- HS tự suy nghĩ trả lời - GV bổ sung : Gợi, nhớ tiếc những ngày trẻ thơ hoàn toàn vui chơi tự do đã - Vừa ngỡ ngàng, tự tin nghiêm trang bước vào giờ học đầu tiên trong cuộc đời trẻ thơ
Trang 1NSoạn Bài 1 : Văn bản
* Hoạt động 1: Kiểm tra việc soạn bài ở nhà của HS (5’)
* Hoạt động 2 : giới thiệu bài
? Từ lớp 1 tới lớp 8 em đã dự 8 lần khai trường, ngày khai trường lần nào khiến
Truyện ngắn “tôi đi học” của Thanh Tịnh đã diễn tả những kỉ niệm mơn man, bâng khuâng của thời thơ ấy…
- Yêu cầu đọc giọng
chậm, hơi buồn lắng
sâu, chú ý những câu
nói của nhân vật “ Tôi”
của nhân vật “người
Mẹ” nhân vật “ông
Đốc” cần đọc với giọng
* Đọc
Trang 2nào được kể lại trong
truyện ngắn ấy này?
- HS trả lời - Tôi, mẹ, ông đốc, những
cậu học trò
? Trong những nhân vật
đó, nhân vật nào là nhân
vật chính? Vì sao?
- Suy nghĩ trả lời - Tôi là nhân vật chính vì
mọi sự việc đều được kể từ cảm nhận của nhân vật
“Tôi”…
? Kỉ niệm ngày đầu đến
trường của “Tôi” được
- Trình bày ý kiến
- 3 đoạn:
+ Đoạn 1: Từ đầu -> Trên ngọn núi : cảm nhận của Tôi trên đường tới trường
+ Đoạn 2: Tiếp -> được nghỉ cả ngày nữa : Cảm nhận của “Tôi” lúc ở sân trường
+ Đoạn 3 -> còn lại : Cảm nhận của Tôi trong lớp học
? Đoạn nào gợi cảm xúc
thân thuộc gần gũi nhất
trong em? Vì sao?
- HS tự bộc lộ
- HS tóm tắt lại đoạn 1
II, Đọc – hiểu văn bản
1 Cảm nhận của “Tôi” trên đường tới trường
? Kỉ niệm ngày đầu đến
trường của nhân vật
“Tôi” gắn với không
gian thời gian cụ thể
Trang 3gian và thời gian ấy trở
thành kỉ niệm trong tâm
trí của tác giả?
- Trình bày ý kiến
- GV đó là thời điểm,
nơi chốn quen thuộc gần
gũi, gắn liền với tuổi thơ
văn : “ con đường này
tôi đã quen đi lại…tự
thấy của cậu bé ngày
đầu đến trường tự thấy
mình lớn lên, con đường
làng không làng không
còn dài rộng như trước
? Cậu bé tự thấy mình
lớn lên còn được biểu
hiện qua chi tiết nào?
- HS trả lời - Tôi không lội qua sông
thả diều như thằng Quý
Nô đùa như thằng Sơn
văn “ trong chiếc áo vải
dù đen, dài cho đến hết
- HS thảo luận 2’ - Cảm thấy trang trọng
đứng đắn với bộ quần áo, với mấy quyển vở mới trên tay
- Cẩn thận, nâng niu mấy quyển vở, vừa lúng túng vừa muốn thử sức, muốn khẳng định mình khi xin mẹ
Trang 4được cầm cả bút và thước như các bạn khác
GV : khi nhớ lại ý nghĩ
chỉ có người thạo mới
cầm nổi bút thước – Tác
giả viết “Ý nghĩ ấy
thoáng qua trong trí
tôi…núi”
? Hãy phát hiện và phân
tích ý nghĩa của biện
pháp nghệ thuật được sử
dụng trong câu văn?
- HS trả lời - Nghệ thuật so sánh
-> kỉ niệm đẹp về tâm trạng
và cảm giác rất tự nhiên của
1 đứa bé lần đầu được đến trường
Trang 5- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
B, Chuẩn bị
Giáo viên :
HS : Đọc – soạn phần còn lại theo câu hỏi SGK
C, TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG :
* Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ (5’)
? Nêu 1 số nét chính về tác giả Thanh Tịnh và tác phẩm “ tôi đi học “
? Kiểm tra sự chuẩn bị bài của cả lớp
? Đoạn này có nội dung gì? - HS trả lời 2 Cảm nhận của “tôi”
- Sân trường dày đặc cả người ai cũng áo quần sạch sẽ gương mặt vui tươi sáng sủa
? Cảnh tượng được nhớ lại
có ý nghĩa gì ?
- HS trả lời
GV : Cảnh tượng đó phản
ánh không khí đặc biệt của
ngày hội khai trường ở
Trang 6- Khi chưa đi học, nhân vật
“ tôi” chỉ thấy ngôi trường
Mĩ lí cao ráo và sạch sẽ
hơn các nhà khác trong
làng
? Nhưng lần đầu tiên tới
trường cậu bé có cảm giác
như thế nào ?
