Kiến thức - Bài học giúp HS hiểu rằng, cuộc đấu tranh của nhân dân hà Lan lật đổ vương triều Tây Ban Nha từ giữa thế kỷ XVI là một cuộc cách mạng tư sản đầu tiên của thời kỳ Lịch sử cận
Trang 1PHẦN BA LỊCH SỬ THẾ GIỚI CẬN ĐẠI
CHƯƠNG I CÁC CUỘC CÁCH MẠNG TƯ SẢN (TỪ GIỮA THẾ KỶ XVI ĐẾN CUỐI THẾ KỶ
XVIII)
Bài 29 CÁCH MẠNG HÀ LAN VÀ CÁCH MẠNG ANH
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được:
1 Kiến thức
- Bài học giúp HS hiểu rằng, cuộc đấu tranh của nhân dân hà Lan lật đổ vương triều Tây Ban Nha từ giữa thế kỷ XVI là một cuộc cách mạng tư sản đầu tiên của thời kỳ Lịch sử cận đại thế giới Cách mạng tư sản Anh (thế kỷ XVIII) là sự tiếp tục cuộc tấn công vào chế độ phong kiến châu Âu, mở đường cho lực lượng sản xuất tư bản phát triển
2 Tư tưởng, tình cảm, thái độ
- Cách mạng tư sản trong buổi đầu thời cận đại thể hiện mặt tích cực ở việc loại bỏ chế độ phong kiến ở một
số quốc gia châu âu, song chỉ là sự thay đổi hình thức bóc
Trang 23 Kỹ năng
- Rèn luyện kỹ năng phân tích, khái quát, tổng hợp, đánh giá sự kiện
II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC
- Bản đồ thế giới: bản đồ các vùng Tây Âu
- Anh Ô-li-vơ Crôm-oen
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC
1 Giới thiệu bài mới
GV khái quát: Giai đoạn hậu kỳ trung đại (thế kỷ XV – XVII), chế độ phong kiến khủng hoảng, suy vong Giai cấp tư sản tuy mới ra đời nhưng đã nhanh chóng khẳng định thế lực kinh tế ngày càng lớn mạnh của mình Cuộc đấu tranh của giai cấp tư sản chống chế độ phong kiến thể hiện trước hết trên lĩnh vực tôn giáo, văn hoá, nghệ thuật… là bước dọn đường cho những cuộc cách mạng tư sản không thể tránh khỏi ở tây Âu Nhưng vì sao, những cuộc cách mạng tư sản sớm nổ ra ở “vùng đất thấp” và xứ
sở “sương mù” Ý nghĩa của những sự kiện đó đối với tiến trình của Lịch sử nhân loại ra sao? Chúng ta sẽ nghiên cứu làm sáng tỏ vấn đề này trong bài học hôm nay
2 Tổ chức dạy học bài mới
Trang 3Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần
nắm vững Hoạt động 1:
- GV giới thiệu trên bản đồ vị
trí của Hà Lan trước Cách mạng
(Gồm lãnh thổ các nước Hà
Lan, Bỉ, Luyxămbua và một số
vùng Đông Bắc Pháp) và giải
thích vì sao vùng đất này có tên
gọi là “Nêđéclan” (Vùng đất
thấp)
- GV: Dựa vào đâu để nói
rằng, đầu thế kỷ XVI Nêđéclan
là một trong những vùng kinh
tế TBCN phát triển nhất Châu
Âu? HS có thể tìm thấy câu trả
lời qua kiến thức trong SGK
- GV dẫn dắt: Sự phát triển
kinh tế TBCN có ảnh hưởng thế
nào đến tình hình xã hội
Nêđéclan? Sau khi trình bày
tình hình kinh tế, xã hội của
Nêđéclan dưới thời cai trị của
chính quyền phong kiến Tây
Ban Nha, GV hướng dẫn HS
nhận thức:
+ Vì sao tư tưởng cải cách tôn
giáo của Canvanh nhanh chóng
Cách mạng Hà Lan
- Từ đầu thế kỷ XVI Nêđéclan là một trong những vùng kinh tế TBCN phát triển nhất châu Âu
- Giai cấp tư sản Nêđéclan ra đời, thế lực kinh tế ngày càng lớn mạnh
- Tháng 8 / 1566 nhân dân miền Bắc Nêđéclan khởi nghĩa, lực lượng phát triển mạnh, làm chủ nhiều nơi
Trang 4được nơi này chấp nhận.
+ Tư tưởng cải cách đó là sự
dọn đường cho một cuộc cách
mạng
Hoạt động 2:
- HS đọc SGK tóm tắt những
thành quả chủ yếu của quá trình
đấu tranh kéo dài suốt 4 thập kỹ
cuối thế kỷ XVI như:
+ Giải phóng các tỉnh miền
Bắc
+ Phân hoá lực lượng kẻ thù
+ Hội nghị các tỉnh miền Bắc
(U – trếch) với nhiều quyết sách
quan trọng
+ Chính quyền phong kiến
Tây ban Nha sụp đổ
+ Nước cộng hoà tư sản (Hà
Lan) ra đời …
- GV gợi ý để HS nhận thức:
Cách mạng tư sản chỉ thay thế
hình thức bóc lột này bằng hình
thức bóc lột khác, giai cấp bóc
lột này bằng giai cấp bóc lột
khác, chế độ không thay đổi
- Năm 1609 Hiệp định đình chiến dược ký kết, nhưng đến năm 1648 mới được công nhận độc lập
Ý nghĩa:
+ Là cuộc cách mạng tư sản đầu tiên trên thế giới
+ Mở đường cho chủ nghĩa TB Hà Lan phát triển
+ Mở ra thời đại mới – bùng nổ các cuộc cách mạng tư sản
+ Hạn chế: Quan hệ sản
xuất phong kiến còn tồn tại ở một số nơi, nhân dân không được hưởng quyền
Trang 5Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần
nắm vững
lợi Kinh tế, Chính trị
Hoạt động 3:
- Sự phát triển của nền kinh
tế Anh được thể hiện như thế
nào? GV hướng dẫn HS dựa
vào SGK để nhận thức nội dung
cơ bản theo logic sau:
- Sự phát triển của công
trường thủ công dần lấn át
phường hội Sản phẩm tăng
nhanh về số lượng và chất
lượng kích thích hoạt động
ngoại thương phát triển nhất là
ngành len dạ, buôn bán nô lệ da
đen
- Sự phát triển ngành len dạ
kéo theo sự phát triển của nghề
nuôi cừu Do vậy một bộ phận
quý tộc Anh chuyển sang kinh
doanh hàng hoá theo hướng
TBCN, trở thành quý tộc mới
GV miêu tả cảnh “Rào đất
cướp ruộng” (Hình ảnh “Cừu ăn
thịt người” của nhà văn Tomat
Morơ), sau đó hướng dẫn HS lý
giải vì sao tư sản, quý tộc mới ở
2 Cách mạng tư sản Anh
a Tình hình nước Anh trước cách mạng
Kinh tế: đầu thế kỉ XVII, nền kinh tế nước Anh phát triển nhất Châu Âu
Xã hội: Tư sản, quý tộc mới giàu lên nhanh chóng
Chính trị: Chế độ phong kiến kìm hãm lực lượng
Trang 6Anh giàu lên nhanh chóng như
vậy
- Sự bảo thủ, lạc hậu và phản
động của chế độ phong kiến
Anh thể hiện như thế nào? Sau
khi HS dựa vào SGK trả lời câu
hỏi trên, GV tiếp tục dẫn dắt
HS giải quyết vấn đề: Mâu
thuẫn trong lòng xã hội Anh
biểu hiện như thế nào? Hướng
giải quyết mâu thuẫn đó?
GV hướng dẫn HS theo dõi
những diễn biến chính của cách
mạng (có thể lập bảng niên biểu
sự kiện theo dữ liệu sau)
+ 1642 – 1648: Nội chiến
(vua – Quốc hội)
+ 1649: Xử tử vua, thành lập
nước cộng hoà
+ 1653: Lập nền độc tài
+ 1688: Quốc hội chính biến,
xác lập chế độ quân chủ lập
hiến
Dựa vào niên biểu, hướng dẫn
sản xuất TBCN
Cách mạng bùng nổ
b Diễn biến của cách mạng:
(theo dõi niên biểu nắm
sự kiện chính) + Năm 1642 – 1648: nội chiến ác liệt (Vua – Quốc hội)
+ Năm 1449: xử tử vua, nước công hoà ra đời, cách mạng đạt đến đỉnh cao
+ 1653: Nền độc tài được thiết lập (một bước tụt lùi)
+ Năm 1688: Quốc hội tiến hành chính biến, sau
đó chế độ quân chủ lập hiến được xác lập
Trang 7Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần
nắm vững
HS nắm được hướng phát triển
của cách mạng Anh qua các
mốc chính, sau đó lý giải vấn
đề:
+ Vì sao cách mạng Anh có
sự thoả hiệp giữa Quốc hội với
lực lượng phong kiến cũ?
+ Vì sao nói cách mạng Anh
là cuộc cách mạng bảo thủ?
Điểm quan trọng mà GV cần
khắc hoạ để HS nhận thức sâu
sắc về thái độ hai mặt của giai
cấp tư sản Anh Khi chưa đủ
mạnh, vì lợi ích của giai cấp
mình, chúng không chỉ lừa
phỉnh quần chúng đứng lên
tranh đấu chống chế độ phong
kiến, mà còn lôi kéo cả một bộ
phận quý tộc mới (từng là kẻ
thù của mình trước đó) tạo nên
một liên minh chính trị mới
Khi cách mạng thành công, giai
cấp tư sản phản bội lại quần
chúng cách mạng, đồng thời
củng cố liên minh quý tộc – tư
sản bằng việc thiết lập một thể
c Ý nghĩa
Lật đổ chế độ phong kiến,
mở đường cho CNTB ở Anh phát triển
Mở ra thời kỳ quá độ từ chế độ Phong kiến sang chế độ tư bản
Trang 8chế chính trị Quân chủ lập hiến.
Nhà vua “trị vì” mà không “cai
tri” vì không có thực quyền
Quyền lực chính trị tập trung
trong tay Quốc Hội lập hiến của
giai cấp tư sản Dù còn có
những hạn chế nhất định song
sách mạng tư sản Anh vẫn có ý
nghĩa trọng đại đối với Lịch sử
thế giới
4 Sơ kết bài học
- GV hướng dẫn HS nhận thức vấn đề chủ yếu sau:
- Vì sau cuộc cách mạng tư sản Hà Lan nổ ra dưới hình thức một cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc?
- Cả hai cuộc cách mạng nói trên có gì giống nhau?
- Tổng kết nội dung trên , GV củng cố để HS hiểu rõ khái niệm cách mạng tư sản (cả nội hàm và ngoại diên của khái niệm) Do những đặc điểm, điều kiện hoàn cảnh Lịch sử, cách mạng tư sản ở 2 nước Hà Lan và Anh nổ ra dưới những hình thức khác nhau, giải quyết những nhiệm
vụ cụ thể khác nhau, nhưng đều hướng vào mục tiêu chung là lật đổ chế độ phong kiến (bất kỳ ở ngoài đô hộ hay đang tồn tại, thống trị trong nước), để mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển Đây là những sự kiện mở đầu
Trang 9cho một thời kỳ đấu tranh quyết liệt để giải quyết vấn đề
“ai thắng ai” giữa chủ nghĩa tư bản đang lên với chế độ phong kiến đã già nua, suy tàn, song chưa dễ từ bỏ võ đài chính trị
