Dù các hình th c nh n th c khác nhau có th có tiêu chu n riêng, nh ng không có tiêuứ ậ ứ ể ẩ ư chu n nào thay th tiêu chu n ẩ ế ẩ th c ti n ự ễ , và xét đ n cùng, chúng cũng ph thu c vào tiêuế ụ ộ chu n ẩ th c ti n ự ễ Vì v y, C.Mác vi t: “V n đ tìm hi u xem t duy c a con ngậ ế ấ ề ể ư ủ ười có thể
đ t t i chân lý khách quan hay không, hoàn toàn không ph i là m t v n đ lý lu n mà là m tạ ớ ả ộ ấ ề ậ ộ
v n đ ấ ề th c ti n ự ễ Chính trong th c ti n mà con ngự ễ ười ph i ch ng minh chân lý…”ả ứ 55
Th c ti n là tiêu chu n chân lý ph i đự ễ ẩ ả ược hi u m t cách bi n ch ng, b i vì nó v aể ộ ệ ứ ở ừ mang tính tương đ i v a mang tính tuy t đ i ố ừ ệ ố Tính tuy t đ i ệ ố nói lên tính khách quan c a tiêuủ chu n th c ti n trong vi c xác đ nh chân lý, khi th c ti n ẩ ự ễ ệ ị ự ễ đ ượ c xác đ nh ị m t giai đo nở ộ ạ phát tri n nh t đ nh ể ấ ị Tính t ươ ng đ i ố c a tiêu chu n th c ti n th hi n ch th c ti n khôngủ ẩ ự ễ ể ệ ở ỗ ự ễ
ch mang y u t khách quan mà còn bao hàm c y u t ch quan, và b n thân nó là m t quáỉ ế ố ả ế ố ủ ả ộ trình luôn v n đ ng, bi n đ i và phát tri n Nh ng y u t ch quan s đậ ộ ế ổ ể ữ ế ố ủ ẽ ược kh c ph c, tínhắ ụ xác đ nh c a th c ti n giai đo n phát tri n ti p theo s khác đi Vì v y, ị ủ ự ễ ở ạ ể ế ẽ ậ tiêu chu n th c ẩ ự
ti n không cho phép bi n nh ng tri th c mà con ng ễ ế ữ ứ ườ i nh n th c đ ậ ứ ượ ở ộ c m t giai đo n ạ
55 C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn t p, ậ T 3, Nxb Chính tr qu c gia, Hà N i, 1995, tr 9-10.ị ố ộ
Page 297 of 487
Trang 2ho t đ ng th c ti n nh t đ nh thành chân lý tuy t đích b t di b t d ch, mà là đòi h i ph i ạ ộ ự ễ ấ ị ệ ấ ấ ị ỏ ả
ti p t c ki m nghi m chúng m i giai đo n nh n th c ti p theo c a con ng ế ụ ể ệ ở ọ ạ ậ ứ ế ủ ườ i
Quán tri t ệ tính bi n ch ng c a tiêu chu n chân lý – th c ti nệ ứ ủ ẩ ự ễ s giúp chúng ta xây d ngẽ ự
quan đi m th c ti n ể ự ễ Quan đi m này đòi h i: ể ỏ
Vi c nh n th c c a chúng ta dù b t c giai đo n, trình đ nào đ u ph i xu t phát t ệ ậ ứ ủ ở ấ ứ ạ ộ ề ả ấ ừ
th c ti n, d a trên c s th c ti n, đi sâu vào th c ti n, ph i coi tr ng vi c t ng k t th c ự ễ ự ơ ở ự ễ ự ễ ả ọ ệ ổ ế ự
ti n; H c đi đôi v i hành; Lý lu n ph i g n li n v i th c ti n ễ ọ ớ ậ ả ắ ề ớ ự ễ
Xa r i ờ quan đi m th c ti nể ự ễ s d n đ n ẽ ẫ ế ch nghĩa giáo đi u, quan liêu, b o th ủ ề ả ủ, s saẽ
vào ch nghĩa t ủ ươ ng đ i, quan đi m ch quan, duy ý chí ố ể ủ
Câu 36: Ph ươ ng pháp là gì? Hãy trình bày các ph ươ ng pháp nh n th c khoa h c ậ ứ ọ
1 Ph ươ ng pháp là gì?
a) Đ nh nghĩa: ị Ph ươ ng pháp là h th ng các yêu c u đòi h i ch th ph i tuân th ệ ố ầ ỏ ủ ể ả ủ đúng trình t nh m đ t đ ự ằ ạ ượ c m c đích đ t ra m t cách t i u ụ ặ ộ ố ư Trong đ i thờ ường, phươ ng pháp được hi u là ể cách th c, th đo n đứ ủ ạ ược ch th s d ng nh m đ t m c đích nh t đ nh.ủ ể ử ụ ằ ạ ụ ấ ị
Page 298 of 487
Trang 3b) Ngu n g c, ch c năng: ồ ố ứ Quan ni m duy v t duy v t bi n ch ng ệ ậ ậ ệ ứ không ch coi phỉ ươ ng pháp có ngu n g c khách quan, đồ ố ược xây d ng t nh ng hi u bi t v thu c tính và quy lu tự ừ ữ ể ế ề ộ ậ
t n t i trong th gi i mà còn ch rõ vai trò r t quan tr ng c a nó trong ho t đ ng c a conồ ạ ế ớ ỉ ấ ọ ủ ạ ộ ủ
người56 Phương pháp là đ i tố ượng nghiên c u c a phứ ủ ương pháp lu n T duy khoa h c luônậ ư ọ
hướng đ n vi c xây d ng và v n d ng các phế ệ ự ậ ụ ương pháp nh ư công c tinh th n ụ ầ đ nh nể ậ
th c và c i t o hi u qu th gi i Mu n chinh ph c th gi i không th không xây d ng vàự ả ạ ệ ả ế ớ ố ụ ế ớ ể ự
v n d ng hi u qu các phậ ụ ệ ả ương pháp thích ng cho t ng lĩnh v c ho t đ ng c a con ngứ ừ ự ạ ộ ủ ười
c) Phân lo i: ạ Phương pháp khác nhau không ch v ỉ ề n i dung yêu c u ộ ầ mà còn khác nhau
v ề ph m vi và lĩnh v c áp d ng ạ ự ụ
• D a trên ự ph m vi áp d ng ạ ụ phương pháp được chia thành: Ph ươ ng pháp riêng -
phương pháp áp d ng cho t ng ngành khoa h c; ụ ừ ọ Ph ươ ng pháp chung - phương pháp áp d ngụ cho nhi u ngành khoa h c; ề ọ Ph ươ ng pháp ph bi n - ổ ế phương pháp áp d ng cho m i ngànhụ ọ khoa h c, cho toàn b ho t đ ng nh n th c và th c ti n c a con ngọ ộ ạ ộ ậ ứ ự ễ ủ ười Các phương pháp
ph bi n chínhổ ế là các quan đi m, nguyên t c c a tri t h c, mà trể ắ ủ ế ọ ước h t là c a phép bi nế ủ ệ
56 Quan ni m duy tâm ệ cho r ng ph ằ ươ ng pháp có ngu n g c hoàn toàn ch quan, do lý trí c a con ng ồ ố ủ ủ ườ ự ặ i t đ t ra đ ti n nh n th c và ể ệ ậ ứ hành đ ng ộ
Page 299 of 487
Trang 4ch ng - phứ ương pháp bi n ch ng Các phệ ứ ương pháp bi n ch ng đệ ứ ược xây d ng t n i dungự ừ ộ tri th c ch a trong các nguyên lý, quy lu t, ph m trù c a phép bi n ch ng duy v t, và chúngứ ứ ậ ạ ủ ệ ứ ậ tác đ ng trong s h tr l n nhau.ộ ự ỗ ợ ẫ
• D a trên ự lĩnh v c áp d ng ự ụ , phương pháp được chia thành: Ph ươ ng pháp ho t đ ng ạ ộ
th c ti n ự ễ - phương pháp áp d ng trong lĩnh v c ho t đ ng th c ti n c i t o th gi i c a conụ ự ạ ộ ự ễ ả ạ ế ớ ủ
người (bao g m các lo i phồ ạ ương pháp c b n nh ơ ả ư phương pháp ho t đ ng lao đ ng s nạ ộ ộ ả
xu t và phấ ương pháp ho t đ ng chính tr – xã h i);ạ ộ ị ộ Ph ươ ng pháp nh n th c khoa h c ậ ứ ọ -
phương pháp áp d ng trong quá trình nghiên c u khoa h c Có nhi u ụ ứ ọ ề phương pháp nh n th cậ ứ khoa h cọ khác nhau có quan h bi n ch ng v i nhau Trong h th ng các phệ ệ ứ ớ ệ ố ương pháp nh nậ
th c khoa h c, m i phứ ọ ỗ ương pháp đ u có v trí nh t đ nh, áp d ng hi u qu cho m i lo i đ iề ị ấ ị ụ ệ ả ỗ ạ ố
tượng nghiên c u nh t đ nh; vì v y không đứ ấ ị ậ ược coi các phương pháp có vai trò nh nhau hayư
cường đi u phệ ương pháp này h th p phạ ấ ương pháp kia, mà ph i bi t s d ng t ng h p cácả ế ử ụ ổ ợ
phương pháp
2 Các ph ươ ng pháp nh n th c khoa h c ậ ứ ọ
Page 300 of 487