- Trên cơ sở của những số liệu này và quá trình giảng dạy thực tế ở trường tiểu học chúng ta có thể thấy việc dạy học lịch sử chỉ với những phương tiện truyền thống như bảng đen, l
Trang 1Truyền thông đa phương tiện và những ưu thế vượt trội:
- Truyền thông đa phương tiện (mutimedia communication) là một khái niệm mới được xuất
hiện trong những năm gần đây Xung quanh khái niệm này vẫn có nhiều cách hiểu nhưng tất cả đều cho rằng: truyền thông đa phương tiện chính là quá trình chuyển tải thông tin bằng âm thanh
và hình ảnh hay sự kết hợp giữa âm thanh và hình ảnh (có thể là kênh chữ, kênh hình) Theo báo cáo của Trung tâm nghiên cứu kỹ thuật máy tính của Mỹ vào năm 1993, (tạm dịch) “Con người lưu lại trong bộ nhớ được 20% những gì họ thấy và 30% những gì họ nghe Nhưng họ nhớ 50% những gì họ thấy và nghe; và con số này lên đến 80% nếu họ thấy và nghe sự vật, hiện tượng một cách đồng thời.”
- Trên cơ sở của những số liệu này và quá trình giảng dạy thực tế ở trường tiểu học chúng ta
có thể thấy việc dạy học lịch sử chỉ với những phương tiện truyền thống như bảng đen, lời nói của thầy giáo và một ít phương tiện dạy học mang tính tĩnh (bản đồ, tranh ảnh, sơ đồ) chắc chắn hiệu quả sẽ không cao, mức độ ghi nhớ của học sinh sẽ thấp và chóng quên Trong khi đó nếu học sinh được xem phim tư liệu, bản đồ, sơ đồ động (được thiết kế theo logic sự kiện), tranh ảnh với màu sắc sinh động kết hợp với lời nói của giáo viên thì khả năng ghi nhớ của các em sẽ tăng lên Không những thế, nếu làm được điều này chúng ta sẽ tạo ra được một bầu không khí học tập sinh động, khơi gợi hứng thú học tập cho các em đồng thời khắc sâu những kiến thức mà các em tiếp thu được Rõ ràng, việc kết hợp cùng một lúc hai hay nhiều phương tiện truyền thông sẽ giúp
cho nguời học tiếp thu thông tin nhanh, chính xác và nhớ lâu hơn
2 Sử dụng phần mềm Googel Earth trong thiết kế bản đồ lịch sử:
Nếu ai đã từng soạn bài giảng điện tử trong giảng dạy bộ môn lịch sử thì đều nhận thấy rằng công việc khó khăn và tốn kém thời gian nhất là thiết kế và sử dụng hiệu quả bản đồ lịch sử Trước đây, thông thường chúng ta thường số hoá bản đồ bằng cách scan các bản đồ từ sách giáo khoa sau đó dán vào các slide trình chiếu Cách làm này cũng có tính hiệu quả của nó so với "dạy chay" tuy nhiên hạn chế lớn nhất của cách này là bản đồ đơn sắc, tính sinh động và thẩm mĩ không cao, bên cạnh đó đối với những bản đồ lớn hơn khổ A4 thì rất khó Cách thứ hai có vẻ hiện đại hơn là chúng ta thường dùng máy ảnh số để chụp lại các bản đồ treo tường sau đó xử lí bằng các phầm mềm làm ảnh để dán vào slide Cách làm này đã khắc phục được tính thẩm mĩ của cách làm thứ nhất song muốn biến thành bản đồ câm thì tốn rất nhiều công sức để xoá các kí hiệu trên lược đồ Tôi đã từng sử dụng cách này và thấy rất tốn thời gian Nếu yêu cầu sử dụng thường xuyên thì cách này tỏ ra không có hiệu quả đó là chưa tính đến chuyện có những giáo viên chưa
có kĩ năng xử lí ảnh thì việc biến một bản đồ với đầy đủ kí hiệu thành bản đồ câm là một điều vô cùng khó khăn thậm chí là không thể thực hiện được Trên cơ sở ứng dụng và nghiên cứu tôi nhận thấy có một phầm mềm vừa đơn giản vừa có hiệu quả cao trong việc thiết kế các dạng bản đồ trong dạy học bộ môn lịch sử và cả môn địa lí Sau đây tôi xin trình bày một số nét cơ bản về phần mềm và cách ứng dụng
a Googel Earth - những đặc điểm kĩ thuật và yêu cầu cấu hình máy:
- Bạn hãy tải File cài đặt miễn phí của Google Earth (trong trang chủ của Google, dung lượng khoảng 11 MB Nhớ xem máy của bạn cấu hình có phù hợp không nhé! Cài đặt xong, kích đúp và chạy (khi cài đặt, bắt buộc phải online (máy nối mạng Internet) Đây là màn hình chính của Googel Earth : - Yêu cầu cấu hình tối thiểu: WinXP/2000, PIII 500mhz, Ram 128MB, bộ nhớ trống 400MB (cấu hình cao hơn càng tốt), card màn hình 16MB trở lên
b Một số thủ thuật cơ bản để tạo bản đồ:
- Để tạo một bản đồ câm theo ý muốn bạn cần thực hiện các bước sau:
Trang 2+ Khởi động phần mềm Googel Earth : Sau khi khởi động bạn sẽ bắt gặp một quả địa cầu ảo với màu sắc gần giống với màu sắc thực tế
+ Sử dụng công cụ tự động tìm kiếm của Googel Earth để tìm đối tượng (địa danh) mà bạn cần tìm kiếm (ví dụ: Điện Biên Phủ, vietnam) Bạn di chuyển đển ô tìm kiếm sau đó gõ vào tên địa danh cụ thể Công cụ tìm kiếm tự động sẽ tự động tìm kiếm và hiển thị đối tượng bạn cần tìm Tiếp theo bạn sử dung thanh công cụ hiển thị để phóng to, thu nhỏ hoặc dùng chuột kích đúp vào đối tượng để phóng lớn hay xoay đối tượng theo ý muốn
+ Sau khi thực hiện các bước trên bạn sẽ bắt gặp một bản đồ với rất nhiều thông tin Trong số những thông tin hiển thị mặc định có những thông tin không cần thiết Để ẩn các thông tin đó bạn
di chuyển đến thành Layer (lớp đối tượng) kích bỏ các tuỳ chọn trong các ô để có một bản đồ câm Nếu muốn hiển thị một vài thông tin địa lí như: tên địa danh, sông, đường giao thông bạn
có thể kích chọn vào các ô trong thanh Layer để hiển thị các thông tin theo ý muốn (lưu ý: vốn tiếng Anh rất cần thiết trong phần này)
+ Ban phải lưu lại hình ảnh bản đồ mà bạn cần tìm kiếm bằng cách vào thanh Menu => chọn File
=> save => save Image Sau khi thực hiện bạn sẽ có một bức ảnh của đối tượng (bức ảnh này là toàn bộ phần hiển thị nên cần được cắt gọt lại)
+ Cuối cùng bạn cần sử dụng một phầm mềm xử lí ảnh để cắt gọt một khung hình như ý Theo tôi, phần mềm ACD photo Editor là phần mềm xử lí tốt và dễ xử dụng nhất
Phần còn lại là bạn dán vào slide và bổ sung các đối tượng theo diễn biến sự kiện, trận
đánh hoặc các thông tin cần thiết theo ý đồ giảng dạy của bạn
* Lưu ý: Nhớ bổ sung thông tin về quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa và khẳng định chủ quyền vào tất cả các bản đồ quý thầy cô nhé.
3 Quy trình soạn một giáo án điện tử có sử dụng thủ pháp truyền thông đa phương tiện:
Sau đây là quy trình soạn giảng một bài lịch sử có sử dụng thủ pháp truyền thông đa phương tiện (Lịch sử 5, Bài 10 : Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập)
a Bước chuẩn bị tài liệu:
- Các phần mềm được sử dụng : PowerPoint 2003 (để thiết kế bài giảng) ; Photozoom (để phóng
lớn các hình ảnh); paint (để chỉnh lí các hình ảnh) ; window movie maker (để cắt các đoạn phim) (Tôi xin giới thiệu các phần mềm này bởi vì nó được tích hợp sẵn trong các hệ điều hành và sử dụng đơn giản Quý vị có thể sử dụng các phần mềm khác có chung công năng)
- Các tư liệu cần cho bài giảng: sau khi định hướng bài giảng và các tài liệu cần thiết như một
đoạn phim về Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập
- Cách tìm và xử lí: chúng ta có thể khai thác các đoạn phim này trên các trang web truyền hình
(vtv.org.vn; vntelevision.vn; htv.vnn.vn…) và đoạn phim tôi khai thác được là đoạn phim Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập của VTV1 Các hình ảnh và lược đồ Việt Nam chúng ta có thể tìm kiếm trên www.google.com
+ Xử lí phim : chúng ta dùng WMM (windows movie maker) để tạo ra những đoạn phim với hình
ảnh và âm thanh phù hợp với bài giảng
+ Xử lí ảnh : các hình ảnh chúng ta tìm được thường có kích thước nhỏ, độ phân giải thấp nên
phải dùng Photozoom để phóng lớn Ưu điểm của phần mềm này là khi phóng lớn hình ảnh vẫn
Trang 3không bị nhoè Nếu là bản đồ thì chúng ta nên dùng chương trình Paint để xoá hết những kí hiệu, chữ viết để biến nó thành bản đồ câm
* Lưu ý: Nên đặt tất cả các hình ảnh, tư liệu, phim kể cả bài giảng PowerPoint vào trong một thư
mục trên máy tính Bởi vì nếu ta không làm như vậy khi copy thì các đoạn phim sẽ không hiển thị
và khi sao chép thì phải sao chép cả thư mục
b Bước thiết kế bài giảng điện tử:
- Trên cơ sở giáo án chúng ta có thể hiện thực hoá ý tưởng thành giáo án điện tử theo một trình tự các bước lên lớp Theo kinh nghiệm giảng dạy thực tế, chúng ta nên có một slide chính sau đó tạo các liên kết đến các slide thành phần Ở slide chính và slide thành phần nên có các nút liên kết đến và quay về tranh chính để giúp giáo viên chủ động hơn trong quá trình điều khiển
- Khi thiết kế giáo án theo mô hình này cần lưu ý: trang chính của giáo án chính là đề cương của bài giảng Từ trang chính, các tiểu mục lần lượt hiển thị từng phần, trên cơ sở đó chúng ta có thể liên kết đến các slide thành phần và quay về trang chính để học sinh có thể ghi nội dung bài học Đối với sơ đồ và lược đồ chúng ta cũng cho hiển thị từng phần theo ý tưởng của người dạy
c Bước lên lớp giảng dạy thực tế:
- Đầu tiên giáo viên nên tạo ra động cơ học tập bằng một câu nói của lãnh tụ (ví dụ: Dân ta phải biết sử ta …) hoặc đưa ra một nhận định về mục đích của việc học lịch sử để gây sự hứng thú cho học sinh ở màn hình chờ.- Khâu kiểm tra bài cũ cần nêu câu hỏi và phương án trả lời để học sinh quan sát và ghi nhớ kiến thức cũ
- Trang chính: Giáo viên cho hiển thị từng phần, từng mục giống như quá trình ghi bảng đen Từ
đó tạo các siêu liên kết đến các tranh phụ có chứa câu hỏi và nội dung từng phần hoặc đoạng phim, tranh ảnh, bản đồ …
- Sau khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài học, giáo viên sử dụng câu hỏi trắc nghiệm để đánh giá mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh hoặc sử dụng lược đồ cho học sinh trình bày lại (nếu bài giảng có diễn biến của một trận đánh, một biến cố, một cuộc chiến tranh …) để đánh giá kĩ năng
- Cuối cùng là phần chuẩn bị cho bài mới: Giáo viên phải đặt ra các yêu cầu cụ thể và hướng dẫn học sinh giải quyết các yêu cầu
* Khi giảng dạy cần lưu ý:
+ Nguyên tắc của việc sử dụng trực quan: nêu vấn đề trước khi cho học sinh xem phim hoặc sơ đồ, bản đồ…trên cơ sở đó giúp học sinh khai thác và rút ra kết luận Nếu làm ngược lại thì những
tư liệu mà chúng ta đưa ra chỉ mang tính chất minh hoạ, không đem lại hiệu quả cho bài học
+ Để tạo nên hiệu quả, khi sử dụng các đoạn phim câm (không có âm thanh), sơ đồ, bản đồ… lời nói của giáo viên phải đi liền với các hiệu ứng để cho kênh âm thanh và kênh hình ảnh luôn kết hợp nhuần nhuyễn với nhau