BG: Tiền tệ tài chính- Chương 1

Tiền tệ là hàng hoá đặc biệt đóng vai trò là vật ngang giá chung để đo lường và biểu hiện giá trị của tất cả hàng hoá khác để làm phương tiện trao đổi lấy hàng hoá-dịch vụ và tích luỹ

1.1.1 S RA Đ I TI N T Ự Ờ Ề Ệ

VÀ CÁC HÌNH THÁI TI N T Ề Ệ

Sự ra đời của tiền tệ

Ti n là gì? ề

giấy, tiền kim loại) Cách hiểu này quá hẹp.

là tập hợp các vật thể có chứa giá trị, khụng chỉ cú tiền

mà cũn là nhà, chứng khoán, đất, tranh, đồ cổ Cách hiểu này quá rộng.

nhập là lượng tiền đang kiếm được trong một đơn vị

thời gian Cách hiểu này lệch về phân phối (tiền lương).

được chấp nhận trong thanh toán để lấy hàng hoá, dịch

vụ hoặc trả nợ.

 Phân công lao động  sản xuất hàng hoá và trao đổi hàng hoá

 Quá trình trao đổi:

 Hàng hoá (H) - Hàng hoá (H)

 Hàng hoá (H) - VNGC (H) - Hàng hoá (H)

 Hàng hoá (H) - Tiền (T) - Hàng hoá (H)

Sự ra đời của tiền tệ

§Æc ®iÓm VNGC:

 Có giá trị sử dụng thiết thực

 Quý hiếm, dễ bảo quản, dễ vận chuyển

 Mang tính địa phương

 VNGC từ giá trị thấp đến giá trị cao:

phản ánh trình độ SX hàng hoá

Vàng là vật ngang giá chung phổ biến Tại sao?

Khi một lượng vàng với khối lượng và chất lượng chất định được chế tác theo một hình dáng nào đó thì được gọi là TIỀN.

 Tiền tệ là một phạm trù lịch sử, là sản

phẩm của nền kinh tế hàng hoá Ở đâu

có sản xuất hàng hoá và trao đổi thì có tiền tệ

 Tiền tệ là hàng hoá đặc biệt, đóng vai trò

VNGC để đo giá trị của tất cả các hàng hoá khác Tiền có thể thỏa mãn được nhiều nhu cầu của người sở hữu nó, tương ứng với số lượng giá trị mà người

Như vậy,

Hoá tệ (Commodity money )

Hoá tệ là tiền bằng hàng hóa

 Hoá tệ không phải là kim loại (các hình

thức sơ khai của tiền: bò, cừu, vỏ sò, vải, ) Hạn chế: tính không đồng nhất, dễ hư hỏng, khó bảo quản, vận chuyển, khó chia ra hay gộp lại, chỉ công nhận trong khu vực nhỏ,

 Hoá tệ là kim loại (kim tệ) (đồng, kẽm, bạc, vàng, )

Thuận lợi: phẩm chất, trọng lượng có thể quy định chính xác, dễ dàng; bền, ít hao mòn,

dễ chia nhỏ,

Minh họa hóa tệ

Vỏ sò niên đại - Hóa tệ phi kim loại Vàng - Hóa tệ kim loại

Tín tệ (Token money)

Tiền tệ là tín tệ thì bản thân nó không có giá trị, nhưng được mọi người tín nhiệm

♣ TiÒn kim lo¹i (coin)

Phân biệt hoá tệ là kim loại và tiền tệ kim loại?

 Tiền giấy (paper money, bank notes)

Tại sao lại xuất hiện hình thái tín tệ mới tiền

Tiền giấy

 Tiền giấy khả hoán

Giấy được in thành tiền để lưu hành thay cho tiền bằng vàng hay bằng bạc người ta kí gửi ở ngân hàng Cầm tiền giấy có thể đổi được một lượng vàng, bạc tương đương giá trị ghi trên giấy

 Tiền giấy bất khả hoán

Là loại tiền giấy lưu hành mà không đổi được thành vàng bạc Đây là tiền giấy hiện hành trên thế giới (Xuất hiện ở VN: TK 14; Pháp: 1720, Mĩ: 1862)

Bút tệ (Bank money)

o Bút tệ (tiền ghi sổ) chỉ tạo ra khi phát tín dụng

và thông qua tài khoản tại ngân hàng

o Bút tệ không có hình thái vật chất, nhưng cũng có những tính chất như tiền giấy là sử dụng trong thanh toán qua các công cụ ngân hàng: séc, lệnh chuyển tiền

o Ưu điểm hơn tiền giấy: an toàn, chuyển thành tiền dễ dàng, thanh toán thuận lợi, dễ di chuyển

o Nhược điểm???

Tiền điện tử (E money)

Tiền điện tử là tiền

được sử dụng qua hệ

thống thanh toán tự

động

Tại sao xã hội hiện đại ngày

nay vẫn còn tồn tại nhiều

hình thái tiền tệ khác

nhau???

Liệu có còn xuất hiện

những hình thái tiền tệ mới

trong tương lai??? ……

1.1.2 BẢN CHẤT

VÀ CHỨC NĂNG CỦA TIỀN TỆ

BẢN CHẤT CỦA TIỀN TỆ

TIỀN TỆ ra đời là kết quả của quá trình trao đổi và

phát triển của các hình thái giá trị Tiền tệ là sản phẩm tất yếu của kinh tế hàng hoá.

Tiền tệ là hàng hoá đặc biệt đóng vai trò là vật ngang

giá chung để đo lường và biểu hiện giá trị của tất cả

hàng hoá khác để làm phương tiện trao đổi lấy hàng

hoá-dịch vụ và tích luỹ giá trị.

Tiền tệ chứa đựng các quan hệ xã hội - quan hệ giữa

người với người trong các chế độ xã hội còn tồn tại sản xuất hàng hoá

1. Thước đo giá trị

2 Phương tiện lưu thông

3 Phương tiện dự trữ giá trị

4 Phương tiện thanh toán

5 Tiền tệ thế giới

K Marx – Các chức năng của tiền

1 Thước đo giá trị (standard of value)

 Giá trị của tiền được sử dụng làm phương

tiện để so sánh với giá trị của hàng hoá, dịch vụ → tiền đã thực hiện chức năng thước đo giá trị.

 Thông qua tiền, hàng hoá được biểu hiện

giá trị của mình (về chất) và có thể so sánh được (về lượng) thông qua GIÁ CẢ.

 Giá cả hàng hoá tỉ lệ thuận với giá trị của

hàng hoá và tỉ lệ nghịch với giá trị tiền tệ.

2 Ph ươ ng ti n l u thông ệ ư (Medium of exchange)

 Tiền được sử dụng làm môi giới trung gian trao đổi hàng hoá vận động ĐỒNG THỜI và NGƯỢC CHIỀUvới sự vận động của hàng hoá

  Quá trình trao đổi được tách thành 2 giai đoạn

 Hai giai đoạn này độc lập nhau về không gian và thời gian  hiện tượng mất cân đối cung - cầu một số loại hàng hoá nào đó theo không gian và

3 Phương tiện dự trữ giá trị (Store of value)

 Dự trữ giá trị là tích luỹ một lượng giá trị nào đó bằng những phương tiện được xã hội thừa nhận với mục đích chuyển thành hàng hoá và dịch vụ trong tương lai.

 Yêu cầu của phương tiện dự trữ giá trị:

- Giá trị dự trữ phải hiện thực (phải đo, đếm, đong

4 Phương tiện thanh toán (Mean of payment)

 Tiền là phương tiện là thanh toán:

 - Khoản nợ về hàng hoá và dịch vụ đã trao đổi

 - Các hoạt động phi hàng hoá: nộp thuế, trả lương, đóng góp

 Khi chức năng phương tiện thanh toán được thực hiện thì quan hệ trao đổi cũng kết thúc.

Tiền tệ thế giới (World money)

 Quan hệ đối ngoại liên quan đến tiền tệ Mỗi quốc gia có thước đo giá trị riêng, vậy làm thế nào để có giao dịch?

Phải so sánh giá trị giữa các đồng tiền  tỷ giá hối đoái.

 Trong thanh toán quốc tế, tiền thực hiện chức năng phương tiện trao đổi quốc tế Mở rộng giao lưu kinh tế quốc tế  "tiền tệ thế giới"

Tham khảo: Chức năng của tiền tệ theo Frideric S Mishkin (Đọc Tiền tệ,

ngân hàng và thị trường tài chính, trang 47-56)

Phương tiện trao đổi

 Tiền mặt và séc là phương tiện trao đổi để

trao đổi lấy hàng hoá, dịch vụ.

 Tiêu chuẩn để hàng hoá được coi là tiền tệ:

1) Được tạo ra hàng loạt dễ dàng, dễ xác định giá trị; 2) Được chấp nhận rộng rãi; 3) Có thể chia nhỏ được để dễ đổi chác; 4)

Dễ chuyên chở; 5) Không bị hư hỏng nhanh

 Tính đa dạng của tiền tệ là di chúc cho tính

sáng tạo của loài người tương tự như sáng tạo ra ngôn ngữ.

Đơn vị đánh giá

giỏ trị hàng hoỏ bằng tiền như đo chiều dài bằng m, đo thể tớch bằng m3

N¬i chøa gi¸ trÞ

 Tiền là nơi CHỨA SỨC MUA HÀNG THEO THỜI GIAN: tách thời gian từ khi có thu nhập cho đến khi tiêu dùng nó

 Việc giữ tiền liên quan đến tính lỏng của tiền (liquidity) Tiền là tài sản có tính lỏng nhất vì nó là phương tiện trao đổi.

1.1.3 Vai trò của tiền tệ

1 Tiền tệ là phương tiện để phát triển SX và trao đổi HH

2 Tiền tệ biểu hiện những mối quan hệ xã hội

3 Là phương tiện phục vụ mục đích người sở hữu chúng

Tự nghiên cứu

Tiền tệ là phương tiện để phát triển SX và trao đổi HH

Tiền tệ là SP của nền kinh tế HH, tại sao tiền tệ lại trở thành công cụ thúc đẩy sản xuất và trao đổi

hàng hoá?

 Tiền làm cho giá trị HH được biểu hiện một cách đơn giản và chúng dễ dàng được so sánh với nhau

 Tiền tệ làm cho giá trị của HH được thực hiện thuận

lợi: người có HH chỉ cần chuyển nó thành tiền sau đó

dễ dàng đạt tới một giá trị sử dụng mới.

 Tiền tệ làm cho trao đổi HH không bị ràng buộc về

không gian và thời gian: lựa chọn của con người trở nên thận trọng và chính xác hơn.

 Tiền tệ làm cho hạch toán sản xuất kinh doanh thuận

Tiền tệ biểu hiện những mối quan hệ xã hội

 Quan hệ xã hội là quan hệ giữa người với người trong sản xuất và trao đổi HH

 Tiền là sợi dây nối người sản xuất HH với nhau Trong sản xuất, tuỳ điều kiện và trình độ của mỗi người  bị phân hoá thành người giàu,

người nghèo địa vị khác nhau trong xã hội

 Có rất nhiều người sùng bái đồng tiền quá mức.

Là phương tiện phục vụ mục đích người sở hữu chúng

 Trong điều kiện còn quan hệ hàng hoá - tiền

tệ, các chủ thể muốn đến mục đích đều dùng đến phương tiện tiền tệ.

 Tiền tệ là biểu hiện bề ngoài của tài chính Tiền tệ thể hiện "thế lực" người sở hữu chúng.

 Shakespear nói “Vàng, màu vàng óng ánh, chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ biến trắng thành đen, xấu thành đẹp, bất công thành công bằng Chính nó đã làm cho những kẻ đầu trộm đuôi cướp trở thành những nguyên lão nghị sĩ"

Sau khi học xong, …

Trả lời được câu hỏi:

 Tính tất yếu khách quan sự xuất hiện

1.2 TỔNG QUÁT

VỀ TÀI CHÍNH

1.2.1 Sự ra đời

và phát triển của tài chính

Điều kiện ra đời: sản xuất hàng hóa



XH nguyên thủy: chưa có SH, chưa có SX hàng hoá  chưa có tiền tệ.



Phân công LĐ xuất hiện  SX HH ra đời  xuất hiện tiền tệ

 Hiện tượng “phát minh tiền tệ”

- Thúc đẩy giao lưu KT, SX HH

- Làm thước đo các hoạt động KT

- Phân phối phi TC  phân phối TC  TC xuất hiện

Sự xuất hiện tài chính công



Phân công LĐXH  Tư hữu  Giai cấp - Đấu tranh giai cấp  Nhà nước

 Nhà nước và các yêu cầu chi tiêu của nhà nước

 Sự xuất hiện tài chính công: hoạt động chính trị



Nhà nước thêm chức năng  tài chính công có nhiệm vụ: chính trị + kinh tế + xã hội

 Tài chính công là công cụ Nhà nước can thiệp vào nền KT

1.2.2 Bản chất của tài chính

 BIỂU HIỆN BÊN NGOÀI CỦA TÀI CHÍNH

 QUỸ TIỀN TỆ

 BẢN CHẤT TÀI CHÍNH

Các biểu hiện bên ngoài của tài chính

 TC được coi như những nguồn lực, những quỹ

tiền tệ.

 Biểu hiện nguồn tài chính trong thực tế:

• Quỹ tiền tệ của các doanh nghiệp.

• Quỹ tiền tệ của các tổ chức tài chính trung gian.

• Quỹ tiền tệ của nhà nước, trong đó quỹ ngân sách nhà

nước là quỹ tiền tệ lớn nhất và quan trọng nhất.

• Quỹ tiền tệ của khu vực dân cư.

• Quỹ tiền tệ của các tổ chức chính trị, xã hội.

Tính mục đích của nguồn TC: Quỹ tiền tệ là các nguồn lực tài chính được dành cho một mục đích nhất định (VD: Vốn điều lệ DN: kinh doanh; NSNN: thực hiện chức năng NN; )

 Tính thường xuyên vận động (tái tạo, bổ sung, sử dụng)

 Phụ thuộc vào chủ thể sở hữu trong quá trình phân phối tài chính

Quỹ tiền tệ - tính chất

Cơ sở xác định bản chất tài chính

 Mặt trực quan: sự vận động tương đối của nguồn tài chính  quỹ tiền tệ

 Mặt thực chất: các quan hệ phân phối của cải xã hội (phân phối nguồn tài chính)

BẢN CHẤT TÀI CHÍNH

Tài chính là hệ thống các quan hệ kinh

tế dưới hình thức giá trị trong phân phối các nguồn của cải xã hội thông qua tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đáp ứng mục tiêu của các chủ thể trong xã hội

Các đặc trưng của bản chất

1.2.3 Chức năng của tài chính

Chức năng phân phối Chức năng giám đốc

Chức năng phân phối

 Chức năng phân phối – các vấn đề chung

 Quá trình phân phối

 Đặc trưng cơ bản của chức năng phân phối

Chức năng phân phối – các vấn đề chung

 Đối tượng: của cải XH dưới hình thức giá trị

 Chủ thể: là các chủ thể trong nền kinh tế (NN, DN, )  bị chi phối bởi quyền SH, bởi quan hệ chính trị – xã hội của các chủ thể

 Kết quả: tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ

 Hình thức: giá trị (tiền tệ hoá các quan hệ PP)

 Mục đích: mục đích của các chủ thể

Chức năng phân phối – Quá trình phân phối

Phân phối lần đầu Quá trình phân phối lại

Là phân phối phần thu nhập cơ bản giữa các thành viên trực tiếp tạo ra của cải xã hội (các chủ thể trực tiếp SXKD)

Là phân phối diễn ra ở khâu cơ sở của

hệ thống tài chính (nơi sáng tạo ra của cải xã hội)

Là phân phối kết quả SXKD ở các doanh nghiệp, các hộ sản xuất (phân phối doanh thu)

Phân phối lần đầu - ai? ở đâu? Cái gì?

Phân phối lần đầu – nội dung?

o Bù đắp TLSX

o Bù đắp hao phí sức lao động

o Đóng các phí bảo hiểm (SX, KD, TS )

o Trả phí đóng góp cho các chủ SH hay nguồn

tài nguyên (lãi góp vốn, lãi NH, thuế SXKD)

o Thu nhập của doanh nghiệp

 Qua phân phối lần đầu chỉ hình thành nên

các phần thu nhập cơ bản trong XH Đó chưa phải là nhu cầu tiêu dùng cuối cùng của XH.

Quá trình phân phối lại

 Quá trình phân phối lại là tiếp tục phân phối phần thu nhập cơ bản đã được hình thành trong phân phối lần đầu và thực hiện các quan hệ điều

tiết thu nhập theo các mục tiêu đặt ra

 Bằng phân phối lần đầu và phân phối lại, SPXH sẽ vận động từ nơi SX đến tiêu dùng cuối cùng.

Phân phối lại – mục đích?

 Điều hoà các nguồn tiền tệ bảo đảm phát triển cân đối các ngành, vùng, địa phương

 Bảo đảm nhu cầu tiêu dùng cho các hoạt động ở lĩnh vực không sản xuất vật chất

 Điều tiết thu nhập của các tầng lớp dân cư

Phân phối lại – nhiệm vụ? vai trò?

 Tiếp tục quá trình phân phối các quỹ tiền tệ đã hình thành trong phân phối lần đầu

 Chuyển đổi quyền sở hữu, quyền sử dụng về thu nhập giữa các chủ thể

 Điều tiết quá trình phân phối sản phẩm XH đến tiêu dùng cuối cùng có định hướng

Chức năng giám đốc

Chức năng giám đốc của tài chính là sự giám sát các hoạt động kinh tế thông qua sự vận động hình thức giá trị từ khâu sản xuất đến nơi tiêu dùng nhằm

bảo đảm các các quỹ tiền tệ được sử dụng tốt nhất

Chức năng giám đốc – các vấn đề chung?

 Chủ thể: là các chủ thể phân phối

 Đối tượng: là quá trình tạo lập và sử

dụng các quỹ tiền tệ, quá trình vận động các nguồn tài chính

 Kết quả: phát hiện, hiệu chỉnh

 Hình thức: GĐ bằng đồng tiền (hình

thức giá trị)

 Phạm vi: từ đầu đến cuối quá trình PP

 Mục đích: bảo đảm hiệu quả, kỷ cương

Chức năng giám đốc - đặc điểm?

 GĐ bằng đồng tiền

 GĐ có tính toàn diện, liên tục, phạm vi rộng, kịp thời

1.2.4 VAI TRÒ C A TÀI CHÍNH TRONG N Ủ ỀN KTQD

 Là công cụ phân phối sản phẩm QD

 Là công cụ quản lý và điều tiết vĩ

mô

Tự nghiên cứu

Tài chính - Công cụ phân phối sản phẩm QD

Quỹ tiền tệ là công cụ có tính mục đích trong thực hiện chức năng của nhà nước

Thông qua phân phối tài chính, các quan hệ tích luỹ – tiêu dùng được xác lập

Phân phối tài chính là đòn bẩy kích thích và điều chỉnh các quan hệ kinh tế

Quan hệ tài chính góp phần ổn định tiền tệ, giá cả, sức mua

Điều tiết thu nhập dân cư, bảo đảm công bằng XH

Tài chính – CC quản lý và điều tiết vĩ mô

Tài chính tham gia các định hướng kinh tế

Hướng dẫn và khuyến khích các hoạt động kinh tế: khuyến khích, hạn chế, cấm,

Điều chỉnh các quan hệ kinh tế theo chính sách từng thời kỳ.

Công cụ thực hiện quản lý và điều tiết vĩ mô

HẾT CHƯƠNG I

Phải nắm được những nội dung gì?

Thầy và Trò: Ai coi ai?