Mục tiêu cần đạt Giúp HS: - Cảm nhận được tình cảm xĩt thương của Thạch Lam đối với những người phải sống nghèo khổ, quẩn quanh và sự cảm thơng, trân trọng của nhà văn trước mong ước c
Trang 1Tuần 9- Tiết 37-38-39
Ngày
HAI ĐỨA TRẺ
Thạch Lam
A Mục tiêu cần đạt
Giúp HS:
- Cảm nhận được tình cảm xĩt thương của Thạch Lam đối với những người phải sống nghèo khổ, quẩn quanh và sự cảm thơng, trân trọng của nhà văn trước mong ước của họ về một cuộc sống tươi sáng hơn
- Thấy được một vài nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật Thạch Lam qua truyện ngắn trữ tình Hai đứa trẻ
B Phương tiện dạy học
- SGK, SGV
- Thiết kế bài dạy
C Phương pháp dạy học
- Lưu ý HS về bút pháp Thạch Lam trước khi đi vào tác phẩm
- Hướng dẫn HS đọc diễn cảm những đoạn tiêu biểu
- Chú ý chi tiết hai đứa trẻ cố thức đợi tàu
D Tiến trình dạy học:
I- Oån định lớp
II-Kiểm tra bài cũ
- Văn học VN thời kì TK XX – 1945 cĩ những đặc điểm nào?Khái quát về quá trình hiện đại hố nền văn học
- Trình bày những hiểu biết về hai xu hướng văn học: lãng mạn va hiện thực
III Bài mới:
Cho biết những nét chính về cuộc đời
của Thạch Lam?
- Thuở nhỏ sống ở quê ngoại- phố huyện
Cẩm Giàng, Hải Dương (mộtt phố huyện
nghèo có một cái chợ, cái ga xép đêm đêm
có một chuyến tàu đi qua) – sau này trở
thành không gian nghệ thuật cho nhiều
sáng tác của nhà văn
- Có biệt tài về truyện ngắn – truyện không
có chuyện, chủ yếu khai thác thế giới nội
tâm nhân vật Mỗi truyện như một bài thơ
trữ tình đượm buồn, giọng điệu điềm đạm
“Đối với tơi, văn chương khơng phải là một
cách đem đến cho người đọc sự thốt li hay
sự quên, trái lại, văn chương là một thứ khí
giới thanh cao và đắc lực mà chúng ta cĩ, để
I- Đọc – Tìm hiểu chung
1 Tác giả: (1910-1942)
* Tiểu sử:
-Quê hương : Thuở nhỏ sống ở quê ngoại -phố huyện Cẩm Giàng, Hải Dương,sau chuyển sang Thái Bình
- Tên khai sinh: Nguyễn Tường Vinh Nguyễn Tường Lân
- Là em ruột của hai nhà văn Nhất Linh, Hoàng Đạo Cả
ba đều là thành viên của nhóm Tự lực văn đoàn
- Là người đôn hậu, điềm đạm và rất đỗi tinh tế
-Ông có quan niệm văn chương lành mạnh, tiến bộ
* Đề tài: Thường viết về cuộc sống cơ cực, bế tắc của
người dân nghèo
* Phong cách:
- Cĩ lối viết tinh tế, nhẹ nhàng, truyền cảm, văn phong trong sáng, giản dị
- Truyện khơng cĩ cốt truyện(hoặc đơn giản), ít xung đột, mâu thuẫn, chủ yếu khai thác nội tâm nhân vật với những cảm xúc mơ hồ, mong manh
- Kết hợp hài hồ giữa lãng mạn và hiện thực
Trang 2vừa tố cáo và thay đổi một cái thế giới giả
dối và tàn ác, vừa làm cho lịng người đọc
thêm trong sạch và phong phú hơn”
Nêu xuất xứ của tác phẩm?
Tác phẩm có thể chia ra mấy phần? Nội
dung chính của từng phần?
- Gọi 3 em h/s đọc văn bản Yêu cầu giọng
đọc chậm rãi, nhẹ nhàng, êm dịu, tha thiết
Cảnh phố huyện được tác giả miêu tả ở
những thời khắc nào? Cụ thể?
+ Lúc chiều tàn
Những âm thanh, hình ảnh , màu sắc ,
Đường nét nào báo hiệu cảnh ngày tàn ở
phố huyện?
Những âm thanh quen thuộc, báo hiệu thời
gian; những âm thanh buồn bã, mệt mỏi và tẻ
nhạt của một cuộc sống nghèo khổ, lụi tàn
Cảnh chợ tàn được miêu tả ra sao?
