Dược vị Y Học: BẠCH CHỈ pot

- Cảm phong hàn đau đầu, tắc mũi: Dùng Bạch chỉ với Đậu xị và Sinh khương.. - Viêm xoang mũi: Dùng Bạch chỉ với Thương nhĩ tử, Tân di trong bài Thương Nhĩ Tán.. Liều dùng: Ngày dùng 4 -

BẠCH CHỈ

Tên thuốc: Radix Angelicae

Tên khoa học: Angelica dahurica Benth et Hook

Họ Hoa Tán (Umbelliferae)

Bộ phận dùng: rễ Rễ hình dùi tròn, có từng vành, phía dưới chia rễ nhánh cứng, ngoài vỏ vàng nâu nhợt, trong trắng ngà, có từng đường vạch dọc, thơm, cay, to, dày, không mốc mọt là tốt

Thường lầm với Độc hoạt (xem vị Độc hoạt)

Tính vị: vị cay, tính ôn

Quy kinh: Vào phần khí của kinh Phế, Vị và Đại trường, cũng vào phần huyết

Tác dụng: phát biểu, giải cơ, tán phong, táo thấp, hưng phấn thần kinh trung ương, hành huyết

Chủ trị: Dùng sống: trị nóng rét, nhức đầu, cảm mạo; bôi chữa lở sơn (nước sắc 50%)

Tẩm giấm sao: trị lâm lậu Sao cháy: trị đại tiện ra máu

- Cảm phong hàn đau đầu, tắc mũi: Dùng Bạch chỉ với Đậu xị và Sinh khương

- Viêm xoang mũi: Dùng Bạch chỉ với Thương nhĩ tử, Tân di trong bài Thương Nhĩ Tán

Liều dùng: Ngày dùng 4 - 8g

Cách bào chế:

Theo Trung Y: Người xưa hái Bạch chỉ về, cạo sạch vỏ, thái nhỏ, lấy Hoàng tinh (số lượng bằng nhau) cùng bỏ vào nồi đồ một lúc, lấy Bạch chỉ phơi khô dùng

Ngày nay khi lấy về, rửa sạch, cắt ra từng khúc trộn vào vôi (để cho sắc trắng và khỏi mọt) phơi khô Khi dùng cho vào thuốc thì sao qua Có thể sao cháy, hoặc tẩm giấm sao

Theo kinh nghiệm Việt Nam: Rửa qua cho sạch, ủ 3 giờ cho mềm Thái nhỏ phơi trong râm cho khô Không sao tẩm gì

Bảo quản: để nơi khô ráo, đậy kín, bảo quản bằng vôi sống, tránh nóng

Ghi chú:

thứ Bạch chỉ di thực của Trung Quốc có vỏ màu nâu ruột thì gần giống Độc hoạt, dẻo và xốp

Bạch chỉ nam: có nhiều bột trắng, vị hơi the, chỉ dùng thay được Bạch chỉ trong bệnh lở ngứa

Kiêng ky: âm hư và hoả uất không nên dùng

BẠCH CƯƠNG TÀM

Tên thuốc: Bombyx Batryticatus

Tên khoa học: Bombyx mori L

Họ Tằm (Bombycidae)

Bộ phận dùng: cả con Tằm vôi Dùng con Tằm ăn lá dâu, lúc gần chín thì bị bệnh chết cứng thẳng do trùng Batrytis bassiana Bals gây ra Hiện nay sản xuất Bạch cương tằm bằng cách phun khuẩn này lên mình tằm đủ tuổi (4 - 5cm) Trong ngoài đều trắng là tốt; nếu mình cong queo, ruột ướt đen thì không nên dùng (đó là tằm chết tẩm vôi để làm giả)

Tính vị: vị mặn cay, tinh bình

Quy kinh: Vào kinh Tâm, Can, Tỳ, Phế

Tác dụng: khu phong, hoá đờm

Chủ trị: trị kinh giản, trị trúng phong, mất tiếng, đau cổ Họng, trị sang lở

- Co giật do sốt cao và động kinh: Bạch cương tàm hợp với Thiên ma, Ðởm nam tinh và Ngưu hoàng

- Co giật mạn tính kèm tiêu chảy kéo dài do Tỳ hư Bạch cương tàm hợp với Ðảng sâm, Bạch truật và Thiên ma

- Trúng phong (đột quị) biểu hiện mắt lác, méo mặt méo miệng: Bạch cương tàm phối hợp với Toàn yết và Bạch phụ tử trong bài Khiên Chính Tán

- Ðau đầu do phong nhiệt và chảy nước mắt: Bạch cương tàm hợp với Kinh giới, Tang diệp và Mộc tặc trong bài Bạch Cương Tàm Tán

Liều dùng: Ngày dùng 6 - 12g

Cách Bào chế:

Theo Trung Y: ngâm vào nước vo gạo một ngày đêm cho nhớt dầu nổi lên mặt nước, sấy khô nhỏ lửa, chùi sạch lông vàng và miệng đen rồi tán bột (Lôi Công Bào Chích Luận)

Theo kinh nghiệm Việt Nam: ngâm vào nước vo gạo một đêm, quấy nhẹ tay cho

tơ và nhớt ra hết, vớt ra, đem phơi hoặc sấy khô Dùng vào thuốc thang hay tán bột làm hoàn tán

Bảo quản: dùng vôi để bảo quản , để nơi khô ráo, chú ý tránh ẩm thấp, bụi bẩn

BẠCH ĐẬU KHẤU

Tên thuốc: Fructus Amomi kravanh

Tên khoa học: Amomum kravanh Pierre ex Gagnep hoặc Amomum compactum Soland ex Maton

Bộ phận dùng: Quả chín vàng

Tính vị: Vị cay, tính ấm

Quy kinh: Vào kinh Phế, Tỳ và Vị

Tác dụng: Hành khí hóa đàm, ôn ấm Tỳ Vị và cầm nôn

Chủ trị: Trị cảm hàn, đau bụng do hàn, nôn mửa, khí trệ, bụng trướng, thức ăn không tiêu

- Ðàm ứ ở tỳ vị hoặc khí trệ ở Tỳ biểu hiện bụng đầy trướng và chán ăn Bạch đậu khấu hợp với Hậu phác, Thương truật và Trần bì

- Bệnh có sốt do đờm nhiệt giai đoạn đầu biểu hiện cảm giác tức nặng vùng ngực, không cảm thấy đói và rêu lưỡi nhờn dính: Bạch đậu khấu hợp với Hoạt thạch, Ý

dĩ nhân và Sa nhân trong bài Tam Nhân Thang

Do thực nhiệt, Bạch đậu khấu phối hợp với Hoàng cầm, Hoàng liên và Hoạt thạch trong bài Hoàng Cầm Hoạt Thạch Thang

- Nôn do vị hàn: Bạch đậu khấu phối hợp với Hoắc hương và Bán hạ

- Trẻ con nôn trớ do Vị hàn: Bạch đậu khấu phối hợp với Sa nhân và Cam thảo

Bào chế: Nhặt sạch tạp chất, sàng bỏ đất bụi, lúc dùng giã nát là được

Bảo quản: Để nơi khô ráo, râm mát, đậy kín

Liều dùng: 3-6g