skkn dạy các bài luyện tập môn toán

Do vậy việc giải toán của học sinh phụ thuộc vào phương pháp dạy học của người thầy, phụ thuộc vào việc xác định kiến thức trong các tiết học nhất là các tiết luyện tập.. Nghiên cứu và t

Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013-2014

Tên kinh nghiệm: “Dạy các bài Luyện tập môn Toán” Người viết: Lê Minh Huấn

Đơn vị: Trường Tiểu học thị trấn Tây Sơn

MỤC LỤC TRANG

II Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2

III Đối tượng, thời gian nghiên cứu 3

II Mục tiêu chung của tiết Luyện tập 4

III Biện pháp dạy các tiết luyện tập 4

1 Giúp học sinh nhớ lại kiến thức đã học để vận dụng vào luyện tập 5

2 Giúp học sinh tự thực hành theo khả năng của học sinh 5

3 Tạo ra sự hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau giữa các đối tượng học sinh 5

4 Khuyến khích học sinh tự kiểm tra kết quả thực hành luyện tập 5

5 Tập cho học sinh thói quen tìm nhiều phương án để giải quyết vấn đề 5

6 Giáo viên xác định kiến thức trọng tâm cần truyền tải sau mỗi bài tập (Hiểu

được ý đồ của sách giáo khoa)

6

PHẦN A: ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Như ta đã biết: chất lượng dạy học là mục tiêu số một của các nhà trường, dạy và học là hoạt động chủ đạo của các nhà trường Toán là một môn học chính đối với học sinh, nhất là học sinh Tiểu học( mỗi tuần có 4 đến 5 tiết) Môn Toán giúp học sinh phát triển tư duy lôgic, bồi dưỡng và phát triển những thao tác trí tuệ cần thiết để nhận thức thế giới hiện thực như: trừu tượng hoá, khái quát hoá, phân tích và tổng hợp, so sánh, dự đoán, chứng minh và bác bỏ Nó có vai trò to lớn trong việc rèn luyện phương pháp suy

nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết vấn đề có căn cứ khoa học, toàn diện chính xác Môn toán có nhiều tác dụng trong việc phát triển trí thông minh, tư duy độc lập, linh hoạt sáng tạo trong việc hình thành và rèn luyện nề nếp, phong cách và tác phong làm việc khoa học và ứng dụng vào thực tế

Trong chương trình toán Tiểu học, các kiến thức được bố trí theo hướng đồng tâm Môn Toán ở tiểu học thường có hai loại bài: Bài hình thành kiến thức mới và bài luyện tập

Khi dạy bài kiến thức mới có hai phần:

- Phần hình thành kiến thức mới

- Phần thực hành

Học sinh dễ tiếp thu, hứng thú trong học tập

Khi dạy bài luyện tập chủ yếu củng cố kiến thức đã học mà kiến thức của bài các em

tự nhận ra sau khi hoàn thành bài tập nên học sinh rất nhàm chán khi học

Thực tế dạy - học, giáo viên mới chỉ quan tâm đến tiết hình thành kiến thức mới, các tiết luyện tập giáo viên còn xem nhẹ nên chưa hệ thống hóa và khắc sâu kiến thức trọng tâm cho các em Vì vậy, học sinh thường gặp khó khăn khi giải toán, hay lẫn lộn các bài toán hoặc chưa hiểu cách làm toán Do vậy việc giải toán của học sinh phụ thuộc vào phương pháp dạy học của người thầy, phụ thuộc vào việc xác định kiến thức trong các tiết học nhất là các tiết luyện tập

Xuất phát từ những lý do trên, cùng với mong muốn nâng cao hiệu quả của việc dạy

các tiết luyện tập toán ở trường tiểu học, tôi đã mạnh dạn đưa ra biện pháp “Dạy các bài Luyện tập môn Toán” xin được trao đổi cùng đồng nghiệp.

II MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

1 Tìm hiểu biện pháp dạy - học các bài luyện tập toán từ đó đề xuất các giải pháp

tổ chức dạy học nhằm nâng cao năng lực, khả năng tư duy linh hoạt của học sinh

2 Nghiên cứu và trình bày cách dạy các bài toán luyện tập trong chương trình toán Tiểu học giúp học sinh nắm chắc kiến thức đưa chất lượng dạy-hoc ngày một nâng lên

III ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng nghiên cứu là các biện pháp dạy học tiết luyện tập môn toán

2 Nghiên cứu quá trình dạy học, dự giờ và thực nghiệm biện pháp dạy học các tiết luyện tập môn toán trong 2 năm học 2012-2013 và 2013-2014

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Phương pháp quan sát, thực nghiệm

2 Phương pháp tìm tòi, phát hiện

3 Tìm hiểu nội dung, phương pháp để hình thành, khắc sâu và vận dụng công thức

4 Phương pháp tương tự

PHẦN B : GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lí luận :

Toán tiểu học nhằm cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản ban đầu về đọc, viết, tính toán Đây là cấp học đặt nền móng cho sự làm quen tiến tới phát triển khả năng

tư duy và việc học tập bộ môn toán của học sinh Dạy học toán tức là dạy cho học sinh phải biết vận dụng các kiến thức đã học vào thực hành, phải biết xâu chuỗi các kiến thức

đã được học vào giải toán

Chính vì vậy muốn giúp học sinh học tốt môn toán nhất là các tiết Luyện tập, người giáo viên cần đi sâu tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến các tiết học nhàm chán, học sinh nắm kiến thức môn Toán còn yếu; các điều kiện và yếu tố đảm bảo cho giờ học toán đạt kết quả cao nhất Từ đó đề ra những biện pháp khắc phục có hiệu quả nhằm giúp các em tiếp thu, vận dụng kiến thức một cách tốt nhất

2 Cơ sở thực tiễn:

Trong chương trình toán Tiểu học, các tiết luyện tập rất nhằm mục đích củng cố, luyện tập, khắc sâu kiến thức, mở rộng mối quan hệ giữa các nội dung đã học Thời lượng các tiết luyện tập tương đối nhiều (cứ 2 đến 4 bài mới lại có 1 tiết luyện tập, tùy theo mức

độ khó và rộng của kiến thức các bài trước)

3 Thực trạng việc dạy và học các bài luyện tập toán:

- Khi gặp các tiết này đa số giáo viên chỉ việc cho học sinh làm các bài tập ở sách giáo khoa và chữa bài Một số giáo viên khác lại dạy các bài luyện tập giống như dạy lại kiến thức bài trước: giáo viên giảng nhiều, nêu câu hỏi cho học sinh trả lời trực tiếp và chữa bài ở bảng (chủ yếu chỉ làm việc với 1 vài học sinh chứ chưa quan tâm đến cả lớp)

- Các tiết luyện tập ít có kiến thức mới nên giờ học diễn ra một cách tẻ nhạt, nhàm chán Giáo viên chưa biết cách tổ chức các hình thức dạy học sao cho vừa đảm bảo mục tiêu bài dạy, vừa tạo nên tính tích cực say mê học tập ở học sinh vừa đảm bảo nhẹ nhàng hiệu quả

- Việc tổ chức dạy tiết Luyện tập Toán cho học sinh còn rơi vào thuyết trình nhiều, giáo viên hỏi học sinh giơ tay phát biểu, tìm hiểu cái đã cho, cái cần tìm rồi hướng dẫn cách giải nên học sinh tiếp thu thụ động Ngoài ra giáo viên còn lệ thuộc vào sách giáo khoa, sách hướng dẫn, chưa chủ động quy trình, chưa xác định rõ mục tiêu của bài dạy

- Trình độ nhận thức của các em học sinh trong một lớp không đều nhau Có những

em học rất tốt, rất khá, giỏi môn toán, tiếp thu nhanh những gì giáo viên cung cấp Bên cạnh đó, cũng có những em tiếp thu rất chậm Học sinh có biểu hiện coi nhẹ tiết luyện tập, chỉ chờ sự giảng giải hướng dẫn hoặc bài mẫu của giáo viên, của bạn để chép, ít chú ý suy nghĩ tìm cách giải

II MỤC TIÊU CHUNG CỦA BÀI LUYỆN TẬP

Tác dụng của bài luyện tập:

- Ôn tập củng cố kiến thức cơ bản trong các tiết học trước, giúp học sinh nhớ và

khắc sâu hơn những nội dung đã được học

- Xâu chuỗi nội dung các bài đã học, mở rộng mối liên hệ giữa các nội dung đã học.

