có nghĩa là ngoài những nhu cầu về vật chất, người công nhân còn có những nhu cầu về tinh thần, văn hóa… Những nhu cầu đó phụ thuộc vào hoàn cảnh lịch sử của mỗi nước ở từng thời kỳ, đồng thời nó còn phụ thuộc vào cả điều kiện địa lý, khí hậu của nước đó

+Trong thuộc tính “ giá trị sử dụng”: cũng giống như hàng hóa thông thường khác giá trị

sử dụng của hàng hóa sức lao động, tức là quá trình lao động của người công nhân Nhưng quá trình sử dụng hay tiêu dùng hàng hóa sức lao động khác với hàng hóa thông thường ở chỗ: hàng hóa thông thường sau quá trình tiên dùng hay sử dụng thì cả giá trị lẫn giá trị sử dụng của nó đềutiêu biến mất theo thời gian Trái lại, quá trình tiêu dùng hàng hóa sức lao động, đó lại là quá

trình sản xuất ra một loạt hàng hóa nào đó, đồng thời là quá trình tạo ra một giá trị mới lớn hơn giá trị của bản thân hàng hóa sức lao động Phần lớn hơn đó chính là giá trị thặng dư mà nhà tư bản đã chiếm đoạt

=>Như vậy, giá trị sử dụng của hàng hóa sức lao động có tính chất đặc biệt, nó là nguồn gốc sinh ra giá trị, tức là nó có thể tạo ra giá trị mới lớn hơn giá trị của bản thân nó Nói cách khác, hàng hóa sức lao động tạo ra giá trị thặng dư khi được đem vào sử dụng và chỉ có hàng hóa sức lao động mới có thể tạo ra giá trị thặng dư Chính vì vậy mà hàng hóa sức lao động là một hàng hóa đặc biệt khác hẳn với những hàng hóa thông thường khác trong chủ nghĩa tư bản

(Giải thích rõ thêm: cách 2)

Hàng hóa sức lao động là chìa khóa để giải quyết mâu thuẫn trong công thức chung của tư bản:

T - H - T’ với T’ = T + AT Điều đặt ra là giá trị thặng dư (AT) do đâu mà có? Trong lưu thông,

dù người ta trao đổi ngang giá hay không ngang giá thì cũng không tạo ra giá trị mới, do đó cũng không tạo ra giá trị thặng dư

Ngoài lưu thông cũng không tạo ra giá trị thặng dư Nếu người trao đổi vẫn đứng một mình với hàng hóa của anh ta, thì giá trị của những hàng hóa ấy không hề tăng lên một chút nào

=>Vậy giá trị thặng dư không xuất hiện từ lưu thông cũng không xuất hiện ngoài lưu thông, vậy giá trị thặng dư tạo ra từ đâu? Đó chính là từ hàng hóa sức lao động Bởi vì quá trình tiêu dùng hàng hóa sức lao động lại là quá trình sản xuất ra một loạt hàng hóa nào đó, đồng thời là quá trình tạo ra một giá trị mới lớn hơn giá trị của bản thân hàng hóa sức lao động Phần lớn hơn đó chính là giá trị thặng dư

Từ đó cho thấy hàng hóa sức lao động là chìa khóa để giải quyết mâu thuẫn trong côngthức chung của tư bản Chính hàng hóa sức lao động là một lại hàng hóa đặc biệt mà trong quá trình được sử dụng đã tạo ra giá trị thặng dư cho nhà tư bản và việc nghiên cứu hàng hóa sức laođộng đã chỉ rõ bản chất bóc lột của chủ nghĩa tư bản

Câu 8: Thế nào là tư bản bất biến, khả biến, lưu động và cố định? Những căn cứ để phân chia các loại tư bản đó? Cho ví dụ cụ thể về các loại tư bản.

