Ứng dụng CNTT dạy bài Góc nội tiếp

Tôi mạnh dạn ứng dụng công nghệ thông tin vào bài học ỘGóc nội tiếpỢ Ờ một tiết dạy hình học lớp 9 ở học kỳ 2, ựến với quắ ựồng nghiệp cũng như các em học sinh thông qua sự hỗ trợ của p

PHÒNG GIÁO DỤC CHỢ MỚI TRƯỜNG THCS LONG KIẾN -

 -

SÁNG KI SÁNG KI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ẾN KINH NGHIỆM ẾN KINH NGHIỆM

ðề tài:

“Ứng dụng công nghệ thông tin

dạy bài Góc nội tiếp”

(thuộc lĩnh vực: ñổi mới phương pháp giảng

dạy toán hình học 9)

Thực hiện: Nguy Nguyễn Ch˝ Dũng ễn Ch˝ Dũng

Chức vụ: GiŸo vi˚n GiŸo vi˚n

Tổ chuyên môn: ToŸn ToŸn

Năm học: 2011 - 2012

Mục lục

Phần mở ñầu 1

I) Bối cảnh của ñề tài 1

II) Lý do chọn ñề tài 1

III) Phạm vi nghiên cứu 2

IV) ðiểm mới trong kết quả nghiên cứu 2

Phần nội dung 3

I) Cơ sở lý luận 3

II) Thực trạng của vấn ñề 3

III) Các biện pháp tiến hành ñể giải quyết vấn ñề 5

IV) Hiệu quả của SKKN 12

*) Chuyển biến sự việc: 12

*) Kiểm chứng kết quả thực hiện : 12

Phần kết luận 13

I) Những bài học kinh nghiệm 13

II) Ý nghĩa của SKKN 14

♦ ðối với bản thân: 14

♦ ðối với học sinh: 14

♦ ðối với tổ bộ môn toán: 14

III) Khả năng ứng dụng, triển khai 15

IV) Những kiến nghị, ñề xuất 15

♦ ðối với giáo viên: 15

♦ ðối với học sinh: 15

♦ ðối với tổ bộ môn: 15

♦ ðối với Nhà trường: 16

♦ ðối với Sở, Phòng giáo dục ñào tạo: 16

Danh mục chữ cái viết tắt:

- Geometer’s Sketchpad : GSP

- Sách Giáo Khoa : SGK

- Sáng kiến kinh nghiệm : SKKN

Phần mở ựầu

I)Bối cảnh của ựề tài

Chưa bao giờ ngành giáo dục ở Việt Nam có những tiết dạy ứng dụng công nghệ thông tin mạnh mẽ như hiện nay đó không phải là ý muốn chủ quan của bất cứ một ai mà là do chắnh yêu cầu của giáo dục trong bối cảnh toàn cầu hóa

và ựặc biệt là sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin ựã làm thay ựổi ắt nhiều một số phương pháp dạy học nhất ựịnh Hòa vào khắ thế của cuộc vận ựộng Ộứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy một cách có hiệu quảỢ Tôi

mạnh dạn ứng dụng công nghệ thông tin vào bài học ỘGóc nội tiếpỢ Ờ một tiết

dạy hình học lớp 9 ở học kỳ 2, ựến với quắ ựồng nghiệp cũng như các em học

sinh thông qua sự hỗ trợ của phần mềm dạy hình học ựộng GeometerỖs

Sketchpad (GSP) đây là một giải pháp tắch cực nhằm nâng cao chất lượng học

tập môn hình học của học sinh, ựồng thời cải thiện ựược những chỗ mà phương pháp dạy học truyền thống không thể giải quyết ựược, giúp cho tiết dạy của giáo viên nhẹ nhàng, dễ hiểu hơn

