Hưởngứng phong trào thi đua của Bộ Giáo dục, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh ThanhHoá, bản thân tôi và các thầy cô giáo trong trường Tiểu học Nga Vịnh, Nga Sơntrong nhiều năm qua luôn trăn t
Trang 1A- ĐẶT VẤN ĐỀ
Cùng với sự phát triển của đất nước qua mỗi thời kì lịch sử, nền giáo dụcViệt Nam cũng từng bước phát triển, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổquốc Trong những năm qua, Bộ giáo dục và Đào tạo đã phát động các cuộc vậnđộng và phong trào thi đua, đặc biệt là phong trào “ Xây dựng trường học thânthiện, học sinh tích cực”
Năm học 2011-2012 là năm học thứ 4 thực hiện phong trào này Hưởngứng phong trào thi đua của Bộ Giáo dục, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh ThanhHoá, bản thân tôi và các thầy cô giáo trong trường Tiểu học Nga Vịnh, Nga Sơntrong nhiều năm qua luôn trăn trở, tìm tòi các biện pháp thực hiện phong tràođược tối ưu nhất để mang lại hiệu quả giáo dục toàn diện
Để xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực, với mỗi giáo viên
“tính thân thiện phải được thể hiện trên từng trang giáo án” ( theo lời củaNGNN Phạm Ngọc Quang – Nguyên PGĐ Sở, phát biểu trong buổi trò chuyệnvới tập thể cán bộ giáo viên) Điều đó càng thúc đẩy tôi nhận thức sâu sắc hơnviệc cần thiết của đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học
Ngày nay, thời đại Công nghệ thông tin ( CNTT ) đang tiến đến rất nhanh
và có tác động mạnh mẽ đến tất cả các mặt của đời sống xã hội CNTT là mộttrong những động lực quan trọng nhất của sự phát triển Nó cùng với một sốngành công nghệ khác làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội củađất nước Do đó viêc ứng dụng CNTT trong giáo dục cũng được Đảng và Nhànước rất quan tâm Cụm từ “ứng dụng CNTT trong dạy học” ngày càng đượcnhiều người nhắc đến trong các trường phổ thông
Năm học 2011-2012 cũng là năm học đang thực hiện phong trào “ tăngcường ứng dụng CNTT và Tin học trong dạy học” Tập thể cán bộ, giáo viêntrường Tiểu học Nga Vịnh đã nhận thức được rằng: việc ứng dụng CNTT phục
vụ cho việc đổi mới phương pháp dạy học là một trong những hướng tích cựcnhất, hiệu quả nhất Bản thân tôi, mặc dù kiến thức về CNTT còn có những hạnchế nhất định, song tôi cũng đã cố gắng tìm tòi, học hỏi để ứng dụng CNTTtrong công tác giảng dạy Làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy học? Làm thếnào để giúp học sinh tự tin, mạnh dạn, tích cực, chủ động và sáng tạo trong mỗigiờ học? Đó là điều mà tôi luôn trăn trở Vì vậy tôi đã mạnh dạn ứng dụngCNTT trong dạy học phân môn Tập đọc lớp 3 Qua đó cũng góp một phần nhỏvào thực hiện hai phong trào thi đua mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đã và đang phátđộng
Trang 2B - GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ
- Ban chấp hành TW Đảng khoá IX đã có định hướng cho phát triển giáo dục
“ Tập trung chỉ đạo phát triển giáo dục và đào tạo khoa học công nghệ thực sựngang tầm là quốc sách hàng đầu” Nhà nước đã có Nghị định số 64/2007
NĐ- CP ngày 10 tháng 4 năm 2007 của Chính phủ về ứng dụng công nghệ thôngtin (CNTT) trong hoạt động của cơ quan Nhà nước và Chỉ thị số 55/2008 CT-BDG ĐT ngày 30/9/2008 của Bộ trưởng Bộ giáo dục Đào tạo về tăng cườnggiảng dạy, đào tạo và ứng dụng CNTT trong ngành giáo dục giai đoạn 2008 -
2012 Văn bản số 9772/BDGĐT – CNTT kí ngày 20/10/2008 Hướng dẫn thựchiện nhiệm vụ CNTT năm học 2011- 2012
- Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành chỉ thị số 40/2008/CT –BGDĐT ngày 22/7/2008 phát động phong trào thi đua “ Xây dựng trường họcthân thiện, học sịnh tích cực” và kế hoạch số 307/KH- BGDĐT ngày 22/7/2008triển khai thực hiện phong trào này trong các trường phổ thông giai đoạn 2008-
2013 Nội dung xây dựng tập trung chủ yếu vào những vấn đề sau:
1 Xây dựng trường, lớp xanh, sạch, đẹp và an toàn
2 Dạy và học có hiệu quả, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của học sinh ởmỗi địa phương, giúp các em tự tin trong học tập
3 Rèn kĩ năng sống cho học sinh
4 Phát triển trò chơi dân gian, tổ chức các hoạt động tập thể vui tươi lànhmạnh trong nhà trường
5 Chỉ đạo chăm sóc tôn tạo và phát huy giá trị các di tích lịch sử, vănhoá, cách mạng của quốc gia và ở địa phương
Vì vậy chúng ta cần phải đồng thời quan tâm đặc biệt đến cả hai vấn đề
Đó là: đổi mới phương pháp dạy học bằng nhiều hình thức nhằm giúp cho họcsinh phát triển năng lực tư duy, óc sáng tạo, có ý chí tự lực trong quá trình lĩnhhội kiến thức; đồng thời cũng cần phải xây dựng trường học thân thiện - thânthiện trên từng trang giáo án
- “ Thân thiện ” là có tình cảm tốt, đối xử tử tế, và thân thiết với nhau
“ Thân thiện ” đã hàm chứa sự bình đẳng, dân chủ về pháp lí và sự đùm bọc, cưumang đầy tình người về đạo lí “Thân thiện” bắt nguồn từ sứ mệnh của nhàtrường và thiên chức của giáo viên đối với thế hệ trẻ và xã hội, chứ không dừng
ở thái độ bề ngoài trong quan hệ đối xử
“ Trường học thân thiện ” đương nhiên phải “ thân thiện ” với địa phương– địa bàn hoạt động của nhà trường; phải “ thân thiện ” trong tập thể sư phạmvới nhau; giữa tập thể sư phạm với học sinh; “ Trường học thân thiện ” phải đảmbảo cơ sở vật chất phù hợp với yêu cấu giáo dục và thoả mãn tâm lí ngườihưởng thụ
Xây dựng “ Trường học thân thiện ” nghĩa là phải:
+ Học tốt: Động viên và tiếp nhận tất cả các trẻ em ở độ tuổi đến trường, đảm
bảo học tập hết cấp học; xây dựng môi trường sư phạm lành mạnh, an toàn; từng
Trang 3bước nâng cấp cơ sở vật chất, xây dựng trường học khang trang xanh – sạch –đẹp; thầy đổi mới phương pháp dạy học, trò học tập hứng thú; giảm lưu ban, bỏhọc để nâng cao hiệu quả giáo dục.
+ Đẩy mạnh việc “ chơi mà học”: Nâng cao chất lượng các hoạt động thể thao,
văn hoá, văn nghệ, vui chơi trong đó coi trọng việc đưa trò chơi dân gian, cáchoạt động tập thể vui mà học phù hợp với lứa tuổi vào nhà trường
+ Mỗi trường học là một địa chỉ nhận chăm sóc công trình văn hoá, lịch sử:
Động viên học sinh tham gia chăm sóc các công trình văn hoá lịch sử của đấtnước, mỗi nhà trường nhận sự hỗ trợ chăm sóc, bảo vệ, tôn tạo một số khu ditích lịch sử, văn hoá, tích cực chăm lo xây dựng các công trình công cộng, trồngcây, chăm sóc cho đường phố, ngõ xóm sạch sẽ
Thân thiện giữa tập thể sư phạm, nhất là các thầy cô với các em học sinh.Thầy cô cùng các bộ phận khác trong nhà trường đều hoạt động theo phươngchâm: “ Tất cả vì học sinh thân yêu” Từ đó, trò sẽ quý mến, kính trọng thầy cô
Sự thân thiện của các thầy, cô với các em là “khâu then chốt”, và mỗi thầy côgiáo phải thể hiện được sự thân thiện ấy ở các mặt sau:
- Tận tâm trong giảng dạy và giáo dục các em Muốn vậy, phải mạnh dạnchuyển lối dạy cũ thụ động “thầy đọc - trò chép”, “thầy giảng, trò nghe” sang lốidạy “thầy tổ chức, trò hoạt động”, “thầy chủ đạo, trò chủ động”, “thầy trò tươngtác” với quan điểm “dạy học lấy học sinh làm trung tâm” và “dạy học cá thể”
Có vậy mới phát huy được tính tự giác, tích cực học tập của các em, mới thựchiện được việc quan tâm đến từng em học sinh, nhất là đối với các em có hoàncảnh khó nhăn, các em học sinh “cá biệt”
- Công tâm trong quan hệ ứng xử Điều này cực kí khó, bởi người ta có thể chiađều tiền bạc, chứ khó “chia đều” tình cảm Tuy vậy, “đã mang lấy nghiệp vàothân” thì không có cách nào khác là thầy, cô giáo phải rèn bằng được cho mình
“sự công tâm” trong quan hệ ứng xử, công tâm trong chăm sóc các em ( các em
có hoàn cảnh khó khăn hơn thì chăm sóc nhiều hơn chứ không phải công tâm làcào bằng sự chăm sóc), công tâm trong việc đánh giá, cho điểm ( nghĩa là phảicông bằng, khách quan với lương tâm và thiên chức nhà giáo)
- Phải coi trọng việc giáo dục bình đẳng giới để các học sinh nam, nữ biết quýtrọng nhau, sống hoà đồng với nhau Phải rèn kĩ năng sống cho học sinh thíchứng với xã hội hiện đại ngày nay, bởi cuộc sống nhà trường là cuộc sống thực, làmột xã hội thu nhỏ Đừng để trò phải “ngơ ngác” trước cuộc sống xã hội đangtừng ngày đổi thay, từng ngày hiện đại
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
1 Thực trạng chung
Việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy và làm đồ dùng dạy học ở các trườngTiểu học đang còn nhiều hạn chế Do công việc này đòi hỏi phải có trình độ vềCNTT, lại mất nhiều thời gian và công sức tìm tòi, khai thác thông tin, hình ảnh,nội dung phù hợp với từng môn học, bài học
Nhiều giáo viên cho rằng dạy học Tập đọc ở Tiểu học, đặc biệt là dạy họcTập đọc ở lớp 3 không cần thiết phải tốn công sức để ứng dụng CNTT, chỉ cần
Trang 4dạy “ chay”, làm sao cho học sinh đọc được và nắm được nội dung bài học làđược Hơn nữa một số giáo viên chưa nhận thức đúng việc ứng dụng CNTT vàodạy học vì cho rằng đây là việc làm chưa thật cần thiết, dẫn đến việc chưa cónhiều giáo viên ứng dụng CNTT để soạn giáo án trình chiếu.
Bản thân khi dạy học Tập đọc ở Tiểu học phải thể hiện sự thân thiện caotrong cách truyền đạt hay trong lời nói, cử chỉ, điệu bộ của giáo viên Sự thânthiện trong cách đánh giá, trong từng nội dung bài học phù hợp để học sinhmạnh dạn, tự tin, cởi mở trong học tập; phải liên hệ được những nét đẹp văn hoálịch sử và nét đẹp thiên nhiên của quê hương đất nước nói chung và của địaphương nói riêng Song hầu hết giáo viên chưa nhận thức đúng đắn được vai tròquan trọng này trong dạy học phân môn Tập đọc ở Tiểu học nói chung và ở lớp 3 nói riêng Vì vậy mà dạy học Tập đọc chưa “thân thiện”, chưa giúp họcsinh học tập tích cực, phát huy sự sáng tạo, tìm tòi cho các em Như vậy là chưađáp ứng được hai phong trào thi đua mà BGD&ĐT đã đề ra trong giáo dục
Hơn nữa cơ sở vật chất ở hầu hết các trường Tiểu học còn nhiều thiếuthốn Đa phần các nhà trường thường chỉ có 1 bộ máy chiếu, chưa có máy Scan,máy chụp ảnh để phục vụ, hỗ trợ cho giáo viên trong công tác giảng dạy ứngdụng CNTT trong dạy học
2 Thực trạng đối với giáo viên và học sinh
Bản thân tôi đã có một chút kiến thức về CNTT nên tôi muốn đi sâu tìmhiểu thêm về việc ứng dụng CNTT trong dạy học phân môn Tập đọc lớp 3, mộtphần để nâng cao trình độ chuyên môn, một phần tạo sự thân thiện, giúp họcsinh học tập tích cực, có kĩ năng sống và có hiểu biết ban đầu về vẻ đẹp thiênnhiên, nét đẹp văn hoá lịch sử của con người và đất nước Việt Nam nói chung,của địa phương nói riêng
Học sinh lớp tôi chủ nhiệm phần đa là con em nhà nông ở một xã nghèonên việc được tiếp xúc với CNTT rất ít Các em mới chỉ được tiếp xúc gián tiếpvới CNTT qua tivi, đài, báo Hơn nữa học sinh vẫn chưa được tiếp xúc với việchọc Tập đọc mà giáo viên sử dụng giáo án trình chiếu Chính vì vậy mà các emngay đầu năm vẫn còn rụt rè, thiếu tự tin trong học tập Việc giao tiếp “thânthiện” giữa học sinh với giáo viên còn hạn chế Nên chất lượng trong việc dạyhọc phân môn Tập đọc nói riêng và học bộ môn Tiếng Việt nói chung là chưacao
Đầu năm khảo sát chất lượng phân môn Tập đọc, kết quả như sau:
Từ kết quả thực trạng trên cho thấy, chất lượng của học sinh nói chung
còn yếu trong học Tập đọc Vì vậy mà tôi đưa ra kinh nghiệm “Ứng dụng công
nghệ thông tin tạo bài giảng thân thiện trong dạy học phân môn tập đọc
Trang 5lớp 3 ” Với mong muốn giúp học sinh mạnh dạn, tự tin, tích cực, chủ động, sángtạo trong học tập và trong giao tiếp Từ đó sẽ nâng cao hiệu quả dạy học Tập đọc nói riêng và dạy học môn Tiếng Việt ở lớp 3 nói chung, đáp ứng được mục tiêu giáo dục hiện nay.
III GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
xã hội hiện đại Nội dung của bài giảng điện tử phải giúp học sinh có khả năng hiểu rõ và tốt nhất nội dung bài học Từ đó học sinh có khả năng và kĩ năng đọchiểu tốt nhất
b Các tiêu chí về mặt lí luận dạy học
Một bài giảng điện tử phải thực hiện được những chức năng lí luận dạyhọc mà phần mềm đảm nhận Bài giảng điện tử phải thực hiện đầy đủ các hoạtđộng của quá trình học, từ khâu giới thiệu bài ( sử dụng tranh ảnh, nội dung liênquan đến bài học), hướng dẫn luyện đọc ( luyện đọc đúng, tìm hiểu từ ngữ khócủa bài, luyện đọc câu văn dài), hướng dẫn tìm hiểu bài ( tìm hiểu câu hỏi củabài đọc để rút ra nội dung bài học), luyện đọc lại ( hướng dẫn luyện đọc nhữngđoạn văn hay của bài, đọc lại thật tốt toàn bài), liên hệ thực tế của địa phương ( nếu có) Nội dung của bài giảng điện tử phải gắn liền chương trình, cấu trúctổng thể của bài giảng phải hợp lí, cần có những minh chứng cụ thể cho các nộidung cần truyền thụ Tiến trình của một tiết học phải được thể hiện rõ ràng trongbài giảng điện tử