Các khái niệm:

-Tư bản bất biến (xét c: giá trị mày móc, thiết bị, nhà xưởng và nguyên liệu): là bộ phận tư bản

biến thành tư liệu sản xuất, giá trị của nó được bảo toàn và chuyển vào sản phẩm, tức là không thay đổi về lượng giá trị trong quá trình sản xuất

-Tư bản khả biến (xét v: phần tiền dùng để mua sức lao động): là bộ phận tư bản biến thành sức

lao động không tái hiện ra, nhưng thông qua lao động trừu tượng của công nhân làm thuê mà tăng về lượng giá trị trong quá trình sản xuất

-Tư bản lưu động (xét c 2: nguyên vật liệu và V: sức lao động): là một bộ phận của tư bản sản xuất tồn tại dưới dạng nguyên, nhiên vật liệu và sức lao động, giá trị của nó lưu thông toàn bộ cùng với sản phẩm ngay trong một quá trình sản xuất

-Tư bản cố định (xét c 1: máy móc, thiết bị, nhà xưởng): là một bộ phận của tư bản sản xuất, tồn tại dưới dạng máy móc, trang thiết bị và nhà xưởng, về hiện vật tham gia toàn bộ vào quá trình sản xuất nhưng giá trị của nó chỉ bị khấu hao từng phần và chuyển dần vào sản phẩm

Những căn cứ để phân chia các loại tư bản đó:

-Căn cứ để phân chia tư bản bất biến và khả biến là tính hai mặt của lao động sản xuất (lao động

cụ thể và lao động trừu tượng) Chính sự phân chia đó cho phép xác định vai trò của mỗi bộ

phận tư bản, từ đó chỉ ra bản chất bóc lột của CNTB (chỉ có lao động làm thuê mới tạo ra giá trịthặng dư).

-Căn cứ để phân chia tư bản SX thành tư bản cố định và tư bản lưu động là sự khác nhau trong

phương thức (đặc điểm) chu chuyển về mặt giá trị nhanh hay chậm của các bộ phận tư bản

* Ví dụ cụ thể về các loại tư bản đó:

-Ví dụ qui trình sản xuất trứng gà sạch: trước tiên nhà sản xuất phải có nhà xưởng, máy móc và thiết bi kiểnm duyệt cho ra nguồn trứng sạch và phải thu mua trứng để sản xuất Tiếp theo nhà sản xuất phải thuê mướn nhân công lao động để bắt đầu sản xuất cho ra sản phẩm trứng an toàn với giá cao hơn giá thu mua ban đầu

-Trong vi dụ trên thì:

- TB bất biến là nhà xưởng, máy móc và thiết bi kiểnm duyệt cho ra nguồn trứng sạch và tiền thu mua trứng để sản xuất

- TB khả biến là số tiền thuê mướn nhân công lao động để bắt đầu sản xuất

- TB cố định là nhà xưởng, máy móc và thiết bi kiểnm duyệt cho ra nguồn trứng sạch

- TB lưu động là tiền thu mua trứng để sản xuất và tiền thuê mướn nhân công lao động

Câu 9: Thế nào là lợi nhuận thương nghiệp, ngân hàng, lợi tức cho vay và địa tô tư bản Cho biết nguồn gốc chung của các thu lợi đó.

Các khái niệm:

-Lợi nhuận thương nghiệp là một bộ phận của giá trị thặng dư được tạo ra trong lĩnh vực sản

xuất và do nhà tư bản công nghiệp “nhượng” lại cho nhà tư bản thương nghiệp để nhà tư bản thương nghiệp tiêu thụ hàng hoá cho mình

-Lợi nhuận ngân hàng được hình thành từ sự chênh lệch giữa lợi tức nhận-gửi sau khi trừ đi

những chi phí về nghiệp vụ kinh doanh ngân hàng cộng với các thu nhập khác về kinh doanh tưbản tiền tệ

-Lợi tức cho vay là một bộ phận của lợi nhuận bình quân mà nhà tư bản đi vay phải trả cho nhà

tư bản cho vay căn cứ vào lượng tư bản tiền tệ mà nhà tư bản cho vay đã bỏ ra cho nhà tư bản

đi vay sử dụng

-Địa tô tư bản chủ nghĩa là phần giá trị thặng dư còn lại sau khi đã khấu trừ đi phần lợi nhuận

bình quân mà các nhà tư bản kinh doanh nông nghiệp phải nộp cho địa chủ Đó là một hình thức chuyển hoá của giá trị thặng dư siêu ngạch hay lợi nhuận siêu ngạch

Nguồn gốc chung của các thu lợi đó:

- Dựa trên qui luật giá trị và qui luật giá trị thặng dư

Câu 10: Tính tất yếu và cơ sở khách quan qui định liên minh giữa giai cấp công nhân và giai cấp nông dân trong CMXHCN Phân tích một số ví dụ cụ thể về liên minh công-nông trong thực tiễn cách mạng Việt Nam.

