Bài giảng Ngôn ngữ học - Chương 2 Lập luận, Hội thoại

TH DI N Ể DIỆN Ệ Th di n nên hi u là c m giác v giá tr cá ể diện nên hiểu là cảm giác về giá trị cá ệ liên cá ể diện nên hiểu là cảm giác về giá trị cá ảm giác về giá trị cá ề tài được

CHƯƠNG II

Quan hệ liên

cá nhân

Đúng, khoa học

Bị va chạm

Cuộc thoại không thành công

Trục quyền uy

Trục bằng hữu

lễ độ, nhã nhặn, lịch sự.

2 3 3 Phép lịch sự

Có tính quy ước c,

b t bu c ắt buộc ộc

Không có tính quy

Gi tính l ữ tính lễ ễ phép

L CH S QUY ỊCH SỰ QUY Ự QUY

C ƯỚC

QUAN HỆ NGANG QUAN HỆ DỌC

Ng i v th xã h i th p, kính tr ng ười lớn tuổi bằng anh, chị, ông, ở vị thế xã hội thấp, kính trọng ị, ông, ế xã hội thấp, kính trọng ội thấp, kính trọng ấp, kính trọng ọc sinh đứng dậy khi giáo viên vào lớp.

ng i v th xã h i cao.ười lớn tuổi bằng anh, chị, ông, ở vị thế xã hội thấp, kính trọng ị, ông, ế xã hội thấp, kính trọng ội thấp, kính trọng

B ng ph ng ti n l i nói: t ằng anh, chị, ông, ương tiện lời nói: từ ện lời nói: từ ời lớn tuổi bằng anh, chị, ông, ừ

x ng hô (con, em, cháu); s ư ự

ng t l i hay xen l i; cách t ắt lời hay xen lời; cách tổ ời lớn tuổi bằng anh, chị, ông, ời lớn tuổi bằng anh, chị, ông, ổi bằng anh, chị, ông,

ch c l t l i (ai nói tr c ai nói ứng dậy khi giáo viên vào lớp ượt lời (ai nói trước ai nói ời lớn tuổi bằng anh, chị, ông, ướp.sau)…

B ng ph ng ti n phi l i ằng anh, chị, ông, ương tiện lời nói: từ ện lời nói: từ ời lớn tuổi bằng anh, chị, ông,

nói: qu n áo, nón mũ, giày ần áo, nón mũ, giày

dép, t th , cách nhìn, gi ng ư ế xã hội thấp, kính trọng ọc sinh đứng dậy khi giáo viên vào lớp

nói, đi u b …ện lời nói: từ ội thấp, kính trọng

QUAN H Ệ

NGANG

Anh thân với tôi thì tôi thân với anh, anh sơ với tôi thì tôi sơ với anh.

L CH S ỊCH SỰ QUY Ự QUY CHI N L ẾN LƯỢC ƯỢC C

Không có quan h v th ệ liên cá ịch sự ến

và quan h thân - s ệ liên cá ơ

Liên quan đ n s s d ng các hành đ ng l i ến ự ử dụng các hành động ở lời ụng các hành động ở lời ộc ở lời ời

và nh ng đ tài đ ữ tính lễ ề tài được đưa vào cuộc thoại ược ư c đ a vào cu c tho i ộc ại

TH DI N Ể DIỆN Ệ

Th di n nên hi u là c m giác v giá tr cá ể diện nên hiểu là cảm giác về giá trị cá ệ liên cá ể diện nên hiểu là cảm giác về giá trị cá ảm giác về giá trị cá ề tài được đưa vào cuộc thoại ịch sự

nhân c a m i ng ủa mỗi người, nó là hình ảnh về ta, về ỗi người, nó là hình ảnh về ta, về ười i, nó là hình nh v ta, v ảm giác về giá trị cá ề tài được đưa vào cuộc thoại ề tài được đưa vào cuộc thoại

chính mình Cái hình nh này có th b t n h i, ảm giác về giá trị cá ể diện nên hiểu là cảm giác về giá trị cá ịch sự ổn hại, ại

đ ược c gi gìn hay đ ữ tính lễ ược ề tài được đưa vào cuộc thoại c đ cao trong t ươ ng tác (J.Thomas)

Nhu c u đ ầu được tự do hành động, ược ự c t do hành đ ng, ộc

không b can thi p c a m i ng ịch sự ệ liên cá ủa mỗi người, nó là hình ảnh về ta, về ọi người ười i.

TH DI N ÂM Ể DIỆN Ệ

TÍNH

Thu c lãnh đ a cá nhân, tài ộc ịch sự

s n, tri th c ảm giác về giá trị cá ức BÊN TRONG

TH DI N Ể DIỆN Ệ

D ƯƠNG TÍNH NG TÍNH

BÊN NGOÀI

T ng th nh ng hình nh t đánh giá cao v ổn hại, ể diện nên hiểu là cảm giác về giá trị cá ữ tính lễ ảm giác về giá trị cá ự ề tài được đưa vào cuộc thoại

mình mà m i cá nhân trong xã h i t xây d ng ỗi người, nó là hình ảnh về ta, về ộc ự ự

nên và c g ng áp đ t cho ng ố gắng áp đặt cho người chung quanh, ắt buộc ặt cho người chung quanh, ười i chung quanh,

bu c h ph i ch p nh n, tôn tr ng ộc ọi người ảm giác về giá trị cá ấp nhận, tôn trọng ận, tôn trọng ọi người.

HÀNH Đ NG L I ỘNG Ở LỜI Ở LỜI ỜI

ĐE D A TH DI N ỌA THỂ DIỆN Ể DIỆN Ệ TÔN VINH TH DI N Ể DIỆN Ệ

ĐE D A ỌA THỂ DIỆN

TH DI N Ể DIỆN Ệ Âm tính của người nhận: các hành động điều

khiển như sai khiến, ngăn cấm, khuyên bảo, v.v.

Âm tính của người thực hiện: tặng, hứa, cho, v.v.

Dương tính của người thực hiện: thú nhận, xin

lỗi, tự trách, v.v.

Dương tính của người nhận: phê phán, chê, từ

chối, chửi mắng, cự, chế giễu, v.v.

TÔN VINH TH DI N Ể DIỆN Ệ

Các hành động ở lời tôn vinh thể diện là những hành động mà khi thể hiện thể diện âm tính hay dương tính của người tiếp nhận hay người thực hiện được đề cao

Tôn vinh th di n ể diện nên hiểu là cảm giác về giá trị cá ệ liên cá

c a ng ủa mỗi người, nó là hình ảnh về ta, về ười i sai

Đe d a th di n âm tính, ọi người ể diện nên hiểu là cảm giác về giá trị cá ệ liên cá

d ươ ng tính c a ng ủa mỗi người, nó là hình ảnh về ta, về ười i nh n ận, tôn trọng.

De d a th di n âm ọi người ể diện nên hiểu là cảm giác về giá trị cá ệ liên cá tính, d ươ ng tính

c a ng ủa mỗi người, nó là hình ảnh về ta, về ười i sai

Quá mức

Tôn vinh th di n ể diện nên hiểu là cảm giác về giá trị cá ệ liên cá

d ươ ng tính c a ủa mỗi người, nó là hình ảnh về ta, về

ng ười i khen

Tôn vinh th di n ể diện nên hiểu là cảm giác về giá trị cá ệ liên cá

c a ng ủa mỗi người, nó là hình ảnh về ta, về ười ược i đ c

khen

N NH ỊCH SỰ QUY

QUÁ MỨC Đe dọa thể diện

dương tính của người thực hiện và người tiếp nhận

Th di n c a ng ể diện nên hiểu là cảm giác về giá trị cá ệ liên cá ủa mỗi người, nó là hình ảnh về ta, về ười ịch sự ắt buộc i b m ng và

ng ười ắt buộc i m ng không b đe d a ịch sự ọi người.

Yêu

Th di n d ể diện nên hiểu là cảm giác về giá trị cá ệ liên cá ươ ng tính c a ủa mỗi người, nó là hình ảnh về ta, về

ng ười i xin b đe d a ịch sự ọi người.

Th di n âm tính c a ng ể diện nên hiểu là cảm giác về giá trị cá ệ liên cá ủa mỗi người, nó là hình ảnh về ta, về ười i

đ ược c xin b đe d a ịch sự ọi người.

Thể diện dương tính của người được xin được tôn vinh

Hai vợ chồng mới cưới nhau, đang ngồi ở bàn

ăn tại nhà riêng Người bạn của chồng đến nhà chơi Ngồi uống trà một lát, người ấy cắc cớ

Xem xong bản báo cáo của một cô thư kí mới được tuyển

dụng, vị giám đốc nhận xét:

- Bản báo cáo của cô có 3 phần Phần mở đầu và kết luận

cô viết rất đúng Riêng phần giữa thì phải viết lại hoàn

toàn.

Mới làm việc mà được giám đốc khen ngợi, mặt mày cô

gái hớn hở, nhưng vẫn bồn chồn hỏi:

- Xin giám đốc vui lòng cho biết, đúng từ đoạn nào và

phải sửa chữa từ đâu ạ?

- Vị giám đốc tủm tỉm cười:

- Phần mở đầu đúng ở câu: “Kính thưa các đồng chí” và phần kết luận đúng ở câu: “Kính chào các đồng chí”

Trong phòng trọ mấy sinh viên mở nhạc ầm ĩ làm ông bà chủ không ngủ được Ông chủ quát:

- Này mấy thằng quỷ, có tắt ngay những âm

thanh khủng khiếp đó không?

Một lần khác sinh viên cũng mở nhạc to như thế vào ban đêm nhưng bà chủ ôn tồn nói:

- Các cậu tắt nhạc đi được không bởi vì đêm đã

khuya rồi và mọi người cần phải đi ngủ.

Tôn trọng thể diện biểu hiện ở những điểm sau:

- Nên tránh không đụng chạm đến mặt yếu của người đối thoại Nếu buộc lòng phải nói thì chọn cách nói sao cho người đối thoại ít bị xúc phạm nhất

- Ngay khi người đối thoại với mình đưa ra

một yêu cầu, một lời đề nghị, một lời xin cực kì

vô lí cũng không nên bác bỏ “thẳng thừng”

- Khi hội thoại, cả hai phía nên tránh những hành vi ngôn ngữ xúc phạm

đến thể diện của nhau như vạch tội,

chửi bới…

- Không xâm phạm lãnh địa hội

thoại của người khác, không trả lời

thay, nói hớt, cướp lời, giành phần nói của người khác…

- Nguyên tắc tôn trọng thể diện của người hội thoại đòi hỏi chúng ta phải tôn trọng thể diện của người khác

cũng như giữ gìn thể diện của mình Bởi thế để tôn trọng thể diện của

nhau, người Việt đã sử dụng các biện pháp tu từ như: nói giảm, nói tránh, gián tiếp, v.v.