- Rèn luyện kỹ năng và phương pháp giải toán, kỹ năng hợp tác, phương pháp tư

duy

Những điểm cần lưu ý:

-Tiết luyện tập không phải chỉ là tiết giải các bài tập có trong bài mà còn phải là tiết

dạy cách suy nghĩ giải toán

-Ngoài việc luyện tập để đạt theo chuẩn kiến thức kỹ năng thì cần có các nội dung

phù hợp theo từng đối tượng học sinh

-Trong tiết luyện tập, phần nào đó giáo viên được mở rộng thêm các kiến thức liên

quan đến nội dung bài học, sao cho đạt được mục tiêu đề ra và phù hợp với đối

tượng học sinh Tổ chức cho học sinh hoạt động theo sự hướng dẫn gợi ý của GV

III BIỆN PHÁP DẠY CÁC BÀI LUYỆN TẬP:

Mục tiêu của bài dạy luyện tập thực hành là củng cố các kiến thức mới được chiếm lĩnh, hình thành các kĩ năng thực hành và từng bước phát triển tư duy Các bài luyện tập thực hành thường sắp xếp theo thứ tự từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, từ thực hành trực tiếp đến vận dụng một cách tổng hợp Khi dạy, giáo viên cần phải:

1 Giúp học sinh nhớ lại kiến thức đã học để vận dụng vào luyện tập

- Cho học sinh tự đọc đề bài, tự nhận ra các dạng bài tương tự đã làm để vận dụng

làm bài luyện tập;

- Nếu học sinh chưa nhận ra kiến thức đã học trong bài tập thì giáo viên giúp học

sinh bằng cách gợi ý, hướng dẫn nhớ lại kiến thức (hoặc nhờ học sinh giúp bạn nhớ lại) không nên vội làm thay cho học sinh;

- Có thể dùng câu hỏi gợi ý bằng cách nêu lại quy tắc, định nghĩa đã học ở bài trước

để vận dụng

Ví dụ: Khi dạy những bài toán giải, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh tóm tắt bài toán bằng lời, bằng đoạn thẳng, bằng hình vẽ… giúp học sinh tìm ra mối quan hệ giữa cái

đã cho và cái cần tìm và kiến thức cần vận dụng để làm bài

2 Giúp học sinh tự thực hành theo khả năng của học sinh.

- Tổ chức cho học sinh làm các bài tập đã sắp xếp theo thứ tự trong sách giáo khoa

hoặc do giáo viên sắp xếp

- Không nên bắt buộc học sinh phải chờ đợi nhau trong quá trình làm bài Học sinh

làm được bài nào nên tự kiểm tra (giáo viên, hoặc bạn kiểm tra rồi chuyển sang làm bài tập tiếp theo) Đối với học sinh khá giỏi sau khi hoàn thành bài tập yêu cầu thì giáo viên

có thể đưa thêm các bài khác có nội dung mở rộng và nâng cao hơn để các em làm, nhưng không ép buộc phải hoàn thành

- Trong cùng một khoảng thời gian của tiết học, phải chấp nhận có học sinh làm

được nhiều bài tập hơn học sinh khác Hãy giúp học sinh yếu, không làm thay Học sinh

khá, giỏi có thể làm hết các bài tập trong sách giáo khoa hoặc bài tập phát triển giáo viên

đã chuẩn bị

3 Tạo ra sự hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau giữa các đối tượng học sinh:

Trong tiết học giáo viên cần thay đổi hình thức dạy học như thảo luận nhóm, trao đổi ý kiến trong nhóm nhỏ, thi đua tiếp sức Sự hỗ trợ giữa các học sinh trong nhóm giúp học sinh tự sửa chữa và tự điều chỉnh

4 Khuyến khích học sinh tự kiểm tra kết quả thực hành luyện tập.

- Tập cho học sinh thói quen tự kiểm tra lại kết quả một cách chính xác;

- Trong một số trường hợp giáo viên hướng dẫn học sinh kiểm tra bài của bạn mình

rồi báo cáo kết quả cho giáo viên;