- HS bộc lộ - Ngôi trường vừa xinh
xắn vừa oai nghiêm khác thường cảm thấy mình
- “ Họ như con chim non đứng bên bờ tố nhìn quang trời rộng lớn muốn bay nhưng còn ngập ngừng e sợ “
? Cho biết cảm nhân của “
tôi” khi nghe thấy hồi trống
?
- HS trả lời - Cảm thấy chơ vơ, vụng
về lúng túng Muốn bước nhanh mà sao toàn thân thấy run run, cứ dềnh dàng, chân co chân duỗi
? Tâm trạng của “tôi” khi
nghe ông đốc đọc bản danh
sách HS mới như thế nào ?
- HS trả lời - Hồi hộp chờ nghe tên
mình nghe gọi đến tên “ tôi” tự nhiên giật mình
và lúng túng
? Theo em vì sao “ tôi” lại
có tâm trạng như vậy ?
- HS tự bộc lộ
GV bổ sung : vì đã bao giờ
“tôi” được hoặc bị chú ý
như thế này ? Và khi phải
rời bàn tay mẹ, vòng tay
cha để bước vào lớp học thì
các cậu lại và khóc nhân
Trang 7khi xếp hàng để vào lớp ? - Trình bày xa cách mẹ hơn bao giờ
hết
- GV nhận xét -> bổ sung
- Khóc 1 phần vì lo sợ, phải
tách rời người thân để bước
vào môi trường hoàn toàn
mới lạ
- 1 phần vì sung sướng lần
đầu tiên được đi học
- Là cảm giác nhất thời của
những đứa trẻ nông thôn
rụt rè ít khi được tiếp xúc
với đám đông
? Hãy nhớ và kể lạ cảm xúc
của chính mình vào lúc này
trong ngày đầu tiên đi học
? Kỉ niệm ngày đầu đến
trường của “tôi” được tác
giả nhớ lại gắn với không
gian nào nữa ?
- HS trả lời 3 Cảm nhận của “tôi”
trong lớp học
? Vì sao trong khi xếp hàng
đợi vào lớp, nhân vật “ tôi”
lại cảm thấy “ trong thời
thơ ấu tôi chưa lần nào thấy
xa mẹ tôi như lần này “ ?
- HS suy nghĩ trả lời
- Vì tôi bắt đầu cảm nhận được sự độc lập của mình khi đi học
- Bước vào lớp học là bước vào thế giới riêng của mình, phải tự mình làm tất cả
Trang 8GV bổ sung thêm :
- Cảm giác lạ vì lần dầu
tiên được vào lớp học, một
môi trường sạch sẽ ngay
liệng đến đứng trên bờ của
sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi
vỗ cánh bay cao “ có phải
đơn thuần chỉ có nghĩa thực
hay không ? Vì sao ?
- HS tự suy nghĩ trả lời
- GV bổ sung : Gợi, nhớ
tiếc những ngày trẻ thơ
hoàn toàn vui chơi tự do đã
- Vừa ngỡ ngàng, tự tin nghiêm trang bước vào giờ học đầu tiên trong cuộc đời trẻ thơ
GV chốt : trong câu chuyện
ngoài nhân vật “tôi” còn có
- Phụ huynh ai cũng chuẩn bị chu đáo cho những đứa trẻ lần đầu tiên được tới trường tham dự buổi lễ, cũng lo lắng hồi hộp
- Ông Đốc là hình ảnh người thầy người lãnh đạo rất từ tốn, giàu tình
Trang 9- Nhận xét
- GV hướng dẫn HS làm
câu 2 (SGK)
* Hoạt động 4 : Hướng dẫn học ở nhà (1’)
? Tình cảm nào đã khơi dậy trong em khi em đọc truyện “ tôi đi học “
? Hãy hát 1 bài có liên quan đến chủ đề đi học
- Về hoàn thiện phần luyện tập
- Học bài cũ – nắm chắc nội dung của bài
- Chuẩn bị bài : cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ
Trang 10Kiểm tra bài cũ : kiểm tra sự chuẩn bị bài ở nhà của cả lớp
* Hoạt động 2 : Giới thiệu bài (3’)
- Ở lớp 7 các em đã được học về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa
? Vậy 1 em lấy 1 vài VD về từ đồng nghĩa và trái nghĩa ?
* Hoạt động 3 : Bài mới (35’)
Hoạt động của GV Hoạt động của
- Các từ có mối quan hệ bình đẳng về ngữ nghĩa+ Các từ đồng nghĩa trong nhóm có thể thay thế cho nhay trong 1 câu văn cụ thể ?
+ Các từ trái nghĩa trong
Trang 11nhóm có thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu
GV chốt lại
I, Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp
? Nghĩa của từ “thú” rộng
hơn hay hẹp hơn nghĩa của
các từ “voi” “hươu” ?
? Nghĩa của từ “chim” rộng
hơn hay hẹp hơn “ tu hú”
“sáo” ? Tại sao ? Từ “cá”
rộng lớn hơn hay hẹp hơn
“cá rô”, “cá thu” ? Tại
sao ?
- HS suy nghĩ trả lời
- “Thú” rộng hơn vì bao hàm voi, hươu
? Từ việc quan sát sơ đồ
kết hợp với việc tìm hiểu ở
trên hãy cho biết ?
Nghĩa của các từ “thú,
chim, cá” rộng hơn nghĩa
của những từ nào ? hẹp hơn
nghĩa của những từ nào ?
- HS trả lời - Có phạm vi rộng hơn
các từ : voi, hươu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu
- Có phạm vi nghĩa hẹp hơn từ động vật
GV chốt lại bằng sơ đồ
? Thế nào là từ ngữ có
nghĩa rộng ? nghĩa hẹp ?
Lấy VD
- HS trả lời - 1 từ ngữ được coi là có
nghĩa rông khi phạm vi của từ ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa của 1 số
từ ngữ khác
VD : “Chó” có nghĩa rộng hơn so với các từ : chó săn, chó sói, chó ngao …
- 1 từ được coi là có
Tu hú Sáo
Cá rô
Cá thu
“ Chim ”
Cá
Trang 12nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của 1 từ ngữ khác
VD : “chó” nghĩa hẹp hơn các từ như : mèo, trâu, bò … đều được bao hàm trong phạm vi nghĩa của từ “ gia súc”
? Theo em 1 từ có thể vừa
có nghĩa rộng, vừa có nghĩa
hẹp được không ? Vì sao ?
- HS suy nghĩ phát biểu
- Có : Vì tính chất rộng hẹp của từ ngữ chỉ là tương đối
VD : từ “ chó” vừa có nghĩa rộng hẹp
GV chốt lại -> ghi nhớ - HS đọc ghi nhớ
- GV có thể làm mẫu
- Gọi HS thay mặt nhóm lên bảng trình bầy
a, Từ “ chất đốt”
b, Từ “nghệ thuật”
Y phục
Áo Quần
quần đùi
quần dài
áo dài
áo sơ mi
Trang 13được bao hàm trong phạm
vi nghĩa của mỗi từ ngữ sau
- Những từ ngữ không thuộc phạm vi nghĩa của nhóm
? Thế nào là 1 từ ngữ có nghĩa rộng, nghĩa hẹp ? lấy ví dụ ?
- Cần nắm chắc nội dung ghi nhớ -> lấy ví dụ biểu thị bằng sơ đồ
- Đọc lai văn bản “ tôi đi học” phục vụ cho tiết sau học bài mới
Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
Trang 14- Nắm được chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Biết viết một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề, biết xác định và duy trì đối tượng trình bày, chọn lựa, sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến, cảm xúc của mình
Kiểm tra bài cũ : GV kết hợp trong bài mới
* Hoạt động 2 : Giới thiệu bài (3’)
- GV giới thiệu bài
- Cho HS 1, 2 phút nhớ lại nội dung chính của văn bản “ Tôi đi học “
* Hoạt động 3 : Bài mới (40’)
Hoạt động của GV Hoạt động của
HS
Nội dung cần đạt
I, Chủ đề của văn bản : “ Tôi đi học “
? Văn bản miêu tả những
sự việc đã xảy ra hay đang
xảy ra ?
- HS suy nghĩ phát biểu
- Nhớ lại những sự việc
đã xảy ra
? Tác giả nhớ lại những kỉ
niệm sâu sắc nào trong thời
thơ ấu của mình ?
- HS trả lời - Những kỉ niệm về buổi
đầu tiên đi học
? Sự hồi tưởng ấy gợi lên
những ấu tượng gì trong
lòng tác giả ?
- HS trả lời - Cảm giác êm dịu, trong
sáng man mác buồn của nhân vật “ tôi” ở buổi tựu trường trong đời
GV : nội dung trả lời câu
hỏi trên chính là chủ đề của
Trang 15văn bản “ tôi đi học “
? Từ đó hãy cho biết chủ đề
II, Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
* Văn bản : “ Tôi đi học
“
GV : văn bản “ Tôi đi học”
nói lên những kỉ niệm của
tác giả về buổi tựu trường
đầu tiên
? Tại sao lại có thể biết
được điều đó ? Chú ý vào
nhan đề ? Các từ ngữ và
các câu trong văn bản đó ?
- HS suy nghĩ phát biểu
- Nhan đề cho phép dự đoán văn bản nói về chuyện “ Tôi đi học “
- Đó là những kỉ niệm
về buổi đầu đi học của
“tôi” nen đại từ “ tôi”
Các từ ngữ biểu thị ý nghĩa đi học lặp lại nhiều lần
? Tìm các câu nhắc đến kỉ
niệm của buổi tựu trường
đầu tiên trong đời ?
<Giác trong sang đó>
- HS tìm, trả lời - Các câu văn, đoạn văn
nhắc đến kỉ niệm buổi tựu trường
+ Hôm nay tôi đi học+ Hàng năm cứ vào cuối thu …
Lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường + Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng đó
? Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi đã bắt đầu thấy nặng
+ Tôi lặm tay ghì chặt
…
? Để tô đậm cảm giác trong
sáng của nhân vật “ tôi”
trong ngày đầu tiên đi học,
tác giả đã sử dụng các từ
ngữ và các chi tiết nghệ
- HS thảo luận
Trang 16thấy lạ cảnh vật chung quanh đều thay đổiThay đổi hành vi : lội qua sông hình ảnh diều -> đi ra đồng nô đùa ->
đi học cố làm như 1 học trò thực sự
? Trên sân trường ?
Nhóm 2
- Trả lời -> nhận xét
- Cảm nhận về ngôi trường : nhà cao ráo sạch sẽ -> xinh xắn oai nghiêm; lòng lo sợ vẩn vơ
Cảm giác bỡ ngỡ lúng túng khi xếp hàng vào lớp: đứng nép bên người thân… nức nở khóc …
? Trong lớp học ?
Nhóm 3
- HS phát hiện, trả lời -> nhận xét
- Cảm giác bâng khuâng khi xa mẹ, trước đây có thể đi chơi cả ngày không thấy xa nhà, xa
mẹ giờ mới bước vào lớp đã thấy xa mẹ nhớ nhà
- Đối tượng : xoay quanh nhân vật “tôi”
ghi nhớ SGk /12 * Ghi nhớ SGK/12
Trang 17III, Luyện tập :Bài 1 :
? Nêu yêu cầu bài tập 1 ? - HS nêu
- HS đọc văn bản
“ rừng cọ quê tôi”
Văn bản : rừng cọ quê tôi
? Hãy cho biết văn bản trên
viết về đối tượng nào? Vấn
đề gì ?
- HS trả lời - Rừng cọ quê tôi
? Các đoạn văn đã trình bày
đối tượng và vấn đề theo 1
thứ tự nào ?
- HS trả lời - Giới thiệu rừng cọ, tả
cây cọ, tác dụng của cây
cọ, tình cảm gắn bó với cây cọ
? Theo em có thể thay đổi
? Nêu chủ đề của văn bản ? - HS trả lời - Chủ đề : Tình cảm gắn
bó giữa người dân sông thao với rừng cọ
GV : chủ đề ấy được thể
hiện trong toàn văn bản, từ
việc miêu tả rừng cọ đến
cuộc sống của người dân
? Hãy chứng minh điều đó? - HS phát biểu - Hình thức : nhanh đề
văn bản
- Nội dung : mạch lạc (từ ngữ, chi tiết làm nổi bật chủ đề văn bản )
- 2 câu cuối trực tiếp nói
? Hãy trao đổi tại chỗ xem
ý nào se làm cho bài viết
- HS đọc các ý SGK
Trang 18(nêu ý nào không liên quan
sẽ làm cho bài viết lạc đề)
- Nắm chắc nội dung ghi nhớ
- Đọc lai văn bản “ tôi đi học” phục vụ cho tiết sau học bài mới
- Hoàn thiện bài tập
- Chuẩn bị bài : Trong lòng mẹ
Trang 19Kiểm tra bài cũ :
? Có nhận xét gì về đặc sắc nghệ thuật và sức cuốn hút của văn bản “ Tôi đi học” ?
- Sức cuốn hút của văn bản “ Tôi đi học” cho ta thấy được tâm trạng của nhân vật “ Tôi ngày đầu tới trường tất cả đều bỡ ngỡ đều mới lạ -> đó là 1 tâm trạng hồi hộp khi được cắp sách tới trường …
* Hoạt động 2 : Giới thiệu bài (3’)
- GV có thể giới thiệu về nhà văn Nguyên Hồng, về cuốn “ những ngày thơ ấu”
để và bài mới
* Hoạt động 3 : Bài mới (35’)
Hoạt động của GV Hoạt động
Trang 20giọng chậm tình cảm, chú
ý các từ ngữ, hình ảnh thể
hiện cảm xúc của nhân
vật” tôi” nhất là đoạn cuối
cuộc trò chuyện với bà cô,
đoạn văn tả chú bé Hồng
nằm trong lòng mẹ, chú ý
giọng bà cô kéo dài độ sắc
thái châm biếm cay nghiệt
- Đọc mẫu 1 đoạn văn
- Cho nhận xét, sửa lỗi đọc
? Chuyện gì được kể trong
cuốn hồi ký này ?
- HS trả lời - Chuyện kể về bé Hồng 1
đứa trẻ mồ côi cha bị hắt hủi, vẫn 1 lòng yêu thương kính mến người mẹ đáng thương của mình
? Nhân vật chính của hồi
ký này là ai ? Dựa vào đâu
mà em biết điều đó ?
- HS suy nghĩ, trả lời
- Bé Hồng …
? Em hiểu như thế nào về
quan hệ giữa nhân vật
chính với tác giả ?
- Nhân vật bé Hồng chính là tác giả, vì đặc điểm của hồi
ký là tác giả ghi lại chuyện xảy ra của chính mình
? Qua phần CHUẨN BỊ
bài ở nhà cho biết : Câu
chuyện của bé Hồng được
GV : theo dõi phần đầu
văn bản hãy cho biết
II, Đọc – hiểu văn bản
1 Cuộc đối thoại giữa bà cô
Trang 21và bé Hồng
? Cảnh ngộ của Bé Hồng
có gì đặc biệt
- HS trả lời - Mồ côi cha; mẹ do nghèo
túng phải tha hương cầu thực hai anh em Hồng sống nhờ nhà người cô ruột không được yêu thương, còn bị hắt hủi
? Cảnh ngộ ấy tạo nên thân
phận bé Hồng như thế
nào ?
- HS suy nghĩ trả lời
- Cô độc, đau khổ, luôn khao khát tình thương của mẹ
GV : chú ý vào đoạn đối
thoại giữa nhân vật bà cô
và bé Hồng
* Nhân vật người cô
? Nhân vật “ cô tôi” có mối
quan hệ như thế nào với bé
Hồng ?
- HS trả lời - Mối quan hệ ruột thịt (cô
ruột)
? Nhân vật người cô được
tác giả khắc hoạ qua những
chi tiết, lời nói điển hình
? Lẽ thường câu hỏi đó sẽ
được trả lời như thế nào ?
? Sau ngày sau đó, bé
Hồng đã có hành động gì ?
Em có nhận xét gì về hành
động đó ?
- HS suy nghĩ trả lời
- Cúi đầu không đáp
- Cười đáp lại …-> Ứng đối rất thông minh đầy tự tin vì bé Hồng không thể để tình thương yêu và lòng kính mến mẹ lại bị những rắp tâm thanh bẩn xâm phạm đến
GV : cuộc đối thoại tưởng
Trang 22như sẽ chấm dứt sau câu
trả lời có vẻ bất cần mà
thực ra đầy suy nghĩ ấy
nhưng không, người cô nào
chịu buông tha
? Sau lời từ chối đầy tự tin
của bé Hồng người cô lại
hỏi gì ? Nét mặt và thái độ
thay đổi ra sao ?
- HS trả lời - Hỏi luôn, giọng vẫn ngọt :
“sao lại không vào” mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu ?
- Cùng với giọng nói ngọt, bình thản, mỉa mai ấy là 2 con mắt long lanh chằm chặp đưa nhìn chú bé
? Điều đó chứng tỏ gì ? - HS suy nghĩ
trả lời theo ý hiểu
- Người cô cứ muốn kéo đứa vào 1 trò chơi độc ác
mà người cô đã dàn tính sẵn
GV : mặc dù bé Hồng đã
cúi đầu im lặng, nhưng
người cô vẫn tiếp tục tấn
công
? Điều này được thể hiện
qua những câu văn nào ?
- Vỗ vai tôi cười nói rằng :
“ Mày dại quá, cứ vào đi, tao … “
? Vì sao lại như vậy ? Có
thể thấy rằng không gì cay
đắng khi vết thương lòng
bị người khác lại chính là
cô mình cứ săm soi và
hành hạ
? Chú ý giọng điệu của
người cô khi nhắc tới 2 từ
“ em bé”
- Ngân dài ra thật ngọt, thật
rõ, quả nhiên đã xoắn chặt
lấy tâm can tôi như ý cô tôi
muốn
? Em có nhận xét như thế
nào về giọng điệu đó
- HS trả lời - Cay nghiệt trước chú bé
đáng thương, bị động
Trang 23? Sau đó cuộc đối thoai
diễn ra như thế nào ?
- HS trả lời - Bà cô tỏ ra lạnh lùng vô
cảm trước sự đau đớn đến phẫn uất của đứa cháu Bà
ta kể sự đói rách túng thiếu của mẹ bé Hồng với sự thích thú ra mặt
- Lạnh lùng độc ác, thâm hiểm
- GV khái quát lại nội dung tết học
- Nắm nội dung chính của tiết học
- CHUẨN BỊ phần đọc – hiểu tiếp tiết 2
- Đọc lại văn bản – các câu hỏi SGK
Trang 24NSoạn Bài 2 : Văn bản
* Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ (5’)
? Tóm tắt 1 số nét chính về tác giả Nguyên Hồng ? tác phẩm “Những ngày thơ ấu” ?
? Phân tích bản chất người cô qua cuộc đối thoại với Hồng
- Tác giả- tác phẩm HS tóm tắt
- Bản chất người cô : lạnh lùng độc ác, thâm hiểm
* Hoạt động 2 : Giới thiệu bài (1’)
- GV khái quát lại nội dung tiết 1 chuyển sang tiết 2
* Hoạt động 3 : Bài mới (38’)
Hoạt động của GV Hoạt động
của HS
Nội dung cần đạt
- HS đọc lại phần 1
II, Đọc – hiểu văn bản (tiếp)
1 Cuộc đối thoại giữa bà cô
- Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói …
- Nhắc đến mẹ tôi, cô tôi …
2 tiếng “em bé” mà cô tôi ngân dài …
- Giá những cổ tục đã đày
Trang 25? Qua đây em hiểu gì về bé
Hồng từ trạng thái tâm hồn
của Hồng ?
- HS phát biểu
- Buồn, cô độc …
- Tâm hồn trong sáng
GV : khi kể về cuộc đối
thoại của người cô và bé
- Tính cách hẹp hòi; độc ác của người cô >< tâm hồn trong sáng giàu tình yêu thương của bé Hồng
? Phép tương phản đó có ý
nghĩa gì ?
- HS suy nghĩ trả lời
- Làm nổi bật tính chất tàn nhẫn độc ác … của người cô
- Khẳng định tình mẫu tử trong sáng của bé Hồng
2 Bé Hồng gặp được mẹ khi mẹ về thăm
? Sự chờ đợi, niềm khát
khao của Hồng được tác
giả thể hiện qua chi tiết nào
? (hành động, cử chỉ)
- HS phát biểu
- Đuổi theo bóng người trên
xe kéo và hình ảnh so sánh
sự thất vọng (nếu người quay lại ấy không phải là mẹ) với ảo ảnh của 1 dòng nước … sa mạc
- Vừa được ngồi lên xe cùng mẹ … oà lên rồi cứ thế nức nở
? So với những giọt nước
mắt khi trả lời cô, thì
những giọt nước mắt này
được hiện lên qua những
chi tiết nào ?
- HS suy nghĩ trả lời
- Về 1 mình đen theo …
- Cầm nón vẫy tôi …
- Gương mặt vẫn tươi sáng với đôi mắt trong …
? Ở đây nhân vật người mẹ
được kể, tả qua cái nhìn và
- HS trả lời - Hình ảnh người mẹ cụ thể,
gần gũi, hoàn hảo qua cái
Trang 26cảm xúc nào của bé Hồng ? nhìn tràn ngập tình yêu
thương của người con
? Cảm giác sung sướng đến
cực điểm của bé Hồng
được tác giả miêu tả như
thế nào ?
- HS phát biểu
- Khi ở trong lòng mẹ : những cảm giác ấm áp “ mơn man” … cảm nhận được cả mùi quần áo quen thuộc của mẹ và “ những hơi thở ở khuôn mặt xinh xắn ”
- Bồng bềnh trong cảm giác sung sướng, không mảy may nghỉ ngợi gì về những lời cay độc của người cô
- GV treo bảng phụ
A Là chú bé phải chịu
nhiều nỗi đâu mất mát
- Lựa chon 1 câu trả lời
trong câu văn nhịp điệu và
giọng văn của Nguyên
Trang 27Nhận xét đặc sắc nghệ
thuật nội dung ?
- HS trả lời IV, Tổng kết
GV khái quát -> ghi nhớ - Nghệ thuật : miêu tả tính
cách của nhân vật giàu chất trữ tình
- Gọi 1 HS đọc toàn bộ
phần ghi nhớ SGK / 21
- HS đọc SGK /21
- Nội dung : kể lại những ngày cay đắng buồn tủi của thời thơ ấu của Nguyên Hồng
? Những ngày thơ ấu của
Nguyên Hồng được viết
theo thể loại nào ? Em biết
? Đoạn trích trong lòng mẹ có nội dung gì ?
- Nắm nội dung, vị trí đoạn trích
- Chuẩn bị bài : Trường từ vựng
Trang 28- Hiểu được thế nào là trường từ vựng, biết xác lập các trường từ vựng đơn giản
- Bước đầu hiểu được mối liên quan giữa trường từ vựng với các hiện tượng ngôn ngữ đã học như : đồng nghĩa, trái nghĩa, ẩn dụ, hoán dụ … giúp ích cho việc học văn bản và làm văn
B, CHUẨN BỊ :
Giáo viên : bảng phụ
HS : học bài cũ – tìm hiểu bài mới
C, TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG :
* Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ (5’)
? Thế nào là 1 từ ngữ có nghĩa rộng, nghĩa hẹp ? Lấy ví dụ và biểu thị bằng sơ
đồ ?
* Hoạt động 2 : Giới thiệu bài (3’)
GV đưa ra ví dụ Chó nhóm từ sau ? Cao thấp lùn lòng khòng, gầy béo …
? Nhóm từ này có điểm chung gì ?
- Dùng miêu tả hình dáng của con người
GV : chỉ về hình dáng của con người được gọi là trường từ vựng Vậy trường từ vựng là gì … ?
* Hoạt động 3 : Bài mới (35’)
Hoạt động của GV Hoạt động của
chung nào về nghĩa ?
- HS trả lời - Chỉ bộ phận của cơ thể con
người
GV : nếu tập hợp các từ in
Trang 29đậm ấy thành 1 cụm từ thì
chúng ta se có 1 trường từ
vựng
? Từ việc tìm hiểu VD này
kết hợp với VD vào bài
Hãy cho biết : trường từ
vựng là gì ?
- HS trả lời theo ý hiểu
đặc điểm chung về nghĩa,
không có đặc trưng chung
- Mùi vị: thơm, cay, đắng
? Từ đó em có nhận xét gì ? - HS trả lời - 1 trường từ vựng có thể bao
gồm nhiều trường từ vựng nhỏ hơn (Tính hệ thống của trường)
- HS phát biểu - Nhân hoá : dùng từ ngữ chỉ
hoạt động của con người(Mừng) -> suy nghĩ của con
Trang 30người(Tưởng) -> cách xưng hô với vật như với con người
Gv : đó chính là cách
chuyển từ vựng trong thơ
văn và trong cuộc sống hàng
ngày
? Cách chuyển như vậy có
tác dụng gì ?
- HS trả lời - Tăng sức gợi hình gợi cảm
- GV chốt lại -> lưu ý SGK 3 Lưu ý
(SGK / 21, 22)
? Xác định yêu cầu của bài
tập 1
- HS đọc lại văn bản trong lòng mẹ
? Hãy đặt tên trường từ
vựng cho mỗi dãy từ dưới
D Buồn, vui, phấn khởi, sợ
- Yêu cầu HS đọc yêu cầu
nội dung bài tập 3
Trang 31- Học bài, làm bài tập 5 - 6 SGK
- Tiết sau học bố cục của văn bản
Trang 32* Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ (5’)
? Chủ đề văn bản là gì ? nêu chủ đề của văn bản “ trong lòng mẹ “
- Chủ đề của văn bản là đối tượng và vấn đề chính mà văn bản biểu đạt Chủ đề của văn bản “ trong lòng mẹ” kể lại 1 cách chân thực và cảm động những cay đắng, tủi cực, cùng tình yêu thương cháy bỏng của nhà văn thời thơ ấu đối với người mẹ bất hạnh
* Hoạt động 2 : Giới thiệu bài (3’)
Vào 1 căn phòng, thăm 1 công viên, ngắm 1 biệt thự, xem 1 ngôi trường … ta
có ấn tượng ngay về bố cục của cảnh vật Bức tranh, bức tượng, bản nhạc … đều có bố cục Vậy để hiểu rõ hơn bố cục là gì tiết học ngày hôm nay …
* Hoạt động 3 : Bài mới
Hoạt động của GV Hoạt động của
Cách sắp xếp nội dung trong
phần thân bài như thế nào
Trang 332 Tiếp -> cho vào thăm
3 Phần còn lại
? Hãy cho biết nhiệm vụ của
từng phần
- HS trả lời * Mở bài : giới thiệu về Chu
Văn An (đức độ tài năng) -> chủ đề của văn bản
* Thân bài : triển khai vấn đề :
+ Chu Văn An là người tài cao
+ Chu Văn An là người đức trọng
* Kết bài : đánh giá chung lòng thương tiếc, kính mến của mọi người khi ông qua đời
? Hãy phân tích mối quan hệ
giữa các phần trong văn bản
Gv : từ việc phân tích trên
hãy cho biết
- GV chốt lại :
II, Cách bố trí, sắp xếp nội dung phần thân bài của văn bản
Trang 34? Chủ đề của văn bản này là
gì ?
- HS trả lời - Những kỉ niệm của tác giả
về buổi tựu trường đầu tiên
Hồi tưởng nhưng kỉ niệm về buổi tựu trường đầu tiên
? Các sự kiện ấy được sắp
xếp theo thứ tự nào ?
- HS phát biểu - Theo trình tự thời gian :
những cảm xúc trên đường tới trường, trên sân trường khi vào lớp học – theo sự liên tưởng
? Hãy chỉ ra diễn biến tâm
trang cậu bé trong phần thân
GV : phần thân bài của văn
bản “ Người thầy đạo cao,
? Khi miêu tả người, vật,
+ Tình cảm, cảm xúc : tả người
Trang 35? Từ các bài tập trên và
bằng những hiểu biết của
mình, hãy cho biết cách sắp
xếp nội dung thân bài của
văn bản ?
- HS trả lời - Sắp xếp theo 1 trình tự hợp
lý
? Việc sắp xếp nội dung
phần thân bài tuỳ thuộc vào
những yếu tố nào ?
- HS phát biểu - Kiểu văn bản chủ đề
? Các ý trong phần thân bài
thường được sắp xếp theo
những trình tự nào ?
- HS trả lời - Thời gian, không gian, sự
phát triển của sự việc
- GV chốt lại
- Gọi HS đọc ghi nhớ SGK
trong các đoạn trích
- 3 HS đọc 3 đoạn trích
- Nhận xét
a Trình bày theo thứ tự không gian : nhìn xa – gần – đến tận nơi, đi xa dần
b Thứ tự thời gian : về chiều, lúc hoàng hôn
c Hai luận cứ được sắp xếp theo tầm quan trọng của chúng với luận điểm cần chứng minh
* Hoạt động 4 : Hướng dẫn học ở nhà (2’)
? Bố cục của văn bản gồm mấy phần ? Nhiệm vụ của từng phần
? Các ý trong phần thân bài được sắp theo trình tự nào ?
A Không gian
B Thời gian
C Sự phát triển của sự việc hay mạch suy luận
D Cả 3 hình thức trên
Trang 36- Học bài, làm bài tập 2, 3 còn lại SGK
- CHUẨN BỊ bài : Tức nước vỡ bờ
Trang 37- Qua đoạn trích thấy được bộ mật tàn ác bất nhân của chế đọ xã hội đương thời
và tình cảnh đau thương của người nông dân cùng khổ trong xã hội ấy Cảm nhận được quy luật của hiện thực
- Thấy được vẻ đẹp tâm hồn và sức sống tiềm tàng của người phụ nữ nông dân
- Thấy được nét đặc sắc nghệ thuật
- Rèn ý thức thái độ đối với người nghèo khổ
B, Chuẩn bị
Giáo viên :
HS : Học bài cũ – soạn theo câu hỏi SGK
C, TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG :
* Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ (5’)
? Phân tích tâm trạng của bé Hồng khi nằm trong lòng mẹ ?
- Khi nằm trong lòng mẹ : những cảm giác ấm áp mơn man … cảm nhận được
cả mùi quần áo quen thuộc của mẹ và “ những hơi thở ở khuôn mặt xinh xắn
…”
- Bồng bềnh trong cảm giác sung sướng, không mảy may nghĩ ngợi gì về những lời cay độc của người cô
* Hoạt động 2 : Giới thiệu bài (3’)
Ngô Tất Tố là một trong những nhà văn xuất sắc nhất của trào lưu văn học hiện thực trước cách mạng Ông là cây bút phóng sự và là nhà tiểu thuyết nổi tiếng
có thể gọi Ngô Tất Tố là nhà văn của nông dân, gần như chuyện viết về nông dân Tiểu thuyết “ Tắt đèn” ông viết lên án chế độ xã hội phong kiến, bênh vực cho người nông dân nghèo …
* Hoạt động 3 : Bài mới (35’)
Hoạt động của GV Hoạt động
Trang 38cuộc đời và sự nghiệp của
Ngô Tất Tố
các ý chính trong phần dấu *
* Đọc
- GV nêu yêu cầu đọc; đọc
to rõ ràng, mạch lạc, có sắc
thái biểu cảm, nhất là khi
đọc ngôn ngữ đối thoại của
nhân vật
- Đọc mẫu 1 đoạn - 2 -> 3 HS
đọc -> nhận xét
* Cấu trúc văn bản
? Hãy cho biết nội dung
liên quan đến văn bản ?
- HS phát biểu
- Chị Dậu bị áp bức cùng quẫn buộc phải phản ứng chống lại cai lệ và người nhà lí trưởng
? Nhân vật trung tâm là
ai ?
- HS trả lời - Nhân vật chi Dậu (…)
? Nội dung câu chuyện
được diễn ra bởi những sự
việc chính nào ? Tương
ứng với các sự việc đó là
những đoạn nào trong văn
bản ?
- HS phát biểu
- 2 đoạn+ 1 Từ đầu -> có ngon miệng hay không => chị Dậu ân cần chăm sóc người chồng ốm yếu
+ 2 còn lại => chị Dậu đương đầu với bọn tay sai
? Chị Dậu chăm sóc anh
Dậu trong hoàn cảnh nào ?
- HS suy nghĩ trả lời
- Giữa vụ sưu thuế căng thẳng nhà nghèo, chị Dậu phải bán cả con, đàn chó
Trang 39mới đẻ … mới đủ suất tiền sưu cho anh Dậu, để cứu chồng đang ốm yếu, bị đánh đập từ đình về, nhưng có nguy cơ anh lại bị bắt lại lần nữa vì chưa có tiền nộp sưu cho người em ruột đã mất từ năm ngoái Lúc này
bà cụ hàng xóm mang cho bát gạo để chị nấu cháo cho chồng
? Cái cách chị Dậu chăm
sóc người chồng ốm yếu
diễn ra như thế nào ? ( Qua
hành động cử chỉ lời nói)
- HS phát biểu
- Nấu cháo xong chi bắc mang ra giữa nhà … quạt
- Hết lòng yêu thương chồng
cảm của người nông dân
nghèo trong xã hội cũ
- HS suy nghĩa -> phát biểu
- Những con người cực kỳ nghèo khổ những giàu tình nghĩa
? Yêu cầu HS nhắc lại nội
dung phần 2
- HS nhắc lại 2 Chị Dậu đương đầu với
bọn cai lệ và người nhà Lý trưởng
? Trong đó nổi bật là nhân
- Thúc sưu …
GV : gia đình chị Dậu
Trang 40buộc phải đóng suất sưu
cho người em chồng đã
mất từ năm ngoái
? Điều này cho thấy thực
trạng xã hội thời đó như
thế nào ?
- HS phát biểu
- Xã hội bất công, không có luật lệ
? Theo dõi đoạn văn cho
biết tên cai lệ được hiện
lên qua những chi tiết
? Từ đó em có nhận xét gì
về tính cách, bản chất của
cai lệ ?
- HS phát biểu
- Hắn hoàn toàn bỏ ngoài tai mọi lời van xin, trình bày tha thiết, lễ phép có tình
có lý của chị Dậu
- Trái lại hắn đã đáp lại chị Dậu bằng những lời chửi thô tục, hành động đểu cáng, hung hăng táng tận lương tâm, không còn nhân tính
? Vì sao chỉ là 1 tên tay sai
mạt hạng lại có quyền đánh
trói người vô tội vạ như
vậy ?
- HS suy nghĩ phát biểu
- Vì hắn đại diện cho “ nhà nước” nhân danh “ phép nước “ để hành động
là 1 người trong những hiện thân sinh động của trật tự
xã hội PK đương thời
b, Chị Dậu
? Nhắc lại tình thế của chị
Dậu khi bọn tay sai “ sầm
sập tiến vào” ?
GV : anh Dậu ốm yếu vì
quá kiếp đảm đã lăn đùng
ra không nói được câu gì
chỉ còn 1 mình chị Dậu
đứng ra đối phó với lũ “ ác
- HS lắng nghe