Tính tất yếu và cơ sở khách quan qui định liên minh giữa giai cấp công nhân và giai cấp nông dân trong CNXH:

- Tính tất yếu và cơ sở khách quan qui định liên minh giữa giai cấp công nhân và giai cấp nông

dân trong cách mạng XHCN:

+ Một trong những nguyên nhân thất bại của Công xã Pari là vì giai cấp công nhân chưa lôi kéo

được người bạn đồng minh là giai cấp nông dân đi theo

+ Trong giai đoạn cao của chủ nghĩa tư bản- chủ nghĩa đế quốc, lenin đã vận dụng và phát triển

lý luận liên minh công-nông của CMác và PH.Ăng Ghen vào thực tiễn Cách Mạng Tháng Mười Nga Trong quá trính lãnh đạo cách mạng Lênin thường xuyên chủ trương và thực hiện củng cố khối liên minh công nông đó cũng là một trong những nguyên nhân đa tới thắng lợi của Cách Mạng Tháng Mười

+ Sau Cách Mạng Tháng Mười Lênin đặc biệt quan tâm tới xây dựng khối liên minh

công-nông Lê-nin cho rằng nếu không thực hiện liên minh chặt chẽ với giai cấp nông dân thì giai cấp nông dân không thể giữ được chính quyền nhà nước

=> Mục tiêu của CM XHCN không phải là duy trì giai cấp nhà nước mà tiến lên xây dựng một

xã hội không còn giai cấp, không còn nhà nước Điều đó chỉ có thể thực hiện được trên cơ sở xây dựng khối liên minh công-nông vững chắc, vì có như vậy mới lôi kéo nông dân, đưa nông dân đi theo con đường XHCN

- Cơ sở khách quan của việc xây dựng khối liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông

dân trong CM XHCN

+ Thứ nhất: dưới chủ nghĩa tư bản, giai cấp công nhân, giai cấp nông nhân đều là những người

lao động đều bị áp bức bóc lột Giai cấp tư sản bóc lột giai cấp công nhân bằng giá trị thặng

dư, còn bóc lột giai cấp nông dân bằng thuế khoá Do vậy giai cấp công nhân và giai cấp nông nhân dễ dàng thông cảm dễ liên minh với nhau để chống kẻ thù chung là giai cấp tư sản

+ Thứ hai, trong quá trình xây dựng CNXH, công nghiệp và nông nghiệp là hai ngành sản xuất

chính trong xã hội Nếu không có sự liên minh chặt chẽ giữa công nhân và nông dân thì hai ngành kinh tế này không thể phát triển được Công nghiệp tạo ra những sản phẩm phục vụ cho nông nghiệp và bà con nông dân Nông nghiệp tạo ra lương thực, thực phẩm phục vụ cho toàn

xã hội, tạo ra nông sản phục vụ cho công nghiệp

+ Thứ ba, xét về chính trị-xã hội, giai cấp công nhân và giai cấp nông nhân và những người lao

động khác là lực lượng chính trị to lớn trong xây dựng bảo vệ chính quyền nhà nước, trong xâydựng khối đại đoàn kết dân tộc Do vậy có thể nói giai cấp nông nhân là người bạn “tự nhiên”, tất yếu của giai cấp công nhân

* Một số ví dụ cụ thể về liên minh công-nông trong thực tiễn cách mạng Việt Nam:

- Đảng Cộng sản Việt Nam ngay từ khi ra đời, trong Cương lĩnh đầu tiên năm 1930, Đảng ta khẳng định: Công nông là gốc của cách mạng, trí thức, học trò, nhà buôn là bầu bạn của cách mạng

- Từ ngày 10 đến ngày 19/5/1941, Nguyễn Ái Quốc chủ trì Hội nghị lần thứ VIII của Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương Trên cơ sở đánh giá tình hình giai cấp và xã hội Việt Nam trong hoàn cảnh chiến tranh thế giới, với quan điểm lý luận gắn với thực tiễn cách mạng, Người nêu cao vấn đề giải phóng dân tộc, coi đó là nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng Người kêu gọi:

“Trong lúc này quyền lợi dân tộc giải phóng cao hơn hết thảy Chúng ta phải đoàn kết lại đánh

đổ bọn đế quốc và bọn việt gian đặng cứu giống nòi ra khỏi nước sôi lửa nóng Liên minh công nông - trí thức là sự cố kết của công nhân, nông dân, trí thức trong một chỉnh thể”(1)

Để đoàn kết toàn dân một cách rộng rãi, thực hiện chủ trương cứu nước do Hội nghị Trung ương lần thứ VIII nêu ra, trong bản Chương trình hành động, Việt Minh đã đề ra những chính sách cụ thể nhằm đoàn kết các tầng lớp nhân dân, tiến lên Tổng khởi nghĩa giành chính quyền

trong cả nước Ngày 6/6/1941, những chính sách cụ thể, hợp lòng dân của Việt Minh đã quy tụ toàn dân dưới ngọn cờ của Đảng do Hồ Chí Minh lãnh đạo, đưa Cách mạng Tháng Tám năm

1945 đến thắng lợi Ngày 2/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt quốc dân đọc bản Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình - Hà Nội, tuyên bố nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

ra đời - Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á

- Đặc biệt tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng năm 2006, Đảng ta khẳng định: Phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc dựa trên nền tảng liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và trí thức đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đó chính

là sức mạnh của dân tộc nhằm kết hợp với sức mạnh của thời đại chớp lấy thời cơ và vận hội, đẩy lùi nguy cơ và thách thức vững bước tiến trên con đường đi lên CNXH

Câu 11: Luận điểm cơ bản của HCM: Cách Mạng Giải phóng dân tộc cần được tiến hành chủ động, sáng tạo và có khả năng giành thắng lợi trước CMVS ở chính quốc:

- Cách mạng giải phóng dân tộc cần được tiến hành chủ động, sáng tạo

+ Trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa thực dân, cách mạng thuộc địa có tầm quan trọng đặc biệt Nhân dân các dân tộc thuộc địa có khả năng cách mạng to lớn Theo HCM: "Phải làm cho các dân tộc thuộc địa, từ trước đến nay vẫn cách biệt nhau, hiểu biết nhau hơn và đoàn kết lại để đặt cơ sở cho một liên minh phương Đông tương lai, khối liên minh này sẽ là một trong những cái cánh của cách mạng vô sản."

+ HCM khẳng định: công cuộc giải phóng dân tộc thuộc địa chỉ có thể thực hiện được bằng sự

nổ lực tự giải phóng Người đi đến luận điểm: " Công cuộc giải phóng anh em chỉ có thể thực hiện được bằng sự nổ lực của bản thân anh em" Người đánh giá rất cao sức mạnh của một dântộc vùng dậy chống đế quốc thực dân Người chủ trương phát huy nỗ lực chủ quan của dân tộc,tránh tư tưởng bị động trông chờ vào sự giúp đỡ bên ngoài

- Quan hệ giữa cách mạng thuộc địa với CMVS ở chính quốc:

+ Theo HCM, giữa cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa và cách mạng vô sản ở chính quốc có mối quan hệ mật thiết với nhau, tác động qua lại lẫn nhau trong cuộc đấu tranh chống

kẻ thù chung là chủ nghĩa đế quốc Đó là mối quan hệ bình đẳng chứ không phải là mối quan

hệ lệ thuộc, hoặc quan hệ chính phụ

+ Nhận thức đúng vai trò vị trí chiến lược của cách mạng thuộc địa và sức mạnh dân tộc, Nguyễn Ái Quốc cho rằng cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa có thể giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc

Câu 12: Quan điểm cơ bản của HCM về vai trò và nội dung của đại đoàn kết toàn dân tộc? Ý nghĩa của quan điểm này đối với sự nghiệp cách mạng của nước ta hiện nay?

a) Quan điểm cơ bản của HCM về vai trò và nội dung của đại đoàn kết toàn dân tộc:

 Về vai trò của đại đoàn kết toàn dân tộc:

- Đại đoàn kết là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, quyết định thành công của cách mạng

+ HCM chỉ ra rằng, trong thời đại mới, để đánh bại các thế lực đế quốc thực dân nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người, nếu chỉ có tinh thần yêu nước thì chưa đủ; cách mạng muốn thành công và thành công đến nơi phải tập hợp dc tất cả các lực lượng có thể tập hợp, xây dựng dc khối đại đoàn kết dân tộc bền vững Chính vì vậy, trong tư tưởng HCM đại đoàn kết dân tộc có ý nghĩa chiến lược, nhất quán và lâu dài, xuyên suốt tiến trình cách mạng

+ Để qui tụ được mọi lực lượng vào khối đại đoàn kết toàn dân, cần phải có chính sách và pp phù hợp với từng đối tượng Trong từng thời kì, từng giai đoạn của cách mạng có thể điều chỉnh chính sách và pp, song đại đoàn kết dân tộc phải dc nhận thức đây là vấn đề sống còn, quyết định đến thành bại của cách mạng

+ Chính sách mặt trận của Đảng ta và chủ tịch HCM đặt ra, là để thực hiện đại đoàn kết dân tộc, đưa cách mạng Việt Nam giành dc nhiều thắng lợi to lớn

Từ thực tiễn HCM khái quát thành lí luận về khối đại đoàn kết toàn dân tộc: "Đoàn kết là sức mạnh, đoàn kết là thắng lợi", "Đoàn kết là sức mạnh, là then chốt của thành công"

"

Đoàn kết đoàn kết đại đoàn kết Thành công thành công đại thành công"

- Đại đoàn kết là mục tiêu, nhiệm vụ hàng đầu của Đảng, của dân tộc:

+ Trong tư tưởng HCM, yêu nước- nhân nghĩa-đoàn kết là sức mạnh, là mạch nguồn của mọi

thắng lợi Do đó, đại đoàn kết toàn dân tộc phải được xác định là nhiệm vụ hàng đẩu của Đảng, của dân tộc Trong buổi ra mắt Đảng lao động VN ngày 3/3/1951 HCM thay mặt Đảng tuyên bố trước toàn thể dân tộc: “ Mục đích của Đảng lao động VN có thể gồm 8 chữ là: Đoàn kết toàn dân, phụng sự tổ quốc” Để thực hiện mục tiêu này, phải thấm nhuần lời dạy của Bác Hồ: “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”

+ Đại đoàn kết toàn dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu của Đảng, đồng thời cũng là nhiệm vụ hàng

đầu của cách mạng Đảng phải cụ thể hoá đường lối chủ trương thành những mục tiêu và phương pháp cách mạng cho phù hợp với từng giai đoạn lịch sử để tập hợp quần chúng, tạo thực lực cho cách mạng

+ Đại đoàn kết toàn dân tộc vừa là mục tiêu, vừa là nhiệm vụ hàng đầu của cả dân tộc Bởi vì

cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, phải do quần chúng và vì quần chúng ĐCS phải có

sứ mệnh thức tỉnh, tập hợp, hướng dẫn quần chúng để đấu tranh và xây dựng xã hội mới tốt đẹp

Về nội dung của đại đoàn kết toàn dân tộc:

- Đại đoàn kết dân tộc là đại đoàn kết toàn dân

+ Khái niệm dân và nhân dân mà HCM thường dùng để chỉ "mọi con dân nước Việt, mỗi một người con rồng cháu tiên", không phân biệt dân tộc tín ngưỡng hay không tín ngưỡng, họ đều làchủ thể của khối đại đoàn kết dân tộc, mà đại đoàn kết dân tộc thực chất là đại đoàn kết toàn dân

+ Trong quá trình xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, phải đứng trên lập trường của giai cấp công nhân, giải quyết hài hòa mối quan hệ giai cấp - dân tộc để tập hợp lực lượng, không dc phép bỏ sót một lực lượng nào, miễn là lực lượng đó có lòng trung thành, sẵn sàng phục vụ tổ quốc

- Đại đoàn kết toàn dân là tập hợp được mọi người dân vào cuộc đấu tranh chung

+ Để xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, phải kế thừa truyền thống yêu nước nhân nghĩa đoànkết của dân tộc Truyền thống này dc hình thành và phát triển suốt quá trình dựng nước và giữ nước Truyền thống đó là cội nguồn sức mạnh của dân tộc trong cuộc chiến đấu chống thiên tai,địch họa giúp cho dân tộc luôn được trường tồn và giữ vững được bản sắc dân tộc

+ Phải có lòng khoan dung độ lượng với con người; HCM chỉ rõ: trong mỗi cá nhân cũng như mỗi cộng đồng đều có những ưu khuyết điểm, mặt tốt, mặt xấu Vì lợi ích CM cần phải có lòng khoan dung độ lượng mới có thể tập hợp, qui tụ rộng rãi mọi lực lượng