*HOAẽT ẹOÄNG 2: -Nghúa tửụứng minh vaứ nghúa haứm yự coự gỡ gioỏng vaứ khaực nhau ?.. b-Lao ủoọng laứ nghúa vuù cuỷa coõng daõn ẹieàu 55, Hieỏn ủaùt trửùc tieỏp baống tửứ ngửừ trong caõu
Trang 1TIẾT 123 Ngày soạn:22-02-2011
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
I MỤC TIÊU :
1-Kiến Thức: Nắm được khái niệm nghĩa tường minh và hàm ý.
-Tác dụng việc tạo hàm ý trong giao tiếp hàng ngày
+Tích hợp với Văn qua bài thơ “Sang thu”, “Nói với con”; với Tập làm văn ở bài Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
2-Kĩ Năng: Biết được nghĩa tường minh và hàm ý trong câu.
Giải đoán hàm ý trong văn cảnh cụ thể
3-Thái độ: Yêu quí sự phong phú của Tiếng Việt
Sử dụng hàm ý phù hợp tình huống giao tiếp
II-CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS :
-Chuẩn bị của Giáo viên: Bảng phụ ghi ví dụ và bài tập, bài soạn giảng.
-Tích hợp kiến thức đọc hiểu văn bản; các phép tu từ; các phương châm hội thoại; kiến thức
TL Văn
-Chuẩn bị của Học Sinh: Đọc thật kĩ và nghiên cứu các bài tập trong SGK.
III- HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC :
1-Ổn định tình hình lớp : (1’)
2-Kiểm tra bài cũ: (3’) Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh cả lớp.
3-Giảng bài mới:
-Giới thiệu bài (2’) Giáo viên bắt đầu việc kể câu chuyện dân gian: Thiếu một con …
Hệ thống từ loại loại Tiếng Việt rất phong phú, đã vậy , khi cấu tạo thành câu trong giao tiếp lại còn phong phú hơn Một câu có thể hiểu theo nhiều nghĩa tùy theo người cảm nhận, có nghĩa thể hiện ra ngoài nhưng có nghĩa ẩn bên trong Bài học hôm nay sẽ làm sáng tỏ vấn đề đó
-Tiến trình bài dạy:
T
10 *HOẠT ĐỘNG 1:
-GV treo bảng phụ- yêu
cầu HS đọc kĩ và trả lời
các câu hỏi theo gợi ý của
GV
- Câu “Trời ơi, chỉ còn có
năm phút!”, em hiểu nhân
vật anh thanh niên muốn
nói điều gì ?Hãy ghi lại
cách hiểu của em ?(Kỹ
thuật động não)
-Các nhóm thảo luận ghi vào giấy – cử đại diện trình bày
-GV tổng kết:
+Cách hiểu phổ biến: Chỉ còn có năm phút là phải chia tay
+Cách hiểu không phổ biến:
1.Tiếc quá, không còn thời gian để trò chuyện
2.Thế là họ sắp đi rồi
- Phần thông báo được diễn
I- Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý :
1 VD :SGK.
a- Trời ơi, chỉ còn có năm
phút!
*Cách hiểu phổ biến: Chỉ còn có năm phút là phải chia tay
*Cách hiểu không phổ biến: -Tiếc quá, không còn thời gian để trò chuyện
-Thế là họ sắp đi rồi
Trang 2-Caờn cửự vaứo ủaõu maứ em
hieồu nhử vaọy ?
- Caõu “OÂi! Coõ coứn queõn
chieỏc muứi soa ủaõy naứy” coự
haứm yự khoõng?
-Tửứ vớ duù phaõn tớch ụỷ treõn,
em hieồu theỏ naứo laứ nghúa
tửụứng minh ? Nghúa haứm yự
laứ gỡ?
*HOAẽT ẹOÄNG 2:
-Nghúa tửụứng minh vaứ
nghúa haứm yự coự gỡ gioỏng vaứ
khaực nhau ?
-Vỡ sao anh thanh nieõn
khoõng noựi thaỳng vụựi oõng
hoùa sú, coõ gaựi raống mỡnh raỏt
tieỏc khoõng coứn thụứi gian ủeồ
troứ chuyeọn ?
*GV coự theồ ủửa theõm baứi
taọp xửỷ lớ nhanh.(Baỷng phuù)
a-Khách: - Nóng quá!