- Cảnh chợ tàn: người về hết, tiếng ồn ào
cũng mất; chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị…
mùi âm ẩm bốc lên, mấy đứa trẻ con nhà
nghèo… cảnh tàn lụi, hiu hắt buồn +
Lúc đêm xuống
Em hãy nhận xét về nghệ thuật?
- Những câu văn êm dịu, có nhịp điệu
chậm rãi, vừa giàu hình ảnh và nhạc điệu,
lại vừa uyển chuyển, tinh tế
- Mỗi câu văn như một nét vẽ đơn sơ,
không cầu kì, kiểu cách nhưng lại gợi dậy
* Những tác phẩm chính:
- Truyện ngắn: Giĩ đầu mùa; Nắng trong vườn; Sợi tĩc.
- Tiểu thuyết: Ngày mới
- Tuỳ bút: Hà Nội băm sáu phố phường.
2 Tác phẩm:
- Xuất xứ:
rút từ tập Nắng trong vườn (1938) tiêu biểu cho phong
cách truyện ngắn Thạch Lam
- Bố cục: 3 phần:
+ P1: Từ đầu “phía làng”: phố huyện lúc chiều tàn.phía làng”: phố huyện lúc chiều tàn + P2: Tiếp theo “phía làng”: phố huyện lúc chiều tàn.không hiểu”: phố huyện lúc đêm xuống
+ P3: Còn lại: phố huyện lúc về khuya
II- Tìm hiểu văn bản
1 Cảnh phố huyện.
a, Lúc chiều tàn
-Aâm thanh:
+tiếng trống thu không + tiếng ếch nhái ngoài đồng ruộng + tiếng muỗi vo ve
Gợi cảm giác yên tĩnh ở miền quê
- Hình ảnh, màu sắc:
+Phương tây đỏ rực như lửa cháy +Những đám mây ánh hồng như những hòn than sắp tàn đám mây ánh hồng
+ Dãy tre làng trước mặt đen lại
Biểu tượng của sự lụi tàn
- Đường nét: dãy tre làng cắt hình rõ rệt trên nền trời
- Cảnh chợ tàn:
+ Chợ vãn đã lâu người về hết, tiếng ồn ào không còn + Trên đất chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị,lá nhãn ,lá mía
+ Một mùi ẩm mốc bốc lên lẫn mùi cát bụi +Mấy đứa trẻ con nhà nghèo đi lại tìm tòi
không gian vắng vẽ im lìm
*Nghệ thuật:
Câu văn êm dịu ,nhịp điệu chậm ,cô đọng,uyễn
Trang 3cái hồn của cảnh vật, cái thần thái của
thiên nhiên
- Lần lượt, mỗi câu văn mở ra mỗi cảnh
Cảnh trong câu trước như gợi dậy cảnh vật
ở câu thơ tiếp theo: tiếng trống gọi buổi
chiều: tiếng trống gọi buổi chiều phương
tây đỏ rực và những đám mây như hòn than
sắp tàn dãy tre làng đen lại,…
Cảnh phố huyện lúc về đêm ntn?
dấu hiệu?
-tương quan giữa ánh sáng và bóng tối( NT
tương phản)
THẢO LUẬN
Trong không gian tràn ngập bóng tối
đó, có ánh sáng nào xuất hiện không? Và
nó tượng trưng cho điều gì?[ ánh sáng
hiếm hoi, đơn độc]
= ánh sáng và âm thanh _ sự sống / Bóng
tối và sự tịch mịch _ hư vô Sự sống của
phố huyện đang đuối dần ( Dùng ánh sáng
để tả bóng tối; mỗi người kiếm sống đều
gắn với một ngọn đèn và mỗi người cũng
là ngọn đèn loe lét )
Ánh sáng quá ít ỏi, quá bé nhỏ, khơng đủ
sức xua đi bĩng tối nhưng vẫn đang cố cầm
cự để khơng lụi tắt trong màn đêm dày đặc
Bóng tối nơi phố huyện tượng trưng cho
cuộc sống tăm tối, buồn chán, quẩn quanh
của những con người nghèo khó nơi phố
huyện
Cảnh về khuya được tác giả miêu tả như
thế nào?
chuyến tàu đi và đến như thế nào? Cuối
cùng phố huyện ra sao?
