Luận văn Áp dụng pháp luật cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng dưới sức Ép của tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế

Khải niệm vị tri thống lĩnh thị trường Khải niệm hành vi lam dựng vị trí thống lĩnh thị trường Khải niệm kiểm soát lành vì lan dụng vị trí thông lĩnh thị rường, Quan niệm chung về pháp l

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYEN THI BAO NGA

KIEM SOAT HANH VI LAM DUNG CUA DOANH NGHIEP

CÓ VỊ TRÍ THÓNG LĨNH THỊ TRƯỜNG THEO PHÁP LUẬT CẠNH TRANH VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỌI - 2012

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYEN THI BAO NGA

KTEM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG CỦA DOANH NGHIỆP

CÓ VỊ TRÍ THÓNG LĨNH THỊ TRƯỜNG

THEO PHÁP LUAT CANH TRANH VIET NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Luật Kinh tế

Mã số : 60 38 50

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Nghời hướng dẫn khoa học: TS Bùi Nguyên Khánh

HÀ NỌI - 2012

Chương 1 — MỘT SỞ VAN DE LY LUẬN CO BAN VE KIEM

SOÁT HÀNH VÌ LẠM DỤNG CÚA DOANH NGHIỆP CÓ VỊ TRÍ

THONG LINHA THI TRUONG

Các khái niệm

Khải niệm vị tri thống lĩnh thị trường

Khải niệm hành vi lam dựng vị trí thống lĩnh thị trường

Khải niệm kiểm soát lành vì lan dụng vị trí thông lĩnh thị rường,

Quan niệm chung về pháp luật về kiểm soát hành vỉ lạm dụng cửa

doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường thị trường

Đặc điểm, vai trỏ của pháp luật về kiếm soát hành vi lạm dụng của

doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường

Đặc điểm

Vai trò

Pháp luật Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế trung

hành vi lạm dụng của các doanh nghiệp có xị trí thống lĩnh thị

Chương 2 - THỰC TRẠNG KIẾM SOÁT HẢNH VI LẠM DỤNG

CUA DOANHI NGHIỆP CÓ VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƯỜNG

THEO PHAP LUAT CANH TRANH CANH TRANH VIET NAM

Thục trạng lạm dụng của các doanh nghiệp có vị trí thông lĩnh thị

trường trong bối cảnh kinh tế - xã hội từ khi Luật cạnh tranh ra

đừi cho đến nay

Bắi oảnh kinh tế - xã hội từ khi Luật cạnh tranh ra đời cho đến nay

Nhận thức của xã hội, đoanh nghiệp và các eo quan quân lý nhà nước

về Luật cạnh tranh và kiểm soát bành ví lạm dựng vị trí thông lĩnh thị

213

31.2

Tinh trạng lạm đựng của các đoanh nghiệp có vị trí thống lãnh thì

trường

Thục trạng pháp luật cạnh tranh Việt Nam điểu chỉnh vẫn đề

kiểm soát hành vi lạm dụng của các doanh nghiệp có vị trí thông

nh thị trường

Những quy định về xác định thị trường liên quan

Xác định vị trí thông, lĩnh thị trường, của doanh nghiệp

Những quy định về hành vi Jam dựng vị trí thông lĩnh thị trường

Các quy định về cơ quan quan ly

Các biện pháp nhằm kiểm soát hành vì lain dụng của đoanh nghiệp có

vị trí thông lĩnh thị trường

Chương 3 — PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN

PHAP LUAT CANH TRANH VE KTEM SOAT HANH VI LAM

DỤNG CỦA CÁC DUANII NGHIỆP CỎ VỊ TRÍ THÔNG LĨNH

THỊ TRƯỜNG

Phương hướng

Kiếm soát hành vi lạm dụng vi trí thông lĩnh thị trường theo pháp luật