- Khuyến khích học sinh tự nêu những hạn chế trong bài của mình hoặc của bạn, giải

thích kết quả và cách làm

5 Tập cho học sinh thói quen tìm nhiều phương án để giải quyết vấn đề:

- Khi chữa bài hoặc khi đánh giá kết quả của học sinh giáo viên nên động viên, khen ngợi những học sinh đã hoàn thành bài tập tạo cho các em niềm tin và sự tiến bộ của bản thân;

- Khuyến khích học sinh tìm ra nhiều cách giải và chọn cách giải tối ưu

6 Kết luận và khắc sâu kiến thức cho học sinh

Giáo viên xác định kiến thức trọng tâm cần truyền tải sau mỗi bài tập (Hiểu được ý

đồ của sách giáo khoa)

Trong tiết luyện tập điều quan trọng không phải là học sinh làm được nhiều bài tập

mà chính là giáo viên giúp học sinh khai thác kiến thức ở các bài tập, tổ chức trao đổi ý kiến về các cách làm bài của học sinh và củng cố về kiến thức trọng tâm Người giáo viên cần hiểu được dụng ý của sách giáo khoa để khắc sâu kiến thức cho học sinh

IV CÁC BƯỚC THỂ HIỆN BÀI LUYỆN TẬP

1 Bước 1: Kiểm tra bài cũ đầu tiết học

- Cho học sinh nhắc lại các nội dung lý thuyết đã học(định nghĩa, quy tắc, công thức,

…), cách giải các dạng toán mới được học ở bài trước

- Sau đó giáo viên có thể cho học sinh làm bài tập liên quan đến phần vận dụng lý

thuyết để kiểm tra mức độ đã đạt của học sinh, xác định rõ những hạn chế để có kế hoạch luyện trong tiết học

- Phần kiểm tra bài cũ có thể kéo dài thời gian hơn các tiết bình thường và cố gắng

kiểm tra nhiều học sinh hơn (sử dụng bảng con, vở nháp, hỏi trực tiếp, nêu nhận xét kết quả, góp ý bổ sung )

- Giáo viên nhận xét, kết luận lại vấn đề theo nội dung sau:

+Khẳng định những chỗ làm tốt của học sinh để kịp thời động viên

+Phân tích những sai lầm và nguyên nhân dẫn đến những sai lầm đó (nếu có)

+ Đưa ra những cách giải khác ngắn gọn hơn, hay hơn hoặc vận dụng lý thuyết linh hoạt hơn ( nếu có thể)

2 Bước 2: Luyện tập

- Giáo viên cho học sinh làm bài tập ở SGK, yêu cầu cả lớp cùng làm

- Thông thường các tiết luyện tập có từ 3-5 bài tập Giáo viên tổ chức cho học sinh

làm lần lượt từng bài bằng các hình thức tổ chức khác nhau (trò chơi, thảo luận nhóm, làm việc cá nhân) để tạo hứng thú tập trung làm bài, tránh sự lặp lại đơn điệu nhàm chán -Trong khi cả lớp làm bài, giao viên tranh thủ thời gian để theo dõi kiểm tra cách làm và hướng dẫn gợi ý thêm cho các học sinh yếu (đối tượng này cần được quan tâm nhiều nhất), ra thêm bài cho học sinh khá giỏi (nếu đã làm xong bài yêu cầu)

- Kết thúc mỗi bài tập, cho học sinh nhận xét đánh giá lẫn nhau Giáo viên nêu câu

hỏi gợi ý để giúp học sinh kết luận về nội dung chính của bài đó Sau mỗi bài tập giáo viên cần tạo ra điểm nhấn giúp học sinh khắc sâu kiến thức trọng tâm

- Giáo viên nhận xét bổ sung và kết luận lại nội dung chính của bài tập đó, chỉ ra

được các thiếu sót cụ thể, hướng khắc phục cho học sinh (dù đó là những lỗi nhỏ nhất) Liên hệ mối quan hệ giữa các nội dung đã học

+ Việc huy động kiến thức cũ để làm bài tập trong giờ luyện tập phải duy trì thường xuyên trong mỗi bài tập để giúp học sinh thấy được sự đồng tâm, mở rộng của chương trình

+ Trong quá trình dạy học nên khuyến khích học sinh tìm được nhiều cách giải tối

ưu, biết lật đi lật lại vấn đề đó chính là tìm được lối đi (không nhất thiết yêu cầu học thuộc quy tắc nào cả )

3 Bước 3: Củng cố sau luyện tập, hướng dẫn học bài về nhà hoặc bài chưa làm kịp.

- Hệ thống lại những dạng toán đã luyện, phương pháp giải các dạng toán đó.

