Tạo giống bông ưu thế lai docx

Tạo giống bông ưu thế lai Từ 1909 J.Cook đã đề nghị sử dụng ưu thế lai ở cây bông trong sản xuất.. Tuy bông là cây tự thụ phấn nhưng ưu thế lai bông đã được khai thác ở hầu hết các nước

Tạo giống bông ưu thế lai

Từ 1909 J.Cook đã đề nghị sử dụng ưu thế lai ở cây bông trong sản xuất Tuy

bông là cây tự thụ phấn nhưng ưu thế lai bông đã

được khai thác ở hầu hết các nước

có sản xuất bông hàng hoá

Ưu thế lai về năng suất bông hạt có thể đạt rất cao (từ 20% đến 140% và cá

biệt có thể cao hơn nữa) Tương ứng với năng suất các yếu tố tạo thành năng suất

cũng biểu hiện ưu thế lai cao Riêng về chất lượng xơ nhiều nhà nghiên cứu đều cho

thấy ít biểu hiện hoặc không biểu hiện

Lai các giống trong loài cũng như lai khác loài ở

bông đều có biểu hiện ưu thế

lai Nhiều cặp lai trong loài bông luồi đã cho ưu thế lai cao về năng suất Lai giữa

bông luồi và bông Hải Đảo, Manxurov (1978) đã thu được con lai Vakh-1 và Vakh-

2 có thời gian sinh trưởng ngắn hơn bố mẹ 8 - 11 ngày, năng suất bông hạt tăng so

với bố mẹ từ 60 - 70%

Tại các vùng khí hậu khô như vùng Trung Á, Ấn Độ, Pakistan, Israel,… lai

giữa bông luồi và bông Hải Đảo thường cho ưu thế lai về năng suất cao hơn lai

trong loài bông luồi Tại các vùng mưa nhiều, độ ẩm cao như Việt Nam lai giữa 2

loài này thường con lai cho năng suất thấp, không có

ưu thế lai, con lai xa này

không thích nghi được và quả rụng nhiều do bị bệnh nấm (Vũ Công Hậu, 1978; Lê

Minh Thức, 1996)

Giống bông ưu thế lai (thường gọi tắt là giống bông lai) được sử dụng khá phá

biến ở các nước trồng bông Năm 1968 Ấn Độ là nước đầu tiên sử dụng thành công

giống bông ưu thế lai hybrid-4 (có tiềm năng năng suất 100tạ/ha) trong sản xuất

Với các giống bông lai và các tiến bộ về giống nói chung trong 1 thời gian ngắn đã

đưa năng suất bông trung bình trong cả nước lên gấp đôi (Singh, 1983)

Để sử dụng quần thể con lai trong sản xuất như một giống thì con lai F1 không

những phải vượt trội hơn bố mẹ mà còn phải vượt trội hơn cả giống tốt đang sử

dụng trong sản xuất Vì thế khi đánh giá ưu thế lai ngoài so sánh với bố mẹ trung

bình (ưu thế lai trung bình), hoặc với bố mẹ tốt nhất (ưu thế lai tuyệt đối) nhất thiết

phải so sánh với giống chuẩn (ưu thế lai chuẩn)

Các tính trạng quan trọng nhất cần được quan tâm đầu tiên khi đánh giá ưu thế

lai bông là: năng suất bông hạt, tỉ lệ xơ, chất lượng

xơ và khả năng chống chịu

Ngoài ra muốn có đủ hạt lai để đưa vào sản xuất phải chọn những cặp lai có khả

năng kết hạt tốt, con lai F1 phải có khả năng kết hạt tốt, hạt phải mẩy đều, nếu nhiều

hạt lép xơ cán sẽ không sạch hạt, làm giảm phẩm chất

xơ hàng hoá

Bông là cây tự thụ phấn nhưng hoa bông lớn nên các thao tác khử đực và thụ

phấn nhân tạo thực hiện dễ dàng Do vậy khá nhiều giống bông lai đã được đưa vào

sản xuất

Tạo giống bông lai cũng phải thực hiện qua các bước tương tự như với các cây

giống khác:

- Thu thập vật liệu lai theo các mục đích chọn giống

- Cho tự phối để làm thuần vật liệu Ở bông thường cho tự thụ phấn kèm cách

li côn trùng chặt chẽ trong vài ba thế hệ

- Thử khả năng kết hợp để chọn tổ hợp lai tốt nhất

- Đánh giá ưu thế lai ở các tính trạng quan trọng Nếu

ưu thế lai tuyệt đối và ưu

thế lai chuẩn đều cao thì có thể sản xuất hạt lai để gửi

đi khảo nghiệm sinh thái và

khảo nghiệm giống quốc gia

- Nếu được chấp nhận thì sản xuất hạt lai để cung cấp giống cho sản xuất đại

trà