c Các tiêu chí về mặt sư phạm
Bài giảng điện tử cần phải thể hiện rõ tính ưu việt về mặt tổ chức dạy họcvới hình thức lớp – bài truyền thống Những ưu việt của giáo án trình chiếutrong bài giảng phải có tác dụng gây động cơ học và tích cực hoá hoạt động họctập của học sinh Thông qua việc trình bày kiến thức một cách trực quan, dễ hiểunhững chương trình mô phỏng để giúp học sinh đọc - hiểu bài tốt, khắc sâu nộidung học tập Bài giảng điện tử phải thể hiện một cách tường minh việc giaonhiệm vụ học tập một cách hợp lí theo tiến trình logic của bài giảng, có tính chấtnêu vấn đề để học sinh suy nghĩ, giải quyết Đồng thời phải giúp cá biệt hoá họctập của học sinh, tạo môi trường để học sinh có thể làm việc theo nhóm, cánhân Các bài giảng điện tử phải có phần luyện tập mở rộng, liên hệ thực tế giúp
Trang 6học sinh hình thành và rèn luyện kĩ năng, khắc sâu kiến thức đã lĩnh hội và khảnăng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
1.2 Xây dựng và soạn giáo án trình chiếu phù hợp để tạo bài giảng thân thiện
- Không phải bài học nào cũng làm được đồ dùng dạy học và giáo án trìnhchiếu Chính vì vậy, giáo viên phải chọn lựa nội dung, kiến thức phù hợp trongviệc ứng dụng CNTT để tạo ra những đoạn clip ảnh hay tạo các slide hình, slidechữ sinh động, hấp dẫn phù hợp đặc điểm lứa tuổi học sinh, với nội dung bàihọc Từ đó, giúp học sinh chủ động, tích cực học tập, có kĩ năng sống, có vốnhiểu biết sơ giản về những nét đẹp văn hoá, lịch sử, con người và thiên nhiên đấtnước, địa phương Như vậy sẽ tạo được hiệu quả giờ học cao nhất
- Phải biết khai thác và sử dụng Internet tìm kiếm thông tin, tư liệu, hình ảnh đểchọn lựa thông tin, tư liệu làm đồ dùng dạy học và soạn giáo án trình chiếu Đặcbiệt sử dụng hình ảnh, tư liệu về cảnh đẹp thiên nhiên, văn hoá lịch sử địaphương giúp học sinh có sự liên hệ thực tế, tạo mối quan hệ thân thiện, nhẹnhàng, gần gũi với cuộc sống học sinh
- Dạy học Tập đọc ở Tiểu học, nhất là ở lớp 3 giáo viên cần phải cố gắng tạo vàrèn cho mình một tác phong nhẹ nhàng, gần gũi Ngôn ngữ trong sáng, truyềncảm, cử chỉ dịu dàng, thân thiện; đánh giá tích cực, công bằng
1.3 Sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học
Chúng ta cần phải hiểu đúng về “bài giảng điện tử”, là để hỗ trợ trongdạy học chứ không phải dùng “bài giảng điện tử” biến thành một buổi trìnhchiếu cho học sinh xem Qua thực tế tiến hành các bài giảng điện tử cho thấyrằng việc sử dụng các bài giảng điện tử cũng cần có những thiết bị truyền thống
hỗ trợ như bảng viết, lời giải thích, lời liên kết, chuyển ý hay những câu hỏi nhỏ
Vì không phải những gì diễn ra trong giờ học đều được đưa vào “bài giảng điệntử”
Khi sử dụng bài giảng điện tử thì hình thức tổ chức dạy học truyền thống
đã được thay đổi Các phương tiện dạy học hiện đại hơn, các thiết bị ngoại vicũng đòi hỏi nhiều hơn và đặc biệt là giáo viên phải đầu tư rất nhiều công sức đểsoạn các bài giảng điện tử Tuy nhiên các bài giảng điện tử sau khi đã đáp ứngđược yêu cầu và đưa vào sử dụng thì dễ dàng bổ sung, sửa đổi và hoàn thiện và
Trang 7đặc biệt thuận lợi trong việc chuyển giao, phổ biến đến cho học sinh và đồngnghiệp.
2 Một số ví dụ cụ thể và biện pháp đã thực hiện
Xây dựng một số bài giảng điện tử giúp học sinh luyện đọc tốt, hiểu nghĩa
từ ngữ, các địa danh, hiểu nội dung bài học một cách trực quan, cụ thể, sinhđộng, hệ thống, gắn kết Từ đó hình thành và rèn luyện kĩ năng đọc đúng, đọc –hiểu, đọc diễn cảm tốt nhất cho học sinh Giúp học sinh khắc sâu kiến thức đãlĩnh hội, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, phù hợp với đối tượng học sinh vàgắn chặt với nét đẹp truyền thống văn hoá lịch sử, thiên nhiên của địa phương
2.1.Mô phỏng qua bài “Cửa Tùng” – Tiếng Việt 3- tập 1 (trang 109-110)
Đây là một bài Tập đọc thuộc chủ điểm Bắc – Trung – Nam, ngợi ca vẻđẹp kì diệu của Cửa Tùng – một bãi biển đẹp thuộc miền Trung nước ta
Tôi đã sử dụng hình ảnh thực tế trình chiếu cho học sinh quan sát để giớithiệu về bãi biển Cửa Tùng - một trong những bãi biển đẹp nhất nước ta
gần 1km nằm ở thôn Ân Đức, xã Vĩnh Quang, huyện Vĩnh Linh, là một vịnh nhỏ ăn sâu vào chân dải đất đồi bazan chạy sát biển gọi là Bãi Lay.
Để giúp các em hiểu được: Bến Hải là sông chảy qua tỉnh nào? Tôi đã đưa
ra hình ảnh lược đồ sông Bến Hải chảy qua tỉnh Quảng Trị, yêu cầu các em quansát để đưa ra ý kiến đúng là: Bến Hải là sông chảy qua tỉnh Quảng Trị
Trang 8Để giúp học sinh hiểu: cầu Hiền Lương là cầu bắc qua sông Bến Hải Tôi
đã tạo các slides hình ảnh cầu Hiền Lương, trình chiếu để các em có cái nhìntrực quan, sinh động hơn về cầu Hiền Lương xưa và nay
Trang 9
cầu Hiền Lương xưa cầu Hiền Lương nay
Sau đó tôi đã giúp học sinh hiểu thêm một vài nét về cây cầu Hiền Lương
ngày nay: Hai chiếc cầu Hiền Lương cùng in bóng mình xuống dòng Bến Hải,
trong bóng nước không thể phân biệt đâu là cầu bê tông đâu là cầu bằng sắt.
Cả hai bóng hai cầu đều xao động trong sóng nước, cùng chụm đầu vào phía bờ Bắc thành hình chữ V đậm nét.
Khi giúp học sinh hiểu nghĩa từ “đồi mồi” - chính là một loại rùa biển,mai có vân đẹp - tôi đã tạo một slide chụp ảnh con Đồi mồi, trình chiếu cho cảlớp quan sát để cùng đưa ra ý chung nhất từ một hình ảnh cụ thể, sinh động vàrất đẹp về loài vật này
Trang 10Còn khi giải nghĩa từ “bạch kim” là kim loại quý, màu trắng sáng; nghĩatrong bài: màu trắng sáng Tôi đã dùng hình ảnh những sản phẩm làm từ bạchkim để giúp các em cùng nhau thảo luận, từ đó có một hiểu biết cụ thể hơn vềkim loại hiếm này
Để giúp học sinh hiểu rõ hơn: Vì sao bãi biển Cửa Tùng được gọi là “Bàchúa của các bãi tắm”, tôi đã tạo các slides hình ảnh chụp cảnh đẹp của bãi biểnCửa Tùng ở các góc nhìn để trình chiếu cho các em quan sát thêm Từ đó họcsinh có cảm nhận sâu sắc hơn về “Cửa Tùng là bà chúa của các bãi tắm” Qua đóhọc sinh hình thành được tình yêu thiên nhiên, yêu cảnh đẹp non sông, gấm vócViệt Nam