Chủ nhà: - Mất điện rồi
Có bạn nói rằng cuộc hội
thoại giữa ngời khách và chủ
nhà trong tình huống trên đã
vi phạm phuơng châm quan
hệ (nói lạc đề) ỳ kiến của
em?
b-Lao ủoọng laứ nghúa vuù cuỷa
coõng daõn (ẹieàu 55, Hieỏn
ủaùt trửùc tieỏp baống tửứ ngửừ trong caõu.Hoaởc phaàn thoõng baựo tuy khoõng ủửụùc dieón ủaùt trửùc tieỏp baống tửứ ngửừ trong caõu nhửng coự theồ suy ra tửứ nhửừng tửứ ngửừ aỏy
- Caõu “OÂi! Coõ coứn queõn chieỏc muứi soa ủaõy naứy”
-> Caõu naứy khoõng coự haứm yự
+Nghúa tửụứng minh laứ phaàn
thoõng baựo ủửụùc dieón ủaùt trửùc tieỏp baống tửứ ngửừ trong caõu.
+Haứm yự laứ phaàn thoõng baựo tuy khoõng ủửụùc dieón ủaùt trửùc tieỏp baống tửứ ngửừ trong caõu nhửng coự theồ suy ra tửứ nhửừng tửứ ngửừ aỏy.
+Gioỏng:ủeàu laứ phaàn thoõng baựo trong caõu
+Khaực: -Nghúa tửụứng minh … -Haứm yự …
-Khoõng muoỏn boùc loọ caỷm xuực cuỷa mỡnh vụựi sửù nuoỏi tieỏc …
-Vi phaùm phửụng chaõm quan heọ nhửng nhaốm haứm yự khaực:
Thoõng caỷm vỡ ủieọn cuựp roài, chũu noựng moọt chuựt nha ! (Haứm yự)
-Caõu naứy khoõng coự haứm yự vỡ trong vaờn baỷn haứnh chớnh
b- OÂ! Coõ coứn queõn chieỏc muứi soa ủaõy naứy.
-Caõu naứy khoõng coự haứm yự -> a.Nghúa haứm yự
b.Nghúa tửụứng minh
2- Ghi nhụự :
+Gioỏng:ủeàu laứ phaàn thoõng baựo trong caõu
+Khaực:
-Nghúa tửụứng minh: laứ phaàn
thoõng baựo ủửụùc dieón ủaùt trửùc tieỏp baống tửứ ngửừ trong caõu
-Nghúa haứm yự : laứ phaàn
thoõng baựo tuy khoõng ủửụùc dieón ủaùt trửùc tieỏp baống tửứ ngửừ trong caõu nhửng coự theồ suy ra tửứ nhửừng tửứ ngửừ aỏy
Trang 3phaựp 1992).Caõu naứy coự
haứm yự khoõng? Vỡ sao ?
c- *Khụng thầy đố mày làm
nờn
*Uống nước nhớ nguồn
*Ăn quả nhớ kẻ trồng cõy
Caõu tuùc ngửừ naứo coự nghúa
tửụứng minh? Caõu naứo coự
nghúa haứm yự ?
d- Tính ra cậu Vàng cậu ấy
ăn khỏe hơn cả tôi, ông giáo
ạ Mỗi ngày cậu ấy ăn thế,
bỏ rẻ mất hào rỡi, hai hào
đấy Cứ mãi thế này thì tôi
lấy tiền đâu mà nuôi đuợc?
Mà cho cậu ấy ăn ít thì cậu
ấy gầy đi, bán hụt tiền, có
phải hoài không? Bây giờ
cậu ấy béo trùng trục, mua
đắt, nguời ta cũng thích
(Nam Cao, Lão Hạc)
-Trửụứng hụùp naứo duứng
nghúa tửụứng minh, haứm yự ?
-Goùi HS ủoùc phaàn ghi nhụự
SGK
*HOAẽT ẹOÄNG 3:
-HD luyeọn taọp
*Baứi taọp 1:
-Goùi HS ủoùc baứi taọp vaứ neõu
yeõu caàu
a-Caõu naứo cho thaỏy oõng
hoùa sú chửa muoỏn chia tay
anh thanh nieõn? Tửứ ngửừ
naứo giuựp em nhaọn ra ?
b-Tỡm nhửừng tửứ ngửừ mieõu
taỷ thaựi ủoọ coõ gaựi ụỷ cuoỏi
ủoaùn vaờn? Thaựi ủoọ lieõn
quan ủeỏn chieỏc muứi soa?
*Baứi taọp 2:
-Neõu haứm yự cuỷa caõu: “Tuoồi
coõng vuù chổ ủửụùc tửụứng minh
-> Nghúa tửụứng minh
-> Nghúa haứm yự -> Nghúa haứm yự
-> Nghúa haứm yự : Toõi muoỏn baựn caọu Vaứng oõng giaựo aù !
- Vaờn baỷn haứnh chớnh coõng vuù chổ ủửụùc tửụứng minh
Trong vaờn baỷn ngheọ thuaọt, giao tieỏp … coự theồ duứng haứm yự -1 HS ủoùc caỷ lụựp theo doừi
-HD luyeọn taọp
-1 HS ủoùc vaứ neõu
+Caõu “Nhaứ hoùa sú taởc lửụừi ủửựng daọy.”
+Cuùm tửứ: “Taởc lửụừi”
+ “Maởt ủoỷ ửỷng” ->
ngửụùng nguứng khoự noựi vỡ anh thanh nieõn thaọt thaứ, vỡ oõng giaứ ủaày kinh nghieọm kia !
-“nhaọn laùi chieỏc khaờn”->
haứnh ủoọng thay cho lụứi caỷm ụn
-“quay voọi ủi” -> luựng tuựng boỏi roỏi…
II- Luyeọn taọp:
*Baứi taọp 1:Caõu chửựa haứm yự
vaứ dieón ủaùt haứm yự
a- Caõu “Nhaứ hoùa sú taởc lửụừi ủửựng daọy”
+Cuùm tửứ: “Taởc lửụừi”
b -“Maởt ủoỷ ửỷng” ->
ngửụùng nguứng khoự noựi
-“nhaọn laùi chieỏc khaờn”-> haứnh ủoọng thay cho lụứi caỷm ụn
-“quay voọi ủi” -> luựng tuựng boỏi roỏi…
Trang 4già cần nước chè: ở Lào
Cai đi sớm quá”?
*Bài tập 3:
-Tìm câu có chứa hàm ý
trong đoạn trích?
*Bài tập 4:
Gọi HS đọc và nêu yêu
cầu bài tập 4 GV treo
bảng phụ có ghi đoạn trích
của bài tập 4
*Bài tập bổ trợ:
-Viết một đoạn đối thoại
có sử dụng câu có hàm ý
*HOẠT ĐỘNG 4:
-Củng cố:
-Nghĩa tường minh ?
-Nghĩa hàm ý ?
-1 HS trả lời – HS khác nhận xét
+ “nhà họa sĩ chưa kịp uống nước chè đã phải đi”
+Câu: “Cơm chín rồi” có chứa hàm ý-> “Ông vô ăn cơm đi!”
-Các nhóm thảo luận – cử đại diện trả lời – ghi vào phiếu học tập và đứng tại chỗ trả lời
-Các nhóm thảo luận – cử đại diện trả lời
- HS nhắc lại kiến thức
*Bài tập 2:
“Tuổi già cần nước chè: ở Lào Cai đi sớm quá”
-> “Nhà họa sĩ chưa kịp uống nước chè đã phải đi”
*Bài tập 3:
Hàm ý của câu: “Cơm chín
rồi” -> “Ông vô ăn cơm đi!”
*Bài tập 4:
a-Câu “Hà, nắng gớm , về nào …” không có hàm ý, mà chỉ là câu đánh trống lãng b-Tôi thấy người ta đồn … (Câu nói dở dang)
*Bài tập bổ trợ:
-Đoạn thoại:
Thảo:
-Tối qua, tớ trông thấy bạn đi chơi
Mai:
-Tớ nghĩ, hình như bạn thích ăn ốc lắm thì phải
=> Câu của Mai có hàm ý:
“Ăn ốc nói mò”
4- Dặn dò HS chuẩn bị tiết học tiếp theo : (1’)
-Về nhà học thuộc phần ghi nhớ SGK
-Làm lại các bài tập đã hướng dẫn
-Viết một đoạn đối thoại có sử dụng câu có hàm ý Chỉ hàm ý có ý nghĩa gì?
IV- RÚT KINH NGHIỆM – BỔ SUNG:
