- Nền kinh tế Việt Nam thời phong kiến chủ yếu là nông nghiệp, tuy có nhiều mâu thuẫn trong vấn đề ruộng đất, nhưng những yếu tố cần thiết phát triển nông nghiệp vẫn được phát triển như:
Trang 1Bài 18 CÔNG CUỘC XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN
KINH TẾ TRONG CÁC THẾ KỶ X - XV
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
Giúp HS hiểu được:
- Trải qua 5 thế kỷ độc lập, mặc dù đôi lúc còn
có nhiều biến động khó khăn, nhân dân ta vẫn xây dựng cho mình nền kinh tế đa dạng và hoàn thiện
- Nền kinh tế Việt Nam thời phong kiến chủ yếu là nông nghiệp, tuy có nhiều mâu thuẫn trong vấn đề ruộng đất, nhưng những yếu tố cần thiết phát triển nông nghiệp vẫn được phát triển như: Thuỷ lợi, mở rộng ruộng đất tăng các loại cây trồng phục vụ đời sống ngày càng cao
- Thủ công nghiệp ngày càng phát triển, đa dạng, phong phú chất lượng được nâng cao không chỉ phục vụ trong nước mà còn góp phần trao đổi với nước ngoài Thương nghiệp phát triển
Trang 22 Tư tưởng
- Tự hào về những thành tựu kinh tế dân tộc
đã đạt được
- Thấy được sự hạn chế trong nền kinh tế phong kiến nay trong giai đoạn phát triển của nó,
từ đó liên hệ với thực tế hiện nay
3 Kỹ năng
- Rèn kỹ năng phân tích, nhận xét
- Rèn kỹ năng liên hệ thực tế
II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC
- Tranh ảnh lược đồ có liên quan
- Những câu ca dao về kinh tế, một số nhận xét của người nước ngoài…
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC
1 Kiểm tra bài cũ
Câu : Nêu các giai đoạn hình thành, phát
triển, hoàn thiện của Nhà nước phong kiến Việt Nam
Trang 3Câu : Vẽ sơ đồ nhà nước thời Lý – Trần –
Hồ, nhận xét
Câu : Vẽ sơ đồ Nhà nước thời lê sơ, nhận
xét
2 Mở bài
Với niềm tự hào chân chính và ý thức vươn lên, từ thế kỷ X cho đến thế kỷ XV nhân dân ta đã nhiệt tình lao động xây dựng và phát triển một số nền kinh tế tự chủ toàn diện Để hiểu được công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế của nhân dân đại Việt trong thế kỷ X – XV chúng ta cùng tìm hiểu bài 18
3 Tổ chức dạy học bài mới
Các hoạt động của thầy
và trò
Những kiến thức HS cần nắm vững
Hoạt động 1: Cả lớp
- GV phát vấn: Bối cảnh
lịch sử đại Việt từ thế kỷ
thứ X – XV, bối cảnh đó có
tác động như thế nào đến
sự phát triển kinh tế?
- HS theo dõi đoạn đầu
Mở rộng, phát triển nông nghiệp
* Bối cảnh lịch sử thế
kỷ X – XV:
Trang 4dựa vào kiến thức đã học
của bài trước đó để trả lời
GV nhận xét, bổ sung, kết
luận
thời kỳ tồn tại của các triều đại Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Hồ,
Lê Sơ
- Đây là giai đoạn đầu của thế kỷ phong kiến độc lập, đồng thời cũng là thời kỳ đất nước thống nhất
⇒ Bối cảnh này rất thuận lợi tạo điều kiện
để phát triển kinh tế
Hoạt động 2: Cả lớp và cá
nhân
- GV yêu cầu HS đọc
SGK trả lời câu hỏi: Những
biểu hiện của sự mở rộng
và phát triển nông nghiệp
từ thế kỷ X – XV
- GV gợi ý: Ở thời kỳ đầu
phong kiến độc lập dân tộc
Trang 5Các hoạt động của thầy
và trò
Những kiến thức HS cần nắm vững
sự mở rộng và phát triển
nông nghiệp được biểu hiện
qua các lĩnh vực:
+ Mở rộng diện tích
ruộng đất
+ Mở mang hệ thống đê
điều
+ Phát triển sức kéo và
gia tăng các loại cây công
nghiệp, các lĩnh vực đó
được biểu hiện như thế
nào?
- HS theo dõi SGK, thực
hiện những yêu cầu của
GV, phát triển ý kiến
- GV nhận xét, bổ sung,
kết luận
- GV có thể giải thích
thêm về phép quan điểm
chia ruộng công ở các làng
xã dưới thời Lê, một chính
sách ruộng đất điển hình
- Diện tích đất ngày càng mở rộng nhờ:
+ Nhân dân tích cực khai hoang vùng châu thổ sông lớn và ven biển
+ Các vua Trần khuyến khích các vương hầu quý tộc khai hoang lập điền trang
+ Vua Lê cấp ruộng đất cho quý tộc, quan lại đặt phép quân điền
- Thuỷ lợi được Nhà nước quan tâm mở
Trang 6thời kỳ phong kiến tác dụng
của phép quân điền
- GV : Minh hoạ bằng
đoạn trích trong chiếu của
Lý Nhân Tông (trang 83)
và sự phong phú của các
giống cây nông nghiệp
ngoài lúa nước
- Phát vấn: Em có nhận
+ Nhà Lý đã cho xây đắp những con đê đầu tiên
+ 1248 Nhà Trần cho đắp hệ thống đê quai vạc dọc các sông lớn
từ đầu nguồn đến cửa biển Đặt cơ quan: Hà
đê sứ trông nom đê điều:
- Các nhà nước Lý – Trần – Lê đều quan tâm bảo vệ sức kéo, phát triển của giống cây nông nghiệp
Trang 7Các hoạt động của thầy
và trò
Những kiến thức HS cần nắm vững
xét gì về sự phát triển nông
nghiệp X – XV? Do đâu
nông nghiệp phát triển?
Tác dụng của sự phát triển
đó? Vai trò của Nhà nước?
- HS suy nghĩ và trả lời
- GV kết luận
- GV minh hoạ bằng
những câu thơ
+ Nhà nước cùng nhân dân góp sức phát triển nông nghiệp
+ Chính sách của Nhà nước đã thúc đẩy nông nghiệp phát triển ⇒ đời sống nhân dân ấm
no hạnh phúc, trật tự
xã hội ổn định, độc lập được củng cố
Hoạt động 3: Cả lớp, cá
nhân
- GV giúp HS thấy được
nguyên nhân thúc đẩy thủ
công nghiệp phát triển
trong thời kỳ từ X – XV
chủ yếu xuất phát từ những
nhu cầu trong nước gia
tăng
- GV yêu cầu HS đọc
SGK để thấy được sự phát
triển của thủ công nghiệp
Phát triển thủ công nghiệp
* Thủ công nghiệp
Trang 8+ Biểu hiện sự phát triển.
+ Yếu tố ảnh hưởng đến
sự phát triển thủ công
nghiệp đương thời
- HS theo dõi SGK phát
biểu
- GV nhận xét bổ sung,
kết luận về sự phát triển thủ
công nghiệp trong nhân
dân
- GV có thể sưu tầm một
số tranh ảnh chương,
tượng, đồ gốm, hình rồng
… để minh hoạ cho HS
thấy được sự phát triển và
chất lượng
- GV khẳng định sự ra đời
của các ngành nghề thủ
công có ý nghĩa rất lớn đối
với sự phát triển các thủ
công nghiệp thể hiện ổn
- Các nghề thủ công
cổ truyền như: Đúc đồng, rèn sắt, làm gốm, dệt ngày càng phát triển chất lượng sản phẩm ngày càng được nâng cao
- Các ngành nghề thủ công ra đời như: Thổ
Hà, bát Tràng
+ Do truyền thống nghề nghiệp vốn có, trong bối cảnh đất nước độc lập thống nhất có điều kiện phát triển mạnh
+ Do nhu cầu xây
Trang 9Các hoạt động của thầy
và trò
Những kiến thức HS cần nắm vững
định nghề nghiệp và nâng
cao trình độ kỹ thuật
- PV: Theo em nhân tố
nào ảnh hưởng đến sự phát
triển của các ngành nghề
thủ công đương thời?
- HS trả lời tiếp:
- GV nhận xét bổ sung,
kết luận về những nhân tố
thúc đẩy sự phát triển của
thủ công nghiệp là
dựng cung điện, đền chùa, nên nghề sản xuất gạch, chạm khắc
đá đều phát triển
Hoạt động 4: Cả lớp, cá
nhân
- GV yêu cầu HS tiếp tục
theo dõi SGK để thấy được
sự phát triển thủ công
nghiệp Nhà nước
- HS theo dõi SGK, phát
triển ý kiến
- GV: Bổ sung kết luận về
sự phát triển của thủ công
nghiệp Nhà nước
* Thủ công nghiệp Nhà nước:
- Nhà nước thành lập các quan xưởng (Cục bách tác) tập trung thợ giỏi trong nước sản
Trang 10mũ cho vua quan, thuyền chiến
- Sản xuất được một
số sản phẩm kỹ thuật cao như: Đại bác, thuyền chiến có lầu
Hoạt động 5: Cá nhân
- GV: Em đánh giá như
thế nào về sự phát triển
của thủ công nghiệp nước
ta đương thời?
- HS: Dựa vào kiến thức
vừa học để trả lời
- GV: nhận xét, bổ sung,
kết luận
- GV: có thể minh hoạ để
HS thấy kỹ thuật một số
- Nhận xét: các ngành nghề thủ công phong phú Bên cạnh các nghề cổ truyền đã phát triển những nghề mới yêu cầu kỹ thuật cao: Đúc súng, đóng thuyền
- Mục đích Phục vụ nhu cầu trong nước là chính
Trang 11Các hoạt động của thầy
và trò
Những kiến thức HS cần nắm vững
ngành đạt trình độ cao như
dệt, gốm khiến người
Trung Quốc phải khâm
phục (Trích đọc chữ nhỏ
SGK trang 84)
+ Chất lượng sản phẩm tốt
Hoạt động 6: Cả lớp, cá
nhân
- GV yêu cầu HS theo dõi
SGK để thấy được sự phát
triển nội thương và ngoại
thương đương thời
- Học theo dõi SGK và
phát biểu
- GV bổ sung, kết luận về
sự phát triển mở rộng nội,
ngoại thương
+ GV minh hoạ bằng lời
SGK để minh hoạ, kết hợp
một số tranh ảnh sưu tầm
về sự sản xuất của bến cảng
đương thời
Mở rộng thương nghiệp
* Nội thương:
- Các chợ làng, chợ huyện, chợ chùa mọc lên ở khắp nơi, là nơi nhân dân trao đổi sản phẩm nông nghiệp và thủ công nghiệp
- Kinh đô Thăng Long trở thành đô thị lớn (36 phố phường) – Trung tâm buôn bán
và làm nghề thủ công
* Ngoại thương:
- Thời Lý – Trần
Trang 12triển, Nhà nước xây dựng nhiều bến cảng buôn bán với nước ngoài
- Vùng biên giới Việt Trì cũng hình thành các đặc điểm buôn bán
- Thời Lê: Ngoại thương bi thu hẹp
Hoạt động 7: cá nhân
- Phát vấn: Em đánh giá
như thế nào về thương
nghiệp nước ta đương
thời?
+ Nguyên nhân dẫn đến
sự phát triển?
+ Phát triển như thế
nào?
- HS dựa vào phần đã học
để trả lời
- Nguyên nhân → sự phát triển:
+ Nông nghiệp thủ công phát triển thúc đẩy thương nghiệp
Trang 13Các hoạt động của thầy
và trò
Những kiến thức HS cần nắm vững
- GV bổ sung, kết luận phát triển
+ Do thống nhất tiền
tệ, đo lường
- Thương nghiệp mở rộng song chủ yếu phát triển nội thương, còn ngoài thương mới chỉ buôn bán với Trung Quốc và các nước Đông Nam Á
Hoạt động 8: Cả lớp
- GV trình bày để HS
thấy được những yếu tố
thúc đẩy sự phân hoá xã hội
(phân hoá giai cấp) và hệ
quả của xã hội phát triển
kinh tế trong hoàn cảnh của
chế độ phong kiến thúc đẩy
sự phân hoá xã hội
+ Ruộng đất ngày càng
tập trung vào tay địa chủ,
quý tộc, quan lại
Tình hình phân hoá xã hội và cuộc đấu tranh của nông dân
Sự phát triển kinh tế trong hoàn cảnh chế
độ phong kiến thúc đẩy sự phân hoá xã hội
+ Ruộng đất ngày càng tập trung vào tay địa chủ, quý tộc, quan
Trang 14càng ăn chơi, sa sỉ không
còn chăm lo đến sản xuất
và đời sống nhân dân
+ Thiên tai, mất mùa đói
kém làm đời sống nhân dân
cực khổ
+ Giai cấp thống trị ngày càng ăn chơi, sa
sỉ không còn chăm lo đến sản xuất và đời sống nhân dân
+ Thiên tai, mất mùa đói kém làm đời sống nhân dân cực khổ
⇒ Những cuộc khởi nghĩa nông dân bùng nổ:
+ Từ 1344 đến cuối thế kỷ XIV nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra làm chính quyền nhà Trần rơi vào khủng hoảng
4 Củng cố
Sự phát triển nông nghiệp và thủ công nghiệp thế kỷ XI – XV
Trang 155 Dặn dò
Học bài, làm bài tập, đọc trước bài 19, tìm hiểu các vi anh hùng dân tộc: Trần Quốc Tuấn, Lý Thường Kiệt, Lê Lợi, Nguyễn Trãi …