Cuộc sống của những con người nơi phố
huyện được miêu tả như thế nào? Trình bày
cụ thể?
chuyển ,tinh tế gợi thấy, nghe và cảm xúc với cảnh vật thiên nhiên
=> Cảnh buồn, hiu quạnh, nghèo nàn, xơ xác Nó thấm vào lòng người một nỗi buồn man mác trước giờ khắc của ngày tàn
b, Lúc đêm xuống
- Dấu hiệu:
+ “phía làng”: phố huyện lúc chiều tàn.Đêm mùa hạ êm như nhung và thoảng qua cơn gió mát”
+ “phía làng”: phố huyện lúc chiều tàn.Đường phố và các ngõ con dần dần chứa dầy bóng tôí”
- Tương quan giữa ánh sáng và bóng tối:
Bóng tối Tối hết cả:
- “phía làng”: phố huyện lúc chiều tàn.Con đường thăm thẳm
ra sông”
- “phía làng”: phố huyện lúc chiều tàn.Con đường qua chợ về nhà”
-“phía làng”: phố huyện lúc chiều tàn.Các ngõ vào làng lại càng sẫm đen hơn nữa
Aùnh sáng
-“phía làng”: phố huyện lúc chiều tàn.Ngọn đèn con của chị Tí”
-“phía làng”: phố huyện lúc chiều tàn.Bếp lửa của bác Siêu, chiếu sáng một vùng đất cát” ”Ngọn đèn của Liên… qua phên nứa”
=> Tương quan ấy chỉ ra rằng: bóng tối đã bao trùm cả ánh sáng, bao trùm tất cả các sinh hoạt của người dân nơi phố huyện
c, Cảnh về khuya
Trang 4Nhận xét chung của em về cuộc sống
ấy? Cái hay trong miêu tả của Thạch Lam
là gì?
Những cảnh đời nhỏ bé, tội nghiệp, đáng
thương, sống buồn chán, mỏi mòn, không
ánh sáng, không tương lai
Liên là một cô bé như thế nào? Thạch
Lam đã thể hiện tư tưởng gì của mình qua
nhân vật này?
Lời dẫn:Nhưng những con người ấy vẫn
khơng nguơi hi vọng và chờ đợi.“Chừng ấy
người trong bĩng tối mong đợi một cái gì
tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hằng ngày
của họ”
Chuyến tàu đêm được miêu tả như thế
nào?
- Đợi từ lúc hoàng hôn tối khuya
- Sự xuất hiện của chị Tí, bác phở Siêu… là
những cái mốc để chị em Liên đo đếm thời
gian xích gần với đoàn tàu
- Đợi đến lúc buồn ngủ ríu cả mắt
Đoàn tàu có ý nghĩa như thế nào đối với
Liên nói riêng và những con người nơi phố
huyện nói chung?
- Thức đợi chuyến tàu
+ Để lưu giữ những kỉ niệm thời thơ ấu
+ Để tìm một nguồn sáng, một niềm vui,
một chút sơi nổi, ấm áp cho cuộc sống hiện
tại
+ Để ước mơ, khao khát cho tương lai
- Trống cầm canh một tiếng ngắn, khô khan
- Hình ảnh chuyến tàu đến nhanh rồi mất hút để lại bóng tối bao trùm
=> Phố huyện chìm trong bóng tối buồn tẻ, thụ động.
2 Cuộc sống của những con người nơi phố huyện
- Những đứa trẻ com nhà nghèo lom khom tìm tòi, nhặt nhạnh những thứ còn sót lại có thể dùng được thật đáng thương
- Mẹ con chị Tí: “phía làng”: phố huyện lúc chiều tàn.Ngày, chị đi mò cua bắt tép; tối đến chị mới dọn cái hàng nước này…”(Tr 96)
- Bác phở Siêu với gánh phở được coi là thứ quà xa xỉ, nhiêù tiền không kiếm được bao nhiêu(Tr 98)
- Vợ chồng, con cái bác xẩm trên mảnh chiếu chật hẹp, không có khách (Tr 99)
- Cụ Thi điên nghiện rượu với tiếng cười khanh khách(Tr 97)
Cuộc sống buồn tẻ , nghèo nàn, vô vọng, chỉ có một niềm tin, niềm hi vọng nhỏ nhoi vào chuyến tàu đêm Cuộc sống của những người nơi đây như là sự cam chịu, chấp nhận => sự quan sát tỉ mỉ, thực và sự cảm nhận sâu sắc của Thạch Lam
- Hình ảnh chị em Liên:
+ Còn nhỏ phải chịu cuộc sống nghèo túng
+ Thay mẹ trông coi cửa hàng chẳng bán được bao nhiêu
+ Có những nét đáng yêu:
• Có tấm lòng nhân hậu: xót thương những đứa trẻ con quanh chợ
• Siêng năng, chăm chỉ: thay mẹ trông coi cửa hàng + Hi vọng vào chuyến tàu đêm
=> Cuộc sống của những người nơi phố huyện rất nghèo nàn, tẻ nhạt, nhàm chán Sự thương xót, thông cảm của nhà văn
3 Hình ảnh chuyến tàu đêm
- Dấu hiệu: Đèn ghi + tiếng còi cuộc sống trở nên sôi động, linh hoạt hơn
Sáng trưng Tối tăm
- Đoàn tàu: Náo nhiệt – Phố huyện: Tĩnh Sôi động Nghèo nàn.
- Cuộc sống nhộn nhịp giàu - Cuộc sống đơn điệu, tối tăm sang, đầy ánh sáng nghèo nàn, tẻ nhạt
-Đoàn tàu đến đi nhanh: thay đổi trong chốc lát, tất cả
Trang 5 Đoàn tàu với ỏnh sỏng rực rỡ, õm thanh nỏo
nhiệt như đem tới một chỳt thế giới khỏc cho
phố huyện Nú là ỏnh sỏng, là niềm vui mà
hằng đờm Liờn và mọi người chờ đợi
Chuyeỏn taứu khoõng mang laùi quyeàn lụùi vaọt
chaỏt gỡ cuù theồ cho chũ em Lieõn nhửng aỷo
aỷnh cuỷa aựnh saựng, nieàm vui, sửù sang troùng
maứ con taứu mang tụựi haứng ủeõm ủaừ phaàn
naứo giuựp chũ em Lieõn thoỷa maừn ủửụùc khaựt
voùng thay ủoồi cuoọc soỏng (duứ chổ trong
khoaỷnh khaộc vaứ baống tửụỷng tửụùng)
Nhaọn xeựt veà taỏm loứng cuỷa taực giaỷ qua
hỡnh aỷnh ủoaứn taứu?
Thạch Lam đó cho nhõn vật của mỡnh một
chỳt ỏnh sỏng, một chỳt niềm tin Noói
thửụng caỷm nheù nhaứng nhửng thaỏm thớa vaứ
saõu saộc cuỷa taực giaỷ ủoỏi vụựi nhửừng kieỏp soỏng
mong manh vaứ taứn taù
ẹaõu laứ ủaởc saộc ngheọ thuaọt cuỷa truyeọn?
Caực em coự nhaọn xeựt gỡ veà caựch mieõu taỷ
vaứ lụứi vaờn cuỷa Thaùch Lam?
- Mieõu taỷ raỏt tinh teỏ sửù bieỏn ủoồi cuỷa caỷnh
vaọt vaứ taõm traùng cuỷa con ngửụứi
- Lụứi vaờn giaỷn dũ nhửng chửựa ủửùng moọt tỡnh
caỷm xoựt thửụng ủoỏi vụựi nhửừng con ngửụứi
ngheứo khoự
laùi chỡm trong boựng toỏi
* YÙ nghúa cuỷa hỡnh aỷnh chuyeỏn taứu -Chuyến tàu là niềm vui duy nhất, niềm an ủi duy nhất trong cuộc sống nghèo khổ, tăm tối hàng ngày của con ngời phố huyện
-Chuyến tàu giúp chị em Liên đuợc sống và nuôi duỡng mãi những kỉ niệm tuổi thơ đẹp đẽ, hạnh phúc
-Chuyến tàu thể hiện thấm thía niềm mong uớc, khát khao
có đuợc một cuộc sống tuơi sáng hơn, hạnh phúc hơn Thạch Lam đã đánh thức những tâm hồn mệt mỏi và cam chịu, khơi dậy ở họ niềm khát khao sống một cuộc sống theo đúng nghĩa
=> Tinh thần nhân đạo mới mẻ, sâu sắc của Thạch Lam
4 Ngheọ thuaọt:
- Nhaõn vaõt: con ngửụứi bỡnh thửụứng neựt ủeùp taõm hoàn ủaựng quyự
- Khaộc hoaù noọi taõm nhaõn vaọt
- Buựt phaựp taỷ caỷnh (chi tieỏt ngheọ thuaọt boựng toỏi)
- Truyeọn khoõng coự coỏt truyeọn
III- Toồng keỏt:Cho hoùc sinh ủoùc phaàn Ghi nhụự
Truyện khụng cú cốt truyện, đẫm chất thơ, hài hoà giữa hiện thực và lóng mạn, lụi cuốn người đọc bằng sự miờu tả tinh tế
IV Cuỷng coỏ : Caỷnh phoỏ huyeọn.
Cuoọc soỏng cuỷa nhửừng ngửụứi nụi phoỏ huyeọn
V-Chuaồn bũ baứi mụựi
-Hoùc thuoọc baứi – Laứm phaàn luyeọn taọp
- Chuaồn bũ “phớa laứng”: phoỏ huyeọn luực chieàu taứn.Ngửừ caỷnh”