Kinh nghiệm hướng dẫn học sinh tìm hiểu theo chuyên đề thế giới nghệ thuật trong bài thơ vội vàng của xuân diệ

Với cách định nghĩa nh vậy, tìm đếnvới thế giới nghệ thuật của Vội vàng cũng đồng nghĩa với việc là chúng ta đang làm một cuộc hành trình để khám phá cái hay, cái đẹp của tác phẩm theo c

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do lựa chọn đề tài:

Thơ trữ tỡnh là một trong ba phương thức phản ỏnh hiện thực cư bản nhất

và thường là hỡnh thỏi vưn học đầu tiờn trong cỏc nền văn học dõn tộc Do đặc trưng của thể loại, thơ trữ tỡnh cú khả năng phản ỏnh cuộc sống, thể hiện những tõm trạng, những cảm xỳc mạnh mẽ bằng ngụn ngữ hàm sỳc, giàu hỡnh ảnh Thơ đũi hỏi sự tiếp nhận dựa trờn những tri thức cụ thể, những kinh nghiệm và bằng cả những khỏm phỏ mang tớnh trực giỏc Dạy học văn chương, đặc biệt là thể loại thơ, là một hoạt động đũi hỏi sự nỗ lực khụng ngừng của giỏo viờn và học sinh.

Thơ mới là hiện tượng nổi bật của của văn học Việt nam Trong phần đọc văn của chương trỡnh ngữ văn hiện hành, Thơ mới cú ý nghĩa và vị trớ khỏ quan trọng Song, việc dạy học tỏc phẩm Thơ mới vẫn luụn đặt ra khụng

ớt thỏch thức đối với giỏo viờn và học sinh Do vậy, việc dạy đọc hiểu – khai thỏc khỏm phỏ loại tỏc phẩm này xứng đỏng cú được sự đầu tư, tỡm hiểu kĩ lưỡng “Vội vàng” của nhà thơ Xuõn Diệu trong chương trỡnh ngữ văn lớp 11 là một trong số những tỏc phẩm đú Qua thời gian cụng tỏc giảng dạy , bồi dưỡng học sinh bản thõn tụi đỳc rỳt được kinh nghiệm định hướng học sinh tỡm hiểu tỏc phẩm theo vấn đề thi phỏp và cú hiệu quả Nờn trong sang kiến này, tụi đó lựa chọn vấn đề “ kinh nghiệm định hướng học sinh tỡm hiểu theo chuyờn đề “thế giới nghệ thuật trong bài thơ Vội vàng của Xuõn Diệu” (chương trỡnh SGK lớp 11).

1.2 Mục đớch nghiờn cứu

Sáng kiến kinh nghiệm hớng đến mục tiờu áp dụng vào việc dạy

học bồi dỡng học sinh giỏi, giảng dạy chơng trình tự chọn cho đốitợng học sinh lớp 11 và ôn THPT quốc gia, đại học và Cao đẳng

1.3 Đối tượng nghiờn cứu:

Đối tợng nghiên cứu

Tìm hiểu Thế giới nghệ thuật trong bài thơ Vội vàng

của Xuân Diệu, ngời viết tập trung khảo sát tác phẩm Vội vàng

rút trong tập Thơ thơ

Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu Vội vàng trong tính chỉnh thể giữa nội dung và

hình thức nhng sáng kiến kinh nghiệm chỉ tập trung đi sâu vàonhững phơng diện nổi bật làm thành giá trị riêng Những yếu tố

mờ nhạt, ít xuất hiện hoặc không chỉ có ở Vội vàng, chúng tôi sẽ

điểm qua hoặc kết hợp bình chú để làm rõ những yếu tốchính

Nghiên cứu Vội vàng, chúng tôi không tách rời, biệt lập mà

đặt đối tợng trong mối liên hệ với các tác phẩm khác của XuânDiệu và các tác phẩm của các tác giả khác trong phong trào Thơmới

1.4 Phương phỏp nghiờn cứu

qua khái niệm thế giới nghệ thuật, trong đó tác phẩm đợc xem nhmột lĩnh vực tồn tại đặc thù, có không gian, thời gian riêng, có cácquy luật nghệ thuật đặc thù chi phối các quan hệ liên kết của tấtcả mọi yếu tố tác phẩm” Với cách định nghĩa nh vậy, tìm đến

với thế giới nghệ thuật của Vội vàng cũng đồng nghĩa với việc là

chúng ta đang làm một cuộc hành trình để khám phá cái hay, cái

đẹp của tác phẩm theo cách riêng của mình từ góc độ thi pháp.Bản thân tôi tìm đến với đề tài không nằm ngoài ngoại lệ so vớinhững độc giả khác là muốn góp thêm một phần khiêm tốn tiếngnói riêng của mình trong quá trình đi tìm cái đẹp của “Vội

vàng”

2.2 Cơ sở thực tiễn – thực trạng :

“Vội vàng” là tác phẩm tiêu biểu cho phong cách thơ Xuân

Diệu trong phong trào Thơ mới đợc đa vào chơng trình sách giáokhoa Ngữ Văn 11- THPT và đợc đa vào để dạy học trong chơngtrình chính khóa Tuy nhiên lâu nay trong quá trình dạy học tácphẩm trong nhà trờng, giáo viên và học sinh ít có điều kiện đểnghiên cứu và tìm hiểu thấu đáo về thế giới nghệ thuật của nóbởi giới hạn thời lợng chơng trình hạn hẹp Hiện nay với việc thựchiện chơng trình, thiết nghĩ rằng sự mềm dẻo của phân phối ch-

ơng trình, giáo viên sẽ có điều kiện giúp học sinh nâng cao hiểubiết của mình về tác phẩm trong chơng trình tự chọn và caohơn là trong công tác bồi dỡng học sinh giỏi, ôn thi THPT quốc gia- Đại

học – Cao đẳng Đó là lí do dẫn tới việc tôi lựa chọn đề tài

2.3 Cỏc giải phỏp thực hiện

2.3.1 Giới thuyết về khái niệm thế giới nghệ thuật

Khi đọc văn bản ngôn từ, chúng ta bớc vào thế giới nghệ thuật

của tác phẩm tác giả, một thế giới đầy ắp xung đột, buồn vui,

hạnh phúc, đau đớn Thế giới đó là văn bản hình tợng- văn bản nộitại của văn bản ngôn từ Gọi thế gới nghệ thuật là văn bản bởi cáchình tợng có tính chất kí hiệu, biểu tợng, bởi nó là sự thống nhấtchỉnh thể của các kí hiệu có khả năng biểu hiện một phức hợp ýnghĩa - t tởng nhất định mà ngời ta cần đọc từng bộ phận, chitiết để nhận ra Gọi bằng thế giới nghệ thuật bởi vì đó là cấu tạo

đặc biệt, có sự thống nhất không tách rời, vừa có sự phản ánhthực tại vừa có sự tởng tợng sáng tạo của tác giả, có sự khúc xạ củathế giới bên trong của nhà văn Thế giới này chỉ có trong tác phẩm

và có trong tởng tợng nghệ thuật.Thế giới nghệ thuật là thế giới ttởng, thế giới thẩm mĩ, thế giới tinh thần của con ngời

Thế giới nghệ thuật là một thế giới kép: thế giới đợc miêu tả

và thế giới miêu tả Thế giới đợc miêu tả bao gồm nhân vật, sựkiện, không gian, thời gian riêng, đồ vật, âm thanh, màu sắc

có ý nghĩa tợng trng riêng, không đồng nhất với thực tại.Thế giớimiêu tả là thế giới của ngời kể chuyện, ngời trữ tình Hai thế giớinày gắn kết không tách rời nh hai mặt của một tờ giấy Không cóthế giới miêu tả thì không có thế giới đợc miêu tả và ngợc lại Tuynhiên chúng không thể liên thông Ngời kể chuyện không thể trựctiếp tham gia vào sự kiện trong thế giới đợc miêu tả nh một nhânvật

Thế giới nghệ thuật của một tác phẩm ngôn từ là hệ thốnghoàn chỉnh và bao gồm những giới hạn nhất định Bởi vì hệthống đó sống theo các quy luật, nguyên tắc vốn có của nó, cókhông gian, thời gian, tâm lí, đạo đức xã hội và hoàn cảnh vậtchất riêng Một thế giới nghệ thuật với t cách hệ thống không chỉ

đặc trng cho tác phẩm đó, mà còn đặc trng cho cả nhà văn nóichung Nghiên cứu cấu trúc của thế giới nghệ thuật vừa cho ta hiểuhình tợng nghệ thuật trong tác phẩm, quan niệm của tác giả về

thế giới, vừa có thể khám phá thế giới bên trong ẩn kín của nhàvăn, cái thế giới chi phối sự hình thành phong cách nghệ thuật Những kiến thức lí luận trên là định hớng chung nhất để

độc giả khám phá thế giới nghệ thuật của một tác phẩm Tuynhiên, tùy vào đặc trng của từng thể loại văn học cụ thể mà chúng

ta áp dụng kiến thức đó nh thế nào Trong giới hạn đề tài này,

ng-ời viết chỉ tập trung tìm hiểu thế giới nghệ thuật của tác phẩm

thơ trữ tình Vội vàng ( Xuân Diệu) nên chủ yếu đi sâu khám

phá tác phẩm ở những phơng diện cơ bản sau: Hình tợng cái tôitrữ tình, không gian nghệ thuật, thời gian nghệ thuật và một sốphơng thức biểu hiện

2.3.2 Thế giới nghệ thuật trong tác phẩm Vội vàng

Hình tợng cái tôi trữ tình

Cái tôi phải là hình tợng trung tâm, là hạt nhân của một thếgiới thơ trữ tình Nó là hình ảnh phóng chiếu từ con ngời thựccủa tác giả theo nguyên tắc điển hình hóa Nhng có lẽ, nó là conngời tâm linh của tác giả đợc hình tợng hóa, là phần khát vọngthẩm mĩ sâu kín nhất trong tác giả đợc hình tợng hóa Dù có cộinguồn thế nào đi nữa thì trong văn bản thơ( đặc biệt là thơtrữ tình lãng mạn), trong một thế giới thi ca, nó cũng hiện ra nhmột con ngời với nhân dạng, nhân cách khá rõ rệt Ngời ta có thểnhận ra nó qua những nét tự họa, qua t thế trữ tình và giọng

điệu trữ tình chủ đạo của hệ thống thi phẩm Là đại biểu xuấtsắc của phong trào Thơ mới, đồng thời là ngời đợc mệnh danh là

ông hoàng của thơ tình Việt Nam, cái tôi trữ tình Xuân Diệuhiện ra với những đặc điểm nổi bật sau:

Cái tôi tha thiết yêu đời và ý thức sâu sắc về sự sống cá thể

Là “tù nhân của một chữ tình” (Chu Văn Sơn), cho “dù bạn với

ân tình hay với cảnh” cái tôi trữ tình Xuân Diệu luôn hiện ratrong chân dung một gã tình si tha thiết yêu đời, luôn thèm khátmột luyến ái vô biên

Tình yêu ấy đợc bộc lộ qua ớc muốn hết sức kì lạ: muốn cỡnglại quy luật tự nhiên, đặc biệt hơn, đó là những thứ vốn ngắnngủi, mong manh để níu kéo lại tất cả những gì đẹp tơi, rực rỡ,quí giá mà thiên nhiên ban tặng:

Tôi muốn tắt nắng đi

Cho màu đừng nhạt mất ;

Tôi muốn buộc gió lại

Cho hơng đừng bay đi.

Nhng làm sao cỡng lại đợc những thứ vốn ngắn ngủi, mong manh

đó? Cái ớc muốn lạ lùng, thậm chí ngông cuồng đó đã hé mở cho

ta một lòng yêu bồng bột vô bờ đối với cuộc đời

Vì yêu đời, khát khao luyến ái nên cái tôi ấy luôn nhìn đờivới một cặp mắt xanh non, háo hức, đầy đam mê của một ngờitình Thế giới này đợc thi nhân cảm nhận qua lăng kính của tìnhyêu nên nó hiện lên rực rỡ nh một thiên đờng trên mặt đất:

Của ong bớm này đây tuần tháng mật;

Này đây hoa của đồng nội xanh rì ;

Này đây lá của cành tơ phơ phất ;

Của yến anh này đây khúc tình si ;

Vẻ đẹp của thiên nhiên đợc quy chiếu về vẻ đẹp của giai nhân ngời tình nhân yêu kiều, kiêu sa, đầy quyến rũ mời mọc trongmối quan hệ với gã tình si :

Và này đây ánh sáng chớp hàng mi.

Mỗi sáng sớm thần vui hằng gõ cửa ;

Tháng giêng ngon nh một cặp môi gần.

Cũng vì yêu đời nên cái tôi ấy đã ngậm ngùi, nuối tiếc khônnguôi trớc dòng thời gian trôi chảy và sự ra đi của tuổi trẻ, củamùa xuân:

Xuân đơng tới, nghĩa là xuân đơng qua, Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già,

Mà xuân hết nghĩa tôi cũng mất.

.

Nên bâng khuâng tôi tiếc cả đất trời.

Niềm quyến luyến, ngậm ngùi trớc bớc đi nhanh chóng của thờigian nh vậy xét đến cùng là xuất phát từ ý thức sâu xa về giá trịcủa sự sống cá thể Mỗi khoảnh khắc trong đời cá thể đều vôcùng quý giá, bởi khi đã mất đi là mất đi vĩnh viễn Những cungbậc cảm xúc đó giúp mỗi chúng ta biết quý trọng từng giây phútcủa đời mình và biết làm cho mỗi khoảnh khắc của mình có ýnghĩa Chúng không làm cho con ngời tuyệt vọng mà đốt lêntình yêu cuộc sống

Xuất phát từ những cơn cớ trên mà kẻ tình si Xuân Diệu đãchạy đua với thời gian, đón đầu thời gian để sống:

Chẳng bao giờ, ôi! Chẳng bao giờ nữa

Mau đi thôi! Mùa cha ngả chiều hôm

lúc nào cũng thèm yêu, khát sống, lúc nào cũng khao khát tận hởngnhững giây phút tuổi xuân của mình, tận hởng những gì màcuộc đời ban tặng cho mình với vòng tay ham hố của một tìnhnhân:

Ta muốn ôm

Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;

Ta muốn riết mây đa và gió lợn,

Ta muốn say cánh bớm với tình yêu,

Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều ;

Cho no nê thanh sắc của thời tơi;

Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngơi.

Cái tôi triết nhân

Trong “Vội vàng”, nếu nh con ngời tình nhân mải yêu đơng,bận luyến ái thì con ngời triết nhân lại quan sát, ngẫm nghĩ, đúckết để rút ra những quan niệm sống, những kinh nghiệm nhânsinh

Là triết nhân, Xuân Diệu đã say sa tranh biện với ngời xa vềquan niệm thời gian, tuổi trẻ:

Xuân đơng tới, nghĩa là xuân đơng qua,

Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già,

Mà xuân hết nghĩa là tôi cũng mất.

Lòng tôi rộng, nhng lợng trời cứ chật,

Không cho dài thời trẻ của nhân gian,

Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn, * Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại!

Còn trời đất nhng chẳng còn tôi mãi,

Không những thế, triết nhân còn là sự lên tiếng của cáiham muốn lập thuyết thẳm sâu trong Xuân Diệu Có thể thấy

rất rõ rằng Vội vàng ở đây không phải là một trạng thái cảm xúc

nhất thời mà là một sự lựa chọn có tính lâu dài gắn liền với thái

độ, quan niệm sống của tác giả Nói đúng hơn, Vội vàng là một

định nghĩa về cách sống Với Xuân Diệu, sống là hạnh phúc

Muốn hạnh phúc là phải chạy đua với thời gian, phải tranh thủsống:

Chẳng bao giờ, ôi! chẳng bao giờ nữa…

Mau đi thôi! mùa cha ngả chiều hôm.

Phải Sống toàn tâm, toàn bích, sống toàn hồn; Bằng say mê và

thức nhọn giác quan để tận hiến, tận hởng những giây phút tuổi

xuân của mình, tận hởng những gì mà cuộc đời ban tặng chomình:

Ta muốn ôm

Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;

Ta muốn riết mây đa và gió lợn,

Ta muốn say cánh bớm với tình yêu,

Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều ;

Và non nớc, và cây, và cỏ rạng,

Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đả đầy

ánh sáng,

Cho no nê thanh sắc của thời tơi;

Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngơi.

Cái tôi triết nhân còn thể hiện rõ hơn ở chỗ: trong tác phẩm,Xuân Diệu không chỉ định nghĩa về cách sống mà còn say sa

tìm cách lí giải, cắt nghĩa cho lối sống vội vàng Với thi nhân, sở

dĩ phải sống vội vàng vì cuộc đời quá đẹp, luôn kêu gọi con ngời

sống và hởng thụ:

Của ong bớm này đây tuần tháng mật, Này đây hoa của đồng nội xanh rì,

Này đây lá của cành tơ phơ phất

Của yến anh này đây khúc tình si,

Và này đây ánh sáng chớp hàng mi.

Mỗi sáng sớm thần vui hằng gõ cửa ;

Tháng giêng ngon nh một cặp môi gần.

Theo ngời thơ, mùa xuân là mùa đẹp nhất trong năm và đời ngờichỉ thực sự sống có ý nghĩa nhất là lúc tuổi trẻ Nhng đời ngờingắn ngủi, trong khi thời gian trôi chảy không ngừng:

Xuân đơng tới, nghĩa là xuân đơng qua,

Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già,

Mà xuân hết nghĩa là tôi cũng mất.

Lòng tôi rộng nhng lợng trời cứ chật,

Không cho dài thời trẻ của nhân gian,

Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn,

Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại!

Còn trời đất nhng chẳng còn tôi mãi,

Suy cho cùng, cái điệu sống vội vàng, cuống quýt của Xuân Diệubắt nguồn sâu xa từ cảm niệm triết học về thời gian, về sựngắn ngủi của kiếp ngời, về cái chết nh là kết cục không thểtránh khỏi mai hậu

Cái tôi nội cảm

Sự phỏt triển của Thơ mới chớnh là bước cải tạo hết sức quan trọng của thơ trữtỡnh Việt Nam Tiếp xỳc với luồng sinh khớ mới từ phương Tõy, tư duy, cảm xỳc củacỏc nhà thơ mới cú những thay đổi “Tư duy thơ hướng vào phớa trong để phõn tớchcảm giỏc, trỡnh bày cỏc trạng thỏi tỡnh cảm” Chủ trương đào sõu nội cảm, cỏc nhàthơ mới đó hữu hỡnh húa những vi diệu của đời sống tõm hồn Thơ mới bộc lộ mộtcỏch trực tiếp tất cả mọi cung bậc và sắc thỏi của tỡnh cảm: vui, buồn, hờn, giận,thiết tha, say đắm, mộng mơ, cay đắng, xút xa Có thể nói, Thơ mới là mộtcuộc cách mạng phơi mở thế giới nội tâm con ngời, là khát vọngbộc lộ “thành thực” cảm xỳc, được núi lờn “sự thật” của tõm hồn bằng tiếng núiriờng của mỡnh.Xuân Diệu là đại biểu xuất sắc của phong trào Thơmới nên cái tôi trong thơ ông hẳn là tiếng thơ thể hiện đầy đủnhất cho ý thức cá nhân của cái tôi Thơ mới - cái tôi nội cảm Cái

tôi trong Vội vàng luôn lắng nghe mình sống để ghi lấy cái nhịp

nhàng lặng lẽ, cái sôi nổi, háo hức của thế giới bên trong giữa cái

ồn ào, rộn rịp của cuộc sống đời thờng Lúc thì cái tôi ấy sốngtrong tâm trạng thiết tha, rạo rực, đắm say khi bộc lộ ham muốnkhác thờng của mình:

Tôi muốn tắt nắng đi

Cho màu đừng nhạt mất ;

Tôi muốn buộc gió lại

Cho hơng đừng bay đi.

Lúc thì say sa vồ vập khi giới thiệu và cảm nhận thế xung quanh:

Của ong bớm này đây tuần tháng mật,

Này đây hoa của đồng nội xanh rì,

Này đây lá của cành tơ phơ phất ;

Của yến anh này đây khúc tình si ;

Và này đây ánh sáng chớp hàng mi.

Mỗi sáng sớm thần vui hằng gõ cửa ;

Tháng giêng ngon nh một cặp môi gần;

Khi thì quyến luyến, ngậm ngùi, nuối tiếc do cảm nhận bớc đinhanh chóng của thời gian:

Xuân đơng tới, nghĩa là xuân đơng

qua,

Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già,

Mà xuân hết nghĩa là tôi cũng mất Lòng tôi rộng nhng lợng trời cứ chật, Không cho dài thời trẻ của nhân gian, Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn, Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại! Còn trời đất nhng chẳng còn tôi mãi, Nên bâng khuâng tôi tiếc cả đất trời;

Và lúc thì vội vàng, cuống quýt tận hởng vẻ đẹp của trần thế

mà cuộc đời ban tặng cho mình:

Ta muốn ôm

Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;

Ta muốn riết mây đa và gió lợn,

Ta muốn say cánh bớm với tình yêu,

Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều ;

Và non nớc, và cây, và cỏ rạng

Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đả

đầy ánh sáng,

Cho no nê thanh sắc của thời tơi;

Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngơi.

Điều đáng nói là cái tôi trong thơ lãng mạn nói chung, trongThơ mới nói riêng không chỉ là sự tự ý thức của nhà thơ về bảnthân mà còn còn là đối tợng để mô tả, lí giải (theo nguyên tắc

thẩm mĩ khách thể hóa) chính vì vậy cái tôi trữ tình trong Vội

vàng hiện lên thật rõ nét nh một dòng chảy cảm xúc với nhiều

cung bậc cảm xúc thật tinh tế mang đậm sắc thái cá thể hóa

Tiếp xúc với Vội vàng, có nghĩa là ta đang tiếp xúc với một con

ng-ời và từ cái tôi ấy ta thấy cảm thông hơn, trân trọng hơn khátvọng, tâm thế sống của một con ngời, một lớp ngời (tầng lớp tríthức tiểu t sản trong xã hội Việt Nam trớc cách mạng Tháng Tám/

1945 ) và để từ đó biết trân trọng hơn những giây phút trongqũy thời gian của cuộc đời, biết sống có ý nghĩa hơn

Thời gian nghệ thuật

Thời gian là hình thức tồn tai của thế giới nghê thuật Đó là thờigian do con ngời sáng tạo ra, vừa thể hiện trạng thái con ngời trongthời gian, vừa mở ra lộ trình để ngời đọc đi vào thế giới tác

phẩm Có nhiều loại thời gian: thời gian vũ trụ, bốn mùa, có thờigian lịch, thời gian đồng hồ trung tính, có thời gian lịch sử, thờigian xã hội, thời gian tâm lí đậm tính chủ quan Mỗi thời gian có

độ đo riêng, làm cho chúng khác biệt nhau: năm, tháng, phút,giây, mùa, thế kỉ, thời đại Trong lịch sử văn học, mỗi thể loạivăn học có những thời gian đặc trng của nó: thời gian thần thoại,thời gian vũ trụ, thời gian sử thi, thời gian cổ tích, thời gian tiểuthuyết Chẳng hạn thơ cổ điển thích dùng cặp từ sóng đôi sớm

- chiều, đêm - ngày, thu - đông, xa - nay để diễn tả sự tĩnh tại,tuần hoàn của thời gian Ví dụ: “Thu ăn măng trúc, đông ăn giá,Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao” (Nguyễn Bỉnh Khiêm), “Ngày nhàn

mở cửa xem Chu Dịch, Đêm vắng tìm mai bạn lão Bô” (NguyễnTrãi) Sở dĩ ngời xa có cách nhìn nh vậy là bởi họ cho rằng conngời vốn là một bộ phận không thể tách rời của trời đất, thiênnhiên (quan niệm con ngời vũ trụ) nên chẳng phải sợ sau khi chếttất cả tan biến vào h không Là một nhà Thơ mới, với cái cái nhìncủa một cái tôi hiện đại, Xuân Diệu đã có một quan niệm rấtriêng về thời gian Ngay từ khi mới xuất hiện với những thi phẩm

đầu tiên, ngời đọc đã thấy Xuân Diệu bị ám ảnh bởi thời gian

Và từ đó đến nay, bạn đọc đã khám phá ra nhiều điều thú vị

xung quanh “cái phong cách thời gian” của thi sĩ Vội vàng là bài

thơ tiêu biểu cho cái “phong cách thời gian” ấy

Nh trên đã nói, trong thơ trung đại ngời ta quan niệm thờigian là tuần hoàn Còn với Xuân Diệu, đó là thời gian tuyến tính

Nó chẳng những không trở lại, mà mỗi khoảnh khắc trôi qua làmất đi vĩnh viễn, nh con ngời vĩnh viễn mất đi một phần đời

Đó là thời gian tiêu cực, hủy hoại tuổi xuân:

Xuân đơng tới, nghĩa là xuân đơng qua,

Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già,

Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất

Cho nên Xuân Diệu đã nồng nhiệt phủ định:

Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn,

Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại!

Thớc đo thời gian của thi sĩ là tuổi trẻ Tuổi trẻ một đi không trởlại thì làm chi có sự tuần hoàn! Trong cái mênh mông của đất trời,cái vô tận của thời gian, sự có mặt của con ngời thật là ngắn ngủi,hữu hạn Nghĩ về tính hạn chế của kiếp ngời, Xuân Diệu đãngậm ngùi nuối tiếc:

Còn trời đất, nhng chẳng còn tôi mãi,

Nên bâng kăn hhuâng tôi tiếc cả đất trời;

Nhà thơ cũng đã có một cảm nhận đầy tính lạ hóa về thời gian:

Mùi tháng năm đều rớm vị chia phôi,

Là ngời say mê Bô- đơ- le - ông tổ của chủ nghĩa tợng trng Pháp,

Xuân Diệu đã mợn cảm quan tơng ứng của tợng trng để diễn đạtcái tinh thần lãng mạn của mình: Thời gian đợc cảm nhận bằng

khứu giác: Mùi tháng năm - thời gian của Xuân Diệu làm bằng

h-ơng Chắc có lẽ vì vậy mà thi sĩ muốn buộc gió lại để giữ mãituổi xuân của cuộc đời Thời gian không chỉ đợc cảm nhận bằng

khứu giác mà còn đợc cảm nhận thị giác, vị giác: Một chữ rớm gợi nhắc ta nhớ đến hình ảnh giọt lệ Chữ vị liền đó, lại cho thấy

cảm giác thơ đã chuyển sang vị giác Và đây là một thứ vị hoàn

toàn phi vật chất: vị chia phôi Và không chỉ nh vậy, thi nhân

còn có cách cảm nhận thời gian tinh tế hơn ở chỗ: Với cảm quantinh nhạy của một cái tôi lãng mạn thời đại Thơ mới, thi sĩ thấy thậthiển hiện mỗi khoảnh khắc đang lìa bỏ hiện tại để trở thànhquá khứ thật sự là một cuộc ra đi vĩnh viễn Trên mỗi thời khắc

đều đang có một cuộc ra đi nh thế, thời gian đang chia tay vớicon ngời, chia tay với không gian và cả với chính thời gian Cả đất

trời đang diễn ra một cuộc chia tay lớn nên thi sĩ nghe thấy mộtlời than triền miên, bất tận:

Khắp sông núi vẫn than thầm tiễn biệt

Trong hầu hết các thi phẩm của Xuân Diệu, bạn đọc có thể

dễ dàng nhận thấy khác với quan niệm thời gian của nhiều thinhân khác - thời gian bốn mùa luân chuyển hay quan niệm thờigian ba thì quen thuộc: quá khứ - hiện tại - tơng lai thì XuânDiệu lại chia bốn mùa trong năm thành hai mùa: mùa xuân và mùacòn lại Mà mùa còn lại hầu nh không có, vì bốn mùa đều có thểthành xuân:

Xuân ở giữa mùa đông khi nắng hé

Giữa mùa hè khi trời biếc sau ma

Giữa mùa thu khi gió sáng bay vừa

Lùa thanh sắc ngẫu nhiên trong áo rộng.

Vậy là với Xuân Diệu chỉ tồn tại duy nhất một mùa - mùa xuân.Mặt khác, ở những câu thơ trên ta đã biết thi sĩ đã lấy tuổi trẻ

để đo đếm thời gian, tuy nhiên trong thực tế thì thời gian làmột dòng chảy trôi lạnh lùng và hơn ai hết Xuân Diệu là ngời rấtnhạy cảm với thời gian và luôn bị ám ảnh bởi thời gian, vậy thì thi

sĩ đã đo đếm dòng chảy thời gian đó bằng cách nào? Nh trênphần giới thuyết khái niệm thời gian nghệ thuật ta đã biết thờigian nghệ thuật là thời gian do con ngời sáng tạo ra mang đậm

tính chủ quan Trong Vội vàng thi sĩ đã xây cất lên cái thế giới

nghệ thuật riêng của mình bằng quan niệm thời gian khác lạ:

“thời sắc” Thời gian đợc nhìn ở phía nhan sắc, gắn với nhan

sắc của sự vật: thời tơi và thời phai Thời tơi là thời gian gắn liền với nhan sắc son trẻ của mỗi sự vật Độ xuân thì chính là thời tơi,

lúc vạn vật tràn đầy âm thanh, hơng sắc:

Của ong bớm này đây tuần tháng mật;