Ngữ văn 8 cả năm

Tại sao tác giả lại có cảm giác quen “ ” mà “ ”?lạ - Trong tình cảm nhận thức của cậu bé đã có sự đổi khác: tự thấy mình đã lớn lên, thấy con đờng làng không còn dài và rộng nh trớc nữa

Tuần 1 Ngày soạn: 28/08/2006 Ngày dạy: 04/09/2006

Tiết 1+2 Văn bản Tôi đi học

-Thanh I-Mục tiêu: giúp HS:

tịnh Cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” ở buổi tựu trờng đầu tiên trong đời

- Ngòi bút văn xuôi đầy chất thơ, gợi d vị trữ tình man mát của Thanh Tịnh

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

I) Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- GV yêu cầu HS đọc chú thích *

trong SGK

- HS đọc

? Trình bày ngắn gọn về tác giả? - Tên khai sinh là Trần Văn Ninh, lên 6

tuổi đổi là Trần Thanh Tịnh Mặc dù viết nhiều thể loại khác nhau nhng Thanh Tịnh thành công hơn cả ở lĩnh vực thơ và truyện ngắn Truyện ngắn Thanh Tịnh đầm thắm, trong trẻo, dịu êm, thể hiện một tâm hồn nhạy cảm trớc vẻ đẹp con ngời và quê h-

ơng

? Trình bày những hiểu biết của mình về

VB trên?

- Là truyện ngắn xuất sắc của Thanh Tịnh,

in lần đầu trong tập Quê mẹ- 1941

- GV:Đây là truyện ngắn giàu chất trữ

tình Thông qua dòng hồi tởng của nhân

vật “tôi ,” tác giả đã làm sống lại “những

kỉ niệm mơn man của buổi tựu trờng”

Giáo án Ngữ văn 8 1 Đỗ Văn Binh

+ Đ3 (còn lại) : đọc với giọng thể

hiện tâm trạng ngỡ ngàng, vừa xa lạ, vừa

gần gũi với sự vật, với ngời bạn ngồi

bên cạnh

Toàn bài đọc với giọng nhẹ nhàng,

hoà tâm trạng của mình vói cảnh, cử

- Theo dõi văn bản và cho biết:

? Có những nhân vật nào đợc kể lại? - Tôi, mẹ, ông độc, những cậu học trò

? Trong đó nhân vật chính là ai?

Vì sao đó là nhân vật chính?

- Nhân vật chính là “ai”

- Vì nhân vật này đợc kể nhiều nhất Mọi

sự việc đều đợc kể từ cảm nhận của “tôi”

? Qua đây xác định kiểu văn bản, thể

loại, phơng thức biểu đạt * Kiểu văn bản: VB nhật dụng.

* Thể loại: Truyện ngắn trữ tình.

* PTBĐ:Tự sự có kết hợp MT và BC.

? Kỉ niệm ngày đầu tiên đến trờngcủa

“tôi” đợc kể theo trình tự không gian và

thời gian nào?

- Đ2: tiếp đến “ đ ợc nghỉ cả ngày nữa ”

- Đ3: Phần còn lại

? Đoạn văn nào gợi cẩm xúc thân thuộc,

gần gũi nhất trong em? Vì sao? - (HS tự bộc lộ)

2 Đọc hiểu chi tiết vản bản.–

2.1 Cảm nhận của tôi trên đ“ ” ờng

tới tr ờng.

- GV yêu cầu HS theo dõi phần đầu

? Kỉ niệm ngày đầu tiên tới trờng của

nhân vật “tôi” gắn với không gian, thời

giam cụ thể nào?

+ Thời gian: buổi sáng cuối thu (một buổi mai đầy sơng thu và gió lạnh).

+ Không gian: trên con đờng dài và hẹp.

? Vì sao không gian và thời gian ấy trở

thành kỉ niệm trong tâm trá của tác giả?

- Đó là thời điểm , nơi chốn gần gũi quen thuộc gắn liền với tuổi thơ của tác giả ở quê h-

ơng

- Đó là lần đầu đợc cắp sách tới trờng

- Tác giả là ngời yêu quý quê hơng tha thiết

? Trong câu văn “Con đ ờng này đã quen

đi lại lắm lần, nhng lần này tự nhiên

thấy lạ” Tại sao tác giả lại có cảm giác

quen

“ ” mà “ ”?lạ

- Trong tình cảm nhận thức của cậu bé đã

có sự đổi khác: tự thấy mình đã lớn lên, thấy con đờng làng không còn dài và rộng

nh trớc nữa…

? Chi tiết “tôi không lội qua sông thả

diều nh thằng Quý và không đi ra đồng

nô đùa nh thằng Sơn nữa ” có ý nghĩa

? Qua đoạn văn này ta thấy nhân vật

“tôi” có cảm giác gì? - Cảm giác “trang trọng” và “đứng đắn ”

? Trong những nhận thức mới mẻ trên

con đờng làng đến trờng, nhân vật “tôi”

đã tự bộc lộ đức tính gì của mình?

* Thích học, yêu mến bạn bè và mái ờng quê hơng.

+ Trớc sân trờng: Rất đông ngời (trớc

sân trờng làng Mĩ Lí dày đặc cả ngời),

ng-ời nào cũng đẹp (Ngng-ời nào quần áo cũng

Giáo án Ngữ văn 8 3 Đỗ Văn Binh

sạch sẽ, gơng mặt cũng vui tơi và sáng sủa.).

? Em có nhận xét gì về cảnh tợng ở đây? * Phản ánh không khí đặc biệt của ngày

hội khai trờng thờng gặp ở nớc ta

Thể hiện tinh thần hiếu học của nhân dân ta Bộc lộ tình cảm sâu nặng của tác giả đối với mái trờng tuổi thơ

? Khi cha đi học nhân vật “tôi” nhìn

ngôi trờng này nh thế nào? - Nhìn thấy ngôi trờng Mĩ Lí “cao ráo và

sạch sẽ hơn các nhà trong làng”.

? Còn lần đầu tới trờng thì sao? - “Tr ờng Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa oai

nghiêm nh cái đình làng Hoà ấp”.

? Em có nhận xét gì về biện pháp nghệ

thuật ở đây? - Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật so sánh

? Em hiểu ý nghĩa hình ảnh so sánh này

* Nhìn trờng khác trớc.

? Khi tả những cậu học trò nhỏ tuổi lần

đầu tiên đến trờng học, tác giả dùng

hình ảnh so sánh nào?

- Họ nh con chim non đứng bên bờ tổ,

nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhng còn ngập ngừng e sợ.

? Em có nhận xét gì về cách miêu tả ở

đây? - Sử dụng biện pháp so sánh.- Miêu tả sinh động hình ảnh và tâm trạng

các em nhỏ lần đầu tới trờng học

? Qua chi tiết trên, ta thấy tác giả muốn

nói điều gì với chúng ta? - Đề cao sức hấp dẫn của nhà trờng- Thể hiện khát vọng bay bổng của tác giả

đối với trờng học

- GV yêu cầu HS chú ý doạn tiếp, từ

Ông đốc đ

“ … ợc nghỉ cả ngày nữa ”

? Hình ảnh ông đốc đợc nhân vật tôi

nhớ lại qua những chi tiết nào? - Ông nói : các em phải cố gắng học để

thầy mẹ đợc vui lòng và để thầy dạy các

em đợc sung sớng

- Nhìn chúng tôi với cặp mắt hiền từ và

cảm động.

- Tơi cời nhẫn lại nhìn chúng tôi.

? Từ các chi tiết trên cho chúng ta thấy

tác giả đã nhớ tới ông đốc bằng tình

cảm nào?

+ Quý trọng, tin tởng, biết ơn ngời thầy.

? Khi nghe gọi tên mình, nhân vật “tôi”

thể hiện tâm trạng nh thế nào? - Hồi hộp, thấp thỏm chờ nghe gọi tên mình: Nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên giật

mình và lúng túng.

- Cảm thấy sự khi phải rời bàn tay dịu dàng của mẹ: Tôi bất giác quay lng lại rồi

dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc theo.

? Tìm đoạn văn nói về tiếng khóc của

các cậu học trò bé nhỏ khi xếp hãng vào

lớp?

- Các cậu lng lẻo nhìn ra sân, nơi mà các ngời thân đang nhìn các cậu vớ cặp mắt lu luyến Một cậu đứng đầu ôm mặt khóc Tôi bất giác quay lng lại rồi dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc theo Tôi nghe sau lng tôi, trong đám học trò mới, vài tiếng thút thít đang nhập ngừng trong cổ.

? Em nghĩ gì về tiếng khóc của các cậu

học trò bé nhỏ khi xếp hàng để vào lớp

trong đoạn văn trên?

- Khóc một phần vì lo sợ- do phải tách rời ngời thân để bớc vào một ngôi trờng hoàn toàn xa lạ

Khóc một phần vì sung sớng- lần đầu

đ-ợc tự mình học tập

Đó là những giọt nớc mắt báo hiệu sự ởng thành, những giọt nớc mắt ngoan chứ không phải là những giọt nớc măt vòi vĩnh

tr-nh trớc nữa…

- GV: Ai mà chẳng hồi hộp khi chờ đợi

gọi tên mình vào lớp học Nhân vật “tôi”

cũng tránh sao khỏi sự lúng túng, giật

mình Giọt nớc mắt của tuổi thơ với

tiếng khóc “thút thít” là dễ hiểu, vì phải

rời bàn tay mẹ để vào lớp với trờng mới,

lớp mới, thầy mới, bạn mới Đó là cả thế

giới khác và cách xa hơn bao giờ hết

? Hãy nhớ và kể lại những cảm xúc của

mình vào lúc này, trong ngày đầu tiên đi

2.3 Cảm nhận của tôi trong lớp“ ”

học.

? Tìm những cử chỉ, chi tiết, hình ảnh

thể hiện tâm trạng của nhân vật “tôi”

khi đón nhận giờ học đầu tiên?

- Nhân vật “tôi” cảm thấy vừa xa lạ, vừa gần gũi với mọi vật, với ngời bạn ngồi bên cạnh:

+ Một mùi hơng lạ xông lên trong lớp

Trông hình gì treo trên tờng tôi cũng thấy lạ và hay hay Tôi nhìn bàn ghế chỗ tôi Giáo án Ngữ văn 8 5 Đỗ Văn Binh

ngồi rất cẩn thận.

+ Tôi nhìn ngời bạn tí hon ngồi bên tôi, một ngời bạn tôi cha hề quen biết, nhng lòng tôi vẫn không cảm thấy sự xa lạ chút nào.

+ Một con chim non liệng đến đứng bên

bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao.

+ Nhng tiếng phấn của thầy tôi gạch mạnh trên bảng đen đã đa tôi về cảnh thật.

? Em có cảm nhận gì về cách miêu tả

này của tác giả ? - Cách miêu tả này rất chân thật Tâm trạng của nhân vật “tôi” hiện lên trong

dòng hồi tởng giúp ngời đọc, ngời nghe liên hệ với chính mình Tâm trạng của nhân vật “tôi” đợc liên tởng nh con chim con “hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao” Đây là sự kết hợp hài hoà giữa kể,

miêu tả và bộc lộ cảm xúc Điều này tạo nên chất trữ tình cho tác phẩm

? Hãy lí giải tại sao lại có “cảm giác lạ”

và “không cảm thấy sự xa lạ” của nhân

vật “tôi” ?

+ Cảm giác lạ vì lần đầu vào lớp học –

một ngôi trờng sạch sẽ, ngay ngắn

+ Không cảm thấy sự xa lạ với bàn ghế

và bạn bè, vì bắt đầu ý thức đợc những

thứ đó đã gắn bó thân thiết với mình từ bây giờ và mãi mãi

? Những tình cảm đó cho ta thấy tình

cảm nào của nhân vật “tôi” đối với lớp

học của mình?

* Tình cảm chân thật, trong sáng thiết tha.

? Đoạn cuối văn bản có hai chi tiết:

+ Một con chim con liệng đến đứng

bên bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi

vỗ cánh bay cao Tôi đa mắt thèm

thuồng nhìn theo cánh chim.

+ Nhng tiếng phấn vủa thầy tôi gạch

mạnh trên bảng đen đã đa tôi về cảnh

- Yêu thiên nhiên, yêu tuổi thơ, nhng yêu cả sự học hành để trởng thành

III- Tổng kết

? Chỉ ra nội dung chủ yếu của văn bản

ngày đầu tiên đợc đến trờng đi học.

? “Những cảm giác trong sáng” nảy nở

là của tác giả Thanh Tịnh?

- Giàu cảm xúc với tuổi thơ và mái trờng quê hơng

? Em hãy nêu những nét đặc sắc của

chuyện kết hợp với miêu tả và biểu cảm Những hình ảnh so sánh mới mẻ và gợi cảm.

? Em học tập đợc điều gì từ nghệ thuật

kể chuyện của nhà văn Thanh Tịnh

trong truyện ngắn “Tôi đi học”?

(Câu hỏi thảo luận)

- (Học sinh thảo luận trả lời)

- GV yêu cầu HS đọc nội dung Ghi nhớ

1 Những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi nh mấy cành hoa tơi mỉm cời giữa

bầu trời quang đãng

2 Tôi không lội qua sông thả diều và không đi ra đồng nô đùa nh

nh

thằng Quýthằng Sơn nữa

3 ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi nhẹ nhàng nh một làn mây lớt ngang trên ngọn

núi

4 Nhà trờng cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng

5 Trờng Mĩ Lí trông xinh xắn và oai nghiêm nh cái đình làng

6 Sân nó rộng, mình nó cao nh trong những buổi tra hè đầy

nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhng còn ngập ngừng e sợ

9 Những cậu bé vụng về lúng túng nh tôi

10 Hết co một chân, các cậu lại duỗi mạnh nh đá một của ban tởng tợng

Giáo án Ngữ văn 8 7 Đỗ Văn Binh

11 Tôi cảm thấy nh quả tim tôi ngừng đập

12 Tôi cha lần nào thấy xa mẹ tôi nh lần này

1 Cảm nghĩ về dòng cảm xúc của nhân vật “tôi” trong truyện ngắn “Tôi đi học :”

+ Đó là dòng cảm xúc bồi hồi, xúc động trớc sự biến thái của thiên nhiên và cảnh vật: thời tiết vào mùa thu, lá ngoài đờng rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc

+ Thời gian và không gian ấy gợi mở những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trờng đầu tiên trong đời: từ con đờng, cảnh vật vốn quen thuộc nhng lần này tự nhiên thấy lạ, nhân vật “tôi” cảm thấy trang trọng và đứng đắn; ngạc nhiên thấy sân trờng hôm nay ai cũng

ăn mặc sạch sẽ, gơng mặt tơi vui và sáng sủa; ngôi trờng vừa xinh xắn vừa oai nghiêm khác thờng Nhân vật “tôi” từ cảm giác thấy mình bé nhỏ, lo sợ vẩn vơ đến gật mình và lúng túng khi nghe gọi đến tên mình; cảm giác trống trải khi sắp phải rời bàn tay dịu dàng của mẹ

+ Bớc vào thế giới khác, vừa gần gũi vừa xa lạ

+ Vừa ngỡ ngàng, vừa tự tin khi bớc vào giờ học đầu tiên

Dòng cảm xúc của nhân vật “tôi” hoà quyện giữa trữ tình (biểu cảm) với tả và kể vừa mợt mà, vừa tạo nên sự xao xuyến khôn nguôi

2 Để viết bài văn ngắn nghi lại ấn tợng của em trong buổi đến trờng khai giảng lần

đầu tiên, cần chú ý:

+ Kể lại tâm trạng khi đến trờng

+ Khung cảnh thiên nhiên, cảnh vật xung quanh hôm đó

+ Cảm nhận về hình ảnh trờng ( sân trờng, lớp học, các bạn, thầy cô)

+ ấn tợng về sự đón tiếp của thầy cô

+ ý nghĩa về buổi học đầu tiên

Ngày soạn: 28/08/2006 Ngày dạy: 06/09/2006

Tiết 3 - cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ

I- Mục tiêu Giúp HS:

- Hiểu rõ cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ

- Thông qua bài học, rèn luyện t duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng.

II- Chuẩn bị: Đèn chiếu, giấy trong ,bút dạ…

III- Tiến trình lên lớp

A- ổ n định tổ chức:

B- Kiểm tra:

? ở lớp 7, đã học về 2 mối quan hệ giữa nghĩa của từ, đó là những mối quan hệ nào?

- Quan hệ đồng nghĩa và quan hệ trái nghĩa

GV: Hôm nay, chúng ta học bài nói về mqh khác về nghĩa của từ ngữ- đó là mqh bao hàm

C- Bài mới:

I- Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa

hẹp

- Gv chiếu sơ đồ lên bảng, yêu cầu học

? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay

hẹp hơn nghĩa của từ thú, chim cá?

Vì sao?

- Phạm vi nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa của các từ thú, chim, cá

Vì phạm vi nghĩa của từ động vật bao hàm nghĩa của các từ thú , chim, cá

? Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp

hơn nghĩa của các từ voi, hơu?

? Nghĩa của từ cá rộng hơn hay hẹp hơn

nghĩa của từ tu hú, sáo? Tại sao?

- Voi, hơu là động vật thuộc thú, phạm vi nghĩa của hai từ này đợc bao hàm trong phạm vi nghĩa từ thú- nghĩa của các từ voi,

hơu hẹp hơn nghĩa của từ thú.

- Nghĩa của từ cá rộng hơn nghĩa của các

từ cá rô, cá thu, nhng lại hẹp hơn nghĩa của từ động vật

GV: Sự khái quát có mức độ từ nhỏ đến

lớn nh vậy giữa các từ ngữ gọi là cấp độ

khái quát của nghĩa từ ngữ

? Vậy các em hiểu nh thế nào là một từ

có nghĩa rộng và một từ có nghĩa hẹp? - (HS dựa vào SGK trả lời)

? Một từ có thể vừa có nghĩa rộng , vừa

có nghĩa hẹp đợc không? Vì sao? - Một từ có thể vừa có nghĩa rộng, vừa coa nghĩa hẹp Vì tính chất rộng hẹp chỉ là

t-ơng đối

- GV chỉ định HS đọc Ghi nhớ trong

Giáo án Ngữ văn 8 9 Đỗ Văn Binh

phạm vi nghĩa, sau đó chỉ ra từ có nghĩa

rộng bao hàm các từ còn lại trong nhóm:

- Phấn khởi: vui, hí hửng, mừng

- GV yêu cầu đọc lại nội dung ghi nhớ

D- H ớng dẫn về nhà:

- Học thuộc nội dung ghi nhớ

- Làm các bài tập còn lại trong SGK và

Ngày soạn: 28/08/2006 Ngày dạy: 08/09/2006

Tiết 4 - tính thống nhất về chủ đề của văn bản

I- Mục tiêu Giúp HS:

- Nắm đợc chủ đề của văn bản , tính thống nhất về chủ đề của văn bản

- Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề; biết xác định và duy trì

đối tợng trình bày, lựa chọn, sắp xếp các phần sao cho văn bản tạp chung nêu bật ý kiến, cảm súc của mình

II- Chuẩn bị:

Nghiên cứu tài liệu, sách tham khảo…

III- Tiến hành hoạt động:

? Văn bản “Tôi đi học” kể về những việc

đang xảy ra (hiện tại) hay đã xảy ra (hồi

tởng, kỉ niệm) ?

- Văn bản kể lại những việc đã xảy ra- đó

là những hồi tởng của tác giả về ngày đầu tiên đi học

? Tác giả viết văn bản này nhầm mục

đích gì? - Để phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúc của mình về một kỉ niệm sâu sắc từ thuở

thiếu thời

? Vậy tác giả đã nhớ lại những kỉ niệm

sâu sắc nào trong thời thơ ấu của mình?

+ Những kỉ niệm sâu sắc: mẹ dẫn đi học,

đến trờng, ông đốc gọi tên, xếp hàng vào lớp, bài học đầu tiên

? Những kỉ niệm đó gợi lên cảm giác

nh thế nào trong lòng tác giả? + Cảm giác: Thấy mình đã lớn lên thành ngời lớn, đến trờng lạ, bỡ ngỡ, rụt rè, sợ

hãi, xếp hàng vào lớp cảm thấy xa mẹ

nh-ng dần dần lại thấy quen với lớp mới, bạn mới, thầy mới

? Em hãy thử phát biểu chủ đề của văn

bản ấy trong một câu? + Chủ đề: Nhớ và kể lại buổi tựu trờng đầu tiên trong thời thơ ấu, tác giả nêu lên ý

nghĩa và cảm xúc của mình trong buổi tựu

Giáo án Ngữ văn 8 11 Đỗ Văn Binh

trờng đó.

? Từ các nhận thức trên, hãy cho biết :

Chủ đề của văn bản là gì? * Chủ đề của văn bản là đối tợng và vấn đề chính mà văn bản diễn đạt

II- Tính thống nhất về chủ đề của

văn bản

? căn cứ vào đâu mà em biết văn bản

“Tôi đi học” nói lên những kỉ niệm của

tác giả về buổi tựu trờng đầu tiên?

- Căn cứ vào nhan đề: Tôi đi học

- Căn cứ vào các từ ngữ, các câu trong văn bản viết về buổi tựu trờng đầu tiên

? Em hãy tìm các câu nhắc đến kỉ niệm

của buổi tựu trờng đầu tiên trong đời

của tác giả ?

- Các câu nhắc đến kỉ niệm:

+ Hàng năm cứ vào cuối thu lòng tôi…

lại nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trờng.

+ Tôi quên thế nào đợc những cảm giác trong sáng ấy.

+ Hai quyển vở mới đang ở trong tay tôi

đã bắt đầu thấy nặng

+ Tôi bặm tay gì thật chặt, nhng quyển vở cũng xệch ra và chênh đầu chúi xuống đất + Nhng mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dới nón mẹ lần đầu tiên đi đến trờng… + Hôm nay tôi đi học.

- GV: Văn bản “Tôi đi học” tập trung

hồi tởng lại tâm trạng hồi hộp, cảm giác

bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” trong buổi tựu

trờng đầu tiên

? Hãy tìm các từ ngữ chứng tỏ tâm trạng

đó đã in sâu trong lòng nhân vật suốt

cuộc đời?

- Hàng năm cứ vào cuối thu lòng tôi lại…

nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trờng.

Tôi quên thế nào đợc những cảm giác trong sáng ấy…

Nhng mỗi lần thấy mấy em nhỏ , lòng…

tôi lại tng bừng rộn rã.

? Tìm các từ ngữ, chi tiết nêu bật cảm

giác mới lạ xen lẫn bỡ ngỡ của nhân vật

“tôi” khi cùng mẹ đến trờng, khi cùng

các bạn đi vào lớp ?

- Trên đờng đi học:

+ Cảm nhận về con đờng: con đờng quen bỗng thấy lạ, cảnh vật chung quanh đều thay đổi

+ Thay đổi hành vi: không lội qua sông thả diều, không đi ra đồng nô đùa -> đi học, cố làm nh một học trò thực sự

- Trên sân trờng:

+ Cảm nhận về ngôi trờng: nhà trờng cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng -> xinh xắn, oai nghiêm nh cái đình làng

+ Cảm giác bỡ ngỡ lúng túng khi xếp hàng vào lớp: đứng nép bên ngời thân, chỉ dám nhìn một nửa, chỉ dám đi từng bớc nhẹ; muốn bay nhng còn ngập ngừng e sợ…

- Trong lớp học: cảm thấy xa mẹ Trớc đây

có thể đi chơi cả ngày cũng không thấy xa nhà, xa mẹ chút nào hết / giờ đây, mới bớc vào lớp đã thấy xa mẹ, nhớ nhà

- GV: Những điều trên đã làm nên tính

thống nhất về chủ đề của văn bản Từ

việc phân tích ở trên, hãy cho biết:

? Thế nào là tính thống nhất về chủ đề

của văn bản ? * Tính thống nhất về chủ đề của văn bản là sự nhất quán về ý đồ, ý kiến, cảm xúc

của tác giả đợc thể hiện trong văn bản

? Vậy làm thế nào để có thể viết một văn

bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề? - (Học sinh dựa vào phần Ghi nhớ trả lời).

- GV chỉ định học sinh đọc to mục Ghi

nhớ trong SGK

III- Luyện tập

1) BT1/13/SGK: Phân tích tính thống

nhất của chủ đề văn bản

- GV yêu cầu học sinh đọc văn bản

? Văn bản trên viết về đối tợng nào và

(đối tợng) và sự gắn bó giữa ngời dân sông Thao với rừng cọ (vấn đề chính)

? Các đoạn văn đã trình bày đối tợng và

vấn đề theo một trình tự nào? - Thứ tự trình bày: + Giới thiệu rừng cọ (đoạn 1)

+ Tả cây cọ (đoạn 2)

+ Tác dụng của cây cọ (đoạn 3,4)

+ Sự gắn bó giữa con ngời với rừng cọ (đoạn 5)

Giáo án Ngữ văn 8 13 Đỗ Văn Binh

? Theo em, có thể thay đổi trật tự sắp

xếp này đợc không ? Vì sao? - Đó là trình tự hợp lí không thể thay đổi đợc Vì phải biết rừng cọ nh thế nào thì

mới thấy đợc sự gắn bó đó

? Nêu chủ đề của văn bản trên? b- Chủ đề: rừng cọ quê tôi (đối tợng) và sự

gắn bó giữa ngời dân sông Thao với rừng

cọ (vấn đề chính)

? Chủ đề ấy đợc thể hiện trong toàn văn

bản , từ việc miêu tả rừng cọ, đến cuộc

sống của ngời dân Hãy chứng minh

điều đó

c- Điều đó thấy rõ qua cấu trúc văn bản

- Câu ca dao sau đã trực tiếp nói về tình cảm gắn bó giữa ngời dân sông Thao với rừng cọ:

Dù ai đi ngợc về xuôi Cơm nắm lá cọ là ngời sông Thao.

? Tìm các từ ngữ, các câu tiêu biểu thể

hiện chủ đề của văn bản d- Các từ ngữ thể hiện chủ đề nh: cọ (đợc

lặp đi lặp lại nhiều lần: rừng cọ, cây cọ,

thân cọ, búp cọ, lá cọ, chổi cọ, nón lá cọ, làn cọ, ), … gắn bó, nhớ, cơm nắm lá cọ, ngời sông Thao.

- Các câu thể hiện chủ đề của văn bản :

Cuộc sống quê tôi gắn bó với cây cọ Ngời sông Thao đi đâu về đâu rồi cũng nhớ rừng cọ quê mình.

2 BT2/14/SGK: GV yêu cầu học sinh

đọc BT2, thảo luận để trả lời

- (Học sinh thảo luận, trả lời)+ Nên bỏ hai câu (b) và (d)

3 BT 3/14/SGK:

- GV yêu cầu học sinh đọc thầm, thảo

luận nhóm, gọi đại diện các nhóm trình

bày

- Có những ý lạc chủ đề: (c), (g)

- Có nhiều ý hợp chủ đề nhng cách diễn đạt cha tốt nên thiếu sự tập trung vào chủ đề

- Chỉnh lại:

a- Cứ mùa thu về, mỗi lần thấy các em nhỏ núp dới nón mẹ lần đầu tiên đến tr-ờng, lòng lại nao nức, rộn rã, xốn xang.b- Cảm thấy con đờng “đi lại lắm lần” tự nhiên cũng thấy lạ, nhiều cảnh vật thay đổi.c- Muốn thử cố gắng tự mang sách vở nh một cậu học trò thực sự

d- Cảm thấy ngôi trờng vốn qua lại nhiều lần cũng có nhiều biến đổi

e- Cảm thấy gần gũi thân thơng đối với lớp học, với những ngời bạn mới

D Củng cố:

- GV khái quát lại bài

- GV yêu cầu học sinh đọc lại nội dung

Ghi nhớ trong SGK

- Học sinh đọc

nhất về chủ đề Muốn vậy, các câu trong

đoạn văn cần tập trung nói về một đối

t-ợng xác định, đợc sắp xếp hợp lí Cách

làm bài này nh sau:

+ Xếp các câu thành hai nhóm: một nhóm

nói về tinh thần yêu nớc của nhân dân ta,

một nhóm nói về vẻ đẹp của tiếng Việt

-Mục tiêu: giúp HS:

- Hiểu đợc tình cảm đáng thơng và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận đợc tình thơng yêu mãnh liệt của chú đối với mẹ

- Bớc đầu hiểu đợc văn hồi kí và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng: thấm đợm chất trữ tình, lời văn tự nhiên chân thành, giàu sức truyền cảm

? Văn bản “Tôi đi học” đợc viết theo thể loại nào? Vì sao em biết?

Giáo án Ngữ văn 8 15 Đỗ Văn Binh

? Một trong những thành công của việc thể hiện cảm xúc, tâm trạng của Thanh Tịnh trong bài Tôi đi học là biện pháp so sánh Em hãy nhắc lại ba so sánh hay trong bài và phân tích hiệu quả của nghệ thuật của nó.

C- Bài mới:

GTB: Tuổi thơ cay đắng, tuổi thơ ngọt ngào; tuổi thơ dữ dội, tuổi thơ êm đềm Tuổi thơ của các em, tuổi thơ của tôi Ai chẳng có một tuổi thơ, một thời thơ ấu đã trôi qua và không bao giờ trở lại Những ngày thơ ấu của nhà văn Nguyên Hồng đã đợc kể, tả, nhớ lại những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại mà thấm đẫm tình yêu- tình yêu mẹ

I) Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- GV yêu cầu HS đọc chú thích * trong

+ Đoạn 1 (từ đầu đến “ngời ta hỏi đến chứ”:

đọc với giọng thể hiện sự giả dối, cay độc

trong lời nói của bà cô, đồng thời đọc với

giọng thể hiện sự chua chát, cay đắng của chú

bé Hồng

+ Đoạn 2 (còn lại): đọc với giọng thể hiện cảm

giác sung sớng cực điểm của chú bé Hồng khi

gặp mẹ

- GV đọc mẫu một đoạn, gọi 2-4 HS đọc tiếp,

nhận xét cách đọc - Học sinh đọc và nhận xét cách đọc của bạn.

* Giải nghĩa từ khó:

? “Giỗ đầu” có nghĩa là gì? Tìm từ trái nghĩa

với từ “giỗ đầu”? - “Giỗ đầu” trái nghĩa với từ “giỗ hết”.

? Tìm từ đồng nghĩa với từ “đoạn tang”? - “Đoạn tang”- mãn tang, hết tang, xong tang

? Theo dõi văn bản và cho biết: chuyện gì đã

đợc kể trong hồi kí này? - Chuyện bé Hồng là đứa trẻ mồ côi bị hắt hủi nhng vẫn một lòng yêu thơng kính mến ngời

mẹ đáng thơng của mình

? Nhân vật chính trong hồi kí này là ai?

Quan hệ giữa nhân vật chính và tác giả cần

đ-ợc hiểu nh thế nào?

- Nhân vật chính là bé Hồng

- Nhân vật chính trong hồi kí này chính là tác giả- nhà văn Nguyên Hồng

? Trong hồi kí này, tác giả đã sử dụng phơng

thức biểu đạt nào để kể về bhân vật bé Hồng? * Phơng thức biểu đạt: TS kết hợp với BC.

? Theo em, sức truyền cảm của văn bản phụ - Phụ thuộc vào cả hai phơng thức trên Vì đó

thuộc vào một phơng thức biểu đạt nổi bật nào

hay phụ thuộc vào sự đan xen của cả hai

ph-ơng thức đó?

là một câu chuyện về một số phận éo le của bé Hồng và mẹ em, cùng với cảm xúc mãnh liệt của tình yêu thơng trong tâm hồn chú bé

? Dựa vào mạch truyện, theo em văn bản này

nên chia thành mấy đoạn? Vị trí của từng

2 Đọc- hiểu chi tiết văn bản

2.1.Tâm địa độc ác của ng ời cô

? Ngời cô xuất hiện trong hoàn cảnh nào? - Ngời cô xuất hiện trong hoàn cảnh rất thơng

tâm của chú bé Hồng

? Chi tiết nào nói nên hoàn cảnh đó? - Tôi đã bỏ cái khăn tang bằng vải màn ở trên

đầu rồi Không phải đoạn tang thầy tôi mà vì tôi mới mua đợc một cái mũ trắng và cuấn băng đen.

Gần đến ngày giỗ đầu thầy tôi, mẹ tôi ở Thanh Hoá vẫn cha về Trong đó nghe đâu

mẹ tôi đi bán bóng đèn và những phiên chợ chính còn bán cả vàng hơng nữa.

? Em có nhận xét gì về hai chi tiết này? - Chỉ hai chi tiết đã làm rõ hoàn cảnh của

chú bé cơ cực: mồ côi cha, mẹ đi tha

ph-ơng cầu thực

- GV: Theo dõi vào cuộc đối thoại giữa

ng-ời cô và bé Hồng, hãy cho biết:

? Nhân vật ngời cô có mối quan hệ nh thế

nào với bé Hồng? - Quan hệ ruột thịt (là cô ruột của bé Hồng)

? Trong khi hai cô cháu nói chuyện với

nhau, em thấy bà cô có biểu hiện gì?

- Bà luôn cời: cời hỏi, cời mà nói rằng, tơi cơi kể các chuyện

- Giọng nói ngọt ngào: Cô tôi hỏi luôn,

giọng vẫn ngọt Hai tiếng em bé mà cô tôi ngân dài ra thật ngọt, thật rõ

- Xng hô: mày- tao một cách gần gũi, thân mật với ngời cháu

?Em có nhận xét gì về những biểu hiện

với ngời cháu.

? Hãy tìm và đọc những câu nói của ngời

cô khi kể về ngời mẹ của chú bé Hồng? - Hồng, mày có muốn vào Thanh Hoá chơi

tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa và thăm em bé chứ.

? Thái độ của ngời cô rất thân mật, nhng

khi kể về mẹ bé Hồng, em thấy có phù hợp

với thái độ đó không?

- Không phù hợp- mâu thuẫn với nhau

? Vì sao hồng lại cảm nhận đợc trong

những lời nói đó là những ý nghĩ cay độc,

những rắp tâm tanh bẩn?

- Vì trong những lời nói của ngời co chứa đựng

sự giả dối, mỉa mai, hắt hủi- thậm chí độc ác dành cho ngời mẹ đáng thơng của Hồng

? Qua những lời lẽ đó đã bộc lộ tính cách

? Trong những lời lẽ đó của ngời cô, lời

nào cay độc nhất?

- (Hs tự bộc lộ)

- GV: Trong cuộc đói thoại này, bé Hồng

đã bộc lộ những cảm xúc, suy nghĩ của

mình

? Em hãy tìm những chi tiết bộc lộ cảm

nghĩ của bé Hồng đối với ngời cô? - Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng

nói và trên nét mặt khi cời rất kịch của cô.

- Nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi.

- Hai tiếng em bé mà cô tôi ngân dài ra thật ngọt, thật rõ, quả nhiên đã xoáy chặt lấy tâm can tôi nh ý cô tôi muốn.

- Giá những cổ tục đã đầy đoạ mẹ tôi là một vật nh hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.

? ở đây phơng thức biểu đạt nào đã đợc sử

? Qua đây, em hiểu thêm điều gì về bé

Hồng qua trạng thái tâm hồn đó? - Cô độc, bị hắt hủi.- Tràn ngập tình yêu thơng đối với mẹ

- Căm hờn cái xấu, cái độc ác

? Cảm xúc của em khi đọc những tâm sự

- GV: Khi kể về cuộc đối thoại của ngời cô

với bé Hồng, tác giả đã sử dụng nghệ thuật

tơng phản

? Hãy chỉ ra phép tơng phản này? - Hai tính cách trái ngợc nhau: Tính cách hẹp

hòi, tàn nhẫn của ngời cô - Tính cách trong sáng, giàu tình thơng yêu của bé Hồng

? Em có nhận xét gì về ý nghĩa của phép

t-ơng phản này? - Làm nổi bật nên tính cách tàn nhẫn của ngời cô

- Khảng định tình mẫu tử trong sáng cao cả của bé Hồng.

2.2.Tình yêu th ơng mãnh liệt vô bờ của

chú bé Hồng với ng ời mẹ bất hạnh

- Gv yêu cầu học sinh đọc đoạn 2 - (Học sinh đọc)

? Đoạn này nói nên tâm trạng gì của

? Câu văn trên đã sử dụng biện pháp nghệ

thuật gì? Nêu tác dụng của biện pháp nghệ

thuật đó?

- Nghệ thuật so sánh

- Td: để diễn tả khát vọng mong muốn đợc gặp mẹ Và diễn tả nỗi thất vọng, đau khổ của Hồng nếu không gặp đợc mẹ thì sẽ gục ngã

? Tiếng gọi bối rối cùng với hành động

đuổi theo, một lần nữa khảng định điều gì

- Cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt.

- Hơi quần áo hơi thở thơm tho lạ th… … ờng.

? Bên cạnh cử chỉ và cảm giác trên, Hồng

còn có suy nghĩ gì? - Phải bé lại và lăn vào lòng một ngời mẹ…

mới thấy ngời mẹ có một êm dịu vô cùng.

? Em thấy tâm trạng của bé Hồng lúc này

?? Chúng ta thấy rằng, nhân vật ngời mẹ

đ-ợc kể qua cái nhìn và cảm xúc tràn ngập

yêu thơng của ngời con Điều đó có tác

dụng gì?

- Hình ảnh ngời mẹ hiện lên cụ thể, sinh

động, gần gũi, hoàn hảo

- Bộc lộ tình cảm yêu thơng kính trọng

ng-ời mẹ

?? Từ đó Hồng đã có một ngời mẹ nh thế

nào? - Ngời mẹ yêu con, đẹp đẽ, cao cả, can đảm, kiêu hãnh vợt lên mọi lời mỉa mai

cay độc của ngời cô

Giáo án Ngữ văn 8 19 Đỗ Văn Binh