PHƯƠNG TRÌNH MŨ(BẢN CHUẨN)

CHUYÊN ĐỀ: CÁC PHƯƠNG PHÁP GIẢI PHƯƠNG TRÌNH MŨ Đinh Văn Trường.. SĐT: 01677.10.19.15 Phương trình mũ nằm trong lớp bài toán Phương trình, Hệ phương trình, Bất phương trình của chương t

CHUYÊN ĐỀ: CÁC PHƯƠNG PHÁP GIẢI PHƯƠNG TRÌNH MŨ

Đinh Văn Trường Tổ Toán – Trường THPT Nghèn SĐT: 01677.10.19.15

Phương trình mũ nằm trong lớp bài toán Phương trình, Hệ phương trình, Bất phương trình của chương trình Toán học Phổ thông Việc rèn luyện cho các em phương pháp giải phương trình mũ sẽ giúp các em có nhứng kĩ năng và định hướng tốt trong việc giải quyết những bài toán trong lớp bài toán này Chuyên đề trình bày các phương pháp giải và phân loại phương trình mũ theo các phương pháp giải đó

Phương pháp 1 Đưa về cùng cơ số

Biến đổi phương trình đưa các số hạng về cùng cơ số a:

       

f x g x

a a f x g x

Ví dụ 1 Giải các phương trình sau:

a) 9 x21 32 4 x

b)

2 2

5x 9x 3 x 5x

c)  10 3x 3x 1  10 3x 3x 1

Bài giải:

a) 9 x21 91 2x  x2  1 1 2x

2

1

x

x 0 2









 

 

x



3 x

2

   



   

   

3 x 2

 

c) Nhận xét:  103 103 1

PT  10 3x 3x 1  10 3 x 3x 1



  Điều kiện:

x 1







 



Phương pháp 2 Đặt ẩn phụ

* Đặt ẩn phụ dạng 1: Đặt taf x , t0

Ví dụ 2 Giải các phương trình sau:

a) 9 x23  3 28.3 1 x23 b) 2x2x22 x x2 3 (ĐH D - 2003)

Bài giải:

a) Đặt t3 x23, t1 vì 3 x 2 0

PT trở thành: t2 3 28t

3

3t 28t 9 0

 

t 9

1

3









 



2

b) Đặt t2x2x, t0

PT trở thành: t 4 3 t2 3t 4 0

t

x 2

t 4





Ví dụ 3 Giải các phương trình sau:

a) 8x18x2.27x

b) 3 122 1122 0

x

Bài giải: a) Chia cả 2 vế của PT cho 27 , ta thu được PT: x 8 2 2 2 2 2 0

Đặt

x

2

t

3

 

  

  , t0 PT trở thành:

3

t   t 2 0

x

2

3

 

 

b)

3.9 2.16 12 0

    Chia cả 2 vế của PT cho

x 2

12 , ta thu được PT:

Đặt

x

3

t

4

 

  

  , t0 PT trở thành:

2

t

  

 

x 2

t 1

3

4

3





 





Ví dụ 4 Giải các phương trình sau:

a) 4 15  4 15 62

5 21 7 5 21 2 

x

Bài giải:

a) Nhận xét: 4 154 15 1

Đặt t 4 15x 4 15x 1

t

PT trở thành: t 1 62 t2 62t 1 0

t

t 31 8 15

    t 4 152

  x 2

b) Chia cả 2 vế của PT cho 2 , ta thu được PT: x

5 21 7 5 21 8

Đặt

t

, t0

PT trở thành: t 7 8 t2 8t 7 0

t

x

2

5 21

1

x 0 2

t 1

t 7

5 21

7 2













 



* Đặt ẩn phụ dạng 2: Đặt 2 ẩn phụ uaf x  và vag x , với u, v 0

Ví dụ 5 Giải các phương trình sau:

2

4x x2x 2x 1 b) 34x32 x 1 14.32x x1 (Thi thử ĐHV năm 2011) Bài giải:

a) Nhận xét:

 2

2

x 1

x x 2 x 2x

1 x

2

2





Đặt

 2

2

x 1

1 x

u 2

v 2





 









, u, v PT trở thành: 0

v 1 u 1 v









 



2

2

1 x

x x





 



b) Đặt

2x

x 1

u 3

v 3 

 









, u, v PT trở thành: 0

u 3v 4uv uv u 3v 0 u v

u 3v





 





2x x 1 2x x 1 1



 



1 17 x

8 5 x 4















Ví dụ 6 Giải các phương trình sau:

2x 12x2 2x 2x2 b) 22x 2x66

Bài giải:

a) Đặt

x 1

1 x











, u, v 1 PT trở thành:

8 1 18

uv 1 uv Nhận xét:

 x 1  x 1   x 1   x 1 

uv 2  1 2  1  2  1  2  1 u v

Ta có hệ:

u 8v 18

uv u v u 9; v

 







Từ đó, nghiệm của PT là: x1 hoặc x4

b) Đặt

x

x

u 2

 







, u0, v 6 PT trở thành:

u2  v 6 Nhận xét: v2 2x 6 u 6 v2u Ta có hệ 6

phương trình:

2 2

2





 

Do điều kiện của u, v nên hệ

   xlog 32

Phương pháp 3 Sử dụng tính đồng biến, nghịch biến của hàm số

Dạng 1: Phương trình có dạng: f x k (1) hoặc f x g x  (2) Ta có hai mệnh đề sau:

Mệnh đề 1 Nếu hàm số yf x  đồng biến (hoặc nghịch biến) trên tập K thì phương trình (1) có nghiệm duy nhất

Mệnh đề 2 Nếu hàm số yf x  đồng biến (nghịch biến) và hàm số yg x  nghịch biến (đồng biến) trên

tập K thì phương trình (2) có nghiệm duy nhất

Ví dụ 7 Giải các phương trình sau:

Bài giải:

a) Chia cả 2 vế của phương trình cho 5 , ta được: x

1

   

   

    Nhận xét: VT của phương trình là tổng của hai hàm số nghịch biến trên R nên

y

   

    là hàm số nghịch biến trên R Ta chứng minh phương trình có nghiệm duy nhất x2 Thật vậy

+ Với x2 thì

   

     

    + Với x2 thì

   

     

+ Với x2 thì

1

   

   

Vậy phương trình có nghiệm duy nhất: x2

b) Nhận xét: VT của phương trình là tổng của hai hàm số đồng biến trên R nên y7x 6xlà hàm số đồng biến trên R và VP của phương trình là hàm số bậc nhất có hệ số a 110 nên y 11x là hàm số nghịch biến 2 trên R Ta chứng minh phương trình có nghiệm duy nhất x0 Thật vậy

+ Với x0 thì 0 0

VT7 6 2 11.0 2 VP + Với x0 thì 0 0

VT7 6 2 11.0 2 VP + Với x0 thì VTVP2

Vậy phương trình có nghiệm duy nhất: x0

Ví dụ 8 Giải các phương trình sau:

Bài giải:

a) Xem phương trình đã cho là phương trình bậc hai

ẩn x Ta có:

2 12 8 2 3 2 52 2

3 2

 



 



x

x x

Xét phương trình: x x

x 3 2 2   3 x Hàm số y2x đồng biến trên R

và hàm số y  nghịch biến trên R 3 x

Do đó phương trình có nghiệm duy nhất x1

Vậy phương trình có 2 nghiệm x 2;x1

b) (Đặt ẩn phụ không hoàn toàn)

Đặt t5x, điều kiện t0 Khi đó phương trình tương đương với:

2

7 2

 





t

Ta có: x

5  7 2x có nghiệm duy nhất x1

Dạng 2: Phương trình có dạng: f x f y  (3) Ta có mệnh đề sau:

Mệnh đề 3 Nếu hàm số yf x  đồng biến (hoặc nghịch biến) trên tập K thì phương trình (3) xy

Ví dụ 9 Giải các phương trình sau:

a) 2x23x12x2 x24x 3 0 (*) b) e cos2xesin2x cos2x (**)

Bài giải:

x 4x 3 x 3x 1  x2

Xét hàm số:   t

f t 2 t

Ta có:   t

f ' t 2 ln 2 1 0, t R Do đó f t  đồng

biến trên R

f x 3x 1 f x 2

x 1

x 3





  



b) Ta có: cos2xcos x sin x2  2 (**) cos x2 2 sin x2 2

Xét hàm số:   t

f t e t

Ta có:   t

f ' t e  1 0, t 0 Do đó f t  đồng biến trên 0; 

f cos x f sin x

4



Phương pháp 4 Đánh giá hai vế của phương trình

+ Nếu VTM và VPM thì VTVPM + Nếu VTVP thì tìm dấu = xảy ra theo đánh giá

Ví dụ 10 Giải các phương trình sau:

2x2x 16x b) 2.6x4x 33.12x2.8x 2.3x

(Đề thi thử trên Tuhoctoan.net) Bài giải:

a) Ta có: VT2x 2x 2 2 2x x 2 và 4 2 4

VP 16x  162 Do đó, PT VTVP2x0 b) Chia cả hai vế của phương trình cho 2 ta thu được PT: x 3 3 3 3

Áp dụng bất đẳng thức Côsi:

3

 

 

 

x

và 3

3

 

  

 

x

Do đó, VTVP Dấu = xảy ra x0

Phương pháp 5 Đưa về phương trình tích:

Biến đổi phương trình đưa về dạng A.B 0 A 0

B 0





  





Ví dụ 11 Giải các phương trình sau:

a) x2.2x12x 5 2 x2.2x 5 42x1 b) 2 2 2

2 5 x3x 2x2 3x x 2 5 x3x 4x 3x

Bài giải:

a) 2  x 1 x 5 4 1 x 1 x 5 4

4

1 x 1

2

4

 





 





Giải PT chứa dấu giá trị tuyệt đối ta được x4

Vậy PT có 3 nghiệm: x4; x 1

2

 

b) Điều kiện: 2 x 1

3

  

2

2

1 2 3 0

 



x

x

Nhận xét: + Với  2 x0 thì 1 2x.3 x  0

+ Với 0 x 1

3

  thì

1

1 2x.3 1 3 0

3

Do đó PT 1 2x.3 x  vô nghiệm 0

Giải phương trình chứa căn x 4 22

9

 

  là nghiệm của PT

Phương pháp 6 Lôgarit hóa

Lấy lôgarit hai vế của phương trình với cơ số thích hợp

Ví dụ 12 Giải các phương trình sau:

a)

1

5 8 500





x

Bài giải:

a) Lấy lôgarit cơ số 5 hai vế của phương trình, ta

được:

x 1

x log 8 log 500

x



2

x x 1 log 8 x 3 log

2

x log 2 3 x 3log 2 0





 

 



b) Lấy lôgarit cơ số 3 hai vế của phương trình, ta được:

x

2

3

 

3

x log log 2

MỘT SỐ BÀI TẬP PHƯƠNG TRÌNH MŨ

4x x 5.2x  x  6 0

2 3 2cos 1 cos

4 x 7.4 x 2 0

3 26 15 3 2 7 4 3  2 2 3 1

4 2 3 x 2 3x 14

5 5.23x1 3.25 3 x 7 0

6 23 83 6 2 11 1

7 4.9x13 22x1

8 2x22x.3x 1, 5

9

2 1

1

x



 

10

3

2

3 2 6

x



11 2 1 32

x x

 

2 x  x 8x14

13 25x2 3 x5x2x 7 0

16 4 1 2 4 2 2 6





x

17 34x84.32x5270

18 4.3 9.2 5.62

x x x





19 8.3x3.2x 246x

20 6.0.7 7

100

72



x

x

21 125x50x 23x1

22 4x2 x.3x 31x 2x2.3x2x6

23 9x2136.3x2330

24 9x213x2160

3

6 9

4x  x  x

26 2x213x2 3x212x22

27 x x x

1

10 5

1 5 2

2 5 3 16 5

3 x  x  x

29 3.16x2.81x 2.36x

log

1 2

2 2

2

2 2

x x

x x

lo















 





31 2x x2 4x24 x2 44x8

32 xlog29 x2.3log2xxlog23

33 2 log 2 2 3 log 8 5 0





x

x x

34 xxlog23 xlog25

35  log 4 2  3

2 4

2 2





36 4lg10x6lgx 2.3lg100x

6

1 2

1 2 3

1









































x x

x x x

38 5.32 1 7.3 1 1 6.3 9 1 0









x

39 12.3x 3.15x5x1 20

40 log 2 2 log 2 6 log 2 4 2

3 2

41 3x5x 6x2

1 2

2x  x2x  x

2 3

10

101 3

2 3

2 2









 x x x  x

44 5x12x5x2x2 0