cạnh tranh phải được xây dựng trên quan điểm, đường lỗi vả chú

trương: phát triển kinh tế - xã hội của Đăng và Nhà nước

Kiểm soát hành vĩ lạm đụng vị trí thống lĩnh thị rường theo pháp hui

cạnh tranh phải phù hợp với nguyên tắc kinh doanh, với phang tục, tập

quản, chuẩn mực đạo đức kinh doanh, và quy luật vận động khách

cam của nên kinh tế tlị trường

Kiểm soát hành vĩ lạm dụng vị trí thống lĩnh thị nường theo pháp luật

cạnh tranh phải là cơ sở pháp lý vững chắc đề bảo đảm cạnh tranh lành

mạnh, cỏng bằng giữa cáo chủ thể kinh doanh và dâm báo quyên vá lợi

Ích hợp pháp của người tiêu dùng,

Kiểm soái hành ví lạm đựng vị trí thống lĩnh thị trường theo pháp kuật

cạnh tranh phải đặt trong bôi cảnh hội nhập kinh tế quốc tê

Kiễm soát hành vi lạm dựng vị trí thắng lĩnh thị trường theo pháp luật

cạnh tranh phải đảm bảo sự độc lập của bộ máy thực thị vả sự tương,

tác với các lĩnh vực pháp luật kháo

thống lĩnh thị trường va hanh vi lam dụng vị trí thông lĩnh thị trường,

TIoản thiện bộ máy quản lý cạnh tranh

lloản thiện các biện pháp xử lý hành vi lạm đụng vị trí thẳng Tmh thị

DANH MẸC CÁC CHỮ VIẾT TAT

Luật về chỗng độc quyền Lư nhân và đắm báo giao dịch

công bằng

: Khu vực mậu dịch tự do ASEAN

: Diễn đản Châu Á - Thái Binh Duong

: Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Ủy ban Thương mại công bằng Nhật Bán

: Tổ chức hợp tác và phát triển Liên hợp quốc

Công ty Tài chính quốc tế

Công ty C4 phan Nhiên hệu bay

: Tập đoàn đa quốc gia

: Trách nhiệm hữu hạn

'T chức thương mại và phát triển của liên hợp quắc Công Ly xăng dầu hàng không

Ngân hàng thể giới : Diễn đàn kinh tế thể giới

: Tổ chức kinh tế thế giới

MỞ ĐẦU

1 Ý nghĩa của việc nghiên cửu để tải

Chỗ trương xây dựng nên kinh tế tìi trường định Hưởng xã hội chủ nghĩa và chủ dộng hội nhập kinh tế quốc tế cúa Đảng và Nhà nước, đã và dang khẳng dịnh sự dúng đấm thông qua những thành Lựu quan trong trong hoat động kinh tê: lượng vốn đầu Lư dược thu hút vào Việt Nam như ngày cảng tăng và số lượng doanh nghiệp có tiểm lực kinh doanh cũng tăng lên một cách đáng kể Tuy nhiên, quả trình mở cứa thị trường, nay đôi hổi chúng ta phải gỡ bố rào câu về thủ tục hành chính, thuế quan và những tra dãi với doanh nghiệp trong nước Điều đó khiến cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ của chúng ta không chỉ đối mặt với sự cạnh tranh với cáo đoanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thi trường, độc quyên trong nước mà côn với các lập đoàn đa quốc gia hùng mạnh trên

thế giới, nhất là khi Việt Nam chỉnh thức trở thánh viên của WTO Vị vậy, ning cao

thiệu quả của quản lý nhà nước và hoàn thiên pháp luật cạnh tranh sẽ l4 một điều kiện then chốt, một đòi hỏi bắt buộc dé phát triển nên kinh tế, cũng như gói: phẩn cho lãng

trưởng kinh tế dài hạn của Việt Nam trong hi cảnh cạnh tranh toàn câu

Theo xu hướng phải triển, doanh nghiệp khi tham gia vào kinh doanh đều mong

muốn phát triển hơn nữa thể lực của mình, nhất là những, doanh nghiệp có thị phân lớn Việc các doanh nghiệp phát triển lanh mạnh là điều tất cả các nước đều khuyến khích