II) Lý do chọn ựề tài

Là một giáo viên ựang trực tiếp giảng dạy bộ môn toán lớp 9 nhiều năm qua, bản thân tôi nhận thấy rằng: tiết dạy bài ỘGóc nội tiếpỢ là một tiết dạy ựầy rẫy những khó khăn Cái khó ựầu tiên của người thầy ở tiết dạy này là bài học quá dài (một ựịnh nghĩa với hai chấm hỏi, một ựịnh lắ với bài chứng minh cả ba trường hợp về góc nội tiếp, bốn hệ quả cần phải vẽ hình minh họa, hai bài tập 16

và 18 trang 75 SGK toán 9 tập 2 cần phải giải ở lớp theo chuẩn kiến thức kĩ năng) Cái khó của học sinh khi học tiết học này là làm quen với một ựịnh nghĩa

về góc mới mà có nhiều tắnh chất liên quan tới góc này trong một tiết học Thông thường, khi dạy bài này, rất nhiều giáo viên kể cả những giáo viên có nhiều kinh nghiệm giảng dạy cũng vấp phải vấn ựề là mệt mỏi sau tiết dạy, dạy cháy giáo án vì bài quá dài, học sinh ngán ngại sau tiết học, thậm chắ có nhiều học sinh bất lực ựối với việc hiểu bài học này điều này ựã làm ảnh hưởng không nhỏ ựến chất lượng bộ môn toán nói chung, môn hình học lớp 9 nói riêng Thực trạng trên ựã khiến tôi không ắt lần băn khoăn suy nghĩ: "Làm thế nào ựể học sinh không còn cảm thấy lo ngại và có niềm tin, hứng thú với bài học Góc nội tiếp" Ờ một góc quan trọng và có rất nhiều ứng dụng trong giải toán hình học Với trách nhiệm của một người thầy tôi thấy mình cần phải tìm ra giải pháp hữu ắch giúp các em học tốt hơn ựối với tiết dạy trên, góp phần nâng cao chất lượng học tập cho các em nói riêng, cũng như chất lượng giảng dạy của bộ môn toán nói chung Sau nhiều năm nghiên cứu, bản thân ựã tìm thấy có một công cụ hữu hiệu góp phần hỗ trợ cho người thầy giải quyết ựược vấn ựề trên và

giúp các em học tập nhẹ nhàng, dễ hiểu hơn đó là phần mềm hỗ trợ dạy hình

học ựộng GSP Với công cụ hữu hiệu này và những hoạt hình ựược trình bày

trong bài viết, tôi hi vọng chút ắt kinh nghiệm của bản thân sẽ có thể giúp cho các anh chị giáo viên ựang giảng dạy toán 9 cải thiện ựược phần nào cái khó trong tiết dạy mà tôi ựã trình bày ở trên Và nó cũng sẽ giúp học sinh không còn

bỡ ngỡ khi học bài Góc nội tiếp, góp phần giáo dục niềm ham mê học toán và có niềm tin yêu thắch toán học đó chắnh là lý do tôi chọn ựề tài này

III) Phạm vi nghiên cứu

Do khuôn khổ của bài viết, tôi xin ựề xuất một số phương hướng khai thác phần mềm GSP vào dạy học Hình học lớp 9 ở trường trung học cơ sở Long Kiến

ựể giáo viên Toán sử dụng trong quá trình giảng dạy học sinh thông qua tiết dạy bài Góc nội tiếp ở sách giáo khoa toán lớp 9, tập hai, trang 72, tác giả: Phan

đức Chắnh (Tổng chủ biên) Ờ Tôn Thân (Chủ biên) Ờ Trần Phương Dung Ờ Ngô

Hữu Dũng Ờ Lê Văn Hồng Ờ Nguyễn Hữu Thảo Nhà xuất bản Giáo dục Nhưng thông qua tiết dạy này, quý ựồng nghiệp có thể xây dựng những kịch bản trên phần mềm GSP một cách tương tự ựể dạy cho các tiết học khác đó cũng chắnh hiệu quả lâu dài mà giải pháp mới ựược trình bày sau ựây mang lại cho anh chị

em giáo viên chúng ta

Mặt khác, tôi cũng xin phép ựược nêu rõ một số thông tin sau:

Ớ Những hoạt hình trình bày trong bài viết này ựược áp dụng minh họa cho phần mềm GSP 5.0, phiên bản ựã ựược việt hóa với giao diện hoàn toàn tiếng Việt

Ớ Với mỗi nội dung ựược trình bày trong bài viết, ựều ựược minh họa trong tập tin GSP kèm theo ựĩa CD

Ớ Không trình bày các chức năng cơ bản của phần mềm GSP, phần

này có thể xem thêm ở tài liệu: ỘHướng dẫn sử dụng phần mềm GSP Ợ

Về ựối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 9 của trường THCS Long Kiến trong suốt hai năm học 2009 Ờ 2010 và 2010 Ờ 2011 ựể áp dụng tiết dạy có ứng dụng công nghệ thông tin ựã trình bày ở trên

IV) điểm mới trong kết quả nghiên cứu

Có thể khẳng ựịnh ựây là một nghiên cứu hoàn toàn mới, có tắnh ựột phá trong ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học môn hình học lớp 9 ựược thể hiện một cách khoa học trong các hoạt hình xây dựng rất trực quan ựể truyền tải kiến thức ựến học sinh mà trước ựây giáo viên thường dùng phần mềm trình chiếu powerpoint (hoặc impress) không thể thực hiện ựược Cụ thể:

Ớ Học sinh chỉ việc quan sát các hoạt hình giáo viên ựã thiết kế sẵn,

từ ựó rút ra nhận xét, kết luận rất trực quan

Ớ Từ những minh họa trực quan, giúp học sinh có sức học yếu trung bình dễ dàng hiểu bài hơn

Ớ Giáo viên không bận tâm quá nhiều ựến lý thuyết chứng minh rườm

rà ựầy tắnh hàn lâm toán học của sách giáo khoa, ựã có phần mềm GSP minh họa thay thế

• Giáo viên sử dụng các mô hình ñể dẫn dắt thảo luận trong quá trình dạy học

Tiết dạy là sự vận dụng sáng tạo của phần mềm GSP vào dạy học bộ môn hình học lớp 9 sau nhiều năm nghiên cứu, học tập và những kinh nghiệm thực tế của việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học mà bản thân ñã từng trải qua

Phần nội dung

I)Cơ sở lý luận

Cơ sở lý luận của tiết dạy xuất phát từ mục tiêu Giáo dục trong giai ñoạn hiện nay (thế kỷ 21) là phải ñào tạo ra những con người có trí tuệ phát triển, giàu tính sáng tạo và có tính nhân văn cao ðể ñào tạo ra lớp người như vậy thì từ

nghị quyết TW 4 khoá 7 năm 1993 ñã xác ñịnh ''Phải áp dụng phương pháp dạy

học hiện ñại ñể bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn ñề" Nghị quyết TW 2 khoá 8 tiếp tục khẳng ñịnh "Phải ñổi mới giáo dục ñào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nề nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến, phương tiện hiện ñại vào quá trình dạy học, dành thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh''

ðịnh hướng này ñã ñược pháp chế hoá trong luật giáo dục ñiều 24 mục II

ñã nêu ''Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác

chủ ñộng sáng tạo của học sinh, phải phù hợp với ñặc ñiểm của từng môn học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác ñộng ñến tình cảm ñem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh"

II) Thực trạng của vấn ñề

Qua quá trình dạy học môn Toán 9 nhiều năm tôi nhận thấy việc học môn hình học lớp 9 của học sinh gặp quá nhiều khó khăn và trở ngại như ñã nêu ở phần lý do chọn ñề tài Chính những khó khăn ñó ñã ảnh hưởng không nhỏ ñến chất lượng môn Toán nói chung và môn Hình nói riêng, các em lơ là, thiếu tập trung trong việc học cũng như chuẩn bị bài, làm bài ở nhà Cụ thể theo kết quả ñiều tra một số lớp 9 trong trường ở cuối học kì 2 năm học 2009 – 2010 thu ñược kết quả như sau:

1 Làm bài tập ở nhà:

Trao ñổi với bạn bè ñể giải: 13,21%

Chép bài giải từ sách: 51,79%

2 Chuẩn bị dụng cụ học tập (compa, êke, thước thẳng, thước

ño ñộ):

ðầy ñủ: 42,27 %

Thiếu dụng cụ: 57,73%

3 Học sinh hứng thú học môn hình học lớp 9:

Không thích: 51,84%

4 Làm ñược ngay bài tập 18 trang 75 SGK tại lớp:

cầu môn PQ Bóng ñược ñặt ở các vị trí A, B, C trên một cung tròn như hình 20 Hãy so sánh các góc PAQ PBQ PCQ


, ,

Hình 20

P Q

A

B C

Kết quả ñạt ñược:

Khẳng ñịnh 3 góc bằng nhau : 7,25%

Khẳng ñịnh chỉ có 2 góc bằng nhau : 16%

Trước thực trạng trên, ứng dụng công nghệ thông tin – cụ thể là sử dụng

phần mềm GSP hỗ trợ giảng dạy bài Góc nội tiếp là một nghiên cứu hết sức

thiết thực và cần thiết ñể giúp các em học sinh dễ học, dễ hiểu, lấy lại niềm tin học môn hình học, yêu thích môn học này hơn

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện ñề tài này, ñã có những khó khăn và thuận lợi nhất ñịnh:

 Thuận lợi (nguyên nhân thành công)

- ðược sự ñộng viên, khích lệ to lớn của Ban Giám Hiệu, ñặc biệt

là sự giúp ñỡ tân tình của các anh em trong tổ toán

- Trong những năm gần ñây, Sở Giáo Dục ñã phát ñộng mạnh mẽ

phong trào viết SKKN ðiều này ñã làm dấy lên phong trào nghiên cứu tìm tòi của anh chị em giáo viên Sức nóng của phong trào này tiếp thêm sức mạnh cho tôi thực hiện ñề tài này

- Bản thân ñã nhiều lần viết SKKN thành công ðiều này ñã mang

lại cho tôi sự tự tin và tôi nghĩ mình ngày càng phải phát huy hơn nữa

- được Ban Giám Hiệu phân công dạy lớp 9 nên tôi phải ra sức

tìm tòi, nghiên cứu giảng dạy không phụ lòng mong ựợi và sự tin tưởng của các em học sinh, quắ phụ huynh và tập thể sư phạm nhà trường

- Trong nhiều năm trở lại ựây, tổ toán của trường tôi không ựạt

ựược danh hiệu thi ựua cấp huyện nào Trong năm học này, danh hiệu tập thể lao ựộng tiên tiến là mục tiêu phấn ựấu của mọi thành viên tổ toán Trường THCS Long Kiến SKKN này như là một món quà nhỏ tôi gởi tặng anh em tổ toán, hy vọng rằng nó sẽ góp thêm sức mạnh ựể tổ chúng tôi ựạt mục tiêu ựã ựề ra

- Công nghệ phần mềm phát triển mạnh, trong ựó các phần mềm

giáo dục cũng ựạt ựược những thành tựu ựáng kể, ựặc biệt là

phần mềm GSP dùng hỗ trợ dạy học hình học Do sự phát triển

của công nghệ thông tin và truyền thông mà bản thân tôi ựã có trong tay nhiều công cụ hỗ trợ cho quá trình dạy học Nhờ có sử

dụng các phần mềm dạy học GSP mà học sinh trung bình, thậm

chắ học sinh trung bình yếu cũng có thể hoạt ựộng tốt trong môi trường học tập

- Thông qua giáo án ựiện tử, giáo viên cũng có nhiều thời gian ựặt

các câu hỏi gợi mở tạo ựiều kiện cho học sinh hoạt ựộng nhiều hơn trong giờ học

 Khó khăn (nguyên nhân tồn tại)

- Là ựề tài mới, lại thực hiện xuyên suốt trong hai năm học nên

phải theo sát học sinh ựể kiểm tra chất lượng, thăm dò ý kiến của học sinh

- Không ai phủ nhận việc dạy môn hình học là một vấn ựề khó

điều này cũng gây không ắt khó khăn khi triển khai ứng dụng công nghệ thông tin vào tiết dạy

- đôi khi, tất cả kịch bản của bài dạy ựã ựược chuẩn bị công phu

nhưng ựến lúc tiến hành dạy học lại xảy ra sự cố như mất ựiện, máy chiếu xuống màu, kẹt phòng dạy,

III) Các biện pháp tiến hành ựể giải quyết vấn ựề

Về cơ bản, tiết dạy ựược tiến hành giống như lúc chưa ứng dụng công nghệ thông tin, tuy nhiên ựể tạo thêm sự hứng thú và tắnh trực quan cho tiết dạy, tôi xen vào bài dạy những hoạt hình cần thiết ựồng thời lượt bớt những

phần mà hoạt hình GSP ựã làm ựược nhằm phân bố thời gian trong tiết dạy cho hợp lý, tránh tình trạng cháy giáo án Các hoạt hình GSP xen vào tiết dạy

ựược trình bày cụ thể sau ựây:

Ở phần chứng minh ñịnh lý: “Trong một ñường tròn, số ño của góc nội

tiếp bằng nửa số ño của cung bị chắn” ðể chứng minh ñịnh lý này, SGK

ñưa ra 3 trường hợp:

- Tâm ñường tròn nằm trên một cạnh của góc

- Tâm ñường tròn nằm bên trong góc

- Tâm ñường tròn nằm bên ngoài góc

Về cơ bản, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh chứng minh như trong SGK:

a) Trường hợp Tâm ñường tròn nằm trên một cạnh của góc:

Áp dụng ñịnh lí về góc ngoài của tam giác

vào tam giác cân OAC, ta có:

2

= nhưng góc ở tâm
BOC chắn cung nhỏ BC

Vậy
BAC 1s BC

2

O

A

C

Trước khi chứng minh ñịnh lí, ta dựng hình như trên, dùng chức năng ðo ñạc của GSP ñể ño góc BAC, ño cung BC và tính một nửa số ño của cung bị chắn BC

87.66°

43.83°

87.66°

43.83°

43.83°

B O

A

C

Cho các ñiểm A, B, C thay ñổi, nhận thấy số ño của
BAC và sñ BC của

nó thay ñổi nhưng BAC
luôn bằng một nửa số ño của cung BC Chẳng hạn:

71.84°

143.69°

71.84°

71.84°

B O

A C

Trên màn hình của GSP ta sẽ thực hiện việc thay đổi này liên tục bằng cách dùng chức năng Soạn thảo  Nút điều khiển  Sự hoạt náo để cho các

điểm A, B, C thay đổi liên tục để học sinh nhận xét về sự thay đổi của gĩc BAC

và số đo của cung BC Và sự khơng đổi của gĩc BAC
và một nửa số đo của cung BC Từ đĩ đưa ra dự đốn “Trong một đường trịn, số đo của gĩc nội tiếp

bằng nửa số đo của cung bị chắn”

b) Trường hợp Tâm đường trịn nằm bên trong gĩc:

Ta vẽ đường kính AD và đưa về trường hợp

a) Vì O nằm bên trong gĩc BAC nên tia AO

nằm giữa hai tia AB và AC, điểm D nằm trên

cung BC, ta cĩ các hệ thức

sđBD + sđDC = sđBC

Theo trường hợp a) và căn cứ vào hai hệ

thức trên, ta được:

1

2 1

2 1

2

=

=

=

đ đ đ

D O

B

Trong trường hợp này, dùng chức năng ðo đạc của GSP để đo gĩc

BAC, đo cung BC và tính một nửa số đo của cung bị chắn BC

+

69.37°

69.37°

138.75°

69.37°

D O

A

C

B

Cho các điểm B, C thay đổi nhưng luơn đảm bảo tâm O luơn nằm bên trong gĩc BAC
, nhận thấy số đo của BAC
và sđBC của nĩ thay đổi nhưng

BAC luơn bằng một nửa số đo của cung BC Chẳng hạn:

175.65°

87.83°

87.83°

175.65°

87.83°

D O

A

C

B

Trên màn hình của GSP ta sẽ thực hiện việc thay đổi này liên tục bằng cách dùng chức năng Soạn thảo  Nút điều khiển  Sự hoạt náo để cho các

điểm B, C thay đổi liên tục để học sinh nhận xét về sự thay đổi của gĩc BAC
và

số đo của cung BC Và sự khơng đổi của gĩc BAC
và một nửa số đo của cung



BC Từ đĩ đưa ra dự đốn “Trong một đường trịn, số đo của gĩc nội tiếp bằng

nửa số đo của cung bị chắn”

c) Trường hợp Tâm đường trịn nằm bên ngồi gĩc:

Thực hiện tương tự hai trường hợp trên, ta cũng thu được kết quả tương

tự, cụ thể như các hình ảnh minh họa sau: