thế giới nghệ thuật trong bão biển của chu văn (trong so sánh với đất vỡ hoang của sôlôkhôp)

Từ thực tế giảng dạy về hai tác giả và tác phẩm của họ, dựa trên gợi ý của các tác giả đi trước, với mong muốn được khám phá sâu sắc hơn vẻ đẹp vẻ đẹp của văn chương giúp cho người giáo

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, là kết quả lao động nghiêm túc, tìm tòi và kế thừa trong quá trình nghiên cứu của tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác

Tác giả

Nghiêm Thị Hồ Thu

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi được sự hướng dẫn tận tình của TS, Nguyễn Thị Vượng - khoa Ngữ Văn - trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, cô đã có những định hướng ban đầu, những lời nhận xét và chỉ dẫn quý báu trong suốt quá trình tôi thực hiện luận văn Tôi xin bày tỏ lòng biết

ơn chân thành, sâu sắc nhất của tôi tới cô về những ý kiến quý báu và thời gian mà thầy đã dành cho tôi

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành của mình tới tất cả những thầy cô đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn và quan tâm giúp đỡ tôi trong suốt thời gian theo học chương trình thạc sĩ Ngôn ngữ khóa 2008 - 2010 tại trường Đại học Sư phạm - ĐHTN cũng như quá trình bắt tay vào viết và hoàn thành luận văn

Cuối cùng tôi xin cảm ơn những người than trong gia đình, những bạn

bè khác đã hết lòng động viên, khuyến khích, giúp đỡ và tạo điều kiện để tôi

có kết quả cuối cùng ngày hôm nay

Thái Nguyên, tháng 08 năm 2010

Tác giả

Nguyễn Thị Thanh Huyền

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU Trang

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2 3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 13

4 Nhiệm vụ và mục đích nghiên cứu 13

5 Phương pháp nghiên cứu 14

6 Đóng góp của luận văn 14

7 Cấu trúc của luận văn 15

NỘI DUNG Chương1 :ĐỀ TÀI CỦA TIỂU THUYẾT BÃO BIỂN (CHU VĂN) VÀ ĐẤT VỠ HOANG (SÔLÔKHÔP) 1.1 Chu Văn và Bão biển 16

1.2 Sôlôkhôp và Đất vỡ hoang 19

1.3 Khái niệm đề tài văn học 22

1.4 Đề tài trong Bão biển (Chu Văn) và Đất vỡ hoang (Sôlôkhôp) 23

1.4.1 Đề tài hợp tác hoá nông nghiệp 27

1.4.2 Đề tài xây dựngcon người mới , xã hội mới 34

Chương 2 :CỐT TRUYỆN TRONG BÃO BIỂN (CHU VĂN) VÀ ĐẤT VỠ HOANG (SÔLÔKHÔP) 2.1 Khái niệm cốt truyện 47

2.2 Cốt truyện Bão biển(Chu Văn) và Đất vỡ hoang (Sôlôkhôp) 50

2.2.1 Cốt truyện đa tuyến 50

2.2.2 Cốt truyện xây dựng trên những sự kiện mang tính cộng đồng 66

2.2.3 Cốt truyện xây dựng gắn với những xung đột 80

Chương 3: THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG BÃO BIỂN (CHU VĂN) VÀ ĐẤT VỠ HOANG (SÔLÔKHÔP) 3.1 Khái niệm nhân vật trong tác phẩm văn học 92

3.2 Thế giới nhân vật trong Bão biển(Chu Văn)và Đất vỡ hoang(Sôlôkhôp) 94

3.2.1 Nhân vật gắn với tư tưởng tiến bộ cách mạng 95

3.2.2 Nhân vật gắn với tư tưởng phản cách mạng, bảo thủ, lạc hậu 115

3.2.3 Nhân vật lưỡng tính gắn với niềm tin của sự cảm hoá 123

KẾT LUẬN 138

TÀI LIỆU THAM KHẢO 141

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Mỗi nền văn học muốn tồn tại và phát triển, bên cạnh việc kế thừa, phát huy và gìn giữ những tinh hoa của văn học dân tộc, luôn phải vươn lên chiếm lĩnh, chia sẻ những hệ thống giá trị chung của nhân loại Trong xu thế hội nhập toàn cầu hiện nay, nghiên cứu so sánh - lịch sử là một hướng nghiên cứu hiện đại có nhiều ý nghĩa và giá trị Ở lĩnh vực nghiên cứu này, Việt Nam mặc dù đã có nhiều nỗ lực nhưng thành tựu chưa nhiều, hướng nghiên cứu và lực lượng nghiên cứu còn phân tán Đó là địa hạt còn ẩn chứa nhiều tiềm năng cho giới nghiên cứu và phê bình văn học

1.2 Văn học Việt Nam đã trải qua một quá trình vận động và phát triển cùng những thăng trầm của lịch sử dân tộc Trong đời sống văn học Việt Nam

đã diễn ra một thực tế: có sự giao lưu, ảnh hưởng của văn học nước ngoài Những nền văn học lớn như văn học Trung Quốc, văn học Pháp, văn học Nga

đã có mặt và tác động nhiều đến quá trình phát triển của văn học Việt Nam Đặc biệt, trong hoàn cảnh lịch sử vì thắng lợi của cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng một xã hội mới dưới sự lãnh đạo của Đảng, quan hệ và ảnh hưởng của văn học Xô Viết với văn học Việt Nam là sự ảnh hưởng, tiếp nhận

mang tính chủ động tích cực như “một cần thiết lịch sử” và là “một ưu tiên

hàng đầu” Nền văn học ấy cũng đã ảnh hưởng to lớn tới việc phát triển văn

học Việt Nam hiện đại trên con đường lịch sử cùng mục tiêu chung là giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội (XHCN) Do đó, việc nghiên cứu

về mối quan hệ, giao lưu giữa văn học Việt Nam với văn học Nga - XôViết

là điều cần thiết

1.3 Chu Văn và Sôlôkhôp là hai nhà văn có nhiều đóng góp cho nền văn học hai dân tộc Các sáng tác của họ đều đề cập đến những vấn đề nóng bỏng, nhạy cảm của thời cuộc như số phận con người trong những hoàn cảnh gay cấn, phức tạp, công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội trong và sau chiến tranh

Qua tìm hiểu về sự nghiệp sáng tác của Chu Văn và Sôlôkhốp, đặc biệt là

qua hai tiểu thuyết Bão biển và Đất vỡ hoang, chúng tôi thấy có sự gặp gỡ về tư

tưởng giữa hai tác giả trong quá trình sáng tác Đây là hai tác phẩm văn học mặc dù không có những ảnh hưởng quan hệ trực tiếp nhưng chúng có nhiều nét tương đồng

về loại hình do đặc điểm lịch sử - xã hội giống nhau tác động Trải qua thời gian thử thách nhưng đọc lại hai tác phẩm, độc giả vẫn trân trọng và đánh giá cao tài năng của hai tác giả và giá trị của tác phẩm Đó là những sáng tạo của những ngòi bút hiện thực mang tính sử thi vừa mang những giá trị dân tộc đặc thù vừa mang giá trị phổ quát của một thời kỳ lịch sử quan trọng của hai dân tộc Tiến hành nghiên cứu

đề tài này, chúng tôi muốn tìm ra những giá trị riêng và chung của hai tác phẩm, đồng thời góp phần khẳng định quy luật phát triển chung của văn học

1.4 Mặc dù đã có nhiều bài viết nghiên cứu đánh giá về tài năng của hai tác giả và giá trị của hai tác phẩm song chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu

về Bão biển và Đất vỡ hoang dưới góc nhìn của văn học so sánh Nghiên cứu đề

tài này, chúng tôi mong muốn góp một phần nhỏ bé vào việc đánh giá toàn vẹn về giá trị của hai tác phẩm Từ đó, chúng tôi hy vọng, luận văn sẽ có ý nghĩa nhất định

về lý luận và phương pháp nghiên cứu văn học

1.5 Chu Văn và Sôlôkhôp là hai tác giả đều được đưa vào chương trình giảng dạy của khoa học giáo dục Việt Nam Trong các giáo trình giảng dạy văn học Việt Nam hiện đại và chương trình văn học Việt Nam ở bậc phổ thông, Chu Văn đều được đánh giá cao với tư cách là một nhà văn tiêu biểu, có nhiều đóng góp cho nền văn xuôi cách mạng Việt Nam giai đoạn 1945-1975 Sôlôkhôp là tác giả từ lâu đã được giới thiệu và tìm hiểu khá chi tiết trong chương trình văn học nước ngoài bậc trung học phổ thông (nay cụ thể ở sách giáo khoa văn học nước ngoài lớp 12 hiện hành) và tìm hiểu sâu hơn ở chương trình đào tạo một số nghành khoa học xã hội nhân văn, cử nhân sư phạm văn Từ thực tế giảng dạy về hai tác giả và tác phẩm của

họ, dựa trên gợi ý của các tác giả đi trước, với mong muốn được khám phá sâu sắc hơn vẻ đẹp vẻ đẹp của văn chương giúp cho người giáo viên tự trau dồi kiến thức

chuyên môn trong quá trình giảng dạy văn học, chúng tôi chọn đề tài “Thế giới

nghệ thuật của Bão biển (Chu Văn) trong so sánh với Đất vỡ hoang của Sôlôkhôp ”

2 Lịch sử vấn đề

Tiểu thuyết Bão biển là đỉnh cao trong sự nghiệp sáng tác của Chu Văn và là

một thành công trong tiểu thuyết dài của nền văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tác phẩm đã có nhiều đóng góp về nội dung nghệ thuật và tư tưởng cho lịch sử phát triển của văn học nước ta Song hành cùng những thăng trầm của lịch

sử dân tộc, Đất vỡ hoang của Sôlôkhôp đã đến với bạn đọc Việt Nam từ những

năm 1959 – 1962 Sự gần gũi giữa Đất vỡ hoang và Bão biển về nhiều mặt cho

phép chúng ta đặt ra vấn đề về mối quan hệ giao lưu, ảnh hưởng giữa hai nền văn học Xô -Việt nói chung và giữa hai tác giả, tác phẩm nói riêng

Nghiên cứu về tài năng của hai tác giả Sôlôkhôp, Chu Văn cùng hai tác phẩm

Đất vỡ hoang và Bão biển đã có những ý kiến đánh giá, bài viết của các nhà văn,

nhà lý luận phê bình văn học Trong phạm vi luận văn, chúng tôi quan tâm đến những ý kiến sau:

2.1 Tác phẩm “Bão biển” của Chu Văn

2.1.1 Giá trị của tác phẩm Bão biển

Tiểu thuyết Bão biển của Chu Văn vừa mới ra đời (1969) đã thu hút ngay được

sự chú ý của đông đảo bạn đọc và sự quan tâm của các nhà nghiên cứu ,phê bình văn học

Phan Cự Đệ đánh giá: “Bão biển không những là một cuốn tiểu thuyết có giá

trị nhận thức tốt mà còn nâng cao được tư tưởng tình cảm cho bạn đọc”… Đó là

“một tác phẩm giàu chất sống và tính chiến đấu” Ý kiến đó được thể hiện rõ trong bài viết Một tác phẩm giàu chất sống và tính chiến đấu, tháng 5/1970 [10,620]

Qua gần chín trăm trang tiểu thuyết, Chu Văn đã dẫn người đọc về một thực tế đầy sóng gió của cuộc đấu tranh giai cấp ở một vùng nông thôn công giáo Hà Minh

Đức với bài Bão biển – một thành công của Chu Văn trên báo văn nghệ tháng 5/1970 đã nhận xét: “Với Bão biển, Chu Văn đã tiến một bước dài trong quá trình

sáng tác Vốn sống phong phú qua những năm tháng lăn lộn trong thực tế công tác cộng với sự hiểu biết và trình độ chính trị của một cán bộ lãnh đạo ở địa phương đã góp phần quyết định giá trị tác phẩm Bão biển đặt ra nhiều vấn đề lý thú và cung

cấp nhiều kinh nghiệm Có thể xem đây là một thành công trong tiểu thuyết dài từ sau cách mạng” [32,tr687]

Trên tạp chí văn học số 6-1970, Xuân Trường đánh giá Bão biển là “hiện

tượng văn học thật lý thú” [34,tr22] “Với Bão biển Chu Văn đã đóng góp cho nền tiểu thuyết xã hội chủ nghĩa của ta một tác phẩm có giá trị” [34tr29]

Trong tạp chí văn học số 1/1971, Trần Trọng Đăng Đàn có bài Một vài vấn đề

lý luận nảy ra, nhân đọc Bão biển, tác giả viết :“Tiểu thuyết Bão biển đặt ra khá nhiều vấn đề lý luận [7,tr94] Chu Văn đã thu được nhiều thành công lớn trong việc phản ánh hiện thực xã hội ta ngày nay” [7,tr111]

Nhân lần in thứ hai tiểu thuyết Bão biển (1978), Lữ Huy Nguyên viết bài Mười

năm tác phẩm Bão biển( sau in trong cuốn “Ấn tượng văn chương” NXB VH, 2004)

:“Bão biển đã đánh một cái mốc quan trọng trong sự phát triển của tiểu thuyết ta

trong những năm gần đây” “Những ý kiến đánh giá phần thành công và mặt hạn chế của tác phẩm Bão biển có khía cạnh và mức độ khác nhau, nhưng tựu chung đều khẳng định đó là một tác phẩm tốt, gây được dư luận sôi nổi và được đón nhận ngay

từ lúc mới ra đời [28,tr18]) Chu Văn “ đã thu được nhiều thành công trong quá trình sáng tạo nhằm phản ánh hiện thực xã hội ta ngày nay bằng hình tượng nghệ thuật sinh động có tiếng vang nhanh chóng và sức cuốn hút mạnh mẽ.” [28,tr 187]

Phong Lê là người chuyên tâm và có nhiều cống hiến lớn với việc nghiên cứu,

đánh giá tác gia văn xuôi hiện đại trong đó có Chu Văn Trong bài Chu Văn ,tác giả

Bão biển( viết năm 1985-1999), ông nhận xét: “ Đó là cuốn tiểu thuyết thuộc trong

số không nhiều cuốn đạt một chiều sâu đáng kể trong phản ánh hiện thực-hiện thực một vùng đất ,với tất cả những gì cấu thành màu sắc riêng, đặc thù riêng của nó , cũng đồng thời là hiện thực nông thôn Việt Nam , trong một chuyển động lớn lao

và dự dội của lịch sử”.[18,tr 369] “Tác phẩm không dừng lại ở một bức tranh ,

mà là một bức tranh có hồn, có sức lôi cuốn con người nhập cuộc Đâu phải cuốn sách chỉ cho ta biết, mà còn cho ta sống với nó, để từ sự sống mà chiêm nghiệm biết bao lẽ đời và tình người”.[18,tr371]

Vũ Quốc Anh, trên tạp chí văn học số 3 (1990) có bài viết “Tiểu thuyết Bão

biển của Chu Văn” Tác giả đánh giá: “Nếu chỉ xét riêng về mảng đề tài nông thôn

trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội thì nó là tác phẩm có giá trị” [1,tr68]

.“Bằng vốn sống và sự am hiểu nhiều mặt, Chu Văn có nhiều trang viết hết sức sinh

động và đặc sắc về sinh hoạt tôn giáo, về nhà thờ, về bộ mặt thực của những tên quỷ dữ giả danh chúa từ những tư liệu đáng tin cậy…” “Bão biển được coi là có nhiều thành công, không chỉ ở giá trị nhận thức mà còn ở sức hấp dẫn của nghệ thuật viết tiểu thuyết” [1,tr69]

Như vậy, qua một số ý kiến, nhận định nêu trên, các tác giả đã phát hiện và khẳng định giá trị của tác phẩm trong giai đoạn lịch sử văn học cùng vai trò của tác

giả Đánh giá chung, Bão biển là tiểu thuyết có những đóng góp có giá trị về cả nội

dung và nghệ thuật Đó cũng là tác phẩm có giá trị thẩm mĩ cao và có đóng góp lớn cho sự phát triển của nền văn học Việt Nam hiện đại

2.1.2 Về phương diện đề tài

Đề tài của tác phẩm văn học là phương diện nội dung được quan tâm hàng đầu

và có ý nghĩa quan trọng khi sáng tác cũng như nghiên cứu, khám phá giá trị tác

phẩm Tìm hiểu các bài viết về tác phẩm Bão biển, chúng tôi nhận thấy các tác giả

đều gặp nhau ở một điểm chung khi nhận xét về đề tài trọng tâm của tác phẩm: Vạch trần bộ mặt phi nghĩa của bọn phản động chống phá cách mạng và phản ánh công cuộc xây dựng nông thôn mới trong phong trào hợp tác hóa nông nghiệp

“Chu Văn đã phản ánh cuộc đấu tranh giai cấp gay go, căng thẳng, đầy tính chất phức tạp của một vùng nông thôn công giáo miền biển trên con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội, không qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa”… Đọc tác phẩm, “ta có cảm tưởng như vừa tắm mình ở một dòng sông cuồn cuộn đầy sức sống, một cuộc sống phong phú và nhiều mặt, đa dạng và phức tạp với những mâu thuẫn, những xung đột dữ dội, quyết liệt với những biến cố dồn dập, những sự kiện mang hơi thở nóng hổi của cuộc đời” [10,tr726]

Hà Minh Đức cũng nhận xét: “Qua gần chín trăm trang tiểu thuyết, Chu Văn đã

dẫn người đọc về một thực tế đầy sóng gió của cuộc đấu tranh giai cấp ở một vùng nông thôn công giáo toàn tòng … Viết Bão biển Chu Văn đã chọn đề tài hấp dẫn và phức tạp, đòi hỏi người cầm bút vượt qua nhiều thử thách về quan điểm nhận thức và vốn sống để phát hiện được bản chất của những mối quan hệ luôn bị lẫn lộn, ngụy

trang dưới những bức màn bí ẩn, phân tích, đánh giá một cách sáng tỏ triệt để mọi hiện tượng phức tạp Trên những nét lớn, Chu Văn đã làm được điều đó” [32,tr674]

“Bão biển thu hút ngay được sự chú ý của bạn đọc vì nó đi thẳng vào những

vấn đề phức tạp của đời sống ngày nay thông qua những việc, những người, nhiều

vẻ, nhiều mặt, mà tác giả rất quen thuộc ở một địa phương Chu Văn trình bày một bức tranh xù xì, gai góc của cuộc đấu tranh ở một xã công giáo vùng ven biển tiến lên chủ nghĩa xã hội” [34,tr22]

Trần Trọng Đăng Đàn trong bài Một vài vấn đề lý luận nảy ra nhân đọc Bão

biển (TCVH số 1/1971) nhận định: Tác phẩm đã “phản ánh hiện thực xã hội chủ nghĩa với những góc cạnh của nó” [7,tr94] … “Qua Bão biển, ta thấy Chu Văn vừa phác họa ra bức tranh chung của xã hội miền Bắc hồi 1960 – 1962, một xã hội đang trên đà tiến lên mạnh mẽ, vừa chú ý khá đầy đủ đến những nét đặc thù của vùng nông thôn công giáo mà anh đã lấy làm không gian cụ thể cho tác phẩm”

(tr97) “Trong Bão biển, cuộc đấu tranh giữa cái mới, cái tốt, cái anh hùng với cái

cũ, cái xấu, cái lạc hậu cũng được miêu tả khá sâu sắc” [7,tr99]

Với những ý kiến đánh giá tiêu biểu trên, chúng tôi nhận thấy đề tài hợp tác hóa nông nghiệp và đề tài xây dựng cuộc sống mới, con người mới là yếu tố cơ bản làm nên giá trị nội dung cơ bản của tác phẩm Nghiên cứu hai nội dung lớn này chúng ta sẽ thấy rõ hơn chiều sâu của tác phẩm

2.1.3 Cốt truyện của tiểu thuyết Bão biển

Cuộc sống trong tiểu thuyết bao giờ cùng là một cuộc sống toàn diện, phong phú

và nhiều mặt Với vốn sống khá phong phú, cuộc sống đã được Chu Văn phản ánh

với tất cả màu sắc thẩm mĩ đa dạng của nó “Nói đến thành công của Bão biển chúng

ta không thể không nói đến nghệ thuật xử lý mối quan hệ giữa các tuyến nhân vật và tuyến sự kiện trong tiểu thuyết của Chu Văn”.[10,tr731] Tác phẩm được xây dựng

“với một khối lượng nhân vật đông đảo, sự kiện chống chất, nhiều chủ đề, nhiều

tuyến cốt truyện”… “Câu chuyện hấp dẫn nối tiếp nhau” [10,tr 735]

Tác phẩm được kết cấu bởi hai tập với những sự kiện xoay quanh chủ đề lớn

của tác phẩm “Tập I có nhiều xung đột, nhiều tình huống căng thẳng … Sức lôi

cuốn của mạch truyện không phải chỉ ở tính chất ly kỳ của xung đột và tình huống

mà chủ yếu là ở sự va chạm của những xung đột bộc lộ khi âm thầm, khi quyết liệt

… Ở tập II, Chu Văn nhiệt tình khi miêu tả những hoạt động của quần chúng trên mặt trận sản xuất và xây dựng cuộc sống mới tạo được không khí và tránh cho câu chuyện khỏi rơi vào kể lể hoặc tường thuật một cách tẻ nhạt [32,tr 677, 678 ]

Tác giả Xuân Trường viết: “Sự kiện phong phú trong tiểu thuyết là một ưu

điểm”[ 32,tr28 ] Trần Trọng Đăng Đàn trên TCVH số 1/1971 cho rằng: “Bão biển

là một cuốn tiểu thuyết đậm tính chất lịch sử xã hội, do đó vai trò của sự kiện xã hội, sự kiện lịch sử tất yếu phải được đề cập đến Những sự kiện mà Chu Văn đưa vào Bão biển, về căn bản là những sự kiện cần đưa vào tiểu thuyết… Sự kiện trong Bão biển nhìn chung không phải là những sự kiện riêng lẻ tách ra khỏi cái khung chung chung của tác phẩm Nó đã được nhà văn chọn lọc, tổng hợp, khái quát và điển hình hóa – nó là sự kiện của tiểu thuyết” [7,tr105 – 106]

Chu Văn đã tái hiện trước mắt người đọc cả một vùng nông thôn công giáo

đầy những thế lực phản động và những tàn tích hủ tục “Thành công lớn nhất của

Chu Văn là đã chuyển hóa được những mâu thuẫn có thực hết sức gay gắt trong đời sống xã hội ở một địa bàn mà anh có được vốn hiểu biết hết sức phong phú thành những xung đột văn học gay gắt và đầy kịch tính vào tác phẩm của mình” Đó là

đánh giá của Vũ Quốc Anh trong bài “Tiểu thuyết Bão biển của Chu Văn đăng trên tạp chí văn học số 3/1990

Bên cạnh những ý kiến đánh giá về sự thành công trong việc xây dựng cốt

truyện Bão biển là một số ý kiến về hạn chế trong tác phẩm như: có một số chi tiết

rườm rà, sự kiện giải quyết chưa tự nhiên có bàn tay sắp đặt của tác giả, một số chương sự kiện chưa thật gắn với tính cách Tuy nhiên, những hạn chế đó không làm giảm sút nhiều đến sức sống của tác phẩm

Từ những đánh giá trên, chúng tôi nhận thấy các tác giả đều công nhận Bão

biển là tác phẩm có cốt truyện được xây dựng gắn với nhiều tuyến sự kiện, nhiều

tuyến nhân vật, các sự kiện tạo nên cốt truyện đều ít nhiều liên quan đến lịch sử - xã hội – những sự kiện mang tính cộng đồng Những mâu thuẫn xung đột là cơ sở để tác giả làm đầy tác phẩm qua việc tái hiện cuộc sống trong các chi tiết, hình ảnh, số phận, tính cách nhân vật

2.1.4 Nhân vật trong tiểu thuyết Bão biển

Thế giới nhân vật trong Bão biển của Chu Văn đã được các nhà nghiên cứu

dành cho nhiều trang viết “Bão biển đã xây dựng được nhiều nhân vật có bản sắc” (Hà Minh Đức) Ngòi bút sắc sảo của tác giả đã “xây dựng được những nhân vật

điển hình có số phận và tính cách riêng” (Phan Cự Đệ) Đó là một trong những

thành công lớn của tác giả

Lữ Huy Nguyên trong bài Trao đổi ý kiến về tiểu thuyết Bão biển đã nhận xét :

“Tác giả đã cho ngươì đọc thấy được đời sống thực của một vùng công giáo với

những mâu thuẫn, nhiều khi rất dữ dội,với những con người mang bản chất khác nhau ,một thế giới nhân vật đa dạng và phức tạp Nhìn về toàn cục, trong tiểu thuyết Bão biển các nhân vật được xây dựng có sức sống nội tại ,có cá tính không thể trộn lẫn được và nói chung có nhiều màu sắc Việt Nam.”[27,tr13]

“Chu Văn có khả năng nhập thân vào nhiều loại nhân vật khác nhau và rất

thuộc ngôn ngữ quần chúng Ngoài hai tuyến nhân vật chính diện và phản diện, tác giả đã xây dựng được những nhân vật trung gian có chiều sâu nội tâm, những nhân vật phụ cũng có những nét điển hình hấp dẫn” [10,tr733]

“Các nhân vật phản diện của Chu Văn hiện lên khá sắc sảo, có cá tính, có góc

cạnh, có bản chất giai cấp rõ rệt …Đối diện với bọn phản động đội lốt thầy tu là hình ảnh nhân vật chính diện, khỏe, giàu chất lý tưởng nhưng không đơn giản”

[10,tr731, 732 ]

Có thể nói, dưới ngòi bút của Chu Văn, các nhân vật hiện lên khá sinh động

“Chu Văn dẫn dắt câu chuyện hấp dẫn, thể hiện các nhân vật với một thái độ yêu,

ghét rõ ràng Đối với kẻ xấu, tác giả vào tận sào huyệt của chúng, bóc trần những thủ đoạn bóc lột dã man… Điều đáng quý trong Bão biển là Chu Văn có nhiều thành công trong xây dựng điển hình cán bộ Tiêu biểu là nhân vật Tiệp” [34,tr26-

27] Đứng về ý nghĩa chính trị và ý nghĩa nghệ thuật, ngòi bút Chu Văn đã “đánh

trúng đích” khi xây dựng thế giới nhân vật trong Bão biển”

Tập hợp ý kiến từ các bài viết của Xuân Trường (TCVH số 6/1970), Trần Trọng Đăng Đàn (TCVH số 1/1971), Lữ Huy Nguyên - Ấn tượng văn chương

(1978),Vũ Quốc Anh (TCVH số 3-1990, Phong Lê (Chu Văn -tác giả Bão biển in

trong cuốn “Một số gương mặt văn chương –học thuật Việt Nam hiện đại” ,NXBGD,2001), chúng tôi thấy các tác giả đều khẳng định: Trong tiểu thuyết Bão biển các nhân vật được xây dựng có sức sống nội tại, có cá tính không trộn lẫn và

có màu sắc Việt Nam Những hạn chế về mặt này mặt kia của Chu Văn trong nghệ thuật xây dựng nhân vật là điều không tránh khỏi nhưng Chu Văn đã đem lại cho người đọc hứng thú, những suy nghĩ, cảm xúc bổ ích

Sự gắn bó với đời sống, sự quyết tâm đi theo con đường văn học của Đảng, dũng cảm đi vào những vấn đề khúc mắc của đời sống mà cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa đặt ra, tác giả đã cho người đọc thấy được đời sống thực của một vùng công giáo với nhiều mâu thuẫn Nhân vật phản động, nhân vật cách mạng, nhân vật quần chúng đã được ghi lại dưới con mắt của một nhà văn vốn là cán bộ tuyên huấn

dân vận Điều đó cũng lý giải tại sao Bão biển lại hấp dẫn bạn đọc đến vậy

2.2 Tác phẩm Đất vỡ hoang của Sôlôkhôp

Trải qua bao sóng gió, nhiều tác phẩm của Sôlôkhôp ngày càng sáng giá và được bạn đọc khắp thế giới yêu thích Có thể nói trong đời riêng cũng như trong sáng tác, Sôlôkhôp đã thể hiện một bản lĩnh kiên cường, tinh thần cộng sản dũng

cảm, nhân cách và văn hóa lớn Trong đó Sông Đông êm đềm và Đất vỡ hoang có

thể coi là hai tác phẩm kinh điển minh chứng cho điều đó

Ngay từ khi tác phẩm mới ra đời, ở Liên Xô đã có nhiều bài nghiên cứu về Đất

vỡ hoang Song do hạn chế về ngoại ngữ, người viết không tham khảo được trực tiếp tất cả các tài liệu nghiên cứu mà chỉ tiếp cận được những tài liệu đã được dịch sang tiếng Việt và chủ yếu là tiếp thu ý kiến của các tác giả Việt Nam Xét tác phẩm

trong mối tương quan với tác phẩm Bão biển của Chu Văn, chúng tôi quan tâm các

ý kiến sau:

2.2.1 Giá trị của tác phẩm Đất vỡ hoang

Ra đời trong bối cảnh lịch sử quê hương nhà văn cũng như trên toàn nông thôn Liên Xô diễn ra phong trào tập thể hóa nông nghiệp, với tác giả sáng tác Đất vỡ hoang chính là hành động tham gia cách tích cực vào cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Trước những khó khăn của công cuộc cách mạng, xây dựng xã hội chủ nghĩa,

nhà văn đã viết tác phẩm với ý thức “Cần phải tiếp sức cho cách mạng vượt qua

mọi trở ngại tiến lên, cần phải tiếp sức cho con người trong cuộc đời đấu tranh gay

go, quyết liệt này” Quả thực tác phẩm đã làm được điều ấy

Báo sự thật, cơ quan ngôn luận của Ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Liên Xô đã xác nhận thành công của nhà văn qua lời nhận xét về tác phẩm trong số

báo ngày 3/3/1933:“Cuốn tiểu thuyết của Sôlôkhôp có thể xem như là một cuốn

sách giáo khoa đặc biệt về nông thôn” Thành công ấy được thể hiện ở sự đón đọc

nồng nhiệt của quần chúng Họ đọc tác phẩm một cách say mê ở mọi nơi, mọi lúc

Đất vỡ hoang đến với bạn đọc Việt Nam vào những năm 1959 – 1962 và cũng

được đón nhận nồng nhiệt Giá trị của tác phẩm được Nguyễn Duy Bính nhấn mạnh

trong lời giới thiệu bản dịch của tiểu thuyết :“Đất vỡ hoang tuy phản ánh một

khoảnh khắc của lịch ở một thôn vùng Sông Đông mà đã vượt qua được thử thách của thời gian và sự sàng lọc của lịch sử để trở thành tài sản tinh thần chung của nền văn hóa XHCN” [33,tr9]

Qua tác phẩm, Sôlôkhôp đã thể hiện là một nhà tư tưởng sâu sắc, một nghệ sĩ lớn, ông không minh họa các biến cố lịch sử Trong giáo trình lịch sử văn học Nga

NXB GD 1998, các tác giả khẳng định: “Tiếp theo Sông Đông êm đềm, tiểu thuyết

Đất vỡ hoang đem lại nhiều phát hiện táo bạo và quan trọng về thời đại và con người, tính nhân đạo và chủ nghĩa cộng sản, về vấn đề tình yêu và đạo đức của con người mới, về nghệ thuật điển hình và nghệ thuật tâm lý …” [5,tr832]

Với những gì Đất vỡ hoang đã đem đến cho độc giả đương thời, tác giả đã

không phụ lòng tác giả, đã thể hiện được điều Sôlôkhôp hằng mơ ước “tôi mong

muốn những cuốn sách của mình giúp được cho con người trở nên tốt hơn, tâm hồn

họ trong sáng hơn, khơi dậy được tình yêu thương đối với con người, khát vọng chiến đấu tích cực vì lý tưởng nhân đạo chủ nghĩa, vì sự tiến bộ của nhân loại ”

2.2.2 Đề tài của tác phẩm Đất vỡ hoang

Tâm hồn nhạy cảm, kính Đảng của người nghệ sĩ đã thôi thúc nhà văn đến với

sự kiện của phong trào cách mạng tập thể hóa nông nghiệp bước đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội

Đó cũng là động lực thôi thúc Sôlôkhôp đi tới nhiều vùng thăm nhiều nông

trang tập thể, tìm hiểu những sự việc, những con người …”Để phản ánh bước ngoặt

lịch sử khi những người nông dân cá thể, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản, dứt khoát từ bỏ chế độ tư hữu cùng nhau xây dựng nông trang tập thể” [39,tr25] “Từ những trang sách hiện lên sự thật phong phú đa dạng, đầy mâu thuẫn rất phức tạp….Nhưng đó là sự thật lịch sử đang vận động tiến lên, không gì cản lại được sự thật của những nỗi đau vĩ đại và chủ nghĩa anh hùng cao đẹp, từ đó đang nảy sinh cái mới cộng sản chủ nghĩa đầy hứa hẹn tươi sáng” [39,tr6]

Với quy mô sử thi rộng lớn bao quát toàn diện đời sống của nhân dân, tác giả khắc họa những mâu thuẫn biến chuyển của thời đại cùng thế giới tâm hồn phong phú của con người Xô Viết những năm đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội

2.2.3 Cốt truyện của tác phẩm Đất vỡ hoang

Tuy hai tập của tác phẩm ra đời cách nhau hơn 20 năm nhưng ngày nay đọc tập 1 và tập 2 liền mạch, độc giả khó biết được điều ấy Tác phẩm có sự hoàn chỉnh

thống nhất chung song mỗi tập cũng có nét đặc sắc riêng Mặc dù vậy, “tính nhân

dân đã đem lại sự đổi mới với nghệ thuật xây dựng cốt truyện của Đất vỡ hoang…Cơ sở của cốt truyện là những biến cố có ý nghĩa lịch sử to lớn và những chuyển biến cách mạng trong đời sống nhân dân Đó là những nét tạo nên âm hưởng sử thi quán xuyến trong cả hai tập của Đất vỡ hoang” [5,tr 832] Đồng thời

,những mối xung đột căng thẳng được coi là cơ sở cho cốt truyện phát triển Ở tập

1, “chất sử thi trong việc khắc họa đời sống ở nông thôn kết hợp với việc triển khai

mối xung đột cũng thẳng và quyết liệt” [5,tr32] Song “Nếu như ở tập 1 dồn dập những sự kiện bề bộn sôi động của những ngày đầu thành lập nông trang, nổi bật lên những biến đổi xã hội, những sự kiện chính trị thì sang tập 2 dòng tự sự chậm

lại, đi sâu vào khám phá ngóc ngách của lòng người, những vấn đề xã hội hiện ra qua những lời tâm sự âm hưởng trữ tình nổi bật lên” [39,tr28]

Như vậy với những sáng tạo của Sôlôkhôp, cốt truyện Đất vỡ hoang đã đem lại

sự hấp dẫn và vị trí riêng khác biệt với tiểu thuyết của Liên Xô và phương Tây thế

kỷ X

2.2.4 Hệ thống nhân vật trong tác phẩm Đất vỡ hoang

Với một số lượng nhân vật khá nhiều, Đất vỡ hoang đã xây dựng một thế giới

nhân vật mang hơi thở của thời đại “Bước vào tập thể hóa nông nghiệp ấp Grêmiatri

đã lồng lộn như con ngựa bất kham nó chỉ vừa ra khỏi nội chiến chưa được bao lâu,

kẻ thù tuy thất bại thảm hại vẫn chưa cam chịu bó tay, nhiều người dân Côzăc lầm lạc còn nhớ những bài học nóng hổi nhưng vẫn chưa thật dứt khoát đi với chính quyền Xô Viết, biết bao nhiêu thành kiến, thói tục lỗi thời đang đè nặng lên người nông dân …Những con người mới cũng đã xuất hiện, nhưng họ còn quá ít Hơn nữa tuy đã được rèn luyện qua thực tiễn chiến đấu nhưng mỗi người vấn có những chỗ non yếu của mình và trước mặt họ là những công việc hoàn toàn mới” [39,tr6-7]

Trong tác phẩm, “Đavưnôp, Nagunôp, Anđrây đều trưởng thành về ý thức, đạo

đức và trở thành những người con anh hùng của nhân dân Ba hình tượng này cũng cho thấy sự phát triển mới của tài năng Sôlôkhôp và những cống hiến quan trọng của tác giả đối với việc sáng tạo điển hình con người mới xã hội chủ nghĩa”

[5,tr838] Tác giả giáo trình cũng khẳng định: “Trong Đất vỡ hoang do chiều sâu về

tư tưởng và sức hấp dẫn về nghệ thuật, những điển hình con người mới có thể nói

đã trở thành những kết tinh về ý thức và thẩm mĩ của cả một thời đại”[ 5,tr 838]

Như vậy, qua các nhận xét trên, chúng ta nhận thấy Sôlôkhôp đã thành công trong việc xây dựng thế giới nhân vật trong tác phẩm Đó là những con người giữa cuộc đời mang âm hưởng sử thi và sắc màu của cuộc sống Những đánh giá trên là

cơ sở để chúng ta khám phá sự phong phú của thế giới nhân vật trong tác phẩm Trong khi xem xét các tư liệu, chúng tôi thấy có một số ý kiến đã quan tâm

đến việc so sánh giữa hai tác phẩm Bão biển và Đất vỡ hoang Có thể kể đến là bài

“Bão biển – một thành công của Chu Văn” của Hà Minh Đức đăng trên báo văn

nghệ 5/1970, (sau in trong tuyển tập Hà Minh Đức, NXB GD 2004) đã có sự liên hệ

đạt ngang về tính cách nhân vật Tiệp và Nagunôp.“Ở nhân vật này có đôi nét giống

với Nagunôp trong Đất vỡ hoang nhưng Tiệp mang bản lĩnh và sắc thái dân tộc rõ nét” [32,tr679]

Bên cạnh đó, trong bài Chu Văn,tác giả Bão biển(viết năm 1985-1999), nhận xét về một số nhân vật trong đó có bõ Sức,Ba Bơ, tác giả viết :” Một bõ Sức sống

dơ dáy, khùng điên mà có lúc tỉnh táo và chỉ nhờ vào phút đó mà hiểu ra sự đời!Một Ba Bơ nghễnh ngãng ,chỉ thấp thoáng đâu đó mà ta còn nhớ ,với cái hài hước có dạng của Suca trong Đất vỡ hoang”.[18,tr 370]

Mặc dù, hai nhận xét trên đây chỉ là sơ lược, mới dừng lại ở nêu vấn đề nhưng

đây chính là những gợi ý quý báu cho chúng tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài này

Tóm lại, về hai tác phẩm Bão biển và Đất vỡ hoang, các nhà nghiên cứu lý

luận và phê bình văn học đã có những đánh giá cao về tài năng của tác giả và giá trị nội dung, nghệ thuật ở các phương diện cụ thể như: Đề tài, cốt truyện, thế giới nhân vật Song những bài viết đó đều dừng lại ở mức độ khái quát về nội dung tư tưởng hoặc bước đầu đề cập đến nghệ thuật biểu hiện của tác phẩm Đặc điểm thế giới

nghệ thuật của tiểu thuyết Bão biển và đặc biệt “thế giới nghệ thuật trong Bão biển

của Chu Văn trong so sánh với Đất vỡ hoang của Sôlôkhôp” vẫn còn là khoảng

trống tạo cơ hội cho chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu

Từ những ý kiến đánh giá của những người đi trước, chúng tôi tìm thấy những chỉ dẫn tích cực để lựa chọn, khai thác vào nghiên cứu đề tài Tiếp thu và tiếp tục nghiên cứu đề tài này, chúng tôi hi vọng sẽ góp phần đưa đến cái nhìn toàn vẹn để

khẳng định giá trị của tiểu thuyết Bão biển

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là “Thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết

Bão biển của Chu Văn” Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi sẽ mở rộng so sánh

với tác phẩm “Đất vỡ hoang” của Sôlôkhôp

Về tác phẩm Bão biển, chúng tôi tiến hành nghiên cứu dựa trên văn bản của

NXB Hội nhà văn, 2005

Về tác phẩm Đất vỡ hoang, chúng tôi sử dụng văn bản dịch từ tiếng Nga do

NXB VH xuất bản năm 2005, dịch giả Vũ Trần Thủ

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Thế giới nghệ thuật trong tác phẩm văn học bao gồm nhiều yếu tố như đề tài, cốt truyện, nhân vật, thời gian và không gian nghệ thuật, ngôn ngữ ,giọng điệu Trong khuôn khổ đề tài này, luận văn tập trung nghiên cứu thế giới nghệ

thuật của tiểu thuyết Bão biển (Chu Văn) ở ba phương diện là đề tài, cốt truyện và

thế giới nhân vật trong sự so sánh với tiểu thuyết Đất vỡ hoang của Sôlôkhôp

Những yếu tố khác được xem như những tương hỗ cho ba vấn đề trên

4 Nhiệm vụ và mục đích nghiên cứu

Với đề tài “Thế giới nghệ thuật trong Bão biển của Chu Văn ( trong so sánh với Đất vỡ hoang của Sôlôkhôp)”, chúng tôi xác định nhiệm vụ trọng tâm tương ứng với việc thực hiện ba chương của luận văn là:

- Đề tài của tiểu thuyết Bão biển (Chu Văn) và Đất vỡ hoang(Sôlôkhôp)

- Cốt truyện trong Bão biển (Chu Văn) và Đất vỡ hoang(Sôlôkhôp)

- Thế giới nhân vật trong Bão biển (Chu Văn) và Đất vỡ hoang (Sôlôkhốp)

Nếu giải quyết tốt các nhiệm vụ trên, luận văn sẽ góp thêm tiếng nói cụ thể

hơn trong việc khám phá giá trị của Bão biển (Chu Văn) và trở thành tư liệu trong

việc tìm hiểu, tiếp cận tác phẩm dưới góc độ thi pháp học trong nghiên cứu và giảng dạy tác giả ,tác phẩm

5 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài, chúng tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu chính sau:

5.1 Phương pháp lịch sử

Với tư cách phương pháp luận, phương pháp này kết hợp bình diện lý luận và lịch sử vấn đề

5.2 Phương pháp phân tích và tổng hợp

Luận án sử dụng phương pháp này để phân tích cụ thể đối tượng nghiên cứu

và khái quát các nét tương đồng và khác biệt về loại hình khi so sánh hai tác phẩm

5.3 Phương pháp so sánh loại hình

Phương pháp này nhằm tiến hành so sánh hai tác phẩm Bão biển và Đất vỡ hoang

trên một số cấp độ và bình diện cụ thể, để từ đó chỉ ra những nét tương đồng mang tính phổ quát và cả những nét mang tính đặc thù của hai tác phẩm

5.4 Phương pháp tiếp cận thi pháp học

Áp dụng phương pháp này, luận văn sẽ tìm hiểu thế giới nghệ thuật của tác phẩm dưới góc nhìn của thi pháp học

Ngoài ra để thực hiện đề tài, chúng tôi còn sử dụng các thao tác: Khảo sát văn bản nghệ thuật, thống kê tư liệu, xử lý tư liệu

6 Đóng góp của luận văn

6.1 Thực hiện nhiệm vụ đã đặt ra, luận văn hi vọng sẽ thâm nhập sâu hơn vào

thế giới nghệ thuật của tác phẩm Bão biển Từ đó khẳng định cá tính sáng tạo và

đóng góp của Chu Văn trong tiến trình phát triển của văn học nói riêng và lịch sử dân tộc nói chung

6.2 Đồng thời, luận văn góp phần chứng minh tính quy luật trong việc phản ánh hiện thực khách quan của phương pháp sáng tác hiện thực xã hội chủ nghĩa

6.3 Qua kết quả nghiên cứu, luận văn sẽ chứng minh hiệu quả tích cực của quan hệ, giao lưu văn hoá, văn học giữa hai nước Việt Nam và Liên Xô 6.4 Kết quả của luận văn ít nhiều sẽ góp phần gợi mở một hướng tiếp cận tác phẩm văn học Luận văn sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho học sinh, sinh viên và giáo viên trong quá trình học tập,nghiên cứu và giảng dạy hai tác giả và tác phẩm của họ

7 Cấu trúc của luận

Ngoài mở đầu, kết luận, phụ lục, tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn

gồm ba chương:

Chương 1- Đề tài của tiểu thuyết Bão biển (Chu Văn) và Đất vỡ hoang (Sôlôkhôp)

Chương 2-Cốt truyện trong Bão biển (Chu Văn)và Đất vỡ hoang (Sôlôkhôp) Chương 3 -Thế giới nhân vật trong Bão biển (Chu Văn)và Đất vỡ hoang(Sôlôkhôp)

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1- ĐỀ TÀI CỦA TIỂU THUYẾT “ BÃO BIỂN ”

( CHU VĂN ) VÀ “ ĐẤT VỠ HOANG ” ( SÔLỐ KHỐP )

1.1 Chu Văn và Bão biển

Chu Văn tên khai sinh là Nguyễn Văn Chữ, sinh ngày 22/12/1922 tại quê gốc

xã Trực Hội, Huyện Thái Ninh ( nay là Đông Hưng ), Tỉnh Thái Bình trong một gia đình nhà Nho nghèo Thuở nhỏ, Chu Văn sống ở quê Ông sớm được học chữ Hán

từ nhỏ Cụ thân sinh của Chu Văn là nhà Nho nghèo, từng đi thi Hương nhưng không đỗ 14 tuổi, Chu Văn mồ côi cha, gia đình túng thiếu, ông phải bỏ học, giúp

mẹ làm ruộng Mẹ ông vốn là con nhà Nho và giỏi chữ Hán – Nôm Do đó, thời gian sống với mẹ, Chu Văn đã được tiếp nhận vốn Hán – Nôm khá phong phú và các tác phẩm Nôm kinh điển như: Truyện Kiều, Nhị độ mai, Tống Trân Cúc Hoa, Phan Trần… Đó cũng là ngọn nguồn nghệ thuật thắp sáng cho tài năng của Chu Văn về sau Chu Văn cũng từng theo học chữ Hán ở một thầy đồ và học thêm chương trình trung học, đọc các sách báo tiếng Việt Sau vài lần đến Hải Phòng, Nam Định tìm việc làm, được tiếp xúc với nhiều người có tư tưởng tiến bộ, Chu Văn có cảm tình với cách mạng Ông đã tìm đọc sách báo tiến bộ rồi trở về hoạt động Việt Minh ở địa phương Cách mạng tháng Tám nổ ra, ông tham gia cướp chính quyền ở huyện nhà, sau đó phụ trách xã, làm cán bộ huyện, tỉnh với các hoạt động thanh niên, dân vận, địch vận, tuyên huấn ở Thái Bình và liên khu III Từ năm

1950, ông phụ trách toà soạn báo Cứu quốc liên khu III Từ 1957, Chu Văn chuyển

về công tác ở Nam Định, là trưởng ty văn hoá Nam Định Năm 1969, ông tình nguyện đi chiến trường B Từ 1977 – 1979, ông là chủ tịch Hội văn nghệ Hà Nam Ninh Ông cũng là uỷ viên Ban chấp hành Hội nhà văn khoá III

Trải qua bước đầu viết báo, viết kịch, làm thơ, từ năm 1955, Chu Văn đi thẳng vào văn xuôi với những truyện ngắn đầu tiên đăng tải trên các báo: Cứu quốc, Văn nghệ

Những sáng tác tiêu biểu của Chu Văn có thể kể đến : Ai qua Phát Diệm - Truyện thơ; Cô gái làng Dương - Kịch ; các tập truyện ngắn: Cô lái đò sông Ninh, Ánh

sáng bên hàng xóm, Hương cam – Hoa lim ,Mùa chim phượng bay về ; Tiếng hát trên sông - Tập bút ký ; tiểu thuyết gồm có: Bão biển, Đất mặn , Sao đổi ngôi, Giáp mặt

Trong gần 20 năm đảm nhiệm trọng trách về văn hoá của tỉnh Hà Nam, sự nghiệp văn học của Chu Văn gắn liền với địa bàn quen thuộc – vùng châu thổ sông Hồng Với các đề tài lịch sử, kháng chiến, xây dựng chủ nghĩa xã hội, sáng tác của

ông thể hiện rõ “ đó là một kẻ sĩ - một cây bút có bản lĩnh ” (Nguyễn Bính) Ngoài

ra, Chu Văn còn tham gia chủ biên nhiều cuốn sách sưu tầm, nghiên cứu danh nhân

lịch sử, danh nhân văn học từ cổ điển đến hiện đại

Cuộc đời và sự nghiệp văn chương của ông có nhiều đóng góp ý nghĩa cho cách mạng Việt Nam.Với những công lao đóng góp cho cách mạng, cho văn học nước nhà, Chu Văn đã được tặng huân chương Độc lập hạng ba ( 1988 ) Ông mất ngày 17/7/1994 tại Hà Nội

* Tiểu thuyết Bão biển của Chu Văn

Bão biển được viết năm 1965, đến 1969 ra mắt bạn đọc Tác phẩm ra đời trong bối cảnh đất nước ta có nhiều biến cố lịch sử trọng đại, tác động sâu sắc tới mọi mặt của đời sống xã hội và con người Cách mạng tháng Tám và hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, cuộc cách mạng ruộng đất những năm 1953 - 1955, cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc với phong trào hợp tác hoá nông nghiệp diễn

ra rầm rộ vào những năm sáu mươi cùng với công cuộc xây dựng đất nước theo mô hình chủ nghĩa xã hội(XHCN) Đó là những biến đổi lịch sử quan trọng Tất cả những

sự kiện ấy đã tác động mạnh mẽ đến đời sống tinh thần của Việt Nam

Đề cương văn hoá Việt Nam 1943 của Đảng cộng sản Đông Dương đã xác định văn hoá là một mặt trận quan trọng của cuộc đấu tranh cách mạng Phương châm xây dựng nền văn hoá mới của Đảng ta là: Dân tộc, khoa học, đại chúng Văn hoá dân tộc, đặc biệt là các giá trị văn hoá của quần chúng lao động được coi trọng

và phát huy cùng với việc tiếp nhận văn hoá xã hội chủ nghĩa của Liên Xô, Trung

Quốc.Bão biển cũng là kết quả của việc thấm nhuần tư tưởng ấy của ChuVăn

Mặt khác, trong những năm 60 của thế kỷ XX, văn học Việt Nam phát triển mạnh mẽ một phần là do được giao lưu với nền văn học của hệ thống xã hội chủ

nghĩa trên thế giới Quan hệ giao lưu thường xuyên giữa văn học Liên xô và Việt Nam đã trở thành một trong những đặc điểm chính của tiến trình văn học Việt Nam

Điều đó thể hiện trước hết ở việc các nhà văn Việt nam tích cực tiếp nhận kinh nghiệm sáng tác của các đồng nghiệp Liên xô Kinh nghiệm của văn học Xô Viết đã có ảnh hưởng quan trọng trong sự hình thành bộ mặt tinh thần và sáng tạo của các nhà văn Việt Nam, thúc đẩy sự khẳng định những nguyên tắc tư tưởng, nghệ thuật trong văn học Việt Nam Sự tiếp nhận ấy là do nhu cầu nội tại của bản

thân văn học Việt Nam và do những đặc điểm vận động của nó Bão biển của Chu

Văn đã ra đời đáp ứng nhu cầu tất yếu của xã hội, của đất nước trong những năm đầu xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc

Bão biển thu hút được sự chú ý của bạn đọc ngay từ khi mới ra đời Tác

phẩm đề cập đến những vấn đề phức tạp của đời sống hàng ngày trong một giai đoạn lịch sử quan trọng Từ những việc, những người, nhiều mặt mà tác giả quen thuộc ở một địa phương, những sự kiện chứa đựng mâu thuẫn đối kháng gay gắt về tâm lý, về nhận thức diễn ra liên tục, lúc sục sôi, lúc lắng xuống, quyện vào nhau làm nổi bật các nhân vật với những khía cạnh tinh thần, tình cảm, vật chất của họ, với những thành kiến, tập quán ăn sâu vào họ bao đời đã được Chu Văn phản ánh trong tác phẩm

Khám phá một vùng hiện thực khá đặc biệt – nông thôn công giáo với những màu sắc riêng , đồng thời cũng là hiện thực nông thôn Việt Nam trước những thay

đổi lớn lao của lịch sử, qua sự thẩm định của thời gian, Bão biển được khẳng định

như một thành tựu mới nổi bật của văn học chống Mỹ, có giá trị lịch sử

Sự tinh tế, nhạy cảm của tác giả khi tiếp cận với hiện thực đã bóc tách được nhiều điều có ý nghĩa từ trong bộn bề, sinh động của đời thực Tác phẩm không chỉ

là tấm gương phản chiếu hiện thực đơn thuần, mà trở thành bức tranh có hồn đầy sức sống với những chiêm nghiệm về lẽ sống và tình người

Với một vốn hiểu biết phong phú về cuộc sống qua những năm kháng chiến

và xây dựng chủ nghĩa xã hội, một bút pháp hiện thực chặt chẽ vừa có khả năng dựng những bức tranh xã hội, vừa có khả năng đi sâu vào những số phận cá nhân, khắc hoạ tính cách nhân vật, Chu Văn đã góp cho nền tiểu thuyết xã hội chủ nghĩa

Việt Nam một tác phẩm có giá trị Và Bão biển trở thành một mốc son quan trọng

trong văn nghiệp của Chu Văn

Thuở nhỏ, Sôlôkhôp học ở trường tiểu học nhà dòng rồi học trung học ở quê nhà và một trường tư ở Maxtcơva, sau bỏ học vì gia cảnh túng thiếu Nội chiến bùng nổ năm 1918, Sôlôkhôp tình nguyện tham gia cách mạng ở địa phương Hăng hái tham gia cách mạng tuyên truyền cổ động trong nhân dân, Sôlôkhôp tham gia diễn kịch và sáng tác kịch để cổ vũ cho công tác tuyên truyền của Đảng Ông cũng

đã trải qua nhiều nghề lao động vất vả như: kế toán, khuôn vác, thợ nề…để kiếm sống Thời gian ở Maxtcơva Sôlôkhôp đã tìm kiếm những mối quan hệ văn chương

và sáng tác văn chương Năm 1925, Sôlôkhôp trở về quê, lập gia đình và tham gia nhiều công tác xã hội, có nhiều đóng góp cho công tác Đảng và chính quyền ở địa phương từ năm 1932 Chiến tranh vệ quốc bùng nổ (1941 - 1945 ), Sôlôkhôp tham gia chiến đấu trên nhiều mặt trận Sau chiến tranh Sôlôkhôp tiếp tục sáng tác văn chương Năm 1975, Sôlôkhôp được tặng huân chương “ Vì sự nghiệp hoà bình ” trong lĩnh vực văn hoá

Sinh ra và lớn lên trong một thời kỳ lịch sử đầy biến động ( nội chiến, công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội , cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại ), Sôlôkhôp đã khẳng định được tài năng của mình với một sự nghiệp văn học đồ sộ và mang tính nhân bản cao Là một tài năng thiên bẩm song con đường sáng tạo nghệ thuật của Sôlôkhôp cũng trải qua nhiều chông gai, thử thách

Hăng hái tham gia cách mạng, ngòi bút của Sôlôkhôp luôn gắn bó với những

sự kiện lịch sử trọng đại của nước Nga và thế giới Thời đại lịch sử đã góp phần tạo nên những nét đặc sắc trong sáng tác của Sôlôkhôp Với tư cách là một phóng viên chiến tranh xông pha trên nhiều mặt trận, tác giả đã cho ra đời nhiều bài ký, chính luận, truyện ngắn đặc sắc Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Sôlôkhôp chịu sự tác

động trực tiếp của vòng xoáy lịch sử Ở đó “ định hướng về nền văn học kịp thời

của Đảng trước sự biến đổi của lịch sử đã giúp Sôlôkhôp tìm ra con đường, hướng

đi và lập trường tư tưởng đúng đắn, chắc chắn cho mình ” [33,3]

Các tác phẩm tiêu biểu phải kể đến trong văn nghiệp Sôlôkhôp là: Sông

Đông êm đềm, Đất vỡ hoang, Những mẩu truyện sông Đông, Trên sông Đông, Ở miền Nam, Những người Cô dắc, Tù binh, Trong những nông trường Cô dắc, Khoa học căm thù, Họ chiến đấu vì Tổ quốc, Số phận con người

Trực tiếp đứng trong cuộc chiến đấu, ngòi bút của Sôlôkhôp đã khắc hoạ rõ nét và chân thực chiến tranh khốc liệt và hào hùng Nhìn lại toàn bộ sáng tác của Sôlôkhôp, ta thấy tác giả đã dành sự quan tâm đến những sự kiện lớn của thế kỷ, đặc biệt là của dân tộc Nga với hương vị Cô dắc thuần tuý và màu sắc Nga, con người và tính cách Nga

Là người luôn kiên định trên lập trường chính trị, mặc dù con đường sáng tạo nghệ thuật gặp nhiều sóng gió nhưng Sôlôkhôp đã đạt được nhiều vinh quang trong cuộc đời lao động miệt mài, tận tâm của mình

1937: được bầu làm đại biểu hội đồng xô viết tối cao Liên xô

1939: là viện sĩ viện hàn lâm khoa học Liên xô

1965: được nhận giải Nôben văn học

1967 - 1980: Hai lần được phong tặng danh hiệu anh hùng lao động Liên xô 1969: Sôlôkhôp được bầu làm uỷ viên Ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Liên xô, được tặng giải thưởng lớn Huân chương Lê Nin và được dựng tượng đồng ở quê hương

Ngày 21-2-1984, Sôlôkhôp qua đời tại quê nhà Năm 1993, để nhớ tới công lao và đóng góp của Sôlôkhôp, nước Nga đã lập giải thưởng mang tên ông để trao tặng các nhà hoạt động văn hoá và văn học xuất sắc trong năm

* Tiểu thuyết Đất vỡ hoang

Năm 1930, công cuộc nông trang hoá trên đất nước Xô viết với tất cả những vấn đề nhức nhối của nó buộc Sôlôkhôp phải tạm dừng việc viết Sông Đông êm đềm để bắt tay vào một cuốn tiểu thuyết mang tính thời sự nóng hổi hơn

Trong khoảng một năm rưỡi, Sôlôkhôp làm việc căng thẳng để cuốn tiểu thuyết ra đời kịp đáp ứng nhu cầu của thời đại Ban ngày Sôlôkhôp đi thu thập tài liệu ở các nông trang quanh vùng, tối về chong đèn làm việc Cuốn tiểu thuyết, lúc

đầu mang tên Với mồ hôi và máu sau được đổi thành Đất vỡ hoang Năm 1932,

quyển I Đất vỡ hoang ra đời và nhanh chóng trở thành “ sách giáo khoa về cuộc sống nông thôn ” Những phác thảo đầu tiên của quyển II Đất vỡ hoang tiếp nối

sau khi quyển I ra đời Khi chiến tranh Vệ quốc bắt đầu, nó gần như được viết xong, nhưng trong thời gian chiến tranh bản thảo bị thất lạc Sau chiến tranh, Sôlôkhôp phải viết lại từ đầu và đến năm 1954, những trang đầu được in trên tạp chí “ Thế giới mới ” Năm 1959, tiểu thuyết được in trọn bộ

Đất vỡ hoang đã đem lại nhiều phát hiện táo bạo và quan trọng về thời đại

và con người, về tính nhân dân và chủ nghĩa nhân đạo cộng sản, về vấn đề tình yêu

và đạo đức của con người mới, về nghệ thuật điển hình và nghệ thuật tâm lý

Bằng vốn sống và tài năng của mình, Sôlôkhôp đã tái hiện sinh động những vận động mãnh liệt của cuộc đấu tranh giữa hơi thở ấm áp của mùa xuân đang tới với giá lạnh còn rớt lại của mùa đông băng giá của những người dân Cô dắc ở thôn GrêmiatsiLôc bên bờ sông Đông trong cuộc sống tập thể mới bắt đầu hình thành

Tác giả đã xây dựng lên hình ảnh những người cộng sản quyết tâm, dũng cảm, kiên quyết, nhạy bén với những kẻ phá hoại, biết đồng cảm, thấu hiểu và tôn trọng nhân dân Cuộc chiến đấu một mất một còn giữa những người cộng sản với những

kẻ phản loạn thực chất là cuộc đấu tranh vì lòng dân Hướng tới nhân dân, những người cộng sản có khả năng sửa chữa những sai lầm, vượt qua mọi khó khăn, chiến thắng được âm mưu phá hoại của bọn phản loạn và những người dân còn lạc hậu

Kết thúc tác phẩm là cái nhìn thẳng vào sự thật đầy bi kịch của dòng sông cuộc sống trong dòng chảy mãnh liệt không ngừng của nó Dòng chảy dù thế nào

vẫn luôn hướng về phía trước, hướng về biển khơi với một niềm tin và khát vọng cuộc sống mới

Lịch sử sáng tác Đất vỡ hoang phần nào giải thích sự khác nhau về phong

cách giữa quyển I và quyển II của bộ tiểu thuyết Tính tự sự với những sự kiện dồn dập, những cuộc đấu tranh gay gắt ở quyển I dường như tương phản với tính trữ

tình, trầm lắng và chiều sâu nội tâm ở quyển II Tuy nhiên, tính chỉnh thể Đất vỡ

hoang không vì thế mà bị phá vỡ

Không minh hoạ các biến cố lịch sử, Sôlôkhôp đã tái hiện sinh động mà chân thực công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội trên đất nước Nga những năm đầu Có thể nói qua tác phẩm, Sôlôkhôp đã thể hiện là một nhà tư tưởng sâu sắc, một nghệ sĩ lớn

Như vậy, ta thấy Sôlôkhôp và Chu Văn là hai nhà văn ở hai phương trời khác nhau, nhưng lại có nét tương đồng về cuộc đời - một cuộc đời thăng trầm chịu ảnh hưởng của nhiều biến động xã hội Trong chừng mực nhất định, họ cùng chịu những tác động của xã hội, tư tưởng chính trị và sự tác động của bước phát triển mới của một khuynh hướng hiện thực xã hội đương thời Tình yêu đất nước, sự cống hiến hết mình cho cách mạng, cùng khả năng quan sát nhạy bén đã giúp hai tác giả tái hiện sinh động, chân thực một thời kỳ lịch sử hai đất nước Thời kỳ đầy các biến cố, với những sự kiện chính trị xã hội quan trọng - những năm đầu xây dựng xã hội chủ nghĩa ở Nga những năm ba mươi và ở Việt Nam những năm sáu mươi của thế kỷ XX đã được hai tác giả phản ánh tài tình vào tác phẩm qua ngòi bút sắc sảo và mang tính nhân bản

Tìm hiểu đôi nét về tác giả Chu Văn và Sôlôkhôp cùng hoàn cảnh ra đời hai tác phẩm của hai ông cho phép chúng ta lý giải tính hợp lý, tất yếu của sự ra đời hai

tác phẩm văn học Bão biển và Đất vỡ hoang

1.3 Khái niệm đề tài văn học

“ Đề tài của tác phẩm là một phương diện nội dung tác phẩm, là đối tượng

đã được nhận thức, kết quả lựa chọn của nhà văn Đó là sự khái quát về phạm vi xã hội, lịch sử của đời sống được phản ánh trong tác phẩm ” [21,tr16] Đề tài là

phương diện nội dung của tác phẩm Nó chỉ phạm vi hiện thực cụ thể đã được nhà văn nhận thức, lựa chọn và phản ánh trong tác phẩm Bất kỳ tác phẩm nào cũng có

một đề tài nhất định, nó được xem như một nhân tố tương ứng với đối tượng phản ánh riêng của tác phẩm

Thực chất, đề tài là một khái niệm về loại của hiện thực được miêu tả Có bao nhiêu hiện tượng của đời sống thì có bấy nhiêu đề tài Đề tài mang dấu ấn rõ rệt của đời sống khách quan nhưng nó là sự ghi nhận dấu ấn chủ quan của nhà văn Bản thân đề tài không mang tính tư tưởng nhưng cách thức lựa chọn đề tài trong tính hệ thốngcủa quá trình sáng tác đã mang tính tư tưởng

Vai trò của đề tài trong tác phẩm không chỉ là định hướng phạm vi xã hội - lịch sử của đời sống được phản ánh mà đó còn là yếu tố đầu tiên giúp người đọc hiểu rõ tính khuyng hướng trong lập trường tư tưởng nhà văn, thấy rõ những hệ tư tưởng nào đã chi phối những trào lưu văn học khác nhau

Đối với một nền văn học, mỗi giai đoạn phát triển của lịch sử dân tộc đều có

những “ đề tài trung tâm” tương ứng Những đề tài ấy xuất hiện do có sự đổi mới

trong những quan hệ xã hội, nhất là trong quan hệ giai cấp, đồng thời cũng do yêu cầu văn học phải nhận thức và phản ánh kịp thời những bước chuyển lớn lao của đời sống Nó là mảng hiện thực tập hợp những sự kiện, những hiện tượng, những diễn biến quan trọng nhất của đời sống xã hội, thể hiện những nét bản chất nhất của thời kì lịch sử đó

Ngoài ra khái niệm “đề tài nhỏ bé ” dùng để chỉ những phạm vi hiện thực ít

có ý nghĩa đời sống xã hội nhưng nếu nhà văn biết lựa chọn, khai thác những đề tài

đó ở tầm cao tư tưởng triết học - nhân sinh sâu sắc thì ý nghĩa giá trị của chúng không phải là nhỏ bé

Văn học bao giờ cũng mang tính khuynh hướng Tính khuynh hướng trong tưởng tác giả sẽ quyết định tính khuynh hướng trong nội dung tác phẩm Tính khuynh hướng đã bộc lộ trong cách thức lựa chọn đề tài và sau đó là cách xử lý, cách triển khai đề tài bằng các vấn để cụ thể Vì vậy, việc xác định đề tài và nghiên cứu đề tài của tác phẩm văn học là việc làm có ý nghĩa quan trọng và cần thiết

1.4 Đề tài trong Bão biển (Chu Văn) và Đất vỡ hoang (Sôlôkhôp)

Sở dĩ, giới phê bình có thể đặt Bão biển của Chu Văn và Đất vỡ hoang của

Sôlôkhôp cạnh nhau bởi chúng có những điểm giống nhau ở đề tài hợp tác hóa nông

nghiệp nói riêng và xây dựng chủ nghĩa xã hội nói chung Việt Nam sau khi giành thắng lợi cách mạng tháng Tám 1945, đất nước đi lên từ một nước thực dân nửa phong kiến lạc hậu để xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa Kháng chiến chín năm giành thắng lợi với chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ 7/5/1954, độc lập mới chỉ xác lập trên một nửa đất nước Miền Nam tiếp tục kháng chiến chống thực dân Pháp Miền Bắc làm nhiệm vụ khôi phục lại kinh tế, vừa đấu tranh đòi chính quyền, vừa tiến hành cải tạo chủ nghĩa xã hội, tiến hành hợp tác hóa nông nghiệp Sau khi giành thắng lợi cách mạng tháng Tám 1945, Hồ Chí Minh đã xác định rõ con đường xây dựng nước ta đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội bỏ qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa theo mô hình Liên Xô Vì vậy, thực tế lịch sử dân tộc của Việt Nam và Liên Xô có

sự gặp gỡ nhau trên cây cầu xây dựng chủ nghĩa xã hội Sau cách mạng tháng Mười

1917, Liên Xô đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nước phong kiến lạc hậu dưới thời Sa hoàng không qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa Vì vậy, khi tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội, tập thể hóa nông nghiệp gặp nhiều khó khăn Tiêu biểu là việc xây

dựng nông trang tập thể trong Đất vỡ hoang của Sôlôkhôp Việt Nam cũng đi lên

xây dựng chủ nghĩa xã hội từ xuất phát điểm là một nước thực dân nửa phong kiến lạc hậu, bề bộn khó khăn Vì vậy, đầu óc tư hữu, lối làm ăn cá thể,lạc hậu còn in đậm trong đầu óc của người dân khiến cho việc tập thể hóa không dễ dàng

Từ những tương đồng về hoàn cảnh lịch sử, văn học Việt Nam có sự giao lưu với văn học Liên Xô Người có công đầu tiên nối liền văn học Liên Xô với văn học Việt Nam là Nguyễn Ái Quốc Phong Lê đã nhận định cuộc gặp gỡ giữa Nguyễn

Ái Quốc – trong tư cách là một nhà cách mạng phương Đông với nhà thơ Nga Oxip

Mandenxtam: “ Ở hai cuộc gặp gỡ trên, một – hướng về phương Tây của nhà cách

mạng Việt Nam và một – hướng về phương Đông của nhà văn hóa Xô viết – đó có thể xem là mối giao lưu hai quốc gia, hai dân tộc, rồi sẽ còn có nhiều gắn bó với nhau trong suốt phần còn lại của thế kỷ XX” Trong giao lưu văn học Việt Nam và

Liên Xô trong những năm đầu của thế kỷ XX, chúng ta đón nhận những tác phẩm viết về chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa anh hùng của nhân dân Liên Xô trong chiến tranh Vệ quốc và coi đó như là kho tư liệu dồi dào, kiểu mẫu quý giá để xây dựng những tác phẩm mang âm hưởng anh hùng, xứng đáng một thời vẻ vang đầy

tự hào của dân tộc Trong khi chiến tranh Việt Nam vẫn diễn ra vô cùng khốc liệt thì ở Liên Xô hòa bình đã 10 năm, 20 năm, 30 năm Liên Xô đã bước vào các kế hoạch 5 năm để xây dựng chủ nghĩa xã hội, thành cường quốc về kinh tế và quân

sự Do vậy, những kinh nghiệm về phát triển kinh tế, cải tạo quan hệ sản xuất, tổ chức xã hội,…đã đặt ra trong các tác phẩm được chúng ta tiếp nhận như một mô

hình kiểu mẫu để thực hiện Đó là tác phẩm: Đất vỡ hoang của Solokhop, Mùa gặt của Nicolaiexa, Kỹ sƣ Lobanop của Granon, Rừng Nga của Leconop, Xa Mạc

Tƣ khoa của Ajaep…

Văn học Xô viết là cuốn sử bằng nghệ thuật ngôn từ ghi lại chiến công oanh liệt, những thành tích của nhân dân Liên Xô trong chiến đấu và lao động Đó là kinh nghiệm đấu tranh vô cùng quý báu, là vũ khí sắc bén với các dân tộc đấu tranh, giải phóng dân tộc như đất nước ta Những năm 1930 thời kỳ mặt trận dân chủ, giới trí thức và bạn đọc Việt Nam mới có điều kiện tiếp xúc với tài liệu bằng tiếng Pháp và tiếng Trung Quốc giới thiệu Liên Xô và văn học Xô viết Từ đây các tác phẩm, tác giả của văn học Xô viết được giới thiệu, trở thành niềm say mê của các nhà văn nghệ sĩ lúc bấy giờ Không ít tác phẩm đã là cuốn sách gối đầu giường của độc giả Việt Nam, là người bạn tâm tình của nhiều thế hệ Việt Nam Nhà văn

Tô Hoài đã từng viết: “Sáng tác Sôlôkhôp không chỉ đóng góp đáng kể vào văn

học dân tộc mà còn ảnh hưởng mạnh mẽ tới văn học các dân tộc khác trong đó có nhân dân Việt Nam” Nó thể hiện sự ảnh hưởng mạnh mẽ của văn học Xô viết đối

với Việt Nam trong đó có tác phẩm Đất vỡ hoang của Solokhop

Ảnh hưởng của văn học Xô viết đến văn học Việt Nam là ảnh hưởng của một

quốc gia “từng đóng vai trò là cái nôi, rồi trở thành thành trì của cách mạng vô

sản thế giới” Nó là ưu tiên hàng đầu và là cần thiết cho nền văn hóa nước ta trong

việc xây dựng chủ nghĩa xã hội Theo giáo sư Phong Lê: “Mối giao lưu với văn học

Nga Xô viết sau 1945… là quan hệ giữa các quốc gia tự chủ trong cùng một phe,

có chung một hệ tư tưởng là chủ nghĩa Mác – Lênin có cùng một mục tiêu là xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, có ý thức xây dựng một nền văn hóa văn nghệ…” Và “Lịch sử đã sắp xếp cho dân tộc và văn học dân tộc Việt Nam đi theo quỹ đạo Liên Xô” Và thực vậy, văn học Liên Xô ảnh hưởng mạnh mẽ tới Việt

Nam trong suốt thế kỷ XX Tất cả điều này giải thích điểm tương đồng về đề tài

hợp tác hóa nông nghiệp trong hai tác phẩm: Đất vỡ hoang của Solokhop và Bão

biển của Chu Văn

Cả hai tác phẩm Bão biển và Đất vỡ hoang đều được nhà văn Chu Văn và

Sôlôkhôp viết theo phương pháp hiện thực xã hội chủ nghĩa Nó đòi hỏi nhà văn

miêu tả đúng hiện thực “nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nó rõ sự

thật” Sôlôkhôp đã đi tới nhiều vùng, thăm nhiều vùng nông trang tập thể, tìm hiểu

những sự việc, những con người để phản ánh bước ngoặt lịch sử, khi những người nông dân cá thể, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản dứt khoát từ đó từ bỏ chế độ

tư hữu cùng nhau xây dựng nông trang tập thể Cũng như thế, nhà văn Chu Văn là một cán bộ tuyên huấn, dân vận nên có điều kiện thâm nhập thực tế ở các cơ sở Nhà văn đã có mặt trong những khu du kích vùng sau lưng địch, tham gia vào việc chống âm mưu địch, cưỡng ép đồng bào giáo dân di cư vào miền Nam, trong phong trào đưa nông thôn vào hợp tác xã Chính sự am hiểu sâu sắc về hiện thực của hai

tác giả khiến hai tác phẩm Đất vỡ hoang và Bão biển trở thành pho từ điển sống

về việc xây dựng nông trang tập thể ở Liên Xô những năm 1930 và hợp tác hóa nông nghiệp ở miền Bắc Việt Nam những năm 1960 – 1962

Ra đời sau tác phẩm Đất vỡ hoang khoảng gần 30 năm, Chu Văn đã xây dựng tác phẩm Bão biển với những sáng tạo của riêng mình Vấn đề xây dựng hợp tác hóa nông nghiệp trong Bão biển ở một vùng công giáo gặp khó khăn do liên quan

đến vấn đề tôn giáo Đó vốn là vấn đề nhạy cảm trong nước ta lúc bấy giờ và cả hiện nay Cho nên kẻ thù có bị sa lưới nhưng chưa nhổ bật gốc rễ bởi nó núp dưới cha xứ, cha chăm sóc phần hồn, tinh thần được người người tôn kính Nó liên quan

đến tín ngưỡng lòng tin của người dân “người ta còn cần hắn để hắn làm những

việc mà hắn nói rằng lành mà mọi người cũng nghĩ rằng lành, thì chính quyền cũng thể theo nguyện vọng ấy cho dân làng yên trí” [ 37, tr647]

Trong tác phẩm Đất vỡ hoang, phạm vi xây dựng nông trang tập thể tập

trung trong xã Grêmiatri Lôc Trong khi đó nhà văn Chu Văn miêu tả bức tranh xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc biệt xây dựng hợp tác xã ở vùng Bài Chung – Sa Ngọc,

xã Giang Ninh Mỗi nơi lại có những khó khăn riêng tạo nên bức tranh hoàn chỉnh

rộng lớn về xây dựng hợp tác xã Sự khó khăn về công tác tư tưởng tuyên truyền, người dân tư tưởng còn chưa kiên định như ở Sa Ngọc, sự phá hoại của kẻ thù, những sai lầm của cán bộ như Thất trong việc quản lý của công Chu Văn đã dựng lên một điển hình cho việc xây dựng hợp tác xã vùng công giáo Từ vùng công giáo

đó, nó điển hình cho những vấn đề còn tồn tại khi đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội

ở nước ta trong những năm 1960 – 1962

1.4 1 Đề tài hợp tác hóa nông nghiệp

Trong thời kỳ miền Bắc Việt Nam và Liên Xô xây dựng chủ nghĩa xã hội,

đề tài chủ nghĩa xã hội đặc biệt là hợp tác hóa nông nghiệp được thể hiện tiêu biểu

trong tác phẩm Bão biển của Chu Văn và Đất vỡ hoang của Sôlôkhôp Đây đều là

hai tác phẩm sáng tác trong thời kỳ miền Bắc Việt Nam và Liên Xô đang trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội với tất cả khó khăn cùng với những vấn đề nhức nhối thời kỳ đầu tiến hành tập thể hóa nông nghiệp

Sôlôkhôp khởi thảo Đất vỡ hoang vào cuối năm 1930 Đến năm 1932,

quyển I Đất vỡ hoang ra đời và nhanh chóng trở thành “cuốn sách giáo khoa về

cuộc sống nông thôn” ( theo lời phóng viên báo “Sự thật”, ngày 3 – 3 – 1993 )

Những phác thảo đầu tiên của quyển II Đất vỡ hoang tiếp nối ngay sau khi quyển I

ra đời Khi chiến tranh vệ quốc bắt đầu, nó gần như đã được viết xong Trong thời gian chiến tranh, bản thảo đã bị thất lạc Sau chiến tranh, Sôlôkhôp phải viết lại từ đầu và mãi đến năm 1954 mới cho in từng chương trên tạp chí “Thế giới mới”

Năm 1959, cuốn tiểu thuyết mới được in trọn bộ Bão biển được Chu Văn sáng tác

từ 1965 đến năm 1969 thì ra mắt người đọc Đó là những trang viết về hiện thực một vùng nông thôn thiên chúa giáo trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội

Có thể nói Bão biển và Đất vỡ hoang đều là hai tiểu thuyết lớn, được hai nhà

văn “thai nghén” và sáng tác trong một thời gian khá dài Chúng gắn liền với hiện thực những năm 1930 ở Liên Xô và những năm 1960 ở miền Bắc Việt Nam, khi công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội đang đi những bước đầu tiên Từ đó, người đọc hình dung ra công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội trên hai đất nước với những nét tương đồng và khác biệt

Đề tài trung tâm của hai tác phẩm Bão biển (Chu Văn ) và Đất vỡ hoang

(Sôlôkhôp) đều xoay quanh đề tài tập thể hóa nông nghiệp trong thời kỳ đầu xây dựng Mặc dù cách nhau gần 30 năm nhưng hai tác phẩm đều gặp nhau ở những khó khăn vấp váp buổi đầu xây dựng một nền nông nghiệp tập thể Nhân dân chưa kiên định lại Bọn phản động núp dưới nhiều hình thức để phá hoại

Sôlôkhôp đã dẫn người đọc trở về những năm 1930, với quá trình nông trang hoá ở ấp Grêmiatri Lôc Lấy xuất phát điểm từ việc tịch thu tài sản của bọn Culăc – những kẻ có đầu óc tư hữu, đuổi chúng ra khỏi nông trang, Sôlôkhôp đưa người đọc đến với công cuộc xây dựng cuộc sống của nhân dân Grêmiatri Lôc Công cuộc xây dựng nông trang tập thể diễn ra vô cùng khó khăn bởi ban đầu chưa được

sự ủng hộ của người dân, thêm đó lại có bàn tay phá hoại của những kẻ như Cựu đại úy Bạch vệ Pôlôpxep và trung nông Khôpôrôp Pôlôpxep đã đưa tên phản động Iakôp vào nông trang làm gián điệp, ngấm ngầm phá hoại nông trang tập thể Mặc

dù Khôpôrôp ghét cay ghét đắng nông trang tập thể nhưng dưới bàn tay chỉ đạo của Pôlôpxep, hắn làm việc cho nông trường, từng bước thực hiện kế hoạch phá hoại nông trang tập thể Khôpôrôp đã cho tập hợp bọn Culăc và một số cựu binh để tổ chức “Hội đồng minh” chuẩn bị “khởi nghĩa” chống chính quyền Xô viết và xui giục bà con giết hết tiểu gia súc Tuy nhiên, việc tập thể hóa tiểu gia súc là một quyết định sai lầm của ban lãnh đạo nông trang Nông trang thu mua thóc giống để chuẩn bị gieo lúa mì Chúng tung tin là chính quyền Xô viết đánh lừa nhân dân, thu thóc giống để bán cho nước ngoài và sẽ để mặc nhân dân phải chết đói Sau đó, chúng xúi giục nhân dân thoát li nông trang, tung tin là số thóc giống mà nông dân

đã nộp nông trang giờ không dùng để gieo, mà đang nộp tất cả cho nhà nước Xung đột xảy ra Đông đảo phụ nữ trong xã đã xông tới Xô viết xã, bắt giữ chủ tịch

Xô viết Anđrây và chủ tịch nông trang Đavưđốp khiến họ xây xát mình mẩy Người dân còn hiểu sai về hợp tác xã Việc nông trang hoá thêm khó khăn khi tập thể hóa nông cụ lao động, bò và ngựa, tập trung thóc giống của các hộ nông dân

xảy ra vấn đề: “vào nông trường tôi nai lưng, còn người khác … lại lăn kềnh ra

ngủ” Đây cũng là một tình trạng khi người dân do tư tưởng không kiên định nên

rất dễ nghe theo lời xúi giục của bọn phản động làm hại nông trang thịt hết gia súc

để khỏi nộp vào nông trang Bọn phản động tuyên truyền nhảm nhí rằng tập trung

gà để gửi ráo lên tỉnh mổ thịt nấu mì và sẽ làm một kiểu ghế đặc biệt có lót rơm cho các cụ già, bắt các cụ già ấp trứng thay gà, cụ nào chống lại sẽ bị trói chặt vào ghế

Đặc biệt, người dân nghe theo lời bọn Culăc đã kéo lên Xô viết xã bắt giữ Đavưđốp và Nagunôp, phá kho thóc và lấy đi nhiều bao thóc Người dân chưa tin tưởng vào chính quyền lại thêm có bọn phá hoại Có người xin vào nông trang rồi lại

ra Trong một tuần, ở Grêmiastsi Lốc đã có gần một trăm hộ xin rút ra khỏi nông trang chưa kể trong đó có một vài người, theo cách nói của đội trưởng Liubiskin

“đang tấp tểnh chuồn” Vì vậy việc xây dựng nông trang hết sức khó khăn

Trong Bão biển, Chu Văn cũng đã tái hiện sinh động những khó khăn trong

việc xây dựng hợp tác xã nông nghiệp Ở xứ Sa Ngoại, nhiều người “không sốt

sắng lắm với việc xây dựng chung” Hợp tác xã trong quá trình xây dựng gặp nhiều

“cản trở” “ Học tập mãi mà người dân đưa đơn vẫn thưa thớt Các tổ đổi công vốn

đã yếu rồi huống chi là hợp tác Những tin hoang mang tung ra thì lại lan rất nhanh:

- “Thời cải cách đấu tố địa chủ, phen này hợp tác sẽ đấu tố trung nông!

Thằng nào mà tỏ ra có “khả năng” là thằng ấy bỏ mẹ”.[37,tr 43]

Có nhiều nơi thành lập được nhưng “hết sức kém cỏi”, “nhiều người đã vào lại xin ra Nhiều xã viên giữ ruộng đất riêng chỉ góp một phần “gọi là có” “Công việc

khó khăn như một người mang lưỡi cuốc cùn bổ từng nhát dầy chật xuống nền đất của chiếc lô cốt ấy, gỡ từng mẩu gạch, thỏi sắt, tảng xi – măng, để có một mảnh vườn đất thuần, trồng lên cây to, cây nhỏ Ác thay, có những viên đá quá sâu trong lòng đất không phải một lúc mà cuốc bật lên được…” [37, tr 42]

Thậm chí, hiện tượng xin ra khỏi hợp tác xã không chỉ xảy ra với những người nông dân bình thường mà ngay cả gia đình của cán bộ đứng đầu là chủ tịch Thất

cũng không tránh khỏi: vợ Thất xin ra khỏi hợp tác xã “Hai mẹ con Nhài chia

ruộng, lấy lại 6 sào”

Cũng giống như Bão biển, ở Đất vỡ hoang , Sôlôkhôp đã vạch ra sự lạc hậu

trong suy nghĩ của những người dân còn mang trong mình tư tưởng làm ăn tư

hữu Chính vì vậy mới có chuyện tất cả đàn bà trong nông trang GrêmiatriLôc kéo đến Xô viết xã đòi phá kho thóc, bắt giữ Đavưđốp và Nagunôp , giết hết tiểu gia súc khi có tin nông trang tập thể hóa Một phần do bọn phản động xúi giục nhưng một phần do tư tưởng cá thể còn tồn tại nên việc tập thể hóa nông cụ, bò ngựa

không phải dễ làm Trở lại tác phẩm Bão biển, người dân khi thu mua lương thực

cho nhà nước rất khó khăn Họ viện cớ rằng 17 kg một đầu người không đủ trong khi số thóc tuồn ra thị trường qua con đường rượu lậu, sản phẩm khác lại không ít

Đến khi Tiệp chỉ ra lợi ích trước mắt thì họ mới chấp nhận “Ta bán thóc cho công

nhân thì công nhân dệt áo, đúc lưỡi cày, tráng phích nước cho ta Ta không bán gạo, thì cũng nhịn mặc, nhịn dùng các thứ chứ”[37, tr126] Lúc đó, bà con mới

chịu bán lương thực

Thậm chí khi hợp tác xã được thành lập, lúc đầu nó cũng chỉ là cái vỏ “bên

ngoài” Người dân vẫn không chịu bỏ đầu óc tư hữu “Mức ăn bình quân mười

bảy, mười tám cân thì uống nước lã cầm hơi mà đi cuốc ra thóc cho các ông à?

Dạ dày của các anh bằng quả quýt, cái ruột bằng nõn rơm cho nên ăn thế mà chịu được Chứ chúng tôi à một cân còn ít” [37,tr122]

Lề thói tư hữu từ ngày xưa vẫn còn in đậm trong tư tưởng của nhiều xã viên

Vì vậy mới có chuyện “lạt xanh lạt đỏ” Những tưởng hợp tác xã đã ăn sâu vào đời sống người dân nhưng không phải vậy “Hợp tác xã ở đâu thì không biết chứ ở ta

đây thì toàn là hợp tác xã vỏ thôi…trừ hai cái: hợp tác xã ông Thất và ông Tiệp Những cái khác chẳng qua làm ra để che mắt thế gian, chứ ruộng nào vẫn hưởng riêng nhà nấy” [37,tr602]

“… Họ cũng bầu quản trị, có chủ nhiệm, có sổ sách các thứ đầy đủ Có cán bộ

xã hoặc huyện như Tiệp chẳng hạn mà đến thăm thì họ họp, họ bàn, họ cãi nhau ra việc Cán bộ về nhà cán bộ, thì đâu lại hoàn đấy: ruộng nhà anh, anh gặt, ruộng nhà tôi, tội gặt”[37, tr 602 – 603] Thủ đoạn hơn, “người ta còn bày ra trò “lạt xanh lạt đỏ” để lừa bịp Nhà ai cũng phải sắm một bó lạt lúa thật to Lạt nhà nào, phải

nhuộm đầu, đánh dấu riêng Nhà thì bó lạt xanh, lạt vàng, lạt tím để đến khi ruộng lúa nhà ai thì bó lạt của nhà ấy Từng gánh lúa đem cả về kho, tuy có xếp chung

một đống thật nhưng lúa nhà nào thì cứ dựa vào lạt (đã đánh dấu) để gánh về “Họ

vào hợp tác rồi, nhưng cái nguồn sống chính vẫn là cái phần để riêng, cho nên họ không bỏ công sức vào hợp tác, sống chết vào hợp tác”[37, tr603] Như vậy, đủ

thấy đầu óc tư hữu của “vỏ hợp tác xã” khiến cho người dân nghĩ ra đủ thứ đề luồn

lách, tránh sự chú ý của mọi người Nó nguy hiểm, “nó sinh ra từ lúc nào, ngấm

ngầm lan như người ta chừng bệnh dịch nguy hiểm, ăn sâu trong ruột gan, không

lộ ra ngoài khó mà phát hiện ra được” [37, tr606] Từ việc phân bón cho lúa cây

trồng, người dân cũng đùm của riêng, đưa ra hợp tác xã chỉ là loại kém Vấn đề xây dựng hợp tác xã còn rất nan giải nếu người dân chưa thực sự tin vào hợp tác xã Việc xây dựng hợp tác xã gặp khó khăn không chỉ bởi vì người dân còn chưa tin tưởng vào hợp tác xã, vào Đảng, vào cán bộ, tư tưởng chưa kiên định mà còn do bọn phản động núp dưới nhiều hình thức phá hoại Đặc thù những khó khăn trong

việc hợp tác hóa nông nghiệp của tác phẩm Bão biển khác Đất vỡ hoang ở chỗ: kẻ

thù ở đây không đứng ở ngoài ánh sáng có thể dễ dàng nhìn thấy mà núp dưới bóng của thầy tu, đạo mạo, những vị cha đạo, những người được kính trọng Trong cuộc họp những kẻ phản động, già San – tên cáo già đột lốt thầy tu đưa ra cụ thể kế hoạch phá hoại sản xuất

“Làm sao cản được phong trào hợp tác nông nghiệp thì trước hết phải làm cho

lúa, ngô, hoa màu phải sụt đi kém trước

Muốn phá chính sách thu mua lương thực, phải làm cho mùa gặt này long đong, không thu hết thóc, để lúa mọc mộng thối nát ngoài đồng

Muốn cản trở việc sản xuất, phải tăng kiêng xác, tăng chầu lễ ” [37, tr55]

Thậm chí khi có đoàn cán bộ, văn công, học sinh, tiểu đội bộ binh, về giúp

xã Sa Ngọc gặt lúa thì bọn “Trương Hạp, quản Ngật, thậm thụt đi từng nhà rỉ từng

tai: phen này, chính phủ thu mua lương thực gắt gao lắm, có thể hết nửa lúa chiêm” [37, tr 74] Việc này dẫn đến “các gia đình chán ngán muốn bỏ liều lúa ngoài đồng, chín rũ ra không gặt” [37, tr74] Nó làm cho người dân hiểu nhầm tình

nghĩa của đoàn về giúp dân gặt lúa Chúng lập ra hội Tận hiến, phát tờ rơi để nói xấu Đảng, khiến cho việc xây dựng hợp tác xã ngày càng khó khăn Nhất là khi cha Quang về Sa Ngoại, tăng ngày kiêng xác khiến thu gặt lúa càng khó khăn: lúa chín không ai gặt để chim rỉa, rau bắp đang tươi không ai chăm Ngoài ra trong xã còn

tồn tại những thanh niên “ngông nghênh du đãng, lười lao động, sống nhờ lưng vốn

bố mẹ”, vô công rồi nghề không quan tâm đến công việc sản xuất

Nhưng cuối cùng, nhờ niềm tin của người dân, tấm lòng nhiệt tình tài năng

của những người lãnh đạo như Đavưđốp, Nagunôp, Anđrây (Đất vỡ hoang), Tiệp, Thất (Bão biển) việc xây dựng hợp tác xã đã có chuyển biến tốt đẹp Người dân đã

tin tưởng hơn vào cán bộ Nông trang tập thể đã bước đầu mang lại cho họ sự no

ấm, những quyền lợi thiết thân Người dân ở nông trang GrêmiatriLôc (Đất vỡ

hoang) đã tự giác làm việc Những buổi Đavưđốp xuống đồng làm cùng nông trang

viên là bằng chứng cho thành công lớn trong việc xây dựng nông trang tập thể Đặc biệt họ đã biết giữ gìn những thành quả của nông trang mình Uxchin đã đánh nhau với bọn làng bên để lấy lại số cỏ của nông trang Điều đó đã thể hiện sự giác ngộ của người dân đã biết bảo vệ nông trang Ở họ tinh thần tập thể đã có Trong

Đất vỡ hoang, Sôlôkhôp không trực tiếp viết những niềm vui thành quả đạt được

của nông trang nhưng ở Bão biển, Chu Văn đã để người đọc được hả hê trong

thắng lợi xây dựng hợp tác xã Bởi “lúa gặt về, được chia theo đúng chính sách,

phần cho ruộng đất, phần làm nghĩa vụ và tích lũy” [ 37, tr 609] Mọi người được

ngang bằng nhau, tính theo công điểm khiến cho ai cũng hớn hở, bởi người dân được đảm bảo ít nhất về cái ăn

Việc tiêu diệt những bọn phản động cuối cùng cũng đã thành công Trong

Đất vỡ hoang, Pôlôpxep, Liachepxki bị bắt Bộ mặt thật của Iakop bị lật tẩy Mặc

dù để có được kết quả đó thì Nagunôp và Đavưđốp đã phải đổi bằng tính mạng

Trong Bão biển, hầu như toàn bộ những kẻ phản động, đội lốt thầy tu như già San,

xơ Khuyên bị sa lưới Mẩy bị đi tù vì tội đánh người gây thương tích và ăn trộm Điểu bị giam vì tội phá hoại và phản tuyên truyền Bọn côn đồ và lưu manh đang ti toe cũng co vòi lại Cha Quang – cha coi sóc việc đạo ở Sa Ngoại, mặc dù “bực tức và lo ngại”, nhưng trước thành công, kết quả đạt được trong việc xây dựng hợp tác xã đã không dám có hành động phá hoại

Đặc biệt những hợp tác xã hiện có không chỉ làm ăn trên ruộng đất đã cày cấy bao nhiêu năm qua mà còn thực hiện đắp đê lấn biển Hình ảnh con người nhỏ bé lấn biển đã nổi bật sự dũng cảm chiến thắng thiên nhiên để xây dựng cuộc sống tốt đẹp

hơn Những con người ít nói như cụ Ba Bơ, Nhân, Tần đã thay đổi góp phần xây dựng hợp tác xã Nhờ có những con người như Tiệp, Vượng, Ái, Thành, Huy và những người thanh niên khác đã góp phần xây dựng hợp tác xã vững mạnh Hầu hết

người dân đều vào hợp tác xã “Từ khi hợp tác xã vào nền nếp nhân dân no đủ, lúa

đồng đang lên, nhờ lớp phân bào rất đặc, lúa xanh như mực…” [ 37, tr362]

Tuy nhiên, quá trình hợp tác hóa nông nghiệp, nông trang hóa đã vấp phải

những khuyết điểm, là chủ trương sai lầm của cán bộ lãnh đạo Trong Đất vỡ

hoang, việc nông trang hóa cả tiểu gia súc khiến cho dân Côdăc không đồng tình

và mất niềm tin Đó là sự nóng vội, không kiên trì, tư tưởng duy ý chí của Nagunôp Hành động không kìm được nóng giận đánh bị thương Banhich của Nagunôp đã làm giảm niềm tin trong nhân dân đối với chính quyền, công cuộc xây dựng nông trang tập thể

Cũng có con người như vậy, ở Bão biển, Thất tuy là chủ tịch xã nhưng có tư

tưởng ích kỷ, ghen ghét với Tiệp - ủy viên thường trực xã và là người cán bộ chưa hoàn toàn sát sao với dân Nhưng sau đó, Thất hiểu ra và cùng Tiệp xây dựng hợp

tác xã vững mạnh Nếu như trong tác phẩm Đất vỡ hoang, những kẻ phá hoại công

cuộc xây dựng nông trang tập thể là những kẻ Culăc còn lại của chế độ cũ, tên quan

lại phản động, thì trong Bão biển, kẻ phản động lại núp dưới bóng những thầy tu,

cha đạo, (cha Quang, Hoan, Phạm Văn Độ…) đạo mạo, uy nghiêm Ngoài ra còn

có những tên phản động như Mẩy, Điểu, Lái Táp, mụ Hào… Việc đấu tranh khó khăn bội phần vì nó liên quan đến vấn đề tôn giáo Đề cập đến vấn đề này Chu Văn

đã thể hiện được phong cách riêng của mình với một lập trường chính trị và sắc thái dân tộc

Như vậy, cả hai tác phẩm Bão biển của Chu Văn và Đất vỡ hoang của

Sôlôkhôp đều gặp nhau tại đề tài hợp tác hóa nông nghiệp Nó là kết quả của Việt Nam cùng nằm trong khối chủ nghĩa xã hội với Liên Xô và sự giao lưu ảnh hưởng của văn học Liên Xô tới văn học Việt Nam Trong cả hai tác phẩm đều có những khó khăn, sai lầm, vấn đề nhức nhối trong buổi đầu xây dựng nền kinh tế tập thể ở nông thôn Ở đó có sự chống phá của thế lực phản động, người dân chưa có niềm tin vào hợp tác xã nên việc xây dựng gặp rất nhiều khó khăn Nhưng nhờ sự nhiệt

tình, tài năng của những con người lãnh đạo đã gây niềm tin trong nhân dân, làm cho hợp tác xã dần phát triển và có những tín hiệu đáng mừng

1.4.2 Đề tài xây dựng con người mới, xã hội mới

Việt Nam và Liên Xô khi bước vào con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội trên nền tư tưởng lối làm ăn cá thể, tư hữu ăn sâu vào tiềm thức của người dân Những người ủng hộ hợp tác xã đầu tiên hoặc người có tư tưởng mới ( thường chiếm số lượng ít ), hoặc là gia đình bần nông – hy vọng vào hợp tác xã để có cuộc sống ổn định, ấm no hơn Vì vậy, ngoài việc hợp tác hóa nông nghiệp vô cùng khó khăn thì làm thế nào để xóa bỏ tư tưởng lạc hậu cũ kỹ cho người dân để xây dựng con người mới, xã hội mới là vấn đề nan giải Nó đòi hỏi người cán bộ như

Đavưđốp, Nagunop, Anđrây (Đất vỡ hoang),Tiệp, Thất (Bão biển) phải hết sức

kiên trì làm tốt công tác tư tưởng tuyên truyền để loại bỏ tư tưởng lạc hậu cũ kỹ

Để có con người mới trong một xã hội mới, trước hết phải chỉ ra những mặt còn thiếu sót, hạn chế và những thay đổi mà xã hội mới đem lại cho con người Bởi việc chỉ ra điểm yếu, hạn chế đó cũng chính là lúc nó sẽ bị tiêu diệt Việc hợp tác hóa thành công nói riêng và việc xây dựng chủ nghĩa xã hội nói chung phải nói đến

những người cán bộ “đứng mũi chịu sào” Đó là những người cán bộ nhiệt tình, có

tư tưởng vững vàng như Đavưđốp ( Đất vỡ hoang ) và Tiệp (Bão biển) Tuy cũng

có hạn chế, thiếu sót nhưng xã hội mới đã làm thay đổi con người họ

Đavưđốp là người lãnh đạo xứng đáng là “kiểu mẫu của tác phong leninit”

Tuy nhiên, nhà văn Sôlôkhôp không xây dựng con người này là một người hoàn hảo Đavưđốp không tự coi mình là người thấu hiểu mọi tư tưởng chính sách của Đảng, không tự coi mình nắm trọn vẹn chân lý của đời sống nên anh không ngừng học hỏi, thâm nhập tiếp thu kiến thức mới, sửa chữa thiếu sót của mình Anh sẵn sàng xuống đồng để người dân dạy mình cách cày bừa Anh hòa mình với quần chúng, với cuộc sống của họ để vừa hiểu, vừa thúc đẩy, dẫn dắt rèn luyện họ Đavưđốp đã đào tạo và rèn luyện đội ngũ cán bộ xuất thân từ nông dân mà trung thành với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội như Anđrây, Maidanicôp, Luibitxkin… Nhưng Sôlôkhôp không lý tưởng hóa nhân vật Đavưđốp Anh cũng

có những sai lầm, những mặt yếu trong tính cách và cách làm việc.Ví như việc anh

tán thành ý kiến của các điền viên khác và đi tới quyết định tập thể hóa tiểu gia súc Đavưđốp cũng mắc sai lầm khi anh bị “sa lầy” vào cuộc tình duyên với vợ của Nagunôp là Luska Là người lãnh đạo nông trang nhưng anh không phát hiện ra bộ mặt thật của tên phản động Ôtxtôrôpnôp mà tin tưởng giao cho hắn làm quản lý nông trang Nhưng cuối cùng nhờ thợ rèn Salưi, anh đã sửa chữa khuyết điểm, kiên quyết hơn trong công việc tiêu diệt bọn phản động

Cũng có những tính cách tương đồng với Đavưđốp, Tiệp là một cán bộ Đảng viên có lập trường tư tưởng kiên định, ý chí ngoan cường Anh đứng ở vị trí lãnh đạo, đưa quần chúng vượt qua mọi khó khăn để giành thắng lợi Anh quan hệ mật thiết với quần chúng nhân dân, yêu thương đồng chí, nâng đỡ những nhân tố mới của phong trào, cưu mang và kéo được những con người lầm lỡ trở lại con đường chính nghĩa Tiệp điển hình một con người đầy sức sống, mang hơi thở của thời đại Anh đại diện cho tầng lớp nhân dân đã thấm nhuần lý tưởng cộng sản, đã trải qua thực tế đấu tranh cách mạng và tin tưởng tuyệt đối vào đường lối chính sách

của Đảng Anh “cứng rắn với kẻ gian, hòa nhã với người ngay, vừa có tình vừa có

lý, vừa có tính nguyên tắc cao, táo bạo trong nghĩ và làm, sẵn sang hy sinh tất cả,

kể cả cuộc sống riêng tư, để làm tròn nhiệm vụ do cương vị mình đề ra”…[39,

tr126] Trong cuộc họp bàn thu mua lương thực, người dân không chịu bán thóc cho hợp tác xã, lại thêm Điểu lập mưu hại Thanh – cán bộ thống kê của huyện,không nói được câu nào Hội nghị tưởng chừng đi vào bế tắc thì Tiệp với sự am

hiểu thông thạo tình hình địa phương “nói không có sách nhưng mách có chứng”,

“nắm sát từng tên từng mặt” Anh làm cho bọn Điểu và mọi người không ai dám

nói gì vì nó có lý, người dân phải nể phục Bằng công tác tư tưởng, sự nhiệt tình, mối quan hệ thân thiết với người dân, anh đã cảm hóa cả cụ trùm Nhâm, Nhân, Thất và xây dựng lớp thanh niên nhiệt tình với sự nghiệp chung, có tư tưởng mới như Ái, Vượng, Tần Không bằng lòng với thành quả của hợp tác xã đã đạt được,

Tiệp muốn “đắp đê lấn biển” – một việc xưa nay có người làm rồi nhưng thất bại

Chính sự kiên định, nghị lực, của bản thân, vượt lên những định kiến, lòng nhiệt tình và quyết tâm, anh đã biến bãi sú vẹt trở thành cánh đồng lúa tăng thêm năng

suất cho hợp tác xã Có ý kiến cho rằng: “Đây là nhân vật điển hình cho người

cộng sản chân chính, một Ruồi trâu của Việt nam những năm 60 của thế kỷ XIX”

[8] Lại có ý kiến cho rằng: “Ở nhân vật này có những nét giống với Nagunop

trong “Đất vỡ hoang” nhưng Tiệp mang bản lĩnh và sắc thái dân tộc rõ nét…”[32,tr679]

Nhân vật Nagunôp được Sôlôkhôp xây dựng như một con người anh hùng nhưng cũng có khuyết điểm, sai lầm Anh lao vào công cuộc xây dựng nông trang tập thể với nguyện vọng nhanh chóng triệt sạch mọi gốc rễ của thói tham lam tư hữu của người dân Anh thể hiện rõ nét sự căm ghét chế độ tư hữu Chính vì sự nôn nóng đó anh đã mắc sai lầm trong việc cưỡng bức một số nông dân nộp thóc giống

và đánh Banhich bị thương Nhưng dù có bị vu oan anh vẫn quyết tâm bảo vệ nông trang tập thể đến cùng Cuối cùng, anh hi sinh trong niềm tiếc thương của người dân để bảo vệ công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội

Ngoài Nagunôp, một cán bộ lãnh đạo nông trang khác cũng có sự thay đổi trong công tác lãnh đạo là Andrây Đôi lúc anh thể hiện là con người thiếu lập trường giai cấp Khi đi tịch thu tài sản nhà Gaiep, không hoàn thành nhiệm vụ, anh

đã muốn xin thôi công tác vì: tiếng khóc của đàn bà và mười một đứa con nhỏ của nhà Gaiep khiến anh phải nhắm mắt, bịt tai, bỏ chạy ra ngoài chuồng bò, để mặc cho anh em khác làm nhiệm vụ Nhưng khi Đavưđốp vạch ra cho anh thấy, dù anh thương xót kẻ thù giai cấp nhưng giai cấp bóc lột thẳng tay áp bức bóc lột mà không hề thấy thương xót mủi lòng… Mặc dù vậy, với tác phong giản dị gần gũi, Anđrây được nhân dân quý mến Anh yêu tha thiết Marian nhưng khi cô cùng với trung nông khác xin ra khỏi nông trang, anh liền bỏ cô ta Trong biến cố tất cả phụ

nữ và một số trung nông nổi loạn bắt giữa Đavưđốp và Nagunôp, tuy bị đánh đập rất đau nhưng anh vẫn giữ tinh thần không chịu khai chỗ cất giấu chìa khóa để bảo

vệ nông trang

Cùng thuộc lớp cán bộ lãnh đạo ấy, trong tác phẩm Bão biển, Chu Văn đã

xây dựng nhân vật điển hình cho lớp cán bộ bị quyền lợi, danh vọng làm cho lóa mắt, kéo chùn lại Đó là cán bộ coi kho đàng hoàng mà giở mánh khóe con buôn,

làm giàu bằng mọi thủ đoạn, một người làm quan cả họ được nhờ Lại có “một hai

người ở cương vị cao mà suốt đời kiểm điểm lại, bao nhiêu chủ trương của anh chỉ