-Kết luận lại mối liên hệ giữa các nội dung kiến thức sử dụng trong tiết luyện tập

giúp học sinh hệ thống lại

- Ra bài tập về nhà (nếu cần thiết), dặn dò chuẩn bị cho tiết học sau

* Tiết luyện tập phải đảm bảo 3 yêu cầu:

- Củng cố kiến thức đã học

- Rèn luyện kỹ năng thực hành

- Phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh Nâng cao được kiến thức cho học sinh

V QUY TRÌNH SOẠN BÀI DẠY LUYỆN TẬP TOÁN

1 Nghiên cứu tài liệu:

- Nghiên cứu lại nội dung kiến thức mà học sinh được học Qua đó phải xác định nội

dung nào là cơ bản, trọng tâm; nội dung nào nâng cao, mở rộng

- Nghiên cứu các bài tập trong SGK, sách bài tập theo yêu cầu sau:

+ Cách giải từng bài toán như thế nào? Có thể có bao nhiêu cách giải bài toán này? Cách giải nào là thường gặp? Cách giải nào là cơ bản?

+ Ý đồ của sách giáo khoa đưa ra bài toán này để làm gì?

+ Mục tiêu và tác dụng của từng bài tập như thế nào?

- Nghiên cứu sách tham khảo, sách giáo viên sau đó tập trung xây dựng nội dung tiết

luyện tập và phương pháp luyện tập

2 Nội dung bài soạn:

a, Mục tiêu của bài luyện tập: Xác định kiến thức, kỹ năng cần đạt chung cho cả lớp, riêng cho học sinh khá giỏi

b, Cấu trúc bài luyện tập:

- Kiểm tra bài cũ (chữa hoặc làm các bài tập có dạng bài trước): Số lượng bài tập, dự

kiến thời gian Chốt lại vấn đề gì qua các bài tập này ? lưu ý những chỗ học sinh còn làm sai, còn nhầm lẫn

- Cho học sinh làm bài tập mới: Số lượng bài tập, dự kiến thời gian Bài tập đưa ra

có dụng ý gì ? Cuối mỗi bài tập cần rút ra cách làm như thế nào về dạng này? Cần liên hệ đến những nội dung kiến thức nào?

- Kết luận chung về nội dung kiến thức của bài luyện tập Nhắc nhở những nội dung

cần ghi nhớ và khắc sâu

c, Hướng dẫn học sinh học bài làm thêm hoặc chưa hoàn thành ở lớp

- Số lượng các bài tập cho về nhà làm thêm.(chọn trong SGK, vở BT hay GV soạn

ra)

- Gợi ý gì đối với từng bài tập cho học sinh yếu, học sinh giỏi?

3 Một số lưu ý khác:

- Khi soạn bài giáo viên cần phân loại đối tượng học sinh, dự kiến các phương án để

hướng dẫn cho từng đối tượng, chốt kiến thức sau mỗi bài, lượng hoá được tỉ lệ học sinh thực hiện được

- Trong dạy luyện tập thực hành cần cho học sinh có thói quen đặt câu hỏi ngược lại

cho giáo viên

- Mỗi giáo viên cần mạnh dạn điều chỉnh nội dung, kế hoạch dạy học sao cho sát với

đối tượng của lớp mình phụ trách

- Phần kiểm tra bài cũ, huy động kiến thức cũ để khơi gợi kiến thức mới cần phải

thực hiện thường xuyên

- Trong lúc chấm chữa bài cho học sinh, giáo viên cần phải nêu ra được các thiếu sót

cụ thể chỉ ra được hướng khắc phục cho học sinh cho dù đó là lỗi nhỏ nhất

VÍ DỤ VỀ CÁCH THỰC HIỆN

Ví dụ 1: Bài: Luyện tập Toán lớp 2 (Tiết 119, tuần 24)

Bài 1: Tính nhẩm :

Bài 2: Tính nhẩm:

12 : 4 = 8 : 4 = 4 : 4 = 16 : 4 =

12 : 3 = 8 : 2 = 4 : 1 =