Giáo án ngữ văn 8 ( cả năm)

Họ thèm vụng và ớc ao thầm đợc nh những ngời học trò cũ, biết lớp, biết thầy để khỏi phải rụt rè trong cảnh lạ.=> Các so sánh trên xuất hiện ở các thời điểm khác nhau để diễn tả tâm trạn

Ngày soạn ;20/08/2008 GA : Chi tiết

Cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật "tôi" ở buổi tựu trờng

đầu tiên trong đời

Thấy đợc ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi d vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh

- Kiểm tra bài cũ

Giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh cho việc học môn Ngữ văn: SGK, vở ghi, vở soạn bài, …

Bài mới

Giới thiệu bài: Trong cuộc đời mỗi con ngời, những kỷ niệm tuổi học trò thờng đợc neo

đậu, lu giữ lâu bền trong tâm hồn Đặc biệt là những kỷ niệm về buổi đến trờng đầu tiên Truyện ngắn "Tôi đi học" của nhà văn Thanh Tịnh đã diễn tả những kỷ niệm mơn man, bâng khuâng của một thời thơ ấy

I/ Giới thiệu tác giả, tác phẩm (Xuất xứ, nội dung, thể loại, bố cục)

? Giới thiệu vài nét về tác giả, tác phẩm?

- Thanh Tịnh (1911 - 1988), tên thật là Trần Văn Ninh, Lên 6 tuổi đổi là Trần Thanh Tịnh, quê ở xóm Gia Lạc, ven sông Hơng, ngoại ô thành phố Huế

- Từ năm 1933, ông đi làm ở các sở t rồi vào nghề dạy học và bắt đầu viết văn, làm thơ

- Sáng tác của Thanh Tịnh nhìn chung đều toát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong trẻo

- Tác phẩm chính: Hậu chiến trờng (Tập thơ 1937), Quê mẹ (Tập truyện ngắn 1941), Ngậm ngải tìm trầm (Tập truyện ngắn 1943), Sức mồ hôi (Ca dao 1954), Những giọt nớc biển (Tập truyện ngắn 1956), Đi từ giữa một mùa sen (Truyện thơ), …

- Truyện ngắn Thanh Tịnh đằm thắm, trong trẻo, êm dịu Thể hiện một tâm hồn nhậy cảm trớc vẻ đẹp của con ngời và quê hơng

- Truyện ngắn "Tôi đi học" in trong tập "Quê mẹ", xuất bản năm 1941 Đây là truyện ngắn giàu chất trữ tình.

- Thông qua dòng hồi tởng của nhân vật "tôi", tác giả làm sống lại "Những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trờng" Những rung động tinh tế ấy của nhân vật đã đợc tác giả thể hiện hết sức sống động nhờ sự đan xen hợp lý giữa tự sự, miêu tả và biểu cảm

? Xét về mặt thể loại văn bản, có thể xếp bài này vào kiểu loại văn bản nào? (có thể gọi

đây là văn bản nhận dạng, văn bản biểu cảm đợc không?)

- Văn bản này là văn bản biểu cảm vì toàn truyện là cảm xúc tâm trạng của nhân vật trong buổi tựu trờng đầu tiên

- Không thể gọi là văn bản nhận dạng đơn thuần vì đây là một tác phẩm văn chơng thật

sự có giá trị t tởng – nghệ thuật, đã đợc xuất bản từ lâu

GV: Mạch truyện đợc kể theo dòng hồi tởng của nhân vật "tôi" theo trình tự thời gian

của buổi tựu trờng đầu tiên

? Vậy có thể chia mấy đoạn? ý của từng đoạn?

GV: Nêu yêu cầu đọc: - Giọng chậm rãi, dịu dàng, sâu lắng.

- Chú ý đọc đúng những câu nói của nhân vật tôi và nhân vật ông Đốc (đọc giọng phù hợp)

GV: Đọc mẫu một đoạn, một vài câu nói của 2 nhân vật trên.

? Gọi 2 em đọc tiếp nhau hết một lần văn bản?

- Lng lẻo nhìn: có thể hiểu là nhìn lại với tâm trạng lu luyến, dùng dằng.

- Bất giác: Chợt, bỗng chợt

- Lạm nhận: Nhận quá đi, nhận vào mình những phần, những điều không phải của mình

III/ Phân tích tác phẩm

1 Khơi nguồn kỷ niệm

? Đọc diễn cảm đoạn 1? Cho biết nỗi nhớ buổi tựu trờng của tác giả đợc khơi nguồn từ

thời điểm nào? Vì sao?

* Thời điểm gợi nhớ:

- Cuối thu (đầu tháng 9) – Thời điểm khai trờng

- Cảnh thiên nhiên: Lá rụng nhiều, mây bàng bạc

- Cảnh sinh hoạt: Mấy em bé rụt rè cùng mẹ đến trờng => Gợi cho nhân vật "tôi" nhớ lại mình ngày ấy cùng những kỷ niệm trong sáng của tuổi học trò

GV: ở đây là sự liên tởng tơng đồng, tự nhiên giữa hiện tại và quá khứ Từ hiện tại

(chứng kiến hiện tại) mà nhớ về quá khứ của mình

? Tâm trạng của nhân vật tôi khi nhớ lại kỷ niệm cũ đợc diễn tả qua những chi tiết nào?

- Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đờng rụng nhiều, và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trờng

- Mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dới nón mẹ lần đầu tiên đi đến trờng, lòng tôi lại t -

ng bừng, rộn rã

GV: Khi diễn tả tâm trạng nhớ lại những kỷ niệm cũ của mình, tác giả đã sử dụng 4 từ

láy rất gợi cảm

? Em hãy chỉ ra và phân tích giá trị biểu cảm của 4 từ láy diễn tả cảm xúc ấy?

- 4 từ láy đó là: nao nức, mơn man, tng bừng, rộn rã Bốn từ láy ấy đợc sử dụng để tả tâm trạng, cảm xúc của nhân vật "tôi" khi nhớ lại kỷ niệm tựu trờng Đó là những cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng Những cảm xúc, cảm giác ấy gần gũi, bổ sung cho nhau nhằm diễn tả một cách cụ thể tâm trạng khi nhớ lại và cảm xúc thực sự của nhân vật "tôi" khi ấy Các từ láy đó góp phần rút ngắn khoảng cách thời gian giữa quá khứ và hiện tại Chuyện đã xảy ra

từ bao năm rồi mà nh vừa mới xảy ra hôm qua, hôm kia,…

2 Tâm trạng, cảm giác của nhân vật "tôi" trên con đ ờng cùng mẹ đến tr ờng

? Đọc thầm đoạn 2, chú ý những câu đối thoại giữa 2 mẹ con và cho thầy (cô) biết: ở

đoạn 2, tác giả viết: "Con đờng này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhng lần này tự nhiên thấy lạ Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi

đi học" Tâm trạng thay đổi đó đợc biểu hiện cụ thể nh thế nào? Những chi tiết nào trong cử chỉ, trong hành động và lời nói của nhân vật "tôi" khiến em chú ý? Vì sao?

- Con đờng, cảnh vật chung quanh vốn rất quen nhng "lần này tự nhiên thấy lạ" Tự cảm thấy có sự thay đổi lớn trong lòng mình

GV: - "Cảm thấy mình trang trọng và đứng đắn" với bộ quần áo mới, với mấy quyển vở

mới trên tay

GV: - "Cẩn thận", nâng niu "2 quyển vở mới", vừa lúng túng, vừa "muốn thử sức", muốn

khẳng định mình khi xin mẹ "mẹ đa bút thớc cho con cầm" Đó cũng là tâm trạng và cảm giác rất tự nhiên của một đứa bé lần đầu tiên đến trờng

- Tôi cảm thấy mình "trang trọng và đứng đắn"

- Thấy mấy cậu nhỏ trạc bằng tuổi tôi trao sách vở cho nhau xem mà tôi thèm.…

- Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi bắt đầu thấy nặng: "Tôi bặm tay ghì thật chặt,

nh-ng 1 quyển vở cũnh-ng xệch ra và chúi xuốnh-ng đất Tôi xóc lên và nắm lại cẩn thận".…

- Tôi muốn thử sức mình nên xin mẹ: "Mẹ đa bút thớc cho con cầm"

? Những động từ: Thèm, bặm, ghì, xệch, chúi, muốn đ… ợc sử dụng đúng chỗ đã có tác dụng nh thế nào?

- Những động từ: Thèm, bặm, ghì, xệch, chúi, muốn đ… ợc sử dụng đúng chỗ đã khiến ngời đọc hình dung dễ dàng t thế và cử chỉ ngộ nghĩnh, ngây thơ, đáng yêu của chú bé

? Tóm lại, tâm trạng của nhân vật "tôi" trên con đờng cùng mẹ đến trờng là tâm trạng

nh thế nào?

- Đó là tâm trạng: vui sớng, háo hức, hăm hở và tự tin

(giáo viên ghi bảng chính, ý chính rút ra đó)

D/ Củng cố: giáo viên hệ thống bài dạy

Đ/ H ớng dẫn

- Về nhà đọc diễn cảm đoạn 1 + 2

- Thuộc các dẫn chứng

- Phân tích đợc ý 1 và ý 2

- Tìm hiểu tiếp phần còn lại để tiết sau sẽ học

Ngày soạn : 20/08/2008 GA : Chi tiết

Tiết 2 Văn bản

Tôi đi học (tiếp)

A/ Mục tiêu cần đạt: (nh tiết 1)

B/ Chuẩn bị

GV: Nghiên cứu tài liệu

HS: Tìm hiểu tiếp đoạn 3, 4 (SGK trang 6, 7)

C/ Tiến trình lên lớp

- ổn định tổ chức

- Kiểm tra bài cũ

? Cho biết nỗi nhớ của nhân vật "tôi" về những kỷ niệm của buổi tựu trờng đầu tiên đợc

khơi nguồn từ thời điểm nào? Phân tích tâm trạng của "tôi" trên con đờng cùng mẹ đến ờng?

tr-Bài mới

3 Tâm trạng, cảm giác của nhân vật "tôi" khi đến tr ờng:

? Khi đến trờng, nhân vật "tôi" đã nhìn thấy những gì ở đó?

- Trớc sân trờng làng Mĩ Lí dày đặc cả ngời Ngời nào cũng áo quần sạch sẽ, gơng mặt ai cũng vui tơi và sáng sủa

? Nhìn cảnh tợng đó "tôi" có cảm giác và tâm trạng ntn?

- Cảm giác: Trờng Mĩ Lí vừa xinh xắn, vừa oai nghiêm

- Tâm trạng: Lo sợ, vẩn vơ, ngập ngừng, rụt rè, thèm vụng và ớc ao thầm

? Khi nghe thấy một hồi trống vang lên thì "tôi" nhìn thấy gì và cậu bé có cảm giác ntn?

- Thấy: Mấy ngời học trò cũ đến xắp hàng dới hiên rồi đi vào lớp

- Cảm giác: Chơ vơ, vụng về

? Khi nghe ông đốc gọi tên vào lớp thì "tôi" có cảm giác và tâm trạng ntn?

- Nghe ông đốc gọi tên từng ngời "tôi" cảm thấy nh quả tim mình ngừng đập

- Nghe gọi đến tên, tôi giật mình và lúng túng

? Em nhận xét gì về sự thay đổi tâm trạng của nhân vật tôi từ khi trên đờng cùng mẹ đến

trờng đến lúc nghe ông đốc gọi tên vào lớp?

- Quá trình ấy đã có sự thay đổi lớn trong tâm trạng của "tôi": Từ tâm trạng háo hức, hăm

hở, tự tin (trên đờng tới trờng) chuyển sang tâm trạng: lo sợ vẩn vơ, ngập ngừng, rụt rè, thèm vụng, ớc ao thầm và chơ vơ, lúng túng

? Có ý kiến cho rằng: "Tâm trạng của tôi khi đến trờng, khi nhìn cảnh dày đặc cả ngời,

nhất là khi nhìn cảnh trò cũ vào lớp là tâm trạng: lo sợ vẩn vơ, vừa bỡ ngỡ, vừa … ớc ao thầm vụng, chơ vơ, vụng về, lúng túng Cách tả nh vậy thật tinh tế và hay" Em có đồng ý với ý kiến trên không? Vì sao?

(Cho học sinh thảo luận 4 nhóm, cử học sinh đại diện phát biểu)

- Đó là sự chuyển biến rất phù hợp với quy luật tâm lý trẻ thơ Cách kể – tả nh vậy là tinh tế và hay ý kiến trên là hoàn toàn đúng

? Hãy tìm và phân tích để thấy rõ tác dụng lớn của các hình ảnh so sánh đợc nhà văn vận

dụng trong truyện ngắn này?

- Có 3 hình ảnh so sánh đợc nhà văn vận dụng trong truyện ngắn (3 hình ảnh so sánh

+ Họ nh con chim con đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhng còn ngập ngừng e sợ Họ thèm vụng và ớc ao thầm đợc nh những ngời học trò cũ, biết lớp, biết thầy để khỏi phải rụt rè trong cảnh lạ.

=> Các so sánh trên xuất hiện ở các thời điểm khác nhau để diễn tả tâm trạng, cảm xúc của nhân vật tôi Đây là các so sánh giàu hình ảnh, giàu sức gợi cảm đợc gắn với những cảnh sắc thiên nhiên tơi sáng, trữ tình Nhờ các hình ảnh so sánh nh thế mà cảm giác, ý nghĩ của nhân vật tôi đợc ngời đọc cảm nhận cụ thể, rõ ràng hơn Cũng nhờ chúng, truyện ngắn thêm man mác chất trữ tình trong trẻo

? Em có cảm giác gì về thái độ, cử chỉ của những ngời lớn (ông đốc, thầy giáo đón nhận

học trò mới, các phụ huynh)?

- Các phụ huynh đều chuẩn bị chu đáo cho con em ở buổi tựu trờng đầu tiên, đều trân trọng thâm dự buổi lễ quan trọng này Có lẽ họ cũng đang lo lắng, hồi hộp cùng con em mình

- Ông đốc là hình ảnh một ngời thầy, một ngời lãnh đạo nhà trờng rất từ tốn, bao dung

- Thầy giáo trẻ dạy học sinh mới cũng chứng tỏ là một ngời vui tính, giàu tình thơng yêu

- Qua các hình ảnh về ngời lớn, chúng ta nhận ra trách nhiệm, tấm lòng của gia đình, nhà trờng đối với thế hệ tơng lai Đó là một môi trờng giáo dục ấm áp, là một nguồn nuôi dỡng các em trởng thành

4 Tâm trạng, cảm giác của nhân vật "tôi" khi ngồi vào chỗ của mình và đón nhận giờ học đầu tiên.

? Đọc diễn cảm đoạn cuối?

? Cho biết tâm trạng và cảm giác của "tôi" khi bớc vào chỗ ngồi lạ lùng ntn?

- Cảm giác mới của "tôi" khi bớc vào lớp học: nhìn cài gì cũng "thấy mới lạ và hay hay", cảm giác "lạm nhận" (nhận bừa) chỗ ngồi kia là của riêng mình; nhìn ngời bạn mới, cha quen mà đã "thấy quyến luyến" là sự biến đổi tự nhiên của tâm lý nhân vật Vì chỗ ngồi này mình sẽ ngồi trong suốt năm học, ngời bạn này sẽ là ngời gắn bó với mình cả năm …

? Hình ảnh "một con chim con liệng đến đứng trên bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ

cánh bay cao" có phải đơn thuần chỉ có nghĩa thực hay không? Vì sao?

- Hình ảnh "một con chim con bay cao" gợi sự nhớ tiếc những ngày trẻ thơ hoàn toàn…chơi bời tự do đã chấm dứt để bớc vào một giai đoạn mới trong cuộc đời – giai đoạn làm học sinh, tập làm ngời lớn Hình ảnh này không chỉ đơn thuần chỉ có nghĩa thực, nh một sự tình cờ mà có dụng ý nghệ thuật, có ý nghĩa tợng trng rõ ràng

? Em có nhận xét gì v ề cách kết thúc truyện của nhà văn Thanh Tịnh? Dòng chữ "Tôi đi

học" kết thúc truyện có ý nghĩa gì?

- Cách kết thúc truyện tự nhiên, bất ngờ: Dòng chữ "tôi đi học" vừa khép lại bài văn, vừa

mở ra một thế giới mới, một khoảng không gian, thời gian mới, một tâm trạng, tình cảm mới, một giai đoạn mới trong cuộc đời đứa trẻ Dòng chữ chậm chạp và chập chững xuất hiện lần

đầu tiên trên trang giấy trắng tinh, thơm tho, tinh khiết nh niềm tự hào hồn nhiên và trong sáng của nhân vật "tôi" và của nỗi lòng ta khi hồi nhớ lại buổi thiếu thời Dòng chữ "tôi đi học" thể hiện chủ đề của truyện ngắn này

? Hãy nhận xét về nét đặc sắc nghệ thuật truyện ngắn này? Theo em sức thu hút của tác

phẩm này đợc tạo nên từ đâu?

* Đặc sắc nghệ thuật

- Truyện ngắn đợc bố cục theo dòng hồi tởng, cảm nghĩ của nhân vật "tôi" theo trình tự thời gian của một buổi tựu trờng

- Sự kết hợp hài hoà giữa kể, miêu tả với bộc lộ tâm trạng, cảm xúc

-> Chính các đặc sắc nghệ thuật đó đã góp phần quan trọng tạo nên chất trữ tình của tác phẩm

* Sức lôi cuốn của tác phẩm đợc tạo nên từ:

- Bản thân tình huống truyện (buổi tựu trờng đầu tiên trong đời đã chứa đựng cảm xúc thiết tha, mang bao kỷ niệm mới lạ, "mơn man" của nhân vật "tôi")

- Tình cảm ấm áp, trìu mến của những ngời lớn đối với các em nhỏ lần đầu tiên đến ờng

tr Hình ảnh thiên nhiên, ngôi trờng và các so sánh giàu sức gợi cảm của tác giả

→ Toàn bộ truyện ngắn toát lên chất trữ tình thiết tha, êm dịu

? Hãy tổng kết lại những nghệ thuật tiêu biểu của truyện ngắn này?

- "Tôi đi học" không thuộc loại truyện ngắn chứa đựng nhiều sự kiện, nhân vật, những xung đột xã hội Toàn bộ tác phẩm là "những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trờng" qua hồi tởng của nhân vật "tôi"

- Truyện ngắn này có bố cục theo dòng hồi tởng của nhân vật tôi Qua dòng hồi tởng ấy

mà Thanh Tịnh diễn tả cảm giác, tâm trạng theo trình tự thời gian của một buổi tựu trờng

- Sự kết hợp hài hoà, đan xen giữa kể, miêu tả, bộc lộ tâm trạng, cảm xúc

- Truyện ngắn nhng hầu nh không có cốt truyện, tất cả chỉ giãi bày lên mặt giấy dòng tâm sự của một tâm hồn trẻ dại qua buổi tựu trờng đầu tiên

- Truyện ngắn đậm chất trữ tình, là truyện ngắn mà ngọt ngào, thiết tha, êm dịu nh một bài thơ.

? Nội dung, chủ đề của truyện ngắn này là gì?

Thanh Tịnh đã diễn tả dòng cảm nghĩ: Trong cuộc đời mỗi con ngời, kỷ niệm trong sáng của tuổi học trò, nhất là buổi tựu trờng đầu tiên, thờng đợc khắc ghi mãi mãi

GV: Truyện ngắn đậm chất trữ tình "Tôi đi học" cho thấy: đối với mỗi con ngời, những

kỷ niệm thời thơ ấu, đặc biệt là kỷ niệm về buổi tựu trờng đầu tiên có sức mạnh ám ảnh và lu giữ sâu sắc trong ký ức của mỗi ngời Truyện ngắn nhng hầu nh không có cốt truyện Tất cả chỉ giãi bày lên mặt giấy dòng tâm sự của một tâm hồn thơ dại qua buổi khai trờng đầu tiên Chất thơ ngọt ngào, mơn man, buồn buồn và lây lan rung động mỗi khi đọc truyện là ở chỗ

nó tạo đợc sự đồng cảm của mọi ngời Bởi vì ai mà chẳng có buổi đến trờng đầu tiên đầy bỡ ngỡ, háo hức mà rụt rè, lo lắng là vui râm ran, rạo rực Chất thơ đợc tạo chính bởi tình huống truyện không có truyện Rồi những hình ảnh thiên nhiên quen thuộc khi mùa thu lại về trên làng quê Việt Nam, với những cơn gió heo may se se lạnh, lá rụng và bầu trời bàng bạc… Tất cả đã làm nên cái không khí rất rieng của khoảng thời gian khai trờng Dòng cảm xúc, cảm giác chuyên chở tâm trạng cứ xuôi mái một chiều êm êm, dịu dịu nhng lại có sức rung

động lòng ngời khiến ai đã đọc áng văn một lần là không thể nào không cảm nhận nh chính

là cảnh của mình, là lòng mình vậy Có thể so sánh truyện ngắn của Thanh Tịnh với truyện ngắn của Thạch Lam vì cả hai nhà văn này đều có những truyện ngắn giàu chất trữ tình, ngọt ngào, êm dịu, thiết tha và hết sức tinh tế trong việc miêu tả dòng cảm xúc của nhân vật

GV: Dòng cảm xúc của nhân vật "tôi" trong truyện ngắn "tôi đi học" đợc bộc bạch qua

dòng hồi tởng, theo trình tự thời gian của một buổi tựu trờng

* Khơi nguồn kỷ niệm: - Thời điểm gợi nhớ: Cuối thu – thời điểm khai trờng

- Cảnh thiên nhiên: lá rụng nhiều, mây bàng bạc

- Cảnh sinh hoạt: Mấy em bé rụt rè cùng mẹ đến trờng

=> Gợi cho nhân vật tôi nhớ lại mình ngày ấy với những kỷ niệm trong sáng của tuổi học trò

* Tâm trạng của "tôi" trên đờng cùng mẹ đến trờng:

- Tâm trạng: Hăm hở, náo nức → cảm giác trong sáng → tng bừng rộn rã → lòng tôi thay đổi lớn: trang trọng và đứng đắn → thèm, muốn thử sức mình → ý nghĩ vừa non nớt, vừa ngây thơ

* Tâm trạng của "tôi" khi đến trờng: Lo sợ vẩn vơ → bỡ ngỡ → ngập ngừng e sợ → thèm vụng và ớc ao thầm → cảm giác bơ vơ → vụng về lúng túng → quả tim nh ngừng đập →

quên cả mẹ đứng sau lng → càng lúng túng hơn → tự nhiên thấy nặng nề lạ lùng → nức nở khóc theo

* Tâm trạng "tôi" khi ngồi chỗ ngồi của mình và đón nhận giờ học đầu tiên:

- Lạm nhận chỗ ngồi là của riêng → quyến luyến tự nhiên với bạn mới quen → thèm thuồng nhìn cánh chim bay ngoài cửa sổ → trở về với thực tại → đón nhận giờ viết tập đầu tiên: "Tôi đi học"

? Yêu cầu của đề ntn?

Yêu cầu viết một văn bản ngắn:

Hình thức → Văn bản ngắn: là phải kết cấu 3 phần (mở, thân, kết) nhng phải ngắn gọn, súc tích

Mở rộng → Ghi lại ấn tợng của em trong buổi đến trờng khai giảng lần đầu tiên

GV: Các em hãy dựa vào truyện ngắn trên mà viết, khi viết phải kết hợp giữa các yếu tố:

kể – tả - biểu cảm để cho bài làm sinh động

D/ Củng cố: Giáo viên hệ thống bài (2 tiết)

Đ/ H ớng dẫn về nhà

- Phân tích đợc tâm trạng của nhân vật "tôi" qua 4 ý (thuộc dẫn chứng)

- Thuộc lòng nghi nhớ

- Hoàn chỉnh lại 2 bài tập phần luyện tập

- Soạn bài: Trong lòng mẹ

E/ Đánh giá:

Ngày soạn :20/08/2008 GA : Đ/c

Tiết 3 Tiếng Việt

Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

A/ Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:

- Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

- Thông qua bài học, rèn luyện t duy trong việc nhận thức mqh giữa cái chung và cái riêng

B/ Chuẩn bị:

Giới thiệu bài: ở lớp 7 các em đã học về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa Bây giờ em nào

có thể nhắc lại một số VD về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa

+ Các từ đồng nghĩa trong nhóm có thể thay thế cho nhau trong 1 câu văn cụ thể

+ Các từ trái nghĩa trong nhóm cí thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu

GV: Nhận xét của các em là đúng: Hôm nay, chúng ta học bài mới: "Cấp độ khái quát

- Nghĩa của từ "động vật" rộng hơn nghĩa của từ: Thú, chim, cá

→ Vì: Phạm vi nghĩa của từ "động vật" bao hàm nghĩa của ba từ: Thú, chim, cá

? Nghĩa của từ "Thú" rộng hoen hay hẹp hơn nghĩa của các từ: voi, hơu? Nghĩa của từ

"cá" rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của các từ: cá rô, cá thu? Nghĩa của từ "chim" rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của từ: Tu hú, sáo? Vì sao?

- Các từ: Thú, chim, cá có phạm vi nghĩa rộng hơn các từ: voi, hơu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu Vì: phạm vi nghĩa của các từ: Thú, chim, cá bao hàm nghĩa của các từ: voi, hơu, tu hú, sáo cá rô, cá thu

? Nghĩa của các từ: thú, chim, cá rộng hơn nghĩa của những từ nào, đồng thời hẹp hơn

nghĩa của từ nào?

- Các từ: Thú, chim, cá có phạm vi nghĩa rộng hơn các từ: voi, hơu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu và có phạm vi nghĩa hẹp hơn từ "động vật".

GV: Cô có một bài tập nhanh sau:

- Cho các từ: Cây, cỏ, hoa

? Tìm các từ ngữ có nghĩa hẹp hơn và các từ ngữ có nghĩa rộng hơn chúng?

- Cây, cỏ, hoa > cây ổi, cây cam, cỏ gà, cỏ gấu, hoa bởi, hoa hồng

- Cây, cỏ, hoa < Thực vật

? Vậy thế nào là 1 từ ngữ có nghĩa rộng và nghĩa hẹp?

- Một từ ngữ có nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của nó bao hàm phạm vi nghĩa của một số

từ ngữ khác Một từ ngữ có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của nó đợc bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác

? Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng, vừa có nghĩa hẹp đợc không? Tại sao?

- Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng, vừa có nghĩa hẹp vì tính chất rộng - hẹp của nghĩa

? Đọc bài tập 1 và nêu yêu cầu của đề bài?

Yêu cầu: Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ trong mỗi nhóm từ ngữ sau đây (theo mẫu):

GV: Hớng dẫn học sinh lập sơ đồ:

a) Y phục, quần áo, quần đùi, quần dài, áo dài, sơ mi

Trờng THCSb hải minh 11

-Y phục

GV: Tơng tự nh vậy về nhà các em làm phần b.

2 Bài tập 2

? Đọc bài 2 và nêu yêu cầu của đề?

Yêu cầu: Tìm từ ngữ có nghĩa rộng so với nghĩa của các từ ngữ ở mỗi nhóm sau đây:

? Đọc và nêu yêu cầu của bài tập 3?

Yêu cầu: Tìm các từ ngữ có nghĩa đợc bao hàm trong phạm vi nghĩa của mỗi từ ngữ sau

đây:

a) Xe cộ: xe đạp, xe ba gác, xe máy, xích lô, ô tô, tàu hoả, xe lăn, …

b) Kim loại: đồng, chì, nhôm, thiếc, vàng, bạc, sắt, …

c) Hoa quả: Cam, quýt, nhãn, dừa, bởi, táo, na, …

d) Họ hàng: Ông, bà, cô, dì, chú, bác, anh, chị, em, cháu, chắt, …

e) Mang: bng, bê, vác, cõng, địu, cầm, nắm, đeo, …

4 Bài tập 4

Yêu cầu: Chỉ ra những từ ngữ không thuộc phạm vi nghĩa của mỗi nhóm từ ngữ sau đây:

a) Thuốc chữa bệnh: át-xpi-rin, ăm-pi-xi-lin, pê-ni-xi-lin, thuốc giun, thuốc lào.b) Thủ quỹ

c) Bút điện

d) Hoa tai

5 Bài tập 5

Yêu cầu: Đọc đoạn trích sau đây và tìm 3 động từ cùng thuộc một phạm vi nghĩa, trong

đó một từ có nghĩa rộng, và 2 từ có nghĩa hẹp hơn

- 3 động từ đó là: khóc, nức nở, sụt sùi Trong đó từ "khóc" có nghĩa rộng và từ "nức nở",

"sụt sùi" có nghĩa hợp hơn

GV: Cô có 1 bài tập nâng cao sau:

* Tìm từ ngữ có nghĩa khái quát cho những từ in đậm sau:

a) Tôi bặm tay ghì thật chặt, nhng một quyển vở cũng xệch ra và chệch đầu chúi xuống

đất Tôi xóc lên và nắm lại cẩn thận Mấy cậu đi trớc ôm sách vở nhiều lại kèm cả bút thớc

- Di chuyển: lội, đi

* Trong các từ in đậm sau, từ nào có tính gợi hình hơn? Vì sao?

a) Một cậu đứng đầu ôm mặt khóc Tôi bất giác quay lng lại rồi dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở theo Tôi nghe sau lng tôi, trong đám học trò mới, vài tiếng thút thít đang ngập ngừng trong cổ

GV: Nhận xét, đánh giá, cho điểm học sinh.

D/ Củng cố: Giáo viên hệ thống bài dạy.

Đ/ H ớng dẫn

- Hiểu bài học

- Thuộc ghi nhớ

- Củng cố bài tập vào vở

- Đọc, tìm hiểu bài mới: Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.

E/ Đánh giá :

Ngày soạn : 21/08/2008 GA : Đ/c

Tiết 4 Tập làm văn

Tính thống nhất về chủ đề của văn bản

A/ Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh

- Nắm đợc chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản

- Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề, biết xác định và duy trì đối ợng trình bày, lựa chọn, sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung, nêu bật ý kiến, cảm xúc của mình

t-B/ Chuẩn bị

GV: Nghiên cứu – soạn giáo án.

HS: Tìm hiểu bài mới

C/ Tiến trình lên lớp

- ổn định tổ chức

- Kiểm tra bài cũ – kết hợp bài mới

Bài mới I/ Chủ đề của văn bản

? Các em đọc thầm lại văn bản "Tôi đi học" và cho biết: Văn bản đó miêu tả những việc

đang xảy ra (hiện tại) hay đã xảy ra (hồi ức, kỷ niệm)

- Văn bản đó miêu tả những việc đã xảy ra (hồi ức, kỷ niệm)

? Tác giả viết văn bản này nhằm mục đích gì?

- Tác giả viết văn bản này nhằm mục đích miêu tả những việc đã xảy ra, đó là những hồi tởng của tác giả về ngày đầu tiên đi học

- Để phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúc của mình về một kỷ niệm sâu sắc từ thuở thiếu thời

? Tác giả nhớ lại những kỷ niệm sâu sắc nào trong thời thơ ấu của mình? sự hồi tởng ấy

gợi lên những ấn tợng gì trong lòng tác giả?

- Trong truyện ngắn "Tôi đi học" nhà văn đã hồi tởng lại những kỷ niệm sâu sắc nhất trong thuở thiếu thời của mình, đó là kỷ niệm về ngày đầu tiên đi học với biết bao rụt rè, mới lạ, xen lẫn bỡ ngỡ trong đó đáng nhớ nhất là những cảm giác của nhân vật "tôi" khi cùng mẹ

đi trên đờng tới trờng, khi nghe ông đốc gọi tên và khi phải rời bàn tay mẹ để cùng các bạn

đi vào lớp

- Sự hồi tởng ấy đợi lên trong lòng nhà văn cảm giác "nao nức", "tng bừng rộn rã" với

"những kỷ niệm mơn man" khi "mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dới nón mẹ lần đầu tiên

đi đến trờng" Đó là cảm giác lặp đi lặp lại mỗi khi tác giả hồi tởng lại

? Hãy cho biết đối tợng chính mà văn bản "tôi đi học" biểu đạt là ai?

- Là nhân vật "tôi"

? Vấn đề chính mà văn bản "Tôi đi học" biểu đạt là gì?

- Vấn đề chính mà văn bản biểu đạt là: Một kỷ niệm đáng nhớ nhất trong cuộc đời của nhân vật "tôi" – ngày đầu tiên đi học – với những dòng suy nghĩ, cảm giác trong trẻo, ngây thơ Đó là ngày đầu tiên đi học với biết bao rụt rè, mới lạ xen lẫn với những bỡ ngỡ, lúng túng mà nao nức, tng bừng rộn rã với "những kỷ niệm mơn man" – một kỷ niệm sâu sắc nhất từ thuở thiếu thời

GV: Nh vậy, đối tợng và vấn đề chính mà văn bản biểu đạt gọi là chủ đề của văn bản.

? Vậy thế nào là chủ đề của văn bản?

- Chủ đề là đối tợng và vấn đề chính mà văn bản biểu đạt

? Hãy phát biểu chủ đề của văn bản "Tôi đi học"?

- Văn bản "Tôi đi học" kể về một kỷ niệm đẹp đẽ nhất của nhân vật "tôi" - đó là kỷ niệm

về buổi đầu tiên tựu trờng – ngày đầu tiên đi học – với những dòng suy nghĩ, cảm giác trong trẻo, ngây thơ, những cảm giác tâm trạng hăm hở, háo hức, bỡ ngỡ, rụt rè, chơ vơ lúng túng, những kỷ niệm mơn man – một kỷ niệm sâu sắc nhất từ thuở thiếu thời

II/ Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.

? Căn cứ vào đâu em biết văn bản "Tôi đi học" nói lên những kỷ niệm của tác giả về buổi

tựu trờng đầu tiên? (Chú ý tới nhan đề, các từ ngữ, các câu trong văn bản viết về những kỷ niệm buổi tựu trờng đầu tiên)?

- Sở dĩ nói văn bản "Tôi đi học" nói len những kỷ niệm của tác giả về buổi đầu tiên đến trờng vì nhan đề của văn bản, các từ ngữ và các câu văn trong văn bản đều tập trung viết về những kỷ niệm ngày đầu tiên đến trờng của nhân vật "tôi":

+ Nhan đề: Tôi đi học

+ Các từ ngữ: Những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trờng; lần đầu tiên đến trờng, đi học, hai quyển vở mới

+ Các câu văn:

"Hôm nay tôi đi học"

"Hằng năm, cứ vào cuối thu lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm mơn man của buổi…tựu trờng"

"Tôi quên thế nào đợc những cảm giác trong sáng ấy "…

"Hai quyển vở mới trên tay tôi bắt đầu thẩy nặng"

"Tôi bặm tay ghì thật chặt, nhng một quyển vở cũng xệch ra và chếch đầu chúi xuống

đất"

? Văn bản "Tôi đi học" tập trung hồi tởng lại tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của

nhân vật "tôi" trong buổi tựu trờng đầu tiên

a) Hãy tìm các từ ngữ chứng tỏ tâm trạng đó in sâu trong lòng nhân vật "tôi" suốt cuộc

đời?

b) Tìm các từ ngữ, các chi tiết nêu bật cảm giác mới lạ xen lẫn bỡ ngỡ của nhân vật "tôi" khi cùng mẹ đi đến trờng, khi cùng các bạn đi vào lớp (chú ý phân tích những cảm giác khác biệt về cùng một sự vật, sự việc trớc và trong buổi tựu trờng đầu tiên)?

- Văn bản "Tôi đi học" tập trung hồi tởng lại tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật "tôi" trong buổi tựu trờng đầu tiên:

+ Những từ ngữ chứng tỏ tâm trạng đó in sâu trong lòng nhân vật "tôi" suốt cuộc đời: hằng năm, cứ vào cuối thu, lại, quên thế nào đợc, mỗi lần thấy, …

+ Những từ ngữ, chi tiết nêu bật cảm giác mới lạ xen lẫn bỡ ngỡ khi nhân vật "tôi" cùng

mẹ đi đến trờng và cùng các bạn vào lớp:

Thấy mình trang trọng và đứng đắn; thấy mấy cậu nhỏ trạc tuổi tôi quần áo tơm tất, nhí nhảnh gọi tên nhau hay trao sách vở cho nhau xem mà tôi thèm; lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ; cũng nh tôi, mấy cậu học trò mới bỡ ngỡ đứng nép bên ngời thân, chỉ dám nhìn một nửa hay dám đi từng bớc nhẹ; họ nh con chim con đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay nhng còn ngập ngừng e sợ; họ thèm vụng và ớc ao đợc nh những ngời học trò cũ, biết lớp, biết thầy để khỏi rụt rè trong cảnh lạ; chung quanh là những cậu bé vụng về, lúng túng nh tôi cả, hết co lên một chân, các cậu lại duỗi mạnh nh đá một quả banh tởng tợng; toàn thân các cậu cũng đang run run theo nhịp bớc rộn ràng trong các lớp; tôi cảm thấy quả tim tôi nh ngừng đập; tôi quen cả mẹ tôi đang đứng sau lng; nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên giật mình và lúng túng; đã lúng túng chúng tôi càng lúng túng hơn; ngời tôi lúc ấy thấy nặng nề một cách

kỳ lạ; trong thời thơ ấu tôi cha lần nào thấy xa mẹ tôi nh lần này; sự quyến luyến tự nhiên và bất ngờ quá đến tôi cũng không dám tin có thật …

? Từ việc phân tích trên, hãy cho biết: Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản?

làm thế nào để đảm bảo tính thống nhất đó? Tính thống nhất này đợc thể hiện ở các phơng diện nào?

- Tính thống nhất về chủ đề của văn bản là sự nhất quán về ý đồ, ý kiến, cảm xúc của tác giả đợc thể hiện trong văn bản

- Tính thống nhất này thể hiện ở những phơng diện:

+ Hình thức: Nhan đề của văn bản

+ Nội dung: Mạch lạc (quan hệ giữa các phần của văn bản), từ ngữ, chi tiết (tập trung làm rõ ý đồ, ý kiến, cảm xúc)

+ Đối tợng: xoay quanh nhân vật "tôi"

? Nh vậy văn bản chỉ có tính thống nhất về chủ đề khi nào?

- Văn bản chỉ có tính thống nhất về chủ đề khi chỉ biểu đạt chủ đề đã xác định, không xa rời hay lạc sang chủ đề khác

? Để viết hoặc hiểu một văn bản ta làm ntn?

- Để viết hoặc hiểu một văn bản cần xác định chủ đề đợc thể hiện ở: nhan đề, đề mục, trong quan hệ giữa các phần của văn bản và các từ ngữ then chốt thờng lặp đi lặp lại

GV: Đó chính là nội dung của phần ghi nhớ (Sgk trang 12)

* Ghi nhớ: Sgk trang 12

? Một em đọc to, rõ ràng ghi nhớ đó? (Học sinh đọc)

III/ Luyện tập

1 Bài tập 1

? Đọc và nêu yêu cầu của bài tập 1?

Yêu cầu: Phân tích tính thống nhất về chủ đề của văn bản sau theo những yêu cầu dới

đây?

"Rừng cọ quê tôi"

? Cho biết văn bản trên viết về đối tợng nào? và về vấn đề gì? Các đoạn văn đã trình bày

đối tợng và vấn đề theo một thứ tự nào? Theo em có thể thay đổi trật tự sắp xếp này đợc không? Vì sao?

- Văn bản trên viết về đối tợng: Rừng cọ quê tôi

- Viết về vấn đề: miêu tả cảnh rừng cọ và miêu tả cuộc sống của ngời dân sông Thao

- Miêu tả cuộc sống của ngời dân sông Thao

Trật tự sắp xếp các ý lớn này hợp lí, rõ ràng Vì vậy không thể thay đổi trật tự đó đợc

? Những câu văn trực tiếp nói lên tình cảm của ngời dân sông Thao với rừng cọ?

- Chẳng có nơi nào đẹp nh sông Thao quê tôi, rừng cọ trập trùng

- Ngời sông Thao đi đâu, rồi cũng nhớ về rừng cọ quê mình

- Dù ai đi ngợc về xuôi

Cơm nắm lá cọ là ngời sông Thao

? Sự gắn bó giữa rừng cọ với ngời dân sông Thao đợc thể hiện trong toàn bộ văn bản, từ

việc miêu tả rừng cọ đến cuộc sống của ngời dân ntn?

- Miêu tả rừng cọ: Tác giả đã chú ý miêu tả các bộ phận cảu cây cọ: Thân cọ, búp cọ, lá

cọ và độ dày của các tán lá cọ Đây cũng chính là những bộ phận có liên quan trực tiếp đến cuộc sống lao động sản xuất hàng hoá của ngời dân sông Thao

- Miêu tả cuộc sống của con ngời: Tác giả miêu tả cuộc sống của ngời dân sông Thao

đặc biệt gắn bó với cây cọ: Nhà ở núp dới rừng cọ, trờng học khuất sau rừng cọ, cha làm chổi

cọ quét nhà, mẹ đựng hạt giống trong nón cọ, chị đan nón lá cọ, đan mành cọ, làn cọ, trẻ con

ăn trái cọ, mọi ngời đựng cơm nắm trong lá cọ…

Nh vậy, giữa con ngời và rừng cọ có sự gắn bó hết sức mật thiết

+ Viết lại câu b: "Con đờng quen thuộc mọi ngày dờng nh bỗng trở lên mới lạ!"

D/ Củng cố: Giáo viên hệ thống bài

+ Tính mạch lạc (quan hệ giữa các phần của văn bản)

+ Từ ngữ, chi tiết (Tập trung làm rõ ý đồ, ý kiến, cảm xúc)

- Đối tợng: Đối tợng đợc phản ánh, biểu cảm trong tác phẩm

3 Hiểu và hoàn chỉnh 3 bài tập vào vở

4 Tìm hiểu bài 2, soạn "Trong lòng mẹ".

5 Làm 11 câu trắc nghiệm trong sách "để học tốt Ngữ văn 8" Tập 1 – Nhà xuất bản Đà Nẵng

Ngày soạn 25/08/2008 GA: Chi tiết

Tiết 5,6 Văn bản Trong lòng mẹ

(Trích: Những ngày thơ ấu)

A/ Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh

- Hiểu đợc tình cảnh đáng thơng và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận đợc tình yêu thơng mãnh liệt của chú đối với mẹ

- Bớc đầu hiểu đợc văn hồi ký và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng: Thấm đợm chất trữ tình, lời văn tự chuyện chân thành, giàu sức truyền cảm

động cực điểm của một linh hồn trẻ dại mà thấm đẫm tình yêu đối với mẹ Bài học hôm nay

sẽ giúp các em cảm nhận đợc điều đó

I/ Giới thiệu tác giả, tác phẩm

? Qua việc chuẩn bị ở nhà, hãy giới thiệu vài nét về tác giả, tác phẩm:

- Tác phẩm chính: Bờ cỏ (Tiểu thuyết 1938), Những ngày thơ ấu (Hồi ký 1938), Trời xanh (Tập thơ 1960), Cửa biển (Bộ tiểu thuyết gồm 4 tập), Bớc đờng viết văn (Hồi ký 1970),

…

* Tác phẩm

- Những ngày thơ ấu là tập hồi ký kể về tuổi thơ cay đắng của tác giả

- Tác phẩm gồm 9 chơng, đăng lên báo năm 1938, in thành sách lần đầu năm 1940

- Đoạn trích "Trong lòng mẹ" là chơng IV của tác phẩm

- Đại ý (chủ đề): Đoạn trích kể về tình cảnh đáng thơng, nỗi cay đắng tủi cực và tình yêu thơng sâu sắc, mãnh liệt của chú bé Hồng đối với ngời mẹ đáng thơng Qua đó tác giả cho thấy bộ mặt lạnh lùng của một xã hội chú trọng đồng tiền, đầy những thành kiến cổ hủ, thói nhỏ nhen độc ác của đám thị dân tiểu t sản khiến cho tình máu mủ ruột thịt cũng thành khô héo

GV: Hồi ký là một thể loại thuộc loại hình ký, kể lại những biến cố đã xảy ra trong quá

khứ mà tác giả là ngời tham dự hoặc chứng kiến

II/ Đọc giải thích từ khó, tìm hiểu bố cục và thể loại văn bản.–

1 * Đọc kể:–

GV: Giáo viên nêu yêu cầu đọc:

- Đọc chậm rãi, tha thiết, chú ý các từ ngữ, hình ảnh thể hiện cảm xúc thay đổi của nhân vật tôi, nhất là đoạn cuối cuộc trò chuyện với bà cô, đoạn tả chú bé Hồng nằm trong lòng mẹ

- Các từ ngữ, hình ảnh, lời nói ngọt ngào, giả dối, rất kịch của bà cô cần đợc đọc với giọng đay đả kéo dài, lộ rõ sắc thái châm biếm, cay nghiệt

GV: Đọc mẫu một vài đoạn, vài câu.

? Gọi 2 học sinh đọc nối nhau hết một lần văn bản: 1 em kể?

2 Giải thích từ khó:

- Đoạn tang: hết thời gian để tang

- Bắn tin: Đa ra một tin nhằm gián tiếp đến đợc ngời nào đó

- Rất kịch: Rất giống nh đóng kịch, ở đây có nghĩa là rất giả dối

- Hoài nghi: Nghi ngờ

- Ruồng rẫy: Ghét bỏ, hắt hủi, không nhìn gì đến

- Tha hơng cầu thực: Đi xa quê kiếm ăn

- Tâm can: Tim gan, ý nói chỗ sâu kín nhất, tha thiết nhất trong lòng

- Thành kiến: Cách nhìn nhận có phần thiên lệch từ trớc khó thay đổi

- Cổ tục: Tục lệ xa cũ

3 Thể loại văn bản

- Tiểu thuyết – tự thuật (tự truyện): Kết hợp nhuần nhuyễn giữa các kiểu văn bản kể chuyện – miêu tả - biểu cảm.

- Nhân vật ngời kể chuyện xng tôi – ngôi thứ nhất cũng chính là tác giả kể chuyện về mình một cách trung thực và chân thành

4 Tìm hiểu bố cục

? Chia bài làm mấy đoạn? (Chia 2 đoạn)

- Đoạn 1: Cuộc trò chuyện với bà cô (từ đầu ng… ời ta hỏi đến chứ?): Hoàn cảnh thời gian, không gian và sự việc của câu chuyện, cuộc gặp gỡ với bà cô của bé Hồng

- Đoạn 2: Còn lại: Cuộc gặp gỡ giữa 2 mẹ con bé Hồng

? Bố cục, mạch chuyện và cách kể chuyện bài "Trong lòng mẹ" có gì khác so với bài

"Tôi đi học" có gì giống và khác nhau?

1 Nhân vật bà cô (qua cái nhìn và tâm trạng của cậu bé Hồng)

? Đọc thầm đoạn 1, cho biết:

GV: Mở đầu đoạn trích, qua giọng văn giản dị và tự nhiên của Nguyên Hồng, ngời đọc

có thể nhận ra ngay cảnh ngộ ấy: "Tôi đã bỏ cái khăn tang bằng vải màn ở trên đầu đi rồi Không phải đoạn tang thầy tôi mà vì tôi mới mua đợc một cái mũ trắng và quấn băng đen" với vài câu tiếp theo, nhà văn cũng cho ngời đọc biết thời gian xảy ra câu truyện và hoàn cảnh sống của ngời mẹ tội nghiệp lúc này Dòng tự sự đã khơi nguồn và từ đó nhân vật ngời cô xuất hiện

? Nhân vật bà cô đã đợc hiện lên qua những chi tiết kể, tả nào?

- Nhân vật bà cô xuất hiện trong cuộc gặp gỡ và đối thoại với đứa cháu ruột – bé Hồng Cuộc gặp gỡ đó do chính bà cô tạo ra để nhằm mục đích riêng của mình

? Rất kịch nghĩa là thế nào? (rất giả dối)

? Sau lời từ chối của bé Hồng, bà cô lại hỏi gì? Nét mặt và thái độ của bà thay đổi ra

sao? Điều đó thể hiện cái gì?

- Bà cô hỏi luôn; giọng vẫn ngọt: "Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm! có nh dạo

tr-ớc đâu!"

→ Hai con mắt long lanh chằm chặp đa nhìn tôi →

- Cời hỏi cháu: "Hồng, mày có muốn

vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?"

→ Hồng nhận ra những ý nghĩa cay

độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cời

rất kịch của cô tôi kia

- Cô tôi hỏi luôn giọng vẫn ngọt: "Sao

lại không vào? Mợ mày phát tài lắm! có

nh dạo trớc đâu!"

→ Hai con mắt long lanh chằm chặp

đa nhìn tôi

- Cô vỗ vai tôi là nói rằng: "Mày dại

quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu em…

bé chứ"

- Tôi cúi đầu không đáp

→ Nhng đời nào tình thơng yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm hại tới

- Tôi cũng cời đáp lại cô tôi: "Không, cháu không muốn vào Cuối năm thế nào

mợ cháu cũng về!"

- Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất

→ Lòng càng thắt lại, khoé mắt đã cay cay

- Nớc mắt tôi ròng ròng rớt xuống hai bên mép rồi chan hoà đầm đìa ở cằm, ở cổ

và cử chỉ này càng chứng tỏ sự giả dối và độc ác của bà cô

GV: Bà ta vẫn không buông tha đứa cháu tội nghiệp Trái lại, bà tiếp tục đóng kịch, tiếp

tục trêu cợt, lôi đứa bé vào trò chơi quái ác của mình

? Khi nhận thấy bé Hồng " Im lặng cúi đầu", "Rng rng muốn khóc" thì bà cô lại có lời

nói, thái độ ra sao?

- Bà cô lại khuyên, an ủi, khích lệ, tỏ ra rộng lợng, muốn giúp đỡ cháu: "Mày dại quá …thăm em bé chứ." → Giọng cô ngân dài ra thật ngọt, thật rõ

? Em có nhận xét gì về tâm địa của bà cô lúc này?

- Rõ ràng bà cô đã biểu hiện sự soi mói, độc địa, cứ hành hạ, nhục mạ đứa bé tự trọng và ngây thơ bằng cách xoáy vào nỗi đau, nỗi khổ tâm của bé Hồng

? Sau đó cuộc đối thoại diễn ra ntn? Mời 1 em đọc lại diễn biến cuộc đối thoại đó qua

đoạn văn: "Sao cô biết mợ con có con" → "Mấy lại rằm tháng tám này ng… ời ta hỉ đến chứ?"?

? Việc bà cô mặc kệ cháu chìm trong nỗi đau "cời dài trong tiếng khóc", vẫn cứ tơi cời

kể các chuyện về chị dâu mình, rồi lại đổi giọng, vỗ vai nghiêm nghị tỏ rõ sự thơng sót anh trai (bố bé Hồng) Tất cả những điều đó càng làm lộ rõ bản chất gì của bà cô?

- Bà cô tỏ ra lạnh lùng, vô cảm trớc sự đau đớn, xót xa đến phẫn uất của đứa cháu Bà ta lấy sự đói rách, túng thiếu của chị dâu làm sự thích thú của mình.

- Mỗi lúc, bà ta càng muốn làm cho đứa cháu đau khổ hơn nữa, thê thảm hơn nữa Khi

đứa cháu đã lên đến tột cùng của sự đau đớn, bà ta mới tỏ ra ngậm ngùi, xót thơng ngời đã mất -> Tất cả chỉ càng chứng tỏ sự giả dối, thâm hiểm đến trắng trợn, trơ trẽn của bà ta mà thôi

? Nh vậy, qua cuộc đối thoại giữa họ em có thể khái quát, kết luận về tính cách của bà cô

ntn?

- Đó là một ngời đàn bà lạnh lùng, độc ác, thậm hiểm

GV: Đó là hình ảnh mang ý nghĩa tố cáo hạng ngời tàn nhẫn đến héo khô cả tình cảm

ruột thịt trong xã hội thực dân nửa phong kiến xa và kết hợp không phải hoàn toàn không còn tồn tại trong xã hội ngày nay Hình ảnh bà cô gây cho ngời đọc sự khó chịu, căm ghét nhng cũng chính là hình ảnh tơng phản giúp tác giả thể hiện hình ảnh ngời mẹ và tình cảm của bé Hồng với mẹ mạnh mẽ, mãnh liệt hơn

D/ Củng cố: giáo viên hệ thống kiến thức ở tiết 1.

Đ/ H ớng dẫn:

- Đọc lại tác phẩm

- Kể đợc chuyện

- Phân tích đợc ý 1

- Tìm hiểu đoạn 2 để tiết sau học

Ngày soạn 25/08/2008 GA: Chi tiết

Tiết 6 Trong lòng mẹ (tiếp)

A/ Mục tiêu cần đạt: Nh tiết 1

- Kiểm tra bài cũ

? Phân tích nhân vật bà cô qua cái nhìn và tâm trạng của cậu bé Hồng?

Bài mới

2 Nhân vật bé Hồng với những rung động cực điểm của một linh hồn bé dại.

GV: Trong tiết trớc, chủ yếu chúng ta tìm hiểu nhân vật bà cô quái ác qua cuộc gặp gỡ

– nh là mèo vờn chuột, một trò đùa tàn ác – do chính bà ta tạo ra và dàn dựng Trong màn

bi hài kịch nho nhỏ ấy, và trong những hoàn cảnh khác, tâm trạng của chú bé Hồng đã diễn biến ntn? Qua đó, ngời đọc thấy rõ tính cách, tâm hồn của chú bé ra sao? Đó chính là một trong những nội dung quan trọng của tiết học này

? Tiết trớc, ta thấy hoàn cảnh sống hiện tại của bé Hồng ntn?

- Học sinh trả lời qua 4 câu đầu đoạn:

- Hoàn cảnh đáng thơng của bé Hồng:

+ Bố chời bời, nghiện ngập, mất sớm

+ Mẹ bỏ 2 con nhỏ đi tha hơng cầu thực, gần năm trời không có tin tức gì

+ Hồng phải sống với bà cô lạnh lùng, thâm hiểm trong sự cô đơn tủi buồn

Giáo viên: Càng nhận ra sự thâm độc của bà cô, chú bé Hồng càng đau đớn uất hận, càng trào lên cảm xúc yêu thơng mãnh liệt đối với ngời mẹ bất hạnh của mình

a) Những ý nghĩ, cảm xúc của chú bé khi trả lời ng ời cô.

GV: - Mới đầu nghe ngời cô hỏi, lập tức trong ký ức chú bé sống dậy hình ảnh vẻ mặt

ràu rầu và sự hiền từ của mẹ Từ "Cúi đầu không đáp " đến "cũng đã cời và đáp lại cô tôi" là một phản ứng thông minh xuất phát từ sự nhạy cảm và lòng tin yêu mẹ của em bé Bởi chú nhận ra ngay những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt của cô mình nhng lại không muốn tình thơng yêu và lòng kính mến mẹ bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến

? Sau lời hỏi thứ 2 của ngời cô tâm trạng của chú be ntn?

- Lòng chú bé càng thắt lại, khoé mắt đã cay cay Đến khi mục đích mỉa mai, nhục mạ của ngời cô đã trắng trợn phơi bày ở lời nói thứ 3 thì lòng đau đớn, phẫn uất ở chú bé không còn nén nổi: "nớc mắt ròng ròng rớt xuống 2 bên mép rồi chan hoà đầm đìa ở cằm và cổ", cái "cời dài trong tiếng khóc" để hỏi lại sau đó thể hiện sự kìm nén nỗi đau xót, tức tởi đang dâng lên trong lòng

- Tâm trạng đau đớn uất ức của chú bé dâng đến cực điểm khi nghe ngời cô kể về tình cảnh tội nghiệp của mẹ mình Nguyên Hồng đã bộc lộ lòng căm tức tột cùng ở những giây phút này bằng các chi tiết đầy ấn tợng

GV: Lời văn lúc này dồn dập với các hình ảnh, các động từ mạnh mẽ: "Cô tôi cha dứt

câu, cổi họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá nh những cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là một vạt nh hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay ấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kỳ nát vụn mới thôi"

b) Cảm giác sung s ớng cực điểm khi đ ợc ở trong lòng mẹ:

GV: Có thể nói, bé Hồng đau đớn và tủi cực bao nhiêu trong cuộc đối thoại với bà cô

độc ác thì lại sung sớng và hạnh phúc bấy nhiêu khi gặp lại ngời mẹ tội nghiệp của mình Niềm vui, niềm hạnh phúc, mọi nghi ngờ đợc giải toả đến một cách bất ngờ khiến Hồng không thể tin đợc

? Buổi chiều hôm ấy, khi tan học, thoáng thấy bóng ngời ngồi trên xe kéo giống mẹ

mình thì Hồng đã có lời nói, cử chỉ, hành động ntn?

- Đuổi theo, gọi bối rối: "Mợ ơi! mợ ơi! mợ ơi! "…

GV: Chú gọi mẹ mà lại bối rối vì sợ mình nhầm Biết đâu ngời ngồi trên xe không phải

là mẹ mình? Nếu vậy thì nỗi đau đớn, tủi cực trong lòng chú không biết bao giờ mới vơi cạn

? Lúc này cảm giác của Hồng đợc diễn tả ntn?

- Cảm giác của Hồng lúc này "khác gì cái ảo ảnh củ một dòng nớc trong suốt chảy dới bóng râm đã hiện ra trớc mắt gần rạn nứt của ngời bộ hành ngã gục giữa sa mạc"

? Tác giả đã diễn tả cảm giác của Hồng bằng hình ảnh so sánh rất hay, cho biết tác

dụng?

- Hình ảnh so sánh này đã cực tả nỗi khắc khoải mong mẹ của Hồng

GV: Chú "khát" tình mẹ cũng nh ngời bộ hành khát nớc đến ngã gục giữa sa mạc Chính

vì thế mà khi gặp mẹ, Hồng xiết bao sung sớng và hạnh phúc (Chú thở hồng hộc, trán đẫm

mồ hôi, và khi trèo lên xe, Hồng ríu cả chân lại)

? Niềm sung sớng của Hồng khi gặp mẹ đợc miêu tả ntn?

- Thở hồng hộc

- Trán đẫm mồ hôi

- Khi trèo lên xe, ríu cả chân lại

GV: Nỗi mừng vui khi gặp lại mẹ khiến chú cứ cuống quýt, vội vàng nh sợ mẹ sẽ tan

GV: Trong con mắt hạnh phúc của chú bé, ngời mẹ vẫn tơi đẹp nh thuở còn sung túc:

"Gơng mặt mẹ tôi vẫn tơi sáng với đôi mắt trong và nớc da mịn, làm nổi bật mầu hồng của hai gò má"

? Cảm giác sung sớng cực điểm của chú bé khi đợc nằm trong lòng mẹ đợc diễn tả ntn?

(cụ thể, tập trung và sinh động)

- Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp sát đùi mẹ

- Đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi

- Tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt

- Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thờng

? Vì sao bé Hồng lại có những cảm giác sung sớng, hạnh phúc đến mãnh liệt nh vậy?

- Lúc này dờng nh tất cả các giác quan của Hồng đều thức dậy để tận hởng tình mẹ Trong đầu óc chú, những lời nói cay độc của bà cô hôm nào đã tan biến đi nh 1 làn khói

Trong cảm giác sung sớng vô biên ấy, chú đã thấm thía rằng: "Phải bé lại và lặn vào lòng

ng-ời mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của ngng-ời mẹ, để bàn tay ngng-ời mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm,

và gãi rôm ở sống lng cho, mới thấy ngời mẹ có một êm dịu vô cùng" Và chân lý ấy đã đi theo chú bé suốt cuộc đời

GV: Chỉ một đoạn văn ngắn mà nhà văn đã sử dụng đòn dập bao nhiêu động từ, tính từ,

nhất là những danh từ cùng trờng nghĩa: gơng mặt, đôi mắt, nớc da, gò má, đùi, đầu, cánh tay, da thịt, khuôn miệng, miêu tả vô cùng sinh động niềm hạnh phúc lớn lao t… ởng nh tới

đỉnh điểm của tình mẫu tử Đây thực sự là những cảm giác "mơn man" ngây ngất, đắm say

và vô cùng êm dịu của quan hệ máu mủ, ruột thịt mà những đứa trẻ bất hạnh không dễ gì có

đợc

Nhà văn đã dựng lại một bức tranh tràn ngập ánh sáng, đờng nét rõ ràng, hài hoà, trong

đó là những màu sắc tơi tắn, thoang thoảng hơng thơm Đó là hình ảnh về một thế giới đang bừng nở, hồi sinh, một thế giới dụi dàng kỷ niệm, ấm áp tình ngời Sống trong thế giới đó, chú bé Hồng bồng bềnh trôi trong cảm giác sung sớng, rạo rực, ru mình trong tình mẹ êm dịu, tự hào, hãnh diện đợc đền đáp bởi tấm lòng ngời con hiếu thảo thơng và tin yêu mẹ đến cháy lòng

? Những rung động cực điểm rất ngây thơ của Hồng trong cuộc gặp gỡ bất ngờ với ngời

mẹ đã nói lên tình cảm của bé đối với mẹ là tình cảm ntn?

- Có thể nói những rụng động cực điểm rất trẻ thơ đó của Hồng trong cuộc gặp gỡ bất ngờ với ngời mẹ đã nói lên tình yêu thơng mãnh liệt của chú bé đối với ngời mẹ của mình

Điều đó là động lực để giúp chú vợt qua những cay đắng, tủi nhục trong cuộc sống để vơn lên và sống có ý nghĩa

GV: Đoạn trích "Trong lòng mẹ" đặc biệt là phần cuối này là bài ca chân thành và cảm

động về tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt

? Qua việc tìm hiểu tâm trạng của bé Hồng trong cuộc đối thoại với bà cô và tâm trạng

của bé khi đợc bất ngờ gặp mẹ, em có thể kết luận ntn về nhân vật chú bé Hồng?

- Hồng là một chú bé giàu tình cảm, giàu lòng tự trọng, tự tin, có bản lĩnh, là ngời con hiếu thảo, yêu thơng mẹ đến mãnh liệt

3 Chất trữ tình thấm đ ợm ở ch ơng "Trong lòng mẹ".

GV: ở chơng "Trong lòng mẹ" có thể thấy chất trữ tình thấm đợm ở nội dung câu chuyện

đợc kể, ở những cảm xúc căm giận, xót xa và yêu thơng đều thống thiết đến cao độ và ở cách thể hiện (giai điệu, lời văn, ) của tác giả.…

? Trớc hết, chất trữ tình đợc thể hiện ở phơng diện tình huống và nội dung câu truyện

ntn?

- Chất trữ tình thấm đợm ở tình huống và nội dung câu chuyện đợc kể: Nội dung cơ bản toát lên từ chơng hồi ký này là: nỗi đắng cay uất nghẹn và tình yêu thơng mãnh liệt của bé Hồng đối với ngời mẹ nhân từ, tần tảo mà cuộc đời đầy bất hạnh Nội dung ấy đợc xây dựng,

đợc ghi lại, kể lại với 2 tình huống truyện: Tình huống thứ nhất: Cuộc trò chuyện của bé Hồng với bà cô Tình huống thứ hai: Mẹ bé Hống trở về, cuộc gặp gỡ bất ngờ đầy nớc mắt của niềm vui và hạnh phúc

? Chất trữ tình đợc thể hiện ở những phơng diện nào nữa?

- Dòng cảm xúc phong phú của chú bé Hồng (mạch kết cấu cơ bản của chơng hồi ký): Trong quá trình diễn biến cảu dòng cảm xúc của bé Hồng, ngời đọc bắt gặp niềm xót xa tủi nhục, lòng căm giận sâu sắc, quyết liệt, tình yêu thơng nồng nàn, thắm thiết của chú bé Hồng Kết cấu của chơng hồi ký hoá thành kết cấu của một áng văn thể hiện những xúc động trữ tình giống nh quá trình diễn biến của hai trạng thái tình cảm tối – sáng đối lập, tơng phản nhau Mạch văn của Nguyên Hồng chảy tràn theo mạch xúc động trữ tình áy Cho nên, nhịp điệu và giọng văn hồi ký của ông cũng thấm đẫm cảm hứng trữ tình Không viết theo cách sắp đặt khôn ngoan, tỉnh táo của lý trí, mà để cho mạch văn chảy tràn theo mạch cảm xúc mãnh liệt, chân thành, Nguyên Hồng đã tạo ra những trang hồi ký có sức hẫp dẫn đặc biệt đối với ngời đọc.

- Cách thể hiện của tác giả cũng góp phần quan trọng tạo lên chất trữ tình củ chơng hồi ký:

+ Kết hợp nhuần nhuyễn giữa kể với bộc lộ cảm xúc: Nguyên Hồng không chỉ kể lại, thuật lại những sự việc đã qua mà còn sống lại, hoá thân vào những sự việc ấy Các sự việc đ-

ợc kể lại, thuật lại cũng chỉ là để nhà văn giãi bày bộc bạch những tình cảm yêu thơng, căm giận đang đầy ắp, cần đợc giải toả, phải nói to lên cho đã, cho thoả

+ Các hình ảnh thể hiện tâm trạng, các so sánh đều gây ấn tợng mạnh, đều giàu sức gợi cảm

+ Lời văn nhiều lần say mê khác thờng nh đợc viết trong dòng cảm xúc mơn man, dạt dào

IV/ Tổng kết ghi nhớ.–

1 Về nghệ thuật

? Nét đặc sắc nhất về nghệ thuật của chơng hồi ký này là gì?

- Đây là một chơng tự truyện, hồi ký đẫm đà chất trữ tình

+ Nhân vật: Ngời kể chuyện ở ngôi thứ nhất: xng tôi

+ Tình huống truyện phù hợp, đặc sắc, điển hình, có điều kiện bộc lộ tâm trạng cảm xúc.+ Kết hợp khéo, nhuần nhuyễn giữa kể – tả và thể hiện cảm xúc (biểu cảm)

+ Những so sánh mới mẻ, hấp dẫn

+ Chất trữ tình của Nguyên Hồng thống thiết, nồng nàn với bút pháp hiện thực

2 Về nội dung

? Nêu nội dụng chủ yếu của chơng hồi ký này?

- Chơng hồi ký kể về cuộc đối thoại đau đớn giữa bé Hồng với bà cô và cuộc gặp gỡ đầy nớc mắt vui mừng, hạnh phúc của chú bé với ngời mẹ đáng thơng của mình

- Đề yêu cầu giải thích và chứng minh

+ Giải thích: Hiểu ntn về nhận định "Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và nhi đồng".+ Chứng minh: Qua đoạn trích "Trong lòng mẹ" hãy chứng minh nhận định trên

GV: Về nhà các em làm đề văn này vào vở luyện viết văn hoàn chỉnh để nộp cho cô

chấm (Chú ý tham khảo câu 5 t rang 18 sách để học tốt Ngữ văn 8)

2 Bài 2: Chơng hồi ký "Trong lòng mẹ" là một chơng tự truyện – hồi ký đậm đà chất

trữ tình Với các yếu tố trữ tình đợc tạo ra từ đâu? Có thể so sánh nét chung, riêng chất trữ tình trong hai bài hồi ký – tự truyện: "Tôi đi học" của Thanh Tịnh và "Trong lòng mẹ" của Nguyên Hồng? (Chú ý kẻ bảng 2 cột)

- Còn tâm trạng và cảm xúc của cậu học trò lần đầu tiên đến trờng hiền dịu, êm

+ Tình huống truyện + Cách kết cấu +Cách kể …

- Soạn bài: Tức nớc vỡ bờ

E / Đánh giá

Ngày soạn 27/08/2008 GA : Chi tiết

Tiết 7 Tiếng Việt

Trờng từ vựng

A/ Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh

- Hiểu đợc thế nào là trờng từ vựng, biết xác lập các trờng từ vựng đơn giản

- Bớc đầu hiểu đợc mối liên quan giữa trờng từ vựng với các hiện tợng ngôn ngữ đã học nh: đồng nghĩa, trái nghĩa, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hoá, giúp ích cho việc học văn, làm văn.…

B/ Chuẩn bị:

GV: Nghiên cứu tài liệu – soạn giáo án.

HS: Soạn, tìm hiểu bài học.

C/ Tiến trình lên lớp:

- ổn định tổ chức

- Kiểm tra bài cũ

? Một từ ngữ đợc coi là có nghĩa rộng khi nào? có nghĩa hẹp khi nào?

? Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ trong nhóm từ ngữ sau đây: Vũ

khí, súng, bom, súng trờng, đại bác, bom ba càng, bom bi

Yêu cầu trả lời:

* Một từ ngữ đợc coi là có nghĩa rộng khi: phạm vi nghĩa của từ ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác

* Một từ ngữ đợc coi là có nghĩa hẹp khi: phạm vi nghĩa của các từ ngữ đó đợc bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác

* Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ:

GV: Nhận xét cho điểm học sinh.

Bài mới

Vào bài mới: Bài trớc chúng ta học là: Cấp độ khái quát của nghĩa Hôm nay cô trò ta cùng nhau tìm hiểu bài: "Trờng từ vựng".Vấn đề ở bài trớc là xem xét cấp độ kahí quát của nghĩa từ (từ nghĩa rộng, từ nghĩa hẹp), còn vấn đề ở bài này là tập hợp các từ có chung một nét nghĩa vào một trờng từ vựng

Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm nớc mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá nh cô tôi nhắc lại lời ngời họ nội của tôi Gơng mặt mẹ tôi vẫn tơi sáng với đôi mắt trong và nớc da mịn, làm nổi bật mầu hồng của hai gò má Hay tại sự sung sớng bỗng đợc trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà

mẹ tôi lại tơi đẹp nh thủơ còn sung túc? Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thờng

(Nguyên Hồng Những ngày thơ ấu)–

? Các từ gạch chân trong đoạn văn trên có nét chung nào về nghĩa?

* Các từ gạch chân ở trên có nét chung về nghĩa là cùng chỉ các bộ phận trên cơ thể con ngời

GV: Các từ trên có ít nhất một nét chung về nghĩa.

? Tìm cho cô những từ có chung một nét nghĩa chỉ hoạt động của con ngời.

- Nghĩ, suy nghĩ, trông, nhìn, đi, nhảy, chạy, túm, …

GV: Nh vậy tập hợp của các từ có ít nhất một nét chung về nghĩa thì gọi các từ đó là

tr-ờng từ vựng

2 Kết luận: Thế nào là trờng từ vựng?

- Trờng từ vựng là tập hợp của những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa, đó là nội dung phần ghi nhớ sgk trang 21

* Ghi nhớ sgk trang 21

? Đọc to rõ ghi nhớ đó?

* Lu ý:

a) Một trờng từ vựng có thể bao gồm nhiều trờng từ vựng nhỏ hơn:

* Ví dụ: Trờng từ vựng "Mắt" có những trờng nhỏ sau đây:

- Bộ phận của mắt: lòng đen, lòng trắng, con ngơi, lông mày, lông mi

- Đặc điểm của mắt: đờ đẫn, sắc, lờ đờ, tinh anh, toét, mù loà, …

- Bệnh của mắt: quáng gà, thong manh, cận thị, viễn thị, …

b) Một trờng từ vựng có thể bao gồm những từ khác biệt nhau về từ luận (trờng từ "mắt"

có các danh từ nh con ngơi, lông mày, các động từ nh… : nhìn, trông, ; các tính từ nh… : lờ

đờ, toét, )…

c) Do hiện tợng nhiều nghĩa một từ có thể thuộc nhiều trờng từ vựng khác nhau:

Ví dụ: Ngọt:

- Trờng mùi vị (cùng trờng với: cay đắng, chát, thơm, )…

- Trờng âm thanh (cùng trờng với the thé, êm dịu, chối tai, )…

- Trờng thời tiết (rét ngọt cùng trờng với hanh, ẩm, giá, )…

d) Trong thơ văn cũng nh trong cuộc sống hàng ngày ngời ta thờng dùng cách chuyển ờng từ vựng để tăng thêm tính nghệ thuật của ngôn từ và khả năng diễn đạt (phép nhân hoá,

tr-ẩn dụ, so sánh, )…

Ví dụ: Con chó t ởng chủ mắng, vẫy đuôi mừng để lấy lòng chủ Lão hạc nạt hơn nữa:

- Mừng à? Vẫy đuôi à? Vẫy đuôi thì cũng giết! Cho cậu chết! Thấy lão sừng sộ quá, con chó vừa vẫy đuôi vừa chực láng Nhng lão vội nằm lấy nó, ôm đầu nó, đập nhè nhẹ vào lng

nó và dấu dí:

- à không! à không! không giết cậu vàng đâu nhỉ! … Cậu vàng của ông ngoan lắm! ông không cho giết ông để … cậu vàng ông nuôi

(Nam Cao – Lão Hạc)

-> Trong đoạn văn này tởng đã chuyển các từ gạch chân từ trờng từ vựng "thú vật" sang trờng từ vựng "ngời" để nhân hoá

GV: Nh vậy, ở phần I các em cần nắm chắc khái niệm trờng từ vựng và 4 chú ý.

Cơ sở để hình thành tr ờng là đặc điểm chung về nghĩa Không có đặc điểm chung về nghĩa thì không có tr ờng

2 Bài tập 2: Hãu đặt tên trờng từ vựng cho mỗi dãy từ dớ đây (tất că học sinh làm giấy

nháp, giáo viên gọi đọc bài làm của mình):

a) Lới, nơm, câu, vó = dụng cụ để đánh bắt thuỷ hải sản

b) Tủ, rơng, hòm, vali, chai, lọ = dụng cụ để đựng, cất

c) Đá, đạp, giẫm, xéo = hoạt động dùng chân tác động lên một vật nào đó

d) Buồn, vui, phấn khởi, sợ hãi = tâm trạng

e) Hiền lành, độc ác, cởi mở = tính tình

g) Bút máy, bút bi, phấn, bút chì = dụng cụ để viết

3 Bài tập 3: Các từ in đậm trong đoạn văn sau đây thuộc trờng từ vựng nào?

"Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một ngời đàn bà đã bị cái tội là goá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hơng cầu thực Nhng đời nào tình th ơng yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến "…

(Nguyên Hồng Những ngày thơ ấu)–

Đáp án:

- Các từ có cùng nét nghĩa trong đoạn văn trên là: Hoài nghi, khinh miệt, ruồng rẫy, yêu thơng, kính mến, rắp tâm Các từ này thuộc trờng từ vựng: "Thái độ của con ngời"

4 Bài tập 4: (Gọi 2 em lên bảng làm bài)

? Đọc và nêu yêu cầu của bài 4?

- Xếp các từ: Mũi, nghe, tai, thính, điếc, thơm, rõ vào đúng các trờng từ vựng của nó theo bảng sau (1 từ có thể xếp ở cả 2 trờng hợp)

MũiThơmThính

Điếc

NgheTaiThính

ĐiếcRõ

5 Bài tập 5: Tìm các trờng từ vựng của mỗi từ sau đây: Lới, lạnh, tấn công (xem ví dụ

phân tích từ "ngọt" ở mục I)

* Lới:

- Dụng cụ để ngăn chặn, đánh, bắt cá, chim (cùng trờng với "đăng", "đó")

- Tổ chức để vây bắt (cùng trờng với: "lới mật thám", "lới phục kích", )…

- Dùng trong một số tổ hợp: (cùng trờng với: mạng lới, điện lới)

* Lạnh:

- Trờng thời tiết (cùng trờng với: nóng, ẩm)

- Trờng cảm giác (cùng trờng với nóng, ấm)

- Trờng tình cảm (cùng trờng với nồng nhiệt)

- Trờng mầu sắc (cùng trờng với nóng)

6 Bài tập 6: Trong đoạn thơ sau, tác giả đã chuyển các từ in đậm từ trờng từ vựng nào

sang trờng từ vựng nào?

Ruộng rẫy là chiến tr ờng,

cuốc cày là vũ khí,

nhà nông là chiến sĩ,

hậu phơng thi đua với tiền phơng

Đáp án: Các từ: Chiến trờng, vũ khí, chiến sĩ đã đợc tác giả Hồ Chí Minh chuyển từ tr - ờng từ vựng "quân sự" sáng tr ờng từ vựng "nông nghiệp"

7 Bài tập 7: Viết một đoạn văn có ít nhất 5 từ cùng trờng từ vựng "trờng học" hoặc trờng

từ vựng "môn bóng đá"?

? Phân tích đề

* Yêu cầu:

- Về hình thức:

+ Một đoạn văn (theo đúng định nghĩa đoạn văn)

+ Không bắt buộc về số câu hoặc số dòng

- Về nội dung: Đoạn văn ấy viết về đề tài trờng học hoặc đề tài về môn bóng đá để làm sao thoả mãn: Trong đoạn văn đó có ít nhất 5 từ cùng trờng từ vựng "trờng học" hoặc trờng

từ vựng "môn bóng đá"

? Theo em 5 từ cùng trờng từ vựng "trờng học" là những từ nào?

(Ngôi trờng, phòng học, thầy giáo, môn học, cô giảng, )…

? Những từ cùng trờng từ vựng "môn bóng đá" là những từ nào?

(bóng đá, cổ động viên, cầu thủ, ngời hâm mộ, bàn thắng)

GV: Yêu cầu học sinh viết giấy nháp; 2 học sinh lên bảng làm (mỗi em viết 1 đoạn theo

yêu cầu trên)

D/ Củng cố:

- Giáo viên hệ thống bài học

- Nhận xét phần luyện tập của học sinh – cho điểm 1 số cá nhân tích cực

Đ/ H ớng dẫn

- Học thuộc bài học

- Làm đủ các bài tập vào vở

-Ngày soạn27/08/2008 GA : Đ/c

Tiết 8

Bố cục của văn bản

A/ Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:

- Nắm đợc bố cục của văn bản, đặc biệt là cách sắp xếp các nội dung trong phần thân bài

- Biết xây dựng bố cục văn bản mạch lạc, phù hợp với đối tợng và nhận thức của ngời

Văn bản: Ngời thầy đạo cao đức trọng

? Đọc văn bản trên? văn bản trên có thể chia làm mấy phần? Chỉ ra các phần đó? Cho

biết nhiệm vụ của từng phần?

- Văn bản trên chia 3 phần:

+ Phần 1: Từ đầu -> không màng danh lợi: Giới thiệu ông Chu Văn An

+ Phần 2: Tiếp đến "có khi không cho vào thăm": Công lao, uy tín và tính cách của ông Chu Văn An

+ Phần 3: Đoạn còn lại: Tình cảm của mọi ngời đối với ông Chu Văn An

? Phân tích mối quan hệ giữa các phần trong văn bản trên?

* Mỗi một phần có một nhiệm vụ riêng:

+ Phần mở bài: Giới thiệu ông Chu Văn An sống vào đời nhà trần là một thầy giáo đạo cao đức trọng

+ Phần thân bài: Có nhiệm vụ triển khai cụ thể phẩm chất "đạo cao đức trọng":Thầy có nhiều học trò giỏi, đỗ đạt cao:bản thân ông là ngời nghiêm khắc với học trò và đặc biệt không màng danh lợi

+ Phần kết bài: Có nhiệm vụ nói lên tình cảm của mọi ngời đối với thầy giáo Chu Văn An

* Mối quan hệ giữa các phần trong văn bản:

- Các phần luôn gắn bó chặt chẽ với nhau, phần trớc là tiền đề cho phần sau, còn phần sau là sự tiếp nối phần trớc

- Các phần đều tập trung làm rõ cho chủ đề của văn bản là: "Ngời thầy đạo cao đức trọng"

? Từ sự phân tích trên, hãy kết luận chung: Bố cục văn bản gồm mấy phần? Nhiệm vụ

của từng phần là gì? Các phần của văn bản quan hệ với nhau ntn?

* Kết luận chung:

- Bố cục của văn bản gồm 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài

- Nhiệm vụ của từng phần nh sau:

+ Phần mở bài: Giới thiệu vấn đề của văn bản

+ Phần thân bài: Triển khai cụ thể vấn đề của văn bản thành các ý lớn

+ Phần kết bài: Kết thúc vấn đề

- Giữa các phần luôn có quan hệ chặt chẽ với nhau để tập trung làm rõ cho chủ đề của văn bản

II/ Cách bố trí, sắp xếp nội dung phần thân bài của văn bản:

GV: Trong 3 phần của văn bản phần mở bài và kết bài thờng ngắn gọn, đợc tổ chức tơng

đối ổn định Thân bài là phần phức tạp nhất, đợc tổ chức theo nhiều kiểu khác nhau Chúng

ta sẽ tìm hiểu một số cách thức sắp xếp nội dung phần thân bài

GV: Mở văn bản "Tôi đi học" của Thanh Tịnh ra đọc thầm và theo dõi vào phần thân bài

của văn bản này cho biết: Phần thân bài của văn bản này kể về những sự kiện nào? Các sự kiện ấy đợc sắp xếp theo thứ tự nào?

- Phần thân bài của văn bản "Tôi đi học" kể về 3 sự kiện sau:

+ Sự kiện 1: Tâm trạng, cảm giác của nhân vật tôi trên đờng cùng mẹ đến trờng

+ Sự kiện 2: Tâm trạng, cảm giác của nhân vật tôi khi đến trờng (khi nhìn sân trờng, nhìn ngôi trờng, nhìn các bạn và mọi ngời, lúc nghe gọi tên minh, lúc phải rời bàn tay mẹ để vào lớp)

+ Sự kiện 3: Tâm trạng và cảm giác của nhân vật tôi khi vào chỗ ngồi của mình và đón nhận giờ học đầu tiên

- Các sự kiện ấy đợc nhà văn sắp xếp theo sự hồi tởng những kỉ niệm về buổi tựu trờng

đầu tiên của tác giả Những cảm xúc đó đợc sắp xếp theo trình tự thời gian: trên đờng tới ờng, khi tới trờng, và khi bớc vào lớp học

tr Ngoài ra, còn có sự sắp xếp theo sự liên tởng đối lập những cảm xúc về cùng một đối ttr ợng (đối tợng con đờng, đối tợng sân trờng, đối tợng làng Mĩ Lí): trớc đây và "buổi mai hôm ấy"

t-GV: Mở văn bản "Trong lòng mẹ" của Nguyên Hồng để trớc mặt, đọc thầm, theo dõi vào

phần thân bài cho biết: Văn bản "Trong lòng mẹ" của Nguyên Hồng chủ yếu trình bày diễn biến tâm trạng của cậu bé Hồng

? Hãy chỉ ra những diễn biến của tâm trạng cậu bé trong phần thân bài của văn bản này?

- Phần thân bài văn bản "Trong lòng mẹ":

+ Đã tái hiện lại tâm trạng của chú bé Hồng trong cuộc nói chuyện với bà cô

+ Tái hiện lại tâm trạng của chú bé Hồng trong khi bất ngờ gặp mẹ và khi đợc ở trong lòng mẹ

? Khi tả ngời, vật, con vật, phong cảnh em sẽ lần l… ợt miêu tả theo trình tự nào? Hãy kể một số trình tự thờng gặp mà em biết?

- Sẽ lần lợt miêu tả theo trình tự không gian (tả phong cảnh)

- Tả chỉnh thể – (đến) tả bộ phận (tả ngời, vật, con vật)

- Tả theo tình cảm, cảm xúc (tả ngời)

GV: Theo dõi vào phần thân bài của văn bản "Ngời thầy đạo cao đức trọng"

? Cho biết phần thân bài của văn bản "Ngời thầy đạo cao đức trọng" nêu các sự việc để

thể hiện chủ đề "Ngời thầy đạo cao đức trọng" Hãy cho biết cách sắp xếp các sự việc ấy?

- Các sự việc nói về thầy Chu Văn An là ngời tài cao

- Các sự việc nói về thầy Chu Văn An là ngời đạo đức, đợc học trò kính trọng

? Từ các bài tập trên và bằng những hiểu biết của mình, hãy cho biết cách sắp xếp nội

dung phần thân bài của văn bản ntn?

? Nh vậy, qua phần phân tích trên, em hãy định nghĩa bố cục của văn bản là gì?

- Bố cục của văn bản là sự tổ chức các đoạn văn để thể hiện chủ đề Văn bản thờng có bố cục 3 phần: mở bài, thân bài, kết bài

? Nêu nhiệm vụ của từng phần?

- Phần mở bài có nhiệm vụ nêu ra chủ đề của văn bản Phần thân bài thờng có một số

đoạn nhỏ trình bày các khía cạnh của chủ đề Phần kết bài: tổng kết chủ đề của văn bản

? Nội dung phần thân bài thờng đợc sắp xếp theo trình tự ntn?

- Nội dung phần thân bài thờng đợc trình bày theo thứ tự tuỳ thuộc vào kiểu văn bản, Chủ đề, ý đồ giao tiếp của ngời viết Nhìn chung, nộ dung ấy thờng đợc sắp xếp theo trình tự thời gian và không gian, theo sự phát triển của sự việc hay theo mạch suy luận, sao cho phù hợp với sự triển khai chủ đề và sự tiếp nhận của ngời đọc

GV: Đó cũng là nội dung phần ghi nhớ sgk trang 25

? 1 em đọc to, rõ ràng phần ghi nhớ đó?

* Ghi nhớ: sgk trang 25

III/ Luyện tập

1 Bài tập 1: Phân tích cách trình bày ý trong các đoạn trích sau:

a) Trình bày ý theo thứ tự không gian: từ xa đến gần (nhìn xa -> đến gần -> đến tận nơi -> đi xa dần)

b) Trình bày ý theo thứ tự thời gian: về chiều -> lúc hoàng hôn

c) Hai luận cứ đợc sắp xếp theo tầm quan trọng của chúng đối với luận điểm cần chứng minh

? Nêu cách làm? (Trớc hết tìm các từ ngữ hoặc câu văn thể hiện chủ để, sau đó phân tích

cách triển khai chủ đề ấy trong đoạn trích)

- Đoạn a: Câu văn thể hiện chủ đề trong đoạn văn a là: "Tôi vội ra khoang trớc nhìn… cây gie sát ra sông" -> trình bày ý theo thứ tự không gian: từ xa đến gần

- Đoạn b: Câu văn thể hiện chủ đề trong đoạn văn b là: "Vẻ đẹp của Ba Vì muôn đời…thần thoại" -> Trình bày ý theo thứ tự thời gian

- Đoạn c: Câu văn thể hiện chủ đề trong đoạn văn c là: "Lịch sử thờng sẵn những trang

"-> Đây là một luận điểm đ

… ợc chứng minh, vì thế cách trình bày ý ở đây là sắp xếp 2 luận

cứ theo tầm quan trọng của chúng đối với luận điểm cần chứng minh đa ra ở câu mở đầu

2 Bài tập 2:

? Đọc đề, nêu yêu cầu của đề?

- Yêu cầu: Nếu phải trình bày về lòng thơng mẹ của chú bé Hồng ở văn bản "trong lòng mẹ", em sẽ trình bày những ý gì? và sắp xếp chúng ra sao?

? Cách làm? (Bám sát nội dung mà giáo viên đã phân tích văn bản để định ra các ý, sắp

? Đọc và nêu yêu cầu của đề?

Yêu cầu: Để chứng minh tính đúng đắn của câu tục ngữ: "Đi một ngày đàng, học một sàng khôn", có bạn dự định sắp xếp các ý trong phần thân bài nh sau: -> Theo em, cách…sắp xếp trên đã hợp lý cha? Nếu cha hợp lý thì nên sửa lại ntn?

Đáp án:

a) Giải thích câu tục ngữ:

- Giải thích nghĩa đen, nghĩa bóng của vế 1: "Đi một ngày đàng"

- Giải thích nghĩa đen, nghĩa bóng của vế 2: "Học một sàng khôn"

- Giải thích ý nghĩa khái quát (nghĩa bóng) của cả câu tục ngữ

b) Chứng minh tính đúng đắn của câu tục ngữ:

- Những ngời thờng xuyên chịu khó hoà mình vào đời sống sẽ nắm chắc tình hình, học hỏi đợc nhiều điều bổ ích

- Các vị lãnh tụ bôn ba ở nớc ngoài để tìm đơng cứu nớc nh Hồ Chí Minh, Tôn Trung Sơn, là những minh chứng cụ thể.…

- Trong thời kỳ đổi mới, nhờ giao lu với nớc ngoài, ta học tập đợc công nghệ tiến tiến của thế giới

D/ Củng cố: Giáo viên hệ thống bài

Đ/ H ớng dẫn

- Thuộc bài học, hoàn chỉnh các bài tập vào vở

- Chú ý làm tất cả 12 câu trắc nghiệm trang 24 + 25 quyển "Để học tốt ngữ văn 8"

Ngày soạn 29/08/2008 GA : Chi Tiết

Tiết 9 Văn bản Tức nớc vỡ bờ

(Trích: Tắt đèn của Ngô Tất Tố)

A/ Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:

- Qua đoạn trích thấy đợc bộ mặt tàn ác bất nhân của xã hội đơng thời và tình cảnh đau thơng của ngời nông dân cùng khổ trong xã hội ấy; cảm nhận đợc cái quy luật của hiện thực:

có áp bức, có đấu tranh; thấy đợc vẻ đẹp tâm hồn và sức sống tiềm tàng của ngời phụ nữ nông dân

- Thấy đợc những nét đặc sắc trong nghệ thuật viết truyện của tác giả

- Kiểm tra bài cũ

? Phân tích tâm trạng của cậu bé Hồng khi bất ngờ gặp mẹ và đợc ở trong lòng mẹ?

Bài mới

I/ Giới thiệu tác giả, tác phẩm

? Qua việc chuẩn bị bài ở nhà hãy giới thiệu vài nét chính về tác giả Ngô Tất Tố và tác

phẩm "Tắt đèn"?

- Ngô Tất Tố (1893 - 1954) quê ở làng Lộc Hà huyện Từ Sơn – Bắc Ninh (Nay thuộc

Đông Anh – ngoại thành Hà Nội)

- Ông xuất thân là một nhà nho gốc nông dân

- Ông là một nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về nông thôn trớc cách mạng

- Sau cách mạng, ông tận tuỵ trong công tác tuyên truyền văn nghệ phục vụ kháng chiến chống Pháp

- Ông đợc nhà nớc truy tặng giải thởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (năm 1996)

- Tác phẩm chính của ông: Các tiểu thuyết Tắt đèn (1939), Lều chõng (1940), các phóng

sự "Tập án cái đình" (1939), " Việc làng" (1940)

* Tác phẩm:

- Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố Đoạn "Tức nớc vỡ bờ" trích trong chơng XVIII của tác phẩm, đồng thời "Tắt đèn" là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của trào lu văn học hiện thực trớc cách mạng

- Nội dung của tác phẩm "Tắt đèn": "Tắt đèn" lấy đề tài từ một vụ thuế ở một làng quê

đồng bằng Bắc Bộ, ở đây là thuế thân, thứ thuế dã man đánh vào đầu ngời dân đinh, một di tích còn sót lại từ thời trung cổ – qua đó phản ánh xã hội nông thôn đơng thời một cách tập trung, điển hình nhất Chính trong vụ thuế, bộ mặt tàn ác bất nhân của chế độ thực dân phong kiến và tình trạng thống khổ của ngời nông dân đã bộc lộ đầy đủ hơn lúc nào hết Tác phẩm có sức khái quát xã hội cao Có thể nói, tắt đèn là một bức tranh thu nhỏ của nông thôn Việt Nam trớc cách mạng tháng 8, đồng thời cũng là bản án đanh thép đối với trật tự xã hội tàn bạo, ăn thịt ngời ấy

- Đại ý đoạn trích "Tức nớc vỡ bờ": Đoạn trích kể về tình thế khốn khổ của vợ chồng chị Dậu khi bọn tay sai đến nhà và sự vùng lên chống trả quyết liệt của chị, chống lại bọn ngời nhà lý trởng và cai lệ để bảo vệ tính mạng của chồng Qua đó, ngời đọc thấy đợc bộ mặt thật của lũ tay sai bất nhân và những phẩm chất tốt đẹp của ngời phụ nữ nông dân Việt Nam trong hoàn cảnh khốn cùng vẫn vùng lên đánh trả quyết liệt

II/ Hớng dẫn đọc, kể, tìm hiểu bố cục, từ khó:

1 Đọc kể:–

GV: Nêu yêu cầu đọc

Yêu cầu đọc làm rõ không khí truyện hồi hộp, khẩn trơng, căng thẳng ở đoạn đầu, bi hài, sảng khoái ở đoạn cuối Chú ý thể hiện sự tơng phản, đối lập giữa các nhân vật: Chị Dậu, anh Dậu, bà lão hàng xóm, 2 tên tay sai qua ngôn ngữ đối thoại của từng ngời

Giáo viên đọc mẫu một đoạn, một số lời thoại của nhân vật

? Gọi 2 học sinh đọc tiếp nhau?

? Nhận xét bạn đọc?

Giáo viên nhận xét, sửa chữa.

2 Bố cục: Chia 2 đoạn:

- Đoạn 1: Từ đầu -> "xem chồng ăn có ngon miệng hay không": Cảnh buổi sáng ở nhà chị Dậu

- Đoạn 2: Còn lại: Cuộc đối mặt của chị Dậu với bọn cai lệ và ngời nhà lý trởng

? Một em hãy kể tóm tắt truyện theo 2 đoạn trên?

(học sinh dựa vào các ý có trong từng đoạn để kể)

3 Từ khó:

- Su: Thuế thân, thuế đinh: Thuế đánh vào đầu ngời; thuế thân chỉ đánh vào những ngời

đàn ông (đinh) từ 18 đến 60 tuổi Đây là một thứ thuế vô nhân đạo nhất trong xã hội Việt Nam thời Pháp thuộc vì nó coi con ngời cũng nh xúc vật, hàng hoá Bởi vậy ngay sau khi cách mạng tháng 8 thành công, Hồ Chí Minh đã ký ngay sắc lệnh xoá bỏ vĩnh viễn thuế thân (su)

? Một em đọc giải thích các từ khó sgk?

III/ Tìm hiểu văn bản (phân tích văn bản).

1 Tình thế của gia đình chị Dậu:

GV: Vụ thuế đang trong thời điểm gay gắt nhất: quan sắp về tận làng để đốc thuế; bọn

tay sai càng hung hăng xông vào nhà những ngời cha nộp thuế để đánh trói, đem ra đình cùm kẹp Chị Dậu mặc dù phải bán con, bán chó, bán cả gánh khoai để có đủ tiền nộp suất s… u cho chồng, nhng bọ hào lý lại bắt nhà chị phải nộp cả suất su cho ngời em trai chồng chết từ năm ngoái; thành thử anh Dậu vận là ngời thiếu su

? Khi bọn sai nha xông vào nhà chị Dậu, tình thế của chị lúc này ntn?

- Chị Dậu bị đẩy vào một tình thế hết sức khỏ sở, nguy cấp:

+ Món nợ su Nhà nớc vận cha có gì trả đợc

+ Anh Dậu lại đang ốm rề rề vẫn có thể bị bắt, trói, đánh đập, hành hạ bất cứ lúc nào.+ Tiếng trống và tiếng tù và đã thủng thẳng đua nhau từ phía đầu làng đến đình Tiếng chó sủa vang cản xóm - âm thanh ghê sợ đó nh bủa vây chị Dậu, đe doạ chị, …

+ Lời khuyên và sự lo lắng, thơng xót của bà lão hàng xóm cho gia đình chị: "Này, bác

ấy trốn đi đâu thì trốn chốc nữa họ vào thúc su, không có, họ lại đánh trói thì khổ" càng khiến cho chị lo lắng, đau xót hơn

- Cháo chín, chị Dậu muốn để chồng ăn một chút cho đỡ đói vì anh Dậu nhịn sồtt sáng hôm qua đến bây giờ

- Anh Dậu uể oải, chống tay xuống phản Anh vừa rên vừa ngẩng đầu lên; run rẩy cất bát chào, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và ngời nhà lý trởng đã sầm sập tiến vào với những roi song, tay thớc và dây thừng Tính mạng của anh Dậu đang bị đe đoạ nghiêm trọng

Đứng trớc tình thế nguy ngập ấy, chị Dậu chỉ đinh ninh một điều: làm thế nào để giữ đợc tính mạng cho chồng, bảo vệ đợc ngời chồng đau yếu của mình trớc đòn roi của lũ ác nhân?

Đó là mục đích lớn nhất của chị