Tính vị: Vị cay, tính ôn, không độc, mùi hôi nồng.. Cách bào chế: + Lấy thứ tốt, không có tạp chất, cắt nhỏ, bỏ vào bát nhám mà nghiền hoặc thêm lẫn với thuốc khác mà nghiền thì dễ nhỏ..
Trang 1A NGUỲ
Tên thuốc: Asafoetida
Tên khoa học: Ferula assafoetida L
Họ Hoa tán (Umbelliferae)
Bộ phận dùng: Nhựa cây ở gốc, đóng lại thành cục Là Nhựa của cây A Nguỳ
A nguỳ hình khối, đông cứng như mỡ hoặc dính liền với nhau Mầu sắc đậm nhạt không đều, mặt ngoài mầu vàng hoặc nâu hồng Cứng hoặc hơi mềm mà dính Hơ nóng thì mềm ra Thứ tươi mới cắt ra mầu nhạt,có thể thấy mầu trắng sữa xen lẫn với mâu nâu nhạt hoặc mầu hồng Mùi hôi nồng (đặc biệt thứ màu nâu tía)
Loại tinh sạch, mùi nồng, lâu ngày không tan ra, chỗ cắt mầu trắng sữa là tốt Nếu thành từng khối to màu nâu xám, lẫn tạp chất ở trong là kém
Tính vị: Vị cay, tính ôn, không độc, mùi hôi nồng
Quy kinh: Vào hai kinh Tỳ, Vị
Tác dụng: Tiêu tích, sát trùng, giải độc, trừ đờm, kích thích thần kinh, trừ mùi hôi thối, tống hơi độc ra Trị tích, báng, sốt rét, cam tích, đau bụng, đau tim
Cách bào chế:
+ Lấy thứ tốt, không có tạp chất, cắt nhỏ, bỏ vào bát nhám mà nghiền hoặc thêm lẫn với thuốc khác mà nghiền thì dễ nhỏ
Trang 2+ Hoà tan A nguỳ trong cồn 60 độ nóng, lọc, ép qua vải thưa, loại tạp chất, đến khi cho vào nước nghiền ra không dính tay là được, đun cách thuỷ cho rượu bay còn lại A nguỳ
+ Khi dùng nghiền bột, cho thêm vào một ít Hạnh nhân hoặc Đào nhân thì dễ nghiền nhỏ (Lôi Công Bào Chích Luận)
Bảo quản: vì mùi hôi nồng cần để vào hộp thiếc kín, để riêng xa các vị thuốc khác khỏi lan mùi Cần để nơi mát, tránh nóng, tránh làm mất mùi tinh dầu
Kiêng ky: Người Tỳ Vị hư yếu thì kiêng dùng
BA ĐẬU
Tên thuốc: Semen Crotonis
Tên khoa học: Croton tiglium L
Họ: Thầu Dầu (Euphorbiaceae)
Bộ phận dùng: Hạt loại già, chắc, không mốc, không lép, không đen, không thối là tốt
Tính vị: vị cay, tính nhiệt, rất độc (bảng A)
Quy kinh: Vào kinh Vị và Đại Trường
Chủ trị:
a) Theo Tây y: chỉ dùng dầu của Ba đậu làm thuốc trị tê thấp, viêm phổi, đau ruột Thuốc tẩy mạnh (rách áo) Ngày uống một giọt hoà tan trong dầu khác
Trang 3b) Theo Đông y: dùng hạt đã loại bỏ dầu Thường phối hợp với các vị khác
- Đau bụng và táo bón do hàn hoặc ứ máu ở ruột: Dùng phối hợp Ba đậu với Đại hoàng, Can khương dưới dạng thuốc bột
- Trẻ không tiêu sữa, đờm nhiều và co giật trẻ em: Dùng phối hợp Ba đậu với Thần khúc, Đởm Nam tinh và Chu sa
- Cổ trướng: Dùng phối hợp Ba đậu với Hạnh nhân
- Viêm thực quản, đờm nhiều chẹn khí quản, thở nhanh, thậm chí nghẹt thở: Bột ba đậu thổi vào trong Họng để gây nôn
- NHọt và nHọt độc: Ba đậu dùng bên ngoài
Cách bào chế:
Theo Trung Y: đem đánh nát, cho vào nửa dầu vừng, nửa rượu, nấu cho cạn khô, nghiền nát như cao để dùng (Lôi Công Bào Chích Luận) Dùng Ba đậu có khi dùng nhân, có khi dùng vỏ, có khi dùng dầu, có khi dùng sống, có khi bọc cám sao, có khi nấu với giấm, có khi đốt tồn tính, có khi bọc giấy nghiền nát, ép bỏ dầu (ba đậu sương) (Bản Thảo Cương Mục) Ghi chú:
bào chế Ba đậu phải bảo vệ mắt và tay vì dầu nó rất nóng gây dộp da
Theo kinh nghiệm Việt Nam:
a) Bỏ vỏ, giã Ba đậu cho nhỏ, quấn giấy bản rồi ép, sau thay giấy bản, lại ép, đến khi nào dầu không thấm ra nữa thì thôi Sao qua cho vàng (Ba đậu sương) Ngày dùng 0,05 đến 0,02g
Trang 4b) Làm như trên rồi sao đen, gọi là Hắc ba đậu Ngày dùng có đến lg
Bảo quản: hạt và dầu ba đậu là thuốc độc bảng A Cần để nơi khô ráo, mát, tránh nóng, tránh ẩm vì hạt dễ bị đen thối và mọt
Liều dùng: 0,1-0,3g
Chú ý:
Không được trộn lẫn Ba đậu với Khiên ngưu hoa
Không ăn nóng hoặc uống nước nóng trong khi dùng Ba đậu
Kiêng ky: người tạng nhiệt cấm dùng
Có thai: không dùng