NV 8 HKII - Tuần 24

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp HS - Cảm nhận được lòng yêu nước bất khuất của Trần Quốc Tuấn , của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm thể hiện qua lòng căm thù giặc , tinh thần q

Tiết:93,94 HỊCH TƯỚNG SĨ – TRẦN QUỐC TUẤN

NS: 26.2

I.

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp HS

- Cảm nhận được lòng yêu nước bất khuất của Trần Quốc Tuấn , của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm thể hiện qua lòng căm thù giặc , tinh thần quyết chiến , quyết thắng kẻ thù xâm lược

- Nắm được đặc điểm cơ bản của thể hịch Thấy được đặc sắc nghệ thuật văn chính

luận của Hịch tướng sĩ

- Biết vận dụng bài học để viết văn nghị luận , có sự kết hợp giữa tư duy lôgic và tư duy hình tượng , giữa lí lẽ và tình cảm

II CHUẨN BỊ :

1.Giáo viên: Giáo án – tư liệu lịch sử liên quan.

2 Học sinh : Những hiểu biết về văn học trung đại.

III PHƯƠNG PHÁP : Phát vấn – gợi tìm – giảng bình.

IV.

CÁC BƯỚC LÊN LỚP:

1.Oån định:

2.Kiểm tra: Kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh

3.Bài mới:

I.Giới thiệu tác giả , tác phẩm

* Tác giả : nhấn mạnh 3 điểm :

+ Đức cả +Tài cao + Công huân hiển hách

* Tác phẩm :

- Hịch là gì ?  Cho H đọc kĩ chú thích sgk / 58 G hướng dẫn

thêm để các em nhận biết đặc điểm thể loại  Cho các em so

sánh với thể chiếu

+ Giống : cùng 1 loại văn ban bố công khai , thể văn nghị luận ,

kết cấu chặt chẽ , lập luận sắc bén , có thể được viết bằng văn

xuôi , văn vần hoặc văn biền ngẫu

+ Khác : về mục đích , chức năng Chiếu dùng để ban bố

mệnhlệnh , còn hịch là để cổ vũ , thuyết phục , kêu gọi , mục

đích là kích động tinh thần , tình cảm

- Hoàn cảnh ra đời : được viết vào khoảng trước cuộc kháng

chiến chống Nguyện – Mông lần thứ hai ( 1285 ) Theo Biên

niên lịch sử cổ trung đại Việt Nam thì bài hịch này được công

bố vào tháng 9- 1284 tại cuộc duyệt binh ở Đông Thăng Long

- Tinh thần chủ đạo của bài hịch : nêu cao tinh thần quyết chiến

quyết thắng Đây là thước đo cao nhất , tập trung nhất tinh

thần yêu nước trong hoàn cảnh lúc bấy giờ

II.Đọc văn bản và tìm hiểu chú thích

(Tiết I)

I Tìm hiểu tác giả :

* Xem sgk / 58

II Tìm hiểu văn bản

1 Tìm hiểu khái niệm hịch

* Học sgk /

58

dung từng đoạn Cần chú ý tính chất cân xứng , nhịp nhàng của

văn biền ngẫu

- Đọc kĩ các chú thích 17, 18, 22, 23

III.Hướng dẫn đọc – hiểu văn bản

* Bài hịch có thể chia làm mấy đoạn ? Nêu ý chính của từng

đoạn ?

- Đoạn 1 : Nêu những gương trung thần nghĩa sĩ trong sử sách

để khích lệ ý chí lập công danh , xả thân vì nước

- Đoạn 2 : Lột tả sự ngang ngược và tội ác của kẻ thù đồng thời

nói lên lòng căm thù giặc

- Đoạn 3 : Phân tích phải trái , làm rõ đúng sai Chia làm 2

đoạn nhỏ :

+ Nêu mối ân tình giữa chủ và tướng , phê phán những biểu

hiện sai trái trong hàng ngũ tướng sĩ

+ Khẳng định những hàng động đúng nên làm để tướng sĩ thấy

rõ điều hay , lẽ phải

- Đoạn 4 : Nêu nhiệm vụ cấp bách , khích lệ tinh thần chiến

đấu

 Qua tìm hiểu kết cấu , bước đầu giúp H thấy được nghệ

thuật lập luận chặt chẽ của bài

* Mở đầu bài hịch , tác giả nêu lên điều gì ?

- Những gương trong sử sách Trung Quốc , thậm chí cả những

tấm gương trung nghĩa của tướng lĩnh nhà Nguyên

* Cách nêu gương như thế nhằm mục đích gì ?

- Gợi cho tướng sĩ phải suy nghĩ , khích lệ ý chí lập công danh ,

hi sinh vì nước Từ đó , tác giả quay về với thực tế trước mắt

 Cách đặt vấn đề khéo léo , chặt chẽ

 Cho H đọc lại phần 2 bài hịch

* Tội ác và sự ngang ngược của kẻ thù được tác giả lột tả như

thế nào ? Đoạn văn tố cáo tội ác giặc đã khơi gợi được điều gì

ở tướng sĩ ?

Lột tả tội ác và sự ngang ngược của kẻ thù bằng những hành

động thực tế và qua một loạt hình ảnh ẩn dụ :

+ Kẻ thù tham lam tàn bạo : đòi ngọc lụa , hạch sách bạc vàng ,

vét kiệt của kho có hạn , hung hãn như hổ đói

+ Kẻ thù ngang ngược : đi lại nghênh ngang ngoài đường , bắt

nạt tể phụ.Những hình ảnh cú diều , dê chó để chỉ sứ Nguyên

cho thấy nỗi căm giận và lòng khinh bỉ giặc của TQT Đồng

thời đặt những hình tượng đó trong thế tương quan “lưỡi cú diều

– sỉ mắng triều đình” , “thân dê chó – bắt nạt tể phụ” , TQT đã

chỉ ra nỗi nhục lớn của mọi người khi chủ quyền đất nước bị

2 Phân tích :

a Sự ngang ngược và tội ác của giặc

- Hình ảnh ẩn dụ cụ thể , sinh động ( cú diều , dê chó , hổ đói )

lời lẽ đanh thép  lột tả sự ngang ngược , bản chất tham lam , tàn bạo của quân giặc  chỉ ra nỗi nhục lớn của đất nước ; khơi gợi ở tướng sĩ lòng căm thù sâu sắc

xâm phạm

+ Có thể so sánh với lịch sử  So sánh với thực tế ấy sẽ thấy

tác dụng của lời hịch như lửa đổ thêm dầu

* Từ việc giúp các tướng sĩ nhận thức rõ mối hiểm hoạ ấy , tác

giả đã bày tỏ tâm trạng của mình như thế nào ?

- Nếu cả bài hịch là hình tượng cái tôi yêu nước trữ tình vĩ đại

TQT thì đoạn văn “ta thường … vui lòng” là tiêu biểu nhất cho

tình cảm cao đẹp ấy

- Lòng yêu nước , căm thù giặc của TQT được thể hiện cụ thể :

quên ăn , mất ngủ , đau đớn đến thắt tim , thắt ruột ; thể hiện

qua thái độ : uất ức , căm tức khi chưa trả được thù , sẵn sàng hi

sinh để rửa mối nhục cho đất nước

- Bao nhiêu tâm huyết , bút lực của TQT như dồn cả vào đoạn

văn này Mỗi chữ mỗi lời như chảy trực tiếp từ trái tim qua

ngòi bút lên trang giấy Câu văn chính luận mà tác giả khắc

hoạ thật sinh động hình tượng người anh hùng yêu nước : Chính

TQT đã là một tấm gương yêu nước bất khuất có tác dụng động

viên to lớn đối với tướng sĩ

* Nhận xét giọng điệu , cách phối thanh giữa các câu trong

đoạn văn ?

- Mạnh mẽ , ngắt nhịp chẵn , giữa các vế đối nhau từng đôi , sử

dụng nhiều thanh trắc khiến đoạn văn vừa mạnh mẽ , vừa tha

thiết truyền đến người đọc nỗi lòng của vị chủ tướng

* Liên hệ : hành động xả thân , nhân cách cao đẹp ấy chính là

một truyền thống luôn được thể hiện qua các cuộc chiến đấu

chống quân xâm lược :

- TTĐộ : “Đầu chưa rơi xuống đất thì không chịu bó tay”

- TQTuấn xin với vua: “ Trước hết hãy chặt đầu tôi đã , rồi sẽ

hàng”

- TBTrọng : “Thà làm quỷ nước Nam chứ không thèm làm

vương dất Bắc”

- TQToản giương cao ngọn cờ “Phá cường địch , báo hoàng ân”

 Đọc đoạn văn “các ngươi ở cùng ta … chẳng kém gì”.Đọc

đoạn văn trên , em nhận ra mối quan hệ ân tình giữa TQT với

tướng sĩ là mối quan hệ gì ? trên dưới theo đạo thần chủ hay

quan hệ bình đẳng của những người cùng cảnh ngộ ?

- Dựa trên 2 quan hệ : Quan hệ chủ tướng để khích lệ tinh thần

trung quân ái quốc, còn quan hệ cùng cảnh ngộ để khích lệ

lòng ân nghĩa thuỷ chung của những nguời chung hoàn cảnh

“lúc trận mạc thì cùng nhau sống chết ,lucù ở nhà nhàn hạ thì

cùng nhau vui cười”

b Lòng yêu nước ,căm thù giặc của Trần Quốc Tuấn :

- Đau xót đến quặn lòng trước cảnh tình đất nước , căm thù giặc đến bầm gan tím ruột , mong rửa nhục đến mất ngủ quên ăn ,

vì nghĩa lớn mà coi thường xương tan thịt nát

Giọng điệu -mạnh mẽ , ngắt nhịp chẵn , giữa các vế đối nhau từng đôi , sử dụng nhiều thanh trắc  đoạn văn vừa mạnh mẽ , vừa tha thiết

(Tiết II)

c Thái độ phê phán nghiêm khắc đối với tướng

sĩ dưới quyền :

- Phê phán thói bàng quan vô trách

- Nêu mối ấn tình giữa mình và tướng sĩ , TQT đã khích lệ ý

thức trách nhiệm và nghĩa vụ của mỗi người đối với đạo vua tôi

cũng như đối với tình cốt nhục

* Từ tinh thần trách nhiệm và lòng yêu nước , ông đã phê

phán nghiêm khắc tướng sĩ điều gì ? Vạch rõ những hậu quả

tai hại ra sao ?

- Phê phán thói bàng quan vô trách nhiệm của tướng sĩ ( không

biết lo , không biết thẹn , không biết tức , không biết căm )

- Thẳng thắn vạch trần thói ăn chơi hưởng lạc

- Nêu hậu quả : phác hoạ cảnh diệt vong

- Từ đó giúp mọi người liên tưởng đến viễn cảnh của niềm vui

chiến thắng

* Câu hỏi thảo luận nhóm : Hãy phân tích nghệ thuật lập

luận sắc bén trong đoạn văn phê phán thái độ , hành động sai

trái của các tướng sĩ và chỉ ra cho họ thấy những thái độ ,

hành động đúng nên theo , cần làm ( giọng văn , cách nói ,

cách dùng thủ pháp nghệ thuật , tác dụng ) G cần lưu ý có thể

chia cho mỗi nhóm tìm hiểu một vấn đề nhỏ để các em có thể

làm việc hiệu quả

- Giọng văn trong đoạn này vừa là lời vị chủ soái nói với tướng

sĩ dưới quyền , vừa là lời của người cùng cảnh ngộ ; chính vì

vậy cách nói có khi nghiêm khắc mang tính chất sỉ mắng , răn

đe , có khi lại chân thành , tình cảm mang tính chất bày tỏ thiệt

hơn

- TQT vừa chân tình chỉ bảo vừa phê phán nghiêm khắc hành

động hưởng lạc , thái độ bàng quan trước vận mệnh của đất

nước mà hậu quả thì tai hại khôn lường Có lúc tác giả dùng

cách nói thẳng gần như sỉ mắng “không biết lo , không biết

thẹn , không biết tức , không biết căm” Có lúc tác giả dùng

cách nói mỉa mai chế giễu “cựa gà trống không thể đâm thủng

áo giáp của giặc” , “mẹo cờ bạc … nhà binh” , “chén rượu ngon

… say chết” … Điều đơn giản ấy “trẻ con cũng biết được , mà

các tướng lại hình như không biết”… làm cho họ tức khí ,muốn

mau chóng chứng minh tài năng , phẩm chất của mình bằng

việc làm thiết thực ( Trần Đình Sử )

- Cùng với việc phê phán , ông chỉ ra những việc đúng nên làm

-Tác giả dùng thủ pháp nghệ thuật so sánh tương phản và cách

điệp từ điệp ý tăng tiến

+ So sánh giữa hai viễn cảnh : đầu hàng thất bại thì mất tất cả ,

chiến đấu thắng lợi thì được cả chung và riêng Người viết rất

hiểu quy luật nhận thức

nhiệm của tướng sĩ ( không biết

lo , không biết thẹn , không biết tức , không biết căm)

- Thẳng thắn vạch trần thói ăn chơi hưởng lạc

- Nêu hậu quả : phác hoạ cảnh diệt vong

- Từ đó giúp mọi người liên tưởng đến viễn cảnh của niềm vui chiến thắng

- Cách nói có khi nghiêm khắc mang tính chất sỉ mắng , răn đe , có khi chân thành , tình cảm ; dùng thủ pháp nghệ thuật so sánh tương phản và cách điệp từ , điệp

ý tăng tiến d.Lời kêu gọi

- Khẳng định binh pháp đúng đắn

-+ Cách điệp ngữ , điệp ý tăng tiến có tác dụng nêu bật vấn đề

từ nhạt đến đậm , từ nông đến sâu Cứ từng bước , từng bước ,

tác giả đưa ngươì đọc thấy rõ đúng sai , nhận ra điều phải trái

 H đọc phần còn lại “Nay ta chọn binh pháp…”

* Chuỗi lập luận của Trần Quốc Tuấn được kết thúc như thế

nào ?

- Khẳng định binh pháp đúng đắn “ “Binh thư yếu lược”

- Một lần nữa vạch rõ ranh giới giữa chính và tà , sống và chết

- Biểu lộ một thái độ dứt khoát : hoặc là địch hoặc là ta 

Đoạn văn có giá trị động viên tới mức cao nhất

IV Tổng kết về nghệ thuật lập luận

 Câu hỏi 7* sgk? 61

- Bài hịch sau khi ra đời đã tạo nên một sức lay động sâu xa ,

mãnh liệt

 H đọc ghi nhớ sgk / 61

người học tập để chiến đấu với họa ngoại xâm đang tới gần

III Ghi nhớ :

sgk / 61

4 Củng cố – Luyện tập :

- Câu hỏi 7*

Khích lệ lòng căm thù giặc , nỗi nhục mất nước

Khích lệ lòng trung quân ái quốc và

lòng ân nghĩa thuỷ chung của người

cùng cảnh ngộ

Khích lệ ý chí lập công danh , xả thân

vì nước

Khích lệ lòng tự trọng , liêm sỉ ở mỗi

người khi nhận rõ cái sai , thấy rõ điều

đúng

- Câu 1 / 61 phần luyện tập : phát biểu cảm nhận về lòng yêu nước của TQT thể hiện qua bài hịch

5 Dặn dò :

* Học bài : Những biểu hiện của tinh thần yêu nước nồngnàn của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông Nghệ thuật lập luận chặt chẽ , sắc bén của TQT

* Soạn bài : Hành động nói Trả lời các câu hỏi sgk / 62 , 63 để hiểu :+Hành động nói là gì ?

+ Một số kiểu hành động nói thường gặp



Khích lệ lòng yêu nước bất khuất , quyêt chiến quyết thắng kẻ thù xâm lược

Tiết :95 HÀNH ĐỘNH NĨI

NS: 27.02

I.

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp HS

- Nhận thức được rằng nói là hành động được thực hiện bằng ngôn từ do người nói tạo ra trong khi nói

- Những hành động nói khác nhau có mục đích khác nhau

- Nắm được mục đích của hành động nói giúp người nói linh hoạt lựa chọn cách diễn đạt và giúp người nghe hiểu sát hơn và tốt hơn ý định của người nói

II CHUẨN BỊ :

1.Giáo viên: Giáo án –

2 Học sinh : sgk

III PHƯƠNG PHÁP : Phát vấn – phân tích –trắc nghiệm.

IV.

CÁC BƯỚC LÊN LỚP:

1.Oån định:

2.Kiểm tra: - Nghệ thuật lập luận của tác giả qua bài hịch có gì đặc sắc ?

3.Bài mới:

* Hoạt dộng 1 : Tìm hiểu khái niệm “hành động nói”

 Đọc đoạn trích và trả lời các câu hỏi

* Lí Thông nói với Thạch Sanh nhằm mục đích chính là gì ?

Câu nào thể hiện rõ nhất mục đích ấy ?

- Nhằm đẩy Thạch Sanh đi để mình hưởng lợi

- Câu “Thôi , bây giờ nhân trời chưa sáng , em hãy trốn ngay

đi”

* Lí Thông có đạt được mục đích của mình không ? Chi tiết

nào nói lên điều đó ?

- Có Vì nghe Lí Thông nói ,Thạch Sanh vội vã từ giã mẹ con

Lí Thông ra đi

* Lí Thông đã thực hiện mục đích của mình bằng phương

tiện gì ?

- Bằng lời nói

* Nếu hiểu hành động là “việc làm cụ thể của con người

nhằm một mục đích nhất định” thì việc làm của Lí Thông có

phải là một hành động không? Vì sao ?

- Việc làm của L:í Thông là một hành động – Vì nó là một

việc làm có mục đích

 Hành động của Lí Thông được thực hiện bằng lời nói nhằm

mục đích nhất định  hành động nói  Hành động nói là gì?

 Ghi nhớ sgk/ 62

 Có thể trình bày kiến thức theo cách khác :

* G hướng đến 1 học sinh ( không đến quá gần )

I Bài học :

1 Hành động nói là gì ?

* Học ghi nhớ agk / 62

“Cô mời em ngồi xuống”

 Như vậy , cô đã dùng cách nói để điều khiển bạn X đứng

dậy hay dùng hành động bằng tay để điều khiển X ?

- Cô dùng cách nói  G kết luận : Cô đã thực hiện một hành

động nói Vậy hành động nói là hành động được thực hiện

bằng cách nói ra một điều gì đó , trong trường hợp này là nói

ra sự yêu cầu  Cho H đọc ghi nhớ

* Hoạt động 2 : Tìm hiểu các kiểu hành động nói

* Trong đoạn trích ở mục I , ngoài câu đã phân tích , mỗi

câu còn lại trong lời nói của Lí Thông đều nhằm một mục

đích nhất định Những mục đích ấy là gì ?

- Câu 1 : dùng để trình bày ( con trăn ấy là của vua nuôi … )

- Câu 2 : để đe doạ

- Câu 4 : hứa hẹn

 H đọc đoạn văn sgk / 63 Chỉ ra các hành động nói trong

đoạn trích và cho biết mục đích của mỗi hành động ?

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?  để hỏi

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị …  tuyên bố , báo tin

- U nhất định bán con đấy ư ? …  hỏi , bộc lộ cảm xúc

 Qua các ví dụ vừa phân tích , em hãy cho biết có thể có

những hành động nói nào ?

 Ghi nhớ sgk / 63

* Hoạt động 3 : luyện tập

2 Một số kiểu hành động nói thường gặp

* Học ghi nhớ sgk / 63

II Luỵện tập :

- Bài 1, 2 , / 64,

65

4 Củng cố – Luyện tập :

* Bài tập 1 / 63 : Trần Quốc Tuấn viết HTS nhằm mục đích khích lệ tướng sĩ học tập

Binh thư yếu lược do ông soạn ra và khích lệ lòng yêu nước của tướng sĩ

- Có thể chọn câu “Nếu các ngươi biết chuyện tập sách này , theo lời dạy bảo của

ta , thì mới phải đạo thần chủ ; nhược bằng khinh bỏ sách này , trái lời dạy bảo của

ta , tức là kẻ nghịch thù”

* Bài 3 / 65

 Lưu ý : không phải câu có từ “hứa” bao giờ cũng được dùng để thực hiện hành động hứa

5 Dặn dò :

* Học : + Thế nào là hành động nói?

+ các kiểu hành động nói thường gặp

* Chuẩn bị: trả bài viết số 5 ( xem lại cách làm bài thuyết minh )



Tiết :96 TRẢ BÀI TẬP LÀM VĂN SỐ 5

NS: 27.2

I.Mục tiêu: Giúp HS

• Thấy được chỗ ưu ,nhược trong bài văn của mình để rút kinh nghiệm cho các bài viết sau

• Chữa lỗi của mình và của bạn qua văn phong của nhau

• Đọc tham khảo những bài viết tốt

II.Các bước lên lớp:

+Ổn định:

+Bài cũ:(Kết hợp trong giờ trả bài)

+Bài mới:

A.-Học sinh đọc đề ra

B.-Học sinh lập dàn ý dưới sự hướng dẫn của giáo viên

C.-Học sinh tham gia sữa chữa dàn ý.Giáo viên nhận xét,bổ sung

D.-Phát bài,sữa lỗi,đọc tham khảo bài làm tốt.(GV Đã vào điểm ở nhà)

*Phần này giáo viên ghi lỗi riêng của từng em ra sổ tay.Cho học sinh lần lượt nhận xét,sữa chữa

III Củng cố - dặn dò :

+Củng cố:

-Xem lại bài đã làm, các lỗi mắc phải,kinh nghiệm cần phải rút ra

+Dặn dò:

-Về nhà xem lại phần lý thuyết các thể loại tập làm văn đã học

-Tăng cường đọc sách tham khảo.Lưu tâm đến việc tập làm dàn ý thật nhiều

-Chuẩn bị tốt cho bài viết số 6 sau này

-Soạn bài “NƯỚC ĐẠI VIỆT” cho tiết sau học.