Những không thể đâm bảo ruột dosnh nghiệp Hưan gia thị trường lành nuạnh lúc nào cũng tuân thú pháp luật, đặc biệt là khi tham vọng bảnh trướng tầm ánh hưởng luôn

hiôn thường trực trong mỗi đoanh nghiệp Da đỏ với nỗ lục xây dựng một thị trường

kinh doanh lành mạnh, cỏng bằng, binh dẳng và thực sự trở thánh một tránh dất thu hút vén dau tu trong và ngoài nước hiệu quả; Pháp luật cạnh ranh cần đặc biệt chú ý tới cơ chế phát triển hoạt động của các thương nhân khi tham gia thị trường Một trong những giải pháp nhằm cải thiên và nâng cao mỗi trường kimh doanh là kiểm soát các bảnh ví

lạm dung vị trí thông lĩnh thị trường

Như chủng ta đã biết, cạnh tranh là một thuộc tính của nên kinh tế thị trường

Cạnh tranh có thẻ làm cho một doanh nghiệp ngày càng lớn mạnh hơn hoặc cũng có

thể lám đập tắt nó Rủi do tiêu tán luôn rinh rập các thương niêm mới thành lập, nhồ lẽ,

it vén, it thi phản Mặc dủ cỏ sự hỗ trợ của các chính sách, các biện pháp lành chỉnh thumg quyền và lợi ích hợp pháp của họ vẫn có thể bị xâm phạm vì những lý do Lới Lừ nhiều phía Rủi do đó có thẻ từ chỉnh bản thân doanh nghiệp, cũng có thể do tác dông, của các doanh nghiệp lớn hơn Chỉnh vi vậy việc báo vệ các thương nhân yếu thé

những thương nhân để bị xâm hai tới quyển, lơi ích hợp pháp, và lạo môi tường cạnh

tranh lành mạnh lá mục tiêu hảng dầu của pháp luật cạnh tranh nỏi riêng và chính sách cạnh tranh nói chưng,

Với mục đích xây dựng một thì đường kinh doanh ôn định, lành mạnh, trở thành

một tác nhân thúc đây nên kinh tế thi pháp luật cạnh tranh về

dụng vị trí thống lĩnh thị trường ở Việt Nam cần được nghiên cứu mội cách toàn điện

mm soát hành vị lạm

Hay nói cách khác việc nghiên cứu kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh Hụ

trường theo pháp luật cạnh tranh Việt Nam là một vẫn dé co tinh cấp thiết, cần được

giải quyết

2 Thực trạng nghiên cứu về dễ tài

Cơ chế kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường được hình thành

từ khả sớm trong lịch st, va dan trở thành nội dụng quan trọng trong hệ thống pháp luật của môi quốc gia Ở nước ta, từ khi Pang va nha nước có chú trương chuyên đối

niên kinh tẻ tập trưng bao cập sang nên kinh tế thị trường, chính sách cạnh tranh về vẫn

dé nay dã bước dầu duợc nghiên cửu lâm tiên dễ lý luận cho các quy dịnh pháp luật phù hợp với đời sống thục tiễn hơn Có thể kế đến một số tài liệu như Nguyễn Như Phát

(1997), “Xâu dựng pháp luật cạnh tranh tong điều kiện kinh lễ thị trường ở nước ta hiện

nay”, Tạp chí Nhà nước và pháp luậi: Nguyễn Nhụ Phái (2000), “Đúi tượng diều chỉnh cha pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật:

Phạm Duy Nghĩa (2000), “Pháp luậi cạnh tranh ở Việt Nam: như cầu, khả năng và

một vải kiến nghĩ”, Tạp chỉ Nhà nước và pháp luật; Phạm Duy Nghĩa (2003), “Dặc

gHuẩn hành chính: Góp phần nhận diện và tiếp cận từ phán Luật cạnh tranh”, Tạp

chí nghiên cứu lập pháp; Đăng Uñũ Huân (2003), Pháp luậi về kiểm xoái độc quyền và chồng cạnh tranh không lành mạnh ở Liệt Nam, Luận văn tiễn sĩ luật học, Trường Đại

học Luật Hà Mội Tuy nhiên, cáo công trình nghiên cứu lrên mang rừng tính chất chính

sách và dinh hướng xây dựng khung cơ chế mà chưa có bước triển khai cụ thể

Cho đến khi Luật cạnh tranh chỉnh thức ra đời năm 2004, đã cỏ nhiều công

trình nghiền cửu về vị trí thông lĩnh thị trường, độc quạ lơ hành vì lan dụng,

vị trì dộc quyền và các ảnh hưởng của nó dến kinh tế - xã hội như: Äguyễn Ngọc Sơn (2006), “Luat cạnh tranh: Sứ mệnh và triển vọng", Tạp chỉ nghiên cứu lập pháp;

Nguyễn Ngọc Sơn (2004, "Xác định thị trường lhiêm quan theo Luật cạnh tranh

2004”, Tạp chỉ nghiên cứu lập pháp; Phan Thị Ưên lông (2003), Dậc quyên và pháp

luật về kiếm soái độc quyên ở Việt Nam hiện nay, Luận văn thạc sỹ luật học, Trưởng

Đại học Luật Hà Nội,

; Dao Ngoo Bau (2004), “Wan dé déc quyên ở Việt Nam”, Tạp

chí nghiên cửu lập pháp, Lê Ni, Nguyễn Anh Tuấn (2066), “Luật cạnh tranh và

những vẫn đề về hợp đồng, phân phối, tài trợ bong thương mại”, Tạp chí nghiên cứu

lập pháp; Nguyễn Như Phát, Nguyễn Ngọc Sơn (2006), Phân tích và luận giải các

quy định của Luật cạnh tranh về hành vì lạm dụng vị trí thẳng lĩnh thị trường, vị trí dic quyén dễ hạn chế cạnh tranh Đánh giá một cách khách quan, tình hình nghiên

ẻm soát hành ví lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường nói chung chưa cỏ

nghiền cứu về pháp luật kiếm soát đối với hành ví lạm đụng nhưng thiên vé nghiên

cứu độc quyển nhiều hơn Chưa có một công trình nghiên cửu nảo đi từ quan nid

kiểm soát để phân tích đặc điểm và bàn chất của cœ chế; và đề soi chiều vào những

quy định về van dé nay trong pháp luật cạnh tranh hiện hành, lim ra những bãi cập,

nguyên nhân và định hưởng hoàn thiện Xuất phát từ ý nghĩa vá tỉnh hình nghiền cứu

của để tài, tác giả mong muốn sẽ góp một phân nhỏ tìm ra nhĩmg nguyên nhân cửa

bắt cập rong các quy định của pháp luậi canh tranh về kiểm soát hành vĩ lạm dụng vi trị thống lĩnh thị trường, dưa ra dịnh hướng và giải pháp toàn điện dễ hoàn thiện cơ chế này, phù hợp với yêu câu phát triển và hội nhập kinh lễ cửa nước ta

Pháp luật tuy cỏ tính lạc hậu hơn so với sự phát triển của nên kinh tế nhưng nếu pháp luật không phán ảnh đứng quy luật phát triển, nhà nước không thể tạo ra một hành lang pháp lý tin cây cho các doanh nghiệp thì sự phát triển của kinh tế trong thời đại

mỡ sẽ kéo theo nỏ vô số những tranh chấp kinh tế, thương, mại vả những hanh vi thoa thuận hạn chế cạnh tranh, cạnh tranh không lành mạnh giữa các chủ thẻ trong kinh doanh gây ảnh hưởng không nhỏ đến nên kinh tế

3 Mục dịch và nhiệm vụ của luận văn

Xuất phát từ nhu cần thực tiễn và lý luận của nên luật học nước ta, đựa trên những chủ trương, dường lối và chính sách xây dựng khi lễ - xã hội hội nhập kinh tế

quốc tế một cách toàn điện Luận văn đặt mục đích nghiên cứu các vẫn đẻ lý hiện về

kiểm soái hành vị lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường Nêu thực trạng bồi cảnh kinh tế

- xã hội Việt Nam và đảnh giả thực trạng pháp luật cạnh tranh hiện hành trong, việc

kiểm soát các hành vi lam dung vi trí thống lĩnh thị trường Từ đỏ đưa ra những định

Hướng, giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về vẫn dê này Từ mục dích nghiên cứu

trên, luận văn đặt ra các nhiệm vụ cụ thể sau:

- Tìm hiểu, phân tích các khái niệm cơ bản liên quan đến vị trí thống lĩnh thị

trường, hành vị lạm dụng vị trí thông lĩnh thị trưởng, và kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí

- Nêu bồi cánh kinh tế - xã hội Việt Nam, tính trạng lạm dụng vị trí thống lình

thị trường ở Việt Nam và nhận thức xã hội về Luật cạnh tranh và kiếm soát hành vi lam

4 Phương pháp và phạm vi nghiền cứu

Về phương pháp Nhằm hoàn thành các nhiệm vụ đã đặt ra, luận văn sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khoa học khác nhau như: phương pháp tổng hợp và phân tích; phương pháp so sánh và đối chiếu; kết hợp nghiên cứu lý luận và thục tiễn Các phương pháp nghiên cửu trong luận văn được thực hiện trên nên táng của phương pháp luận đuy vật lịch sủ, duy vật biện chứng: trên cơ sở quan điểm đường lối vẻ chính

tr, kinh lế, văn hoá, xã hội của Đăng Cộng Sản Việt Nam

Về phạm vi Dễ đầm bảo cho luận văn có phạm ví nghiên cứu hợp lý, dap ime

mục đích và niệm vụ nghiên cứu của để tài, tác giả chỉ lập trung giải quyết các vẫn để pháp lý trong kiểm soát hành vị lạm đụng vị trí thống lĩnh thị trường theo pháp luật cạnh tranh Việt Nam Trong luận văn, tác giã cũng đề cập đến bối cảnh kinh tế - xã hội

Việt Nam, nhận thức của xã hội về Tuật cạnh tranh vả hành vì lưn dụng vị trí thông lĩnh

thị trường, tỉnh trạng lạm dụng vị trí thống lĩnh thị tưởng trong thục tiễn chí với mục đích:

đơn thuận nhăm làm 13 thém thie trang pháp hiật của Việt Nam về kiêm soát hành vi lạm

dụng vị trí thông lĩnh thị trường

5, Những dóng góp của luận văn

hững đóng góp của luận văn gồm có:

Nêu và phân tích kinh nghiệm một số nước để chúng ta tiếp tục nghiên cứu và hoản

Thiện pháp luật cạnh tranh vẻ vẫn đề nảy

Hai là,

ễ thực tiển: Nêu m thực trạng bối cảnh kinh lễ - xã hội, lỉnh trạng lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường ở Việt Nam vả nhận thức của xã hội về Luật cạn tranh

và bánh ví lạm dung vi trí thống lĩnh thị trường Hơn hết, luận văn chỉ ra những hạn

chế và nguyên nhân hạn chế còn tỏn tại trong hệ thông các văn bản quy phạm pháp luật cạnh tranh về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống Tĩnh thị trường

Ba là, về đình hướng hoàn thiện: Tuuận văn đã nêu lên một số giải pháp cụ thể dựa trên những định hướng được cần cứ vào các quan diễm, dường lỗi của Đảng va nhà nước, của các nguyên tắc và quy luật thị trường: và những đòi hỏi từ thực tiễn kiểm soát hành vị lạm dụng vị trí thống lãnh thị trường,

6 Kết câu của luận văn

Ngoài phần mở đâu, kết lận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, kiện văn bao gồm 3 chương:

Chương ï - Một số vẫn đề lý luận cơ bản và kiểm soát hành vì lạm dụng

cud doanh nghiệp có vị trí thông lĩnh thị trường

Chương 2 — Thực trạng kiêm soái hành vì lạm dụng cuã doanh nghiệp có vị

gỉ thông lĩnh thị trường theo pháp luật cạnh tranh Việt Nam

Chương 3 — Phương hưởng và giải pháp hoàn thiện pháp luật cạnh tranh

về kiểm soát hanh vi lam đụng của doanh nghiệp có vị tri thông lĩnh thị tường

Chương 1 — MỘT SỐ VAN DE LY LUAN CO BAN VE KIEM SOAT HANH VI

của các đoanh nghiệp yêu thẻ, nhưng đồng thời cũng làm xuất hiện các doanh nghiệp

có vị trị thống lĩnh thị trường Vì vậy có thể nói cạnh tranh lành mạnh là động lực

thúc đây cuộc sống xã hội đi lên và góp phần tạo ra các giả trị đích thục Mặc đủ vậy,

cần thẳng thin nhỉn nhận rằng cạnh tranh cũng cỏ xu hướng, dẫn tới sự lạm dung cua các doanh nghiệp có vị trí thông lĩnh thị trường vị trí độc quyên Lợi nhuận sẽ thúc dây các chủ thể này thực hiện các hành vĩ nhằm lích tụ Lối đa lay bắn, hoặc duy trì và

củng cổ vị trí của minh Vì lẽ đó, dé bão vệ câu trúc thị trường và xây đựng nên kinh

tế lành mạnh, hiệu quả, cầu thiết phải có sự kiểm soái các hành vĩ lạm dung của các chủ thể có vị trí thông lĩnh trên thị trường

Dé kiém soát được một quan hệ nảo đó thì trước hết phải nhận điện được khách thể và các thuộc tính của nó Xuất phải từ quan niệm mày, pháp lnật cần phải dưa ra các quy tắc chung để nhận dạng đâu là doanh nghiệp hoặc một nhóm doanh nghiệp có vị trí

thống lĩnh thì tường Tuy nhiên, đo sự tập trưng tư bản ở các lĩnh vực và đặc điểm

kinh tế - xã hội trên các vùng lãnh thổ khác nhaư nẻn pháp luật các nước đưa ra khải niém nhận đạng vị trí thông lĩnh thị trường cũng không giảng nhau

Ó Việt Nam, Luật cạnh tranh 2004 là đạo luật trực tiếp điêu chính các hành vi cạnh tranh và kiểm soái cạnh tranh chung, nhưng không dưa ra ruột khái miệm cụ thể

thể nào là doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp có vị trí thông lĩnh thị trường, mà chỉ nhân dạng thông qua phương pháp định lượng (tức là xác định qua thị phần của chúng

trên thị trường liên quan 30% thi phan trở lên đổi với một doanh nghiệp, 509 thị

phân trỡ lên đổi với hai doanh nghiệp, 65% thị phân trở lên đôi với ba doanh nghiệp và

75% thị phần trở lên đối với bốn doanh nghiệp) và phương pháp định tính (“có khả năng sây bạn chỗ cạnh tranh một cách dáng kể”) [41, Điều 11]

Với cách tiếp cận định lượng, vị trí thống lĩnh thị tường có thể thuộc về người

mua hoặc người bản trong thương mại hàng hóa và cung ứng dịch vụ: vị trí thống lĩnh

thị trường có thể da một doanh nghiệp hoặc các doanh nghiệp có thị phân lớn nắm giữ Những khi quy định tý lệ Ủa phần chiếm lĩnh thị trường liêu quan để xác định vị trí thống lĩnh thị trường được dỏng khung như trong Luật cạnh tranh của Việt Mam là kháng phù hợp Bởi le, tỷ lệ phẩn trăm không biểu thị được bản chất của vị

nhiều doanh nghiệp ruức chiém lĩnh it hon so với quy định nhưng trong thực tế các doanh nghiệp nảy có tắm ảnh hướng rất lớn và có tác động không nhỏ đến thị trường

liên quan Hơn nữa, đo đặc thủ của từng lĩnh vục ngành nghẳ thì mức độ thống lĩnh thị

trường là khác nhan, nếu lẩy tỷ lê định lượng chung làm thước do và quy kết hành ví

cũng là không bình đắng Còn với phương, pháp xác định định tính “khá năng gây hạn

chế cạnh tranh một cách đáng kÈ" được quy định ral rin tượng va val kho ap dung

cũng như không đem lại được hiệu quả trone thực tiễn

Ở một số nước khác lại có cách tiếp cận khác so với pháp luật cạnh tranh về vẫn

dé nay, wong dé diễn hình là Luật thương mại lánh mạnh và những quy định về độc

quyền 1980 ctia Han Quốc (“gọi tắt là Luật Thuong mai Han Quốc”)

Theo khoản 7, Điều 2 của Luật:

Doanh nghiệp cô vị trí thông lĩnh trên thị trường là bất kỳ người imua, người bán trong một lĩnh vực thương mại nhất định và năm giữ vai trò thống lĩnh thị trường

đề ấn định, duy trì hoặc thay đối giá cả, khối lượng, chất lượng và các điều kiện

âu kết với các doanh nghiệp

thương mại khác hoặc trên cơ sở độc lập boặc trên cơ sở

khác Khi vét đoán các doanh nghiệp thắng lĩnh thị trường, cân phải tính đến các yêu

lô như thị phân, