Chuyên đề:Tổ chức tích hợp GD BVMT.

Nhằm định hướng cho việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ trên, Bộ GD và ĐT đã xây dựng bộ tài liệu để tổ chức tích hợp bảo vệ môi trường cho các môn học ở các cấp, trong đó có môn Ngữ

I NÊU VẤN ĐỀ:

1 Tình hình môi trường hiện nay:

Sự phát triển nhanh chóng của KT-XH trong

những năm qua đã làm thay da đổi thịt xã hội

Việt Nam Chỉ số phát triển kinh tế không cân

bằng với việc bảo vệ môi trường Vì vậy môi

trường của chúng ta bị ô nhiễm nghiêm trọng về đất đai, về rừng, về nước, về không khí, về đa dạng sinh học, về chất thải, về vệ sinh môi

trường, vệ sinh an toàn thực phẩm, về cung cấp nước sạch ở đô thị & nông thôn.

2 Chủ trương của Đảng & Nhà Nước:

trương, biện pháp nhằm giải quyết các vấn

đề về môi trường Hoạt động bảo vệ môi

trường đang được các cấp, các ngành và

đông đảo tầng lớp nhân dân quan tâm.

Nhằm định hướng cho việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ trên, Bộ GD và ĐT đã xây dựng bộ tài liệu để tổ chức tích hợp bảo vệ môi trường cho các môn học ở các cấp,

trong đó có môn Ngữ văn cấp THCS.

trọng của công tác GD BVMT & có

trách nhiệm triển khai công tác này phù với điều kiện của nhà trường & địa

phương.

II TỔ CHỨC TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN NGỮ VĂN THCS :

- Việc giáo dục ý thức BVMT cho HS ở trường chúng tôi thông qua các môn học không phải bây giờ mới có, đặc biệt là môn Ngữ văn Qua các tiết dạy thầy trò chúng tôi đã cùng nhau bàn bạc, thực

hành, nhắc nhở & tìm cách vận dụng vào hoàn cảnh cụ thể của

mình.

- Ví dụ như khi dạy bài “ Sông nước Cà Mau”, chúng tôi khéo léo

nhắc nhở các em tuy được thiên nhiên ưu ái nhưng rừng ngập mặn của chúng ta đang bị đe dọa bởi những việc làm vô ý thức của một

số người như: phá rừng để nuôi tôm, khai thác mật ong nhưng hút thuốc lá vô tình làm cháy rừng,…

- Hoặc gần gũi hơn khi cho các em tự trồng một loại cây (hoa trong chậu cảnh cũng được) sau khi học văn bản “ Lòng yêu nước của Ê- ren-bua ”: “Yêu cái cây trồng ở trước nhà, yêu con sông…” Nhưng

có em đặt câu hỏi ngược lại với chúng tôi: “Cô ơi! Làm sao yêu

được khi mà con sông ấy đen ngòm, thúi hoắc.”

- Chúng tôi đã nhắc nhở: Thế em đã làm gì để khắc phục? Có vứt hoặc xả rác xuống sông không? Hay có vứt xác chuột chết ra ngoài đường không?,…

- Những hiểm họa suy thoái môi trường ngày càng đe dọa cuộc sống loài người Chính vì vậy BVMT là vấn đề sống còn của nhân loại và của mỗi quốc gia Việt Nam là một trong các quốc gia chịu ảnh

hưởng nặng nề nhất của sự biến đổi khí hậu Giáo dục BVMT là biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế và có tính bền vững nhất Thông qua các bài học các em sẽ có ý thức, có kỹ năng về môi trường & bảo vệ môi trường ngay xung quanh các em đồng thời tuyên truyền

ý thức này cho gia đình & cộng đồng.

- Trong phần Văn bản lớp 8, với các bài: “Tuyên bố về Ngày Trái Đất năm 2.000”, “Ôn dịch, thuốc lá”,… khi được hướng dẫn làm bài

thực hành các em rất hào hứng, thích thú Rõ ràng, HS ngày nay rất nhạy bén với thực tiễn khách quan, các em không hề thờ ơ với môi trường xung quanh mình Những bài thực hành này của các

em giúp chúng ta hiểu được phần nào tính nhạy bén của HS Do đó việc dạy chữ dạy người, dạy kỹ năng sống cho HS là rất cần thiết.

- Ở lớp 9, “ Chương tình địa phương ” ở bài 19 và thực hành ở bài 27 cũng đem lại cho các em nhiều điều thú vị Bài có 3 chủ đề cần bàn bạc, trong đó có vấn đề môi trường nơi em đang sinh sống Không chỉ chúng ta,các em cũng rất bức xúc với vấn đề về rác thải & vệ

1 NHỮNG ĐỊA CHỈ BÀI TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

Phân môn(3)

Mức độ tích hợp

(4)

1 Giao tiếp, văn bản và phương

thức biểu đạt TLV Liên hệ, dùng văn bản nghị luận thuyết minh về môi

trường

2 Ếch ngồi đáy giếng Văn Liên hệ về sự thay đổi môi

trường

3 Luyện tập kể chuyện tưởng

tượng TLV Ra đề bài về chủ đề môi trường bị thay đổi

môi trường đối việc giáo dục

5 Chương trình địa phương

(Phần Tiếng Việt Rèn luyện

chính tả)

TV Cho viết bài chính tả về môi

trường

- Tập 2

Stt

(1)

Tên bài (2)

Phân môn (3)

tài môi trường.

6 Hoạt động ngữ văn:Thi làm thơ năm

chữ

TLV Liên hệ: khuyến khích làm thơ về đề

tài môi trường.

cân bằng sinh thái

8 Bức thư của thủ lĩnh da đỏ Văn Trực tiếp khai thác về đề tài bảo vệ

môi trường

Phân môn (3)

Mức độ tích hợp

(4)

1 Cuộc chia tay của những con búp

bê Văn Liên hệ: môi trường gia đình và sự ảnh hưởng đến

trẻ em.

dao về môi trường

liên quan đến môi trường.

lành của Côn Sơn.

sơ của Đèo Ngang.

thơ về đề tài môi trường.

- Tập 2

Stt

(1)

Tên bài (2)

Phân môn (3)

Mức độ tích hợp

(4)

1 Tục ngữ về thiên nhiên và lao

động sản xuất Văn Liên hệ: HS sưu tầm tục ngữ liên quan đến

3 Viết bài TLV số 5-Văn lập

luận chứng minh TLV Liên hệ: ra đề liên quan đến bảo vệ

rừng.

c) Lớp 8: - Tập 1

Stt

(1)

Tên bài (2)

Phân môn (3)

Mức độ tích hợp

(4)

1 Trường từ vựng TV Liên hệ.Tìm các trường từ vựng

liên quan đến môi trường

2 Viết bài TLV số 2-Văn tự sự kết hợp

với miêu tả và biểu cảm TLV Liên hệ khuyến khích viết về đề tài môi trường

3 Thông tin về Ngày Trái Đất năm

2.000 Văn Trực tiếp khai thác về đề tài môi trường: vấn đề bao bì ni lông và

rác thải

4 Ôn dịch, thuốc lá Văn Trực tiếp khai thác về đề tài môi

trường : vấn đề hạn chế và bỏ hút thuốc lá

5 Bài toán dân số Văn Liên hệ.Môi trường và sự gia tăng

dân số

- Tập 2

Stt

(1)

Tên bài (2)

Phân môn (3)

3 Chương trình địa phương phần Văn Văn Liên hệ: các vấn đề môi trường

4 Viết bài TLV số 7-Văn nghị luận (làm

tại lớp) TLV Liên hệ: đề bài nghị luận về vấn đề môi trường

d) Lớp 9: -Tập 1

Stt

(1)

Tên bài (2)

Phân môn (3)

Mức độ tích hợp

(4)

1 Đấu tranh cho một thế giới hòa

bình Văn Liên hệ: chống chiến tranh, giữ gìn ngôi nhà chung Trái Đất.

2 Sự phát triển của từ vựng TV Sự biến đổi và phát triển nghĩa của

các từ ngữ liên quan đến môi trường,mượn từ ngữ nước ngoài về môi trường.

3 Thuật ngữ TV Liên hệ: các thuật ngữ về môi trường.

4 Lục Vân Tiên gặp nạn TV Liên hệ: cuộc sống trong lành giữa

thiên nhiên của ông Ngư.

5 Bài thơ về tiểu đội xe không kính Văn Liên hệ: sự khốc liệt của chiến tranh

ảnh hưởng đến môi trường.

6 Đoàn thuyền đánh cá Văn Liên hệ: môi trường biển cần được

bảo vệ.

7 Tập làm thơ tám chữ Văn Liên hệ: khuyến khích làm thơ về môi

trường.

8 Ánh trăng Văn Liên hệ: môi trường và tình cảm.

9 Cố hương Văn Liên hệ: môi trường xã hội và tình cảm

- Tập 2

Stt

(1)

Tên bài (2)

Phân môn (3)

Mức độ tích hợp

(4)

1 Cách làm bài văn nghị luận về một

sự việc hiện tượng, đời sống TLV Liên hệ: ra đề có liên quan đến môi trường

2 Viết bài TLV số 5 TLV Liên hệ: ra đề có liên quan đến đề

tài môi trường

3 Mây và sóng Văn Liên hệ: mẹ là thiên nhiên

4 Tổng kết phần văn bản nhật dụng Văn Liên hệ: nhắc lại các văn bản liên

quan trực tiếp đến môi trường

5 Những ngôi sao xa xôi Văn Liên hệ: môi trường bị hủy hoại

nghiêm trọng trong chiến tranh

6 Con chó Bấc Văn Liên hệ: quan tâm chăm sóc loài

• Không làm tăng nội dung học tập dẫn đến quá tải, cần nghiên cứu kỹ, chọn lọc cẩn thận, gia công về cách thức dẫn dắt, liên

hệ các phương diện về môi trường, đảm bảo cho HS vừa nắm vững kiến thức chuyên môn vừa tăng thêm kiến thức về môi trường.

• Những vấn đề về môi trường, BVMT, chống ô nhiễm môi

trường,… cần được phân chia thành những chủ đề nhỏ hơn, mỗi bài học chỉ nên tích hợp một khía cạnh nào đó phù hợp.

4.Một số lưu ý khi tích hợp :

• Không có phương pháp tích hợp nội dung GD BVMT trong môn Ngữ văn.

• Các phương pháp được xác định cho từng phân

môn (Văn, Tiếng Việt, Tập làm văn) vẫn là những

phương pháp căn bản luôn được vận dụng để đảm bảo đặc trưng của môn học.

• Giáo dục BVMT là một lĩnh vực giáo dục liên ngành, tích hợp vào các môn học, các hoạt động,… nên khi giảng dạy các bài có liên quan đến nội dung môi

trường trong chương trình Ngữ văn cấp THCS, GV cần nắm vững một số cách thức để vận dụng tích

hợp sao cho đạt hiệu quả.

5 Gợi ý một vài cách thức tích hợp :

a Khi dạy văn bản: GV có thể cung cấp thêm cho HS tư liệu (trình chiếu số liệu, hình ảnh, cho HS sưu tầm,…)

- GV cần khai thác trực tiếp nội dung văn bản

về rác thải từ bao bì ni lông gây ô nhiễm môi trường và biện pháp khắc phục, hoặc cho HS sưu tầm tìm hiểu tác hại, nguyên nhân, cách khắc phục,…

Rác thải gây ô nhiễm từ bao bì

ni lông.

Làm ảnh hưởng xấu đến

môi trường

Ô nhiễm từ thói quen dùng bao bì ni lông.

Ô nhiễm từ thói quen dùng bao bì

ni lông

Hậu quả khôn lường

Biện pháp khắc phục.

Biện pháp khắc phục

Tổ chức cho HS sưu tầm, tìm hiểu nội dung bài học ở lớp:

Giáo dục ý thức BVMT: Hãy nhặt rác bạn nhé! & khéo tay làm đồ chơi từ vật liệu đã qua sử dụng.

Tham gia giữ vệ sinh chung.

+ Dạy văn bản “Ôn dịch, thuốc lá ” (Ngữ văn 8, tập 1)

GV khai thác trực tiếp những hình ảnh gây tác hại của việc hút thuốc lá.

Hút thuốc gây ô nhiễm không khí & ảnh hưởng xấu đến trẻ em.

Gây ung thư phổi & bệnh về tim mạch.

Khói thuốc độc hại vô cùng.

b Khi dạy Tiếng Việt : Cho HS làm quen, giải thích những từ ngữ hoặc tìm hiểu những ngữ liệu có liên quan đến môi trường.

(Ngữ văn 7, tập 1).

GV cho HS giải thích một số từ ngữ Hán-Việt

quyển, sinh quyển, thủy quyển, ô nhiễm, hệ sinh thái, suy thoái môi trường, đa dạng sinh học,…

- Ví dụ: Dạy bài “Câu ghép”

(Ngữ văn 8, tập 1).

GV có thể lấy một số mẫu câu có tính minh họa cho nội dung kiến thức: Câu đơn là câu chỉ có một cụm chủ-vị (C-V) làm nòng cốt câu.

+ Lũ tràn về, núi lỡ, nhà đổ.

c Khi dạy TLV: GV có thể ra đề kiểm tra có liên quan đến môi trường.

chứng minh (Ngữ văn 7, tập 2).

bảo vệ rừng là bảo vệ cuộc sống của chúng ta.”

- Dạy bài “Chương trình địa phương-Phần TLV luyện nói: Nghị luận về một sự việc ở địa phương.” (Ngữ văn 9, tập 2) GV có thể

ra đề: Nghị luận về một trong những biểu

hiện về ô nhiễm môi trường ở địa phương

em (hoặc nêu biện pháp khắc phục ô nhiễm môi trường ở địa phương mà em biết).

6 Gợi ý kiểm tra-đánh giá về giáo dục bảo vệ môi trường khi dạy môn Ngữ văn THCS:

• Về nguyên tắc, không có bài KT-ĐG về GDMT mà GV chỉ tổ chức tích hợp

trong nội dung của các bài về Văn, Tiếng Việt, Tập làm văn Vì thế, trước hết là phải KT-ĐG các kiến thức & kỹ năng của môn học Ngữ văn

• Có thể là một số câu hỏi trắc nghiệm hay tự luận ngắn hoặc ra đề TLV có liên quan đến môi trường

• Ví dụ: + Thuốc lá tự kể chuyện mình.

+ Hút thuốc lá có hại cho sức khỏe

+ Sông, hồ kêu cứu

+ Hiện tượng xã rác bừa bãi ở trường học

+ Vấn đề rác thải & vệ sinh môi trường ở địa phương nơi

Câu hỏi trắc nghiệm (tham khảo):

- Bài “Bức thư của thủ lĩnh da đỏ”

B Hủy hoại nền văn hóa của người da đỏ.

C.Thờ ơ, tàn nhẫn đối với thiên nhiên & môi trường sống.

D Các ý A, B, C.

- Bài “Thông tin về Ngày Trái Đất năm 2.000” (lớp 8, tập 1)

1 Vì sao chủ đề “Một ngày không dùng bao bì ni lông” lại trở thành chủ đề của tổ

chức “Ngày Trái Đất”?

A Vì bao bì ni lông có hại cho sức khỏe gia súc.

B Vì bao bì ni lông quá đắt, gây lãng phí của cải.

C Vì bao bì ni lông gây nguy hại môi trường.

D Vì bao bì ni lông có thể làm cản trở cho sự sinh trưởng của cây cối.

2 Dòng nào dưới đây có các từ không cùng trường từ vựng?

A Bệnh tật, miễn dịch, ung thư, ngộ độc.

B Trái đất, sông ngòi, đô thị, biển, ao hồ.

Bài “Ôn dịch, thuốc lá” (lớp 8, tập 1)

1 Các nhà khoa học lên tiếng báo động về thuốc lá trên cơ sở nào?

A Những thí nghiệm của một nhà bác học nổi tiếng

B Hơn năm vạn công trình trên mấy chục năm

C Phỏng đoán của các bác sĩ uy tín

D Thực tế lâm sàng của nhiều bệnh viện

2 Vì sao hút thuốc cạnh một người đàn bà có thai là một tội ác?

A Vì thai nhi bị ảnh hưởng không tốt

B Thai nhi bị nhiễm độc, mẹ đẻ non, con sinh ra bị suy yếu

C Vì thai nhi sẽ bị ngạt khói thuốc

D Vì người mẹ bị khói thuốc gây nghiện

3 Các nước phát triển đã làm gì để chống thuốc lá?

A Đóng cửa nhà máy thuốc lá

Bài “Bài toán dân số” (lớp 8, tập 1)

1 Tác giả có thái độ thế nào khi nghe người ta nói rằng bài toán dân số được đặt

ra từ thời cổ đại?

A Hoàn toàn không tin

B Hoàn toàn tin

C Nửa tin nửa ngờ

D Lúc đầu không tin, sau thì tin

2 Số thóc cần để rải đủ 64 ô bàn cờ là bao nhiêu?

A Khoảng mười tấn

B Khoảng hai chục tấn

C Khoảng năm chục tấn

D Nhiều đến mức phủ khắp bề mặt Trái Đất

3 Vì sao dân số tăng quá nhanh lại là nguyên nhân của nghèo nàn, lạc hậu?

A Vì chất lượng cuộc sống của mỗi gia đình không đáp ứng kịp về vật chất

B Vì gia đình đông con sẽ không có điều kiện lo cho con học hành đến nơi đến chốn

C Chất lượng của nguồn nhân lực thấp

D Vì cả 3 nguyên nhân đã nêu ở A, B, C

4 Số liệu dân số Trái Đất năm 1995 là bao nhiêu người?

A 5,63 tỉ

B 6,12 tỉ

C 7,20 tỉ

III KẾT LUẬN :

• Chúng tôi nghĩ rằng người GV có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường sống cho HS Không chỉ trong sách vở, qua các phương tiện thông tin đại chúng, nếu GV liên hệ khéo léo sẽ dễ dàng giúp các em cảm nhận và hành động theo.

• Giáo dục môi trường là công việc hàng ngày của mỗi

GV, đặc biệt là GV chủ nhiệm lớp Không chỉ có vậy,

chúng ta còn phải giáo dục các em ý thức tự giác ở mọi nơi, mọi lúc,…

• Chúng tôi cũng có những ý kiến nho nhỏ: việc giáo dục môi trường không chỉ ở phạm vi trường, lớp mà việc giữ gìn cho “sạch nhà, đẹp ngõ” cũng là điều mà người GV phải luôn là tấm gương chuẩn mực cho HS noi theo.