Tiet 199.NGHIA TUONG MINH

Nêu hàm ý câu nói của chị Dậu?. Vì sao chị Dậu không dám nói thẳng mà phải dùng hàm ý?. Hàm ý trong câu nói nào của chị Dậu rõ hơn?. •Hàm ý Câu 2 rõ hơn vì chị Dậu cũng không chịu đựn

Giáo viên:

• Câu 1:Thế nào là nghĩa tường minh và hàm ý? Cho vÝ dơ?

• =>Nghĩa tường minh:Là pha n thông =>Nghĩa tường minh:Là pha n thông à à báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

• -Hàm ý: là pha n thông báo tuy -Hàm ý: là pha n thông báo tuy à à

không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy

KIỂM TRA BÀI CŨ

• Câu 2: Câu in đậm sau đây chứa

hàm ý gì?

• Tha y giáo vào lớp được một lúc thì Tha y giáo vào lớp được một lúc thì à à một học sinh mới xin phép vào, tha y à

một học sinh mới xin phép vào, tha y à

giáo nói với học sinh đó :

• -Bây giờ là mấy giờ ro i? Bây giờ là mấy giờ ro i? à à

-D¹, th a thÇy cho em xin lçi ¹.

• =>Phê bình học sinh đó không đi học đúng giờ.

KIỂM TRA BÀI CŨ

TIEÁT 128

I/ Đie u kiện sử dụng hàm ý: / Đie u kiện sử dụng hàm ý: à à

• Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:

• Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

• -Thôi u không ăn, để pha n cho con -Thôi u không ăn, để pha n cho con à à Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn ăn tranh của con Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u.

• Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:

• -Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

• Điểm thêm một “giây“ nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

• -Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

• Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và òa lên khóc:

• -U bán con thật đấy ư? Con van u,con l¹y u,con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con.

• ( Ngô Tất Tố- Tắt đèn )

C©u 1:-Con chỉ được ăn

ở nhà bữa này nữa

thôi.

Nêu hàm ý câu nói của chị Dậu?

Hàm ý: “Sau bữa ăn này con không còn được ở nhà với thầy mẹ và các em nữa Mẹ đã bán con”.

C©u 2: -Con sÏ ¨n ë nhµ

cơ NghÞ th«n §oµi.

Hàm ý: U đã bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Vì sao chị Dậu không dám nói thẳng mà phải dùng hàm ý?

Đie u này thật à

Đie u này thật à đau lòng nên chị Dậu không dám nói thẳng.

Câu 1 :-Con chỉ được ăn ở nhà bữa

này nữa thôi”

•Câu 2: -Con sẽ

ăn ở nhà cụ

Nghị thôn

Đoài.

Hàm ý trong câu nói nào của chị Dậu rõ

hơn? Vì sao chị Dậu phải nói rõ hơn như vậy?

•Hàm ý Câu 2 rõ hơn

vì chị Dậu cũng

không chịu đựng nôỉ

sự đau đớn phải kéo

dài phút giây lừa dối

cái Tí

• I/ Đie u kiện sử dụng hàm ý: I/ Đie u kiện sử dụng hàm ý: à à

• Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:

• Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

• -Thôi u không ăn, để pha n cho con -Thôi u không ăn, để pha n cho con à à Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn ăn tranh của con Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u.

• Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:

• -Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

• Điểm thêm một “giây“ nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

• -Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

• Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và òa lên khóc:

• -U bán con thật đấy ư? Con van u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội ngiệp U để cho con ở nhà chơi với em con.

• ( Ngô Tất Tố- Tắt đèn )

Chi tiết nào trong đoạn trích cho thấy cái Tí đã hiểu hàm ý trong câu nói của mẹ?

• I/ Đie u kiện sử dụng hàm ý: I/ Đie u kiện sử dụng hàm ý: à à

• Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:

• Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

• -Thôi u không ăn, để pha n cho con -Thôi u không ăn, để pha n cho con à à Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn ăn tranh của con Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u.

• Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:

• -Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

• Điểm thêm một “giây“ nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

• -Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ

khoai vào rổ và òa lên khóc:

-U bán con thật đấy ư? Con van u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội ngiệp U để cho con ở nhà chơi với em con.

•( Ngô Tất Tố- Tắt đèn)

• Như vậy khi sử dụng hàm ý ca n chú Như vậy khi sử dụng hàm ý ca n chú à à

ý những đie u kiện gì? à

ý những đie u kiện gì? à

• *Khi sử dụng hàm ý ca n chú y:ù *Khi sử dụng hàm ý ca n chú y:ù à à

• + Người nói (viết) có ý thức đưa

hàm ý vào câu nói (viết)

• + Người nghe (đọc)có năng lực giải đoán hàm ý.

Ghi nhớ SGK trang 75.

BÀI TẬP THẢO LUẬN

1.Tìm lời nói có hàm ý trong đoạn hội thoại sau:

Lớp trưởng nói với Bắc:

- Ngày mai lớp mình tham gia vệ sinh môi

trường Cậu có bận gì không

- ÔÀà! Cảm ơn cậu đã báo Tớ tham gia chứ.

2.Lập một đoạn hội thoại trong đó có sử dụng lời nói hàm ý?

Luyeọn taọp

1 Bài tập 1:

Ng ời nói ng ời nghe những câu in đậm d ới đây là ai?

xác định hàm ý của mỗi câu ấy Theo em ng ời nghe

có hiểu hàm ý của câu nói không? Những chi tiết

nào chứng tỏ điều ấy

a) - Anh nói nữa đi.- Ông giục.

-Báo cáo hết! -Ng ời con trai vụt trở lại giọng vui vẻ- Năm phút nữa là m ời Còn hai m ơi phút thôi Bác

và cô vào trong nhà

và cô vào trong nhà Chè đã ngấm rồi đấy Chè đã ngấm rồi đấy

Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính ng ời hoạ sĩ Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà,

đảo nhìn qua một l ợt tr ớc khi ngồi xuống ghế.

Anh thanh

nieõn OÂõng hoùa sú vaứ coõ gaựi

Mụứi baực vaứ coõ vaứo uoỏng nửụực

2 Bài tập 2:

Hàm ý của câu in đậm d ới đây là gì ? Vì sao em bé không

nói thẳng đ ợc mà phải sử dụng hàm ý ? Việc sử dụng hàm

ý có thành công không ? Vì sao ?

Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:

- Cơm sôi rồi, chắt n ớc giùm cái ! “ Nó cũng lại nói trổng Tôi lên tiếng mở đ ờng cho nó:

Cháu phải gọi “Ba chắt n ớc giùm con“, phải nói nh vậy

Nó nh không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:

- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ !

Anh Sáu vẫn ngồi im [“]

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc l ợc ngà)

Chắt n ớc giùm để cơm khỏi nhão !

Haứm yự khoõng thaứnh coõng vỡ:

A : Mai về quê với mình đi !

B : …

A Đành vậy.

3 Bài tập 3: Hãy điền vào l ợt lời của B trong đoạn thoại sau đây một câu có hàm ý từ chối.

-Mai mình bận ôn thi.

Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp )

I Điều kiện sử dụng

hàm ý

* Sử dụng hàm ý có

hiệu quả cần chú ý: ng

ời nói (viết) có ý thức đ

a hàm ý vào câu nói

- Ng ời nghe (ng ời đọc)

phải Hiểu và giải đoán

đ ợc hàm ý

* Ghi nhớ (sgk- 91)

-Rất tiếc mình đã nhận lời Hoa rồi.

-Mình còn phảI làm hết bài tập toán.

Tìm hàm ý của Lỗ Tấn qua việc ông

so sánh hy vọng với con đ ờng trong các câu sau:

Tôi nghĩ bụng: Đã gọi là

đâu là h cũng giống nh những

đất vốn làm gì có đ ờng Ng ời ta đi mãi thì thành đ ờng thôi.

4 Bài tập 4 :

-> Qua sự so sánh của Lỗ Tấn có thể nhận ra hàm ý: Tuy hi vọng ch a thể nói là thực hay h , nh ng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt đ ợc.

* Ghi nhớ (sgk- 91)

Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp )

I Điều kiện sử dụng

hàm ý

•Sử dụng hàm ý

có hiệu quả cần

chú ý: ng ời nói

(viết) có ý thức đ a

hàm ý vào câu nói

.

- Ng ời nghe (ng ời

đọc) phải hiểu và

giải đoán đ ợc hàm

ý

II/ Luyện tập

5 Bài tập 5 :

Tìm những câu có hàm ý mời mọc hoặc từ chối

trong các đoạn đối thoại giữa em bé với những ng ời

ở trên mây và sóng ( trong bài Mây và sóng của Ta-go) Hãy viết thêm vào mỗi đoạn một câu có hàm ý mời mọc rõ hơn.

Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp )

I Điều kiện sử dụng

hàm ý

* Sử dụng hàm ý có

hiệu quả cần chú ý: ng

ời nói (viết) có ý thức đ

a hàm ý vào câu nói

- Ng ời nghe (ng ời đọc)

phải hiểu và giải đoán

đ ợc hàm ý

Ghi nhớ (sgk- 91)

Mây và sóng

Mẹ ơi, trên mây có ng ời gọi con:

Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà Bọn tớ chơi với bình minh vàng, bọn tớ chơi với vầng trăng bạc.

Con hỏi: Nh ng làm thế nào mình lên đó đ ợc?

Họ đáp: Hãy đến nơi tận cùng trái đất, đ a tay lên trời, cậu sẽ đ ợc nhấc bổng lên tận tầng mây.

Mẹ mình đang đợi ở nhà-con bảo -Làm thế nào có thể rời mẹ mà đến đ ợc?

Thế là họ mỉm c ời bay đi.

Nh ng con biết có trò chơi thú vị hơn, mẹ ạ.

Con là mây và mẹ sẽ là trăng.

Hai bàn tay con ôm lấy mẹ, và mái nhà ta sẽ là bầu trời xanh thẳm.

(Ta-go)

Câu có hàm ý mời mọc

“Không biết có ai muốn chơi với bọn tớ không”? Hoặc

“Chơi với bọn tớ thích lắm”

Cuỷng coỏ vaứ luyeọn taọp

Sử dụng hàm ý có tác dụng gỡ?

- Trong giao tiếp:

+ Đảm bảo lịch sự, tế nhị

+ Dễ dàng chối bỏ yêu cầu nào

đó khi cần vì không trực tiếp

nói ra điều đó mà do ng ời

nghe tự suy ra

- Trong văn học: Nội dung

diễn đạt phong phú & tăng