Tuần 11- Tiết 41-42Ngày CHỮ NGƯỜI TỬ Nguyễn Tuân A-MỤC TIÊU: Giúp HS hiểu được: -Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng nhân vật Huấn Cao, qua đó hiểu được quan điểm thẩm mĩ của nhà văn N
Trang 1Tuần 11- Tiết 41-42
Ngày
CHỮ NGƯỜI TỬ
Nguyễn Tuân A-MỤC TIÊU:
Giúp HS hiểu được:
-Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng nhân vật Huấn Cao, qua đó hiểu được quan điểm thẩm mĩ của
nhà văn Nguyễn Tuân
- Hiểu được nghệ thuật của thiên truyện: tình huống truyện độc đáo, tao không khí cổ xưa, thủ pháp
đối lập, ngôn ngữ góc cạnh, giàu tính tạo hình
B-PHƯƠNG PHÁP:
- Cung cấp cho HS một số thông tin về nghệ thuật thư pháp
- Đọc diễn cảm, gợi mở, dẫn dắt HS phát biểu, trả lời câu hỏi, tranh luận, thảo luận nhóm
C-TIẾN TRÌNH:
I-Oån định lớp
II-Kiểm tra bài cũ:
- Thế nào là ngữ cảnh?
- Thế nào là bối cảnh giao tiếp?
- Thế nào là văn cảnh?
III-Bài mới
Trình bày những nét cơ bản về cuộc đời và con
người của Nguyễn Tuân?
= Học chữ Nho Pháp bãi khóa bị đuổi sang
nước ngoài(Thái) bị bắt ra tù, sáng tác VH…Bút
danh khác: Ân Ngũ Tiên, Tuấn Thừa sắc
Cho biết sự nghiệp sáng tác của Nguyễn
Tuân?
Qua tiểu dẫnø hãy cho biết nội dung chính của
tập truyện VBMT & nêu xuất xứ của truyện
CNTT?
- Chữ người tử tù (ban đầu có tên là Dòng chữ
cuối cùng) là truyện ngắn đặc sắc trong Vang
bóng một thời – xuất bản năm 1940, gồm 11
truyện ngắn viết về “một thời” đã qua nay chỉ còn
“vang bóng”.
I Tiểu dẫn:
1 Tác giả : (1910 – 1987)
- Quê ở làng Mọc (Nhân Chính - Thanh Xuân - Hà Nội), sinh ra trong một gia đình nhà nho khi Hán học đã tàn
- Ông là một nhà văn lớn, một nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái
đẹp
- Ông là cây bút có phong cách nghệ thuật độc đáo ,có biệt tài về thể ký, đặc biệt là tuỳ bút
- Tác phẩm tiêu biểu : Một chuyến đi (1938), Vang bóng
một thời (1940), Đường vui (1949), Sông Đà (1960),…
2 Tập truyện Vang bóng một thời :
- In lần đầu năm 1940, gồm 11 truyện ngắn, là tác phẩm xuất sắc của Nguyễn Tuân trước cách mạng
- Nhân vật chính phần lớn là những nhà nho cuối mùa – những con người tài hoa, bất đắc chí
- Truyện ngắn Chữ người tử tù lúc đầu có tên là Dòng
chữ cuối cùng, in năm 1938 trên tạp chí Tao đàn, sau đó
được tuyển in trong Vang bóng một thời.
Trang 2- Nhân vật trong tác phẩm chủ yếu là những nho
sĩ cuối mùa, tuy buông xuôi bát lực nhưng vẫn
quyết giữ “ thiên lương” và “sự trong sạch của
tâm hồn” bằng cách thực hiện “cái đạo sống của
người tài tử”.
- Mỗi truyện dường như đi vào một cái tài, một
thú vui chơi tao nhã, phong lưu của những nhà nho
tài hoa lỡ vận: chơi chữ, thưởng thức chén trà buổi
sớm, làm một chiếc đèn trung thu,…
- Qua tập truyện này, nhà văn không vhỉ thể hiện
sự nuối tiếc vẻ đẹp của một thời quá vãng mà còn
bộc lộ niềm tự hào và trân trọng về truyền thống
văn hoá lâu đời của dân tộc
Hãy trình bày tình huống kịch
tính của truyện?
Cuộc gặp gỡ khác thường của hai con người khác
thường : viên quản ngục- kẻ đại diện cho bạo lực
tăm tối nhưng lại rất khát khao ánh sáng của chữ
nghĩa và Huấn Cao – người tử tù có tài viết chữ
đẹp nổi tiếng Lẽ ra đây là cuộc hội ngộ tương
đắc của những kẻ “biệt nhỡn liên tài”, của hai
tâm hồn nghệ sĩ yêu cái đẹp Nhưng thật oái ăm,
hai con người ấy lại phải gặp nhau ở chốn tù ngục
và trong một tình thế éo le: cuộc chạm trán giữa
một tên “đại nghịch”, cầm đầu cuộc nổi loạn đang
chờ ngày ra pháp trường với kẻ đại diện cho trật
tự xã hội đương thời Huấn Cao càng lạnh lùng,
càng tỏ ra bất cần thì VQN lại càng cháy bỏng cái
sở nguyện được chữ Kịch tính lên tới đỉnh điểm
khi VQN nhận được công văn khẩn của quan Hình
bộ Thượng thư về việc chuyển các tử tù vào pháp
trường trong kinh,…
= tình huống oái oăm, giàu kịch tính, diễn ra nơi
tù ngục và còn vài ngày nữa HC bị án chém
= tạo đk cho các nhân vật bộc lộ tính cách của
mình
*Giới thiệu vài nét về chữ Hán:
Chữ Hán là thứ chữ tượng hình, được viết bằng
- Mỗi chữ đều nằm trong khối vuông có nét đậm,
nétnhạt
- Có 4 kiểu chữ Hán : Chân, Thảo, Triện, Lệ
Từ xưa, người Trung Quốc và Việt Nam đã có thú
II Đọc hiểu văn bản:
1 Tình huống truyện
Cuộc “kỳ ngộ” giữa người tử tù (nhưng lại có tài viết chữ đẹp) và viên quản ngục, thầy thơ lại (những
người thích chơi chữ đẹp) Họ gặp nhau trong một hoàn cảnh trớ trêu : nhà ngục
Sự gặp gỡ giữa 3 con người ấy tạo nên một tình huống truyện đầy kịch tính, làm nổi bật vẻ đẹp lãng mạn của nhân vật và thể hiện sâu sắc chủ đề tác phẩm
Trang 3chơi chữ : mời người viết chữ đẹp về nhà viết lên
bức lụa hay chạm vào phiến gỗ để treo ở trong
nhà (bức hoành phi hoặc câu đối) Bộ môn nghệ
thuật viết chữ Nho ấy được gọi là thư pháp.
Chi tiết nào nói về cái tài hoa của HC?
= “ thế ra y văn võ đều có tài cả”
= “ Nét chữ - tính người”, sự ước muốn của viên
quản ngục cho thấy tài hoa của HC / Sự luyến tiếc
những giá trị văn hóa dân tộc bị lụi tàn đề nghị
sống: tôn trọng cái đẹp và người tài.
HC cảm kích phẩm chất gì của VQN?
Tuy không sáng tạo ra cái đẹp nhưng có tâm hồn
nghệ sĩ, say mê và quý trọng cái đẹp : Thú chơi
chữ, “sở nguyện cao quý” là được treo ở nhà riêng
một đôi câu đ do tay ông Huấn Cao viết
Chí tiết nào cho thấy nhân cách trong sáng,
cao cả của HC?
HC là có thiên lương trong sáng, cao đẹp
phát hiện ra những vẻ đẹp của nhân vật VQN?
- Có tấm lòng “biết giá người, biết trọng người
ngay”, cảm phục tài năng và nhân cách Huấn Cao
: thái độ cung kính, “biệt nhỡn liên tài” đối với
ông Huấn,…
Đây chính là phẩm chất khiến Huấn Cao cảm
kích coi là “một tấm lòng trong thiên hạ” và tác
giả thì xem ngục quan là “một thanh âm trong
trẻo … hỗn loạn xô bồ”
Những chi tiết nào của truyện; hành động nào
của HC thể hiện khí phách hiên ngang của ông?
- Là người chống lại triều đình suy thoái,
- Không quan tâm tới sự giễu cợt, lời dọa nạt của
bọn lính áp giải tù(Tr 111)
- “Thản nhiên nhận rượu thịt” như “việc vẫn làm
2 Hình tượng Huấn Cao và viên quản ngục : Huấn Cao Viên quản ngục
- Nho sĩ tài hoa:người viết chữ rất nhanh, rất đẹp
+ Có tài “viết chữ rất nhanh, rất đẹp”
+ Chữ ông “đẹp lắm, vuông lắm"
+ “Có được chữ ông Huấn mà treo là có một báu vật trên đời” ”(Tr 112)
- Người có “thiên lương”
trong sáng : trọng nghĩa, khinh lợi
+ “Tính ông vốn khoảnh, trừ chỗ tri kỷ, ông ít chịu cho chữ” (Tr 112) Là người trọng nghĩa
+ “Ta nhất sinh không vì vàng ngọc hay quyền thế mà phải ép mình viết câu đối bao giờ” (Tr 113) Coi thường danh lợi
+ Khi biết rõ “sở thích cao quý” của viên quản ngục, ông đã xúc động và vui lòng cho chữ
+ Khuyên viên quản ngục nên bỏ nghề để giữ thiên lương(Tr 114) Biết hướng con người tìm đến cuộc sống cao đẹp
- Khí phách hiên ngang, bất khuất :
+ Dám chống lại triều đình mà ông căm ghét bị kết án tử hình
+Hành động “rỗ gông” và thái độ “không thèm
chấp” lời doạ dẫm của
- Kẻ say mê và quý trọng cái đẹp : thú chơi chữ + “Có một ngày kia được treo ở nhà riêng mình một đôi câu đối do tay ông Huấn Cao viết”
+ “Y chỉ lo mai mốt, ông Huấn bị hành hình mà không kịp xin được mấy chữ, thì ân hận suốt đời mất”
-Người có tấm lòng “biệt nhỡn liên tài”
+ Biệt đãi Huấn Cao + Bị sỉ nhục vẫn điềm đạm “xin lĩnh ý”
+ Không lấy làm oán thù thái độ khinh bạc của ông Huấn : “Y cũng thừa hiểu những người chọc trời quấy nước, đến trên đầu người ta, người ta cũng còn chẳng biết có ai nữa, huống chi cái thứ mình chỉ là một kẻ tiểu lại giữ tù”
- Người không biết sợ cường quyền :
+ Ung dung trả lời bọn lính lệ : “Ta biết rồi, việc quan ta đã có phép nước Các chú chớ có nhiều lời.”
Trang 4trong cái hứng sinh bình” của viên quản ngục
(Tr 112)
- Dưới mắt Huấn Cao, việc những kẻ đại diện cho
quyền lực thống trị làm chỉ là “những trò tiểu
nhân thị oai” Oâng trả lời quản ngục một cách
khinh bạc đến điều Không muốn tiếp chuyện với
viên quản ngục
- Sẵn sàng chờ đón cái chết đến(tặng chữ)
- Thái độ “lễ phép”, “xin lĩnh ý “ và sự thừa nhận
của ngục quan : Huấn Cao là “người chọc trời
quấy nước”, “đến trên đầu chẳng biết có ai nữa”.
HC là một người kiên cường, bất khuất
Tóm lại, HC là người ntn? Quan niệm gì của
NTuân về con người?
=> Huấn Cao là người vừa có tài, vừa có tâm;
hiên ngang, bất khuất trước cái ác, cái xấu nhưng
mềm lòng trước cái đẹp, cái thiện Qua nhân vật
Huấn Cao, Nguyễn Tuân thể hiện lòng yêu nước
thầm kín của mình : đó là tình cảm yêu mến, trân
trọng với những giá trị văn hoá truyền thống
Vì sao tác giả nói cảnh cho chữ lại là một
“cảnh tượng xưa nay chưa từng có”?( Lúc nào? Ở
đâu?)
+ Cho chữ là thứ chơi thanh tao, tao nhã của người
có văn hoá Nó diễn ra ở chốn thư phòng nhưng
trong tác phẩm lại là ngực tối chật hẹp, ẩm ướt
+ Người nghệ sĩ sáng tạo lúc cổ mang gông, là kẻ
phản nghịch sắp rơi đầu
+Người tù ở tư thế bề trên, uy nghi lồng lộng
Quản ngục, thầy thơ lại là kẻ có quyền nhưng :
khúm núm, run run kính cẩn, trọng vọng người tù.
Ch o biết tư thế của người cho chữ và người xin
chữ?
- Người cho chữ :(người tù)
+ “cổ đeo gông, chân vướng xiềng”
+ “ tô chữ trên tấm lụa trắng” -
bất chấp sự khó khăn của ngoại cảnh
-Người xin chữ : +quản ngục : “khúm núm”
+thầy thơ lại : “run run”
kính cẩn, trọng vọng người tù
tên lính áp giải (Tr 111).
dù bị xiềng xích nhưng vẫn tự do về tinh thần + Thản nhiên nhận rượu, thịt (Tr 112)
phong thái tự do ung dung, coi cái chết nhẹ tựa lông hồng
+ Trả lời viên quản ngục bằng thái độ “khinh bạc đến điều” (Tr 113)
+ Sẵn sàng chờ đón cái chết đến(tặng chữ)
+ Bất chấp nguy hiểm để hậu đãi HC
+ Xin chữ “tử tù” ngay trong nhà ngục
Thái độ khinh bạc, ngạo mạn, coi thường cường quyền và vàng ngọc của Huấn Cao cũng chính là sự hoá thân của tâm hồn một nhà văn có bản lĩnh và cá tính độc đáo
3 Cảnh cho chữ :
- “Một cảnh tượng xưa nay chưa từng có” :
* Bối cảnh thời gian, không gian : + “Một buồng tối chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân chuột, phân gián”
+ “Trong một không khí khói toả như đám cháy nhà, ánh sáng đỏ rực của một bó đuốc tẩm dầu rọi lên ba cái đầu người đang chăm chú trên một tấm lụa bạch còn nguyên vẹn lần hồ.”
Thú chơi tao nhã lại diễn ra trong cảnh ngục tù
Cổ đeo gông, chân vướng xiềng, và sáng mai sẽ bị tử hình ,lại đang dậm tô nét chữ trên tấm lụa trắng tinh. tư thế uy nghi
- Thở dài, buồn bã đỡ viên quản ngục đứng dậy và đĩnh đạc bảo : “Ở đây lẫn lộn Ta khuyên thầy Quản nên thay chốn ở đi……Ở đây, khó giữ thiên lương cho lành vững và
- “Khúm núm cất những đồng tiền kẽm”, thầy thơ lại “run run bưng chậu mực”kính cẩn
- Cảm động, vái người tù một vái, chắp tay nói một câu mà dòng nứơc mắt rỉ vào kẽ miệng làm cho nghẹn ngào : “Kẻ mê muội này xin bái lĩnh”
Trang 5Khuyên viên quản ngục điều gì? Ý nghĩa của
điều khuyên đó?
cái đẹp có thể sinh ra từ đất chết – nơi tội ác ngự
trị; nhưng không thể sống chung với cái ác Con
người xứng đáng được thưởng thức cái đẹp khi giữ
được “ THIÊN LƯƠNG”
= không chỉ có quyền lực của gông xiềng; mà còn
có quyền lực của cái đẹp Kẻ giáo dục tù nhân, bị
GD lại
Trong cảnh tăm tối của nhà tù, cái đẹp, cái
thiện, cái cao cả đang được tôn cao, làm chủ Đây
là chiến thắng giữa as với bóng tối, cái đẹp với
cái nhơ bẩn, thiện với ác
Nghệ thuật được sử dụng trong tác phẩm?
HS ĐỌC PHẦN GHI NHỚ
IV-CỦNG CỐ:
- NTuân quan niệm về con người ntn trong tác phẩm này?
- Lời khuyên của HC có ý nghĩa ra sao?
- Nghệ thuật được sử dụng trong tác phẩm?
rồi cũng đến nhem nhuốc mất cái đời lương thiện đi.”
Cái thiện, cái đẹp, cái cao cả đã chiến thắng và toả sáng
Nhà văn tôn vinh cái đẹp, cái thiện và nhân cách cao cả của con người bằng một bức tranh nghệ thuật đầy ấn tượng
4 Nghệ thuật:
- Bút pháp xây dựng nhân vật(lí tưởng hóa của cảm hứng lãng mạn)
- Bút pháp miêu tả cảnh vật(tạo hình, tạo không khí thiêng liêng, cổ kính)
- Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ( phong phú, đa dạng, có nhịp điệu riêng, giàu sức truyền cảm)
III Tổng kết :
* Nội dung :
- Khắc hoạ thành công hình tượng Huấn Cao – một con người tài hoa, có cái tâm trong sáng và khí phách hiên ngang, bất khuất
- Qua đó, nhà văn thể hiện quan niệm về cái đẹp, khẳng định sự bất tử của cái đẹp và bộc lộ thầm kín tấm lòng yêu nước
* Nghệ thuật :
- Tạo tình huống truyện độc đáo
- Dựng cảnh, dựng người, tạo không khí cổ kính, trang trọng
- Sử dụng thủ pháp đối lập, ngôn ngữ giàu tính tạo hình
V- CHUẨN BỊ BÀI MỚI:
-Về nhà soạn bài “Luyện tập thao tác lập luận so sánh”
-Làm toàn bộ các bài tập trongSGK