thao giang hoi thoai

*Vai xã hội : Là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại.. Khi tham gia hội thoại mỗi người cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp..

NGỮ VĂN 8- TIẾT 107

Một hôm , cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi :

-Hồng , mày có muốn vào Thánh Hóa chơi với mẹ mày không ?

[ ] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia , Vì tôi biết rõ , nhắc đến mẹ tôi , cô tôi chỉ có ý

gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi , một

người đàn bà đã bị cái tội là góa chồng , nợ nần cùng túng quá , phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến [ ]

Tôi cũng cười đáp lại cô tôi :

- Không ! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về

Cô tôi hỏi luôn giọng vẫn ngọt :

Sao lại không vào ? Mợ mày phát tài lắm , có như dạo trước đâu !

Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi

: lòng tôi càng thắt lại , khóe mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng :

- Mày dại quá , cứ vào đi , tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ

I- Vai xã hội trong hội thoại

1 ) V í dụ 1 : sgk trang92-93

tôi cúi đầu không đáp

Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất

Tiết 107: HỘI THOẠI

[ … ] Tôi cười dài trong tiếng khóc , hỏi cô tôi :

- Sao cô biết mợ con có con ?

Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn [ ]

Cô tôi chưa dứt câu , Giá những cổ tục

đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh , đầu mẩu gỗ , tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn , mà nhai , mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi

Cô tôi bỗng đổi giọng , lại vỗ vai , nhìn vào mặt tôi , nghiêm nghị :

-Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ mày , rồi đánh

giấy cho mợ mày , bảo dù sao cũng phải về Trước sau cũng một lần xấu , chả nhẽ bán xới mãi được sao ?

Tỏ sự ngậm ngùi thương tiếc thầy tôi , cô tôi chập chừng nói tiếp :

-Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày , mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu

mày , và mày cũng còn phải có họ , có hàng , người ta hỏi đến chứ ?

( Nguyên Hồng , Những ngày thơ ấu )

Tiết 107: HỘI THOẠI I- Vai xã hội trong hội thoại

1 ) Bài tập ( sgk )

cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng

Một hôm , cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi :

-Hồng , mày có muốn vào Thánh Hóa chơi với mẹ mày không ?

[ ] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia , Vì tôi biết rõ , nhắc đến mẹ tôi , cô tôi chỉ có ý

gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi , một

người đàn bà đã bị cái tội là góa chồng , nợ nần cùng túng quá , phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến [ ]

Tôi cũng cười đáp lại cô tôi :

- Không ! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về

Cô tôi hỏi luôn giọng vẫn ngọt :

Sao lại không vào ? Mợ mày phát tài lắm , có như dạo trước đâu !

Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi

: lòng tôi càng thắt lại , khóe mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng :

- Mày dại quá , cứ vào đi , tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ

I- Vai xã hội trong hội thoại

1 ) Ví dụ : sgk trang 92-93

tôi cúi đầu không đáp

Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất

Tiết 107: HỘI THOẠI

[ … ] Tôi cười dài trong tiếng khóc , hỏi cô tôi :

- Sao cô biết mợ con có con ?

Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn [ ]

Cô tôi chưa dứt câu , Giá những cổ tục

đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh , đầu mẩu gỗ , tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn , mà nhai , mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi

Cô tôi bỗng đổi giọng , lại vỗ vai , nhìn vào mặt tôi , nghiêm nghị :

-Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ mày , rồi đánh

giấy cho mợ mày , bảo dù sao cũng phải về Trước sau cũng một lần xấu , chả nhẽ bán xới mãi được sao ?

Tỏ sự ngậm ngùi thương tiếc thầy tôi , cô tôi chập chừng nói tiếp :

-Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày , mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu

mày , và mày cũng còn phải có họ , có hàng , người ta hỏi đến chứ ?

( Nguyên Hồng , Những ngày thơ ấu )

Tiết 107: HỘI THOẠI I- Vai xã hội trong hội thoại

1 ) Bài tập ( sgk )

cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng

*Vai xã hội : Là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại.

- Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội:

+Quan hệ trên - dưới hay ngang hàng(theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội)

+Quan hệ thân –sơ( theo mức độ quen biết)

*) Chị Dậu xám mặt , vội vàng đặt con xuống đất , chạy đến đỡ lấy tay hắn :

- Cháu van ông , nhà cháu vừa mới tỉnh được một lúc , ông tha cho !

Hình như tức quá không thể chịu được , chị Dậu liều mạng cự lại :

-Chồng tôi đau ốm , ông không được phép hành hạ!

Chị Dậu nghiến hai hàm răng :

-Mày trói ngay chồng bà đi , bà cho mày xem !

( Ngô Tất Tố , Tắt đèn )

Dưới – Trên

Ngang- hàng

Trên- Dưới

* Vì quan hệ xã hội vốn rất đa dạng nên vai

xã hội của mỗi người cũng đa dạng

nhiều chiều Khi tham gia hội thoại mỗi

người cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp.

Nghiêm khắc : Nay các ngươi nhìn chủ nhục mà không biết lo , thấy nước

nhục mà không biết thẹn …

Khoan dung : Nếu các ngươi biết chuyên tập sàch này , theo lời dạy bảo của

ta , thì mới phải đạo thần chủ … Ta viết ra bài hịch này để các ngươi biết bụng

ta

Hãy tìm những chi tiết trong bài Hịch tướng sĩ thể hiện thái độ vừa nghiêm khắc vừa khoan dung của Trần Quốc Tuấn đối với binh sĩ dưới quyền

II- Luyện tập

Bài tập 1 (sgk/ 94 )

Tiết 107: HỘI THOẠI

Tôi nắm lấy cái vai gầy của lão , ôn tồn bảo :

-Chẳng kiếp gì sung sướng thật , nhưng có cái này là sung sướng : bây giờ cụ ngồi xuống phản

này chơi , tôi đi luộc mấy củ khoai lang , nấu một ấm nước chè tươi thật đặc ; ông con mình ăn

khoai , uống nước chè , rồi hút thuốc lào Thế là sung sướng

- Vâng ! Ông giáo dạy phải ! Đối với chúng mình thì thế là sung sướng

Lão nói xong lại cười đưa đà Tiếng cười gượng nhưng nghe đã hiền hậu lại

Tôi vui vẻ bảo :

-Thế là được , chứ gì ? Vậy cụ ngồi xuống đây , tôi đi luộc khoai , nấu nước

-Nói đùa thế , chứ ông giáo cho để khi khác ( Nam Cao , Lão Hạc )

a) Xác định vai xã hội của hai nhân vật tham gia cuộc thoại ?

Về địa vị xã hội : ông giáo thuộc vai trên vì là người có địa vị cao hơn một nông dân

nghèo như lão Hạc

 Về tuổi tác : ông giáo thuộc vai dưới vì ít tuổi hơn

Tiết 107: HỘI THOẠI

Bài tập 2 ( sgk/ 94,95 ) Thảo luận nhóm:

Tổ 1 câu a

Tổ 2 câu b

Tổ 3 Câu c

Tôi nắm lấy cái vai gầy của lão , ôn tồn bảo :

-Chẳng kiếp gì sung sướng thật , nhưng có cái này là sung sướng : bây giờ cụ ngồi xuống phản này chơi , tôi đi luộc mấy củ khoai lang , nấu một ấm nước chè tươi thật đặc ;

ông con mình ăn khoai , uống nước chè , rồi hút thuốc lào Thế là sung sướng

- Vâng ! Ông giáo dạy phải ! Đối với chúng mình thì thế là sung sướng

Lão nói xong lại cười đưa đà Tiếng cười gượng nhưng nghe đã hiền hậu lại

Tôi vui vẻ bảo :

-Thế là được , chứ gì ? Vậy cụ ngồi xuống đây , tôi đi luộc khoai , nấu nước

-Nói đùa thế , chứ ông giáo cho để khi khác

( Nam Cao , Lão Hạc )

b) Tìm những chi tiết trong lời thoại của nhân vật và lời miêu tả của nhà văn cho thấy thái độ vừa kính trọng , vừa thân tình của nhân vật ông giáo đối với lão Hạc ?

Ông giáo nói với lão Hạc bằng lời lẽ ôn tồn , cử chỉ thân mật : nắm lấy vai , mời hút thuốc , uống nước , ăn khoai

Ông giáo gọi lão Hạc là cụ , xưng hô gộp hai người là ông con mình ( thể hiện

sự kính trọng người già ).

Tôi nắm lấy cái vai gầy của lão , ôn tồn bảo :

- Chẳng kiếp gì sung sướng thật , nhưng có cái này là sung sướng : bây giờ cụ ngồi xuống phản này chơi , tôi đi luộc mấy củ khoai lang , nấu một ấm nước chè tươi thật đặc ;

ông con mình ăn khoai , uống nước chè , rồi hút thuốc lào Thế là sung sướng

- Vâng ! Ông giáo dạy phải ! Đối với chúng mình thì thế là sung sướng

Lão nói xong lại cười đưa đà Tiếng cười gượng nhưng nghe đã hiền hậu lại Tôi vui vẻ bảo :

-Thế là được , chứ gì ? Vậy cụ ngồi xuống đây , tôi đi luộc khoai , nấu nước -Nói đùa thế , chứ ông giáo cho để khi khác

( Nam Cao , Lão Hạc )

c Những chi tiết nào trong lời thoại của lão Hạc và lời miêu tả của nhà văn nói lên thái độ vừa quý trọng vừa thân tình của lão Hạc đối với ông giáo ? Những chi tiết nào thể hiện tâm trạng không vui và giữ ý của lão Hạc ?

 Lão Hạc gọi người đối thoại là ông giáo , dùng từ dạy thay cho từ nói ( sự

tôn trọng ) ; xưng hô gộp hai người là chúng mình , cách nói xuề xòa : nói đùa thế ( sự thân tình ).

Qua cách nói , ta thấy lão Hạc vẫn giữ một khoảng cách ( cười đưa đà ,

cười gượng , thoái thác chuyện ở lại ăn khoai , uống nước với ông giáo ).

VAI XÃ

HỘI

TRONG

HỘI

THOẠI

VAI XÃ

HỘI

TRONG

HỘI

THOẠI

VAI XÃ HỘI LÀ VỊ TRÍ CỦA NGƯỜI THAM GIA HỘI THOẠI ĐỐI VỚI NGƯỜI KHÁC TRONG CUỘC THOẠI

VAI XÃ HỘI ĐƯỢC XÁC ĐỊNH BẰNG CÁC QUAN HỆ

XÃ HỘI

VAI XÃ HỘI CỦA MỖI NGƯỜI ĐA DẠNG, NHIỀU CHIỀU -> MỖI NGƯỜI CẦN XÁC ĐỊNH ĐÚNG VAI XÃ HỘI CỦA MÌNH

ĐỂ CHỌN CÁCH NÓI CHO PHÙ HỢP

QUAN HỆ TRÊN - DƯỚI HAY NGANG HÀNG

QUAN HỆ THÂN - SƠ

Đoạn hội thoại

- Dạo này, bố thấy điểm toán của con hình như chưa được tốt lắm Sắp thi rồi, con cần cố gắng hơn nữa Hay là con sang nhờ bạn…

Ông Nam chưa nói hết câu, Hòa đã vùng vằng đứng dậy

và làu bàu:

- Thôi, bố đừng nói đến chuyện học hành của con nữa!

* Thái độ:

Thiếu tôn trọng, vô lễ với cha.

trong đoạn hội - Xác định vai x ã hội

thoại.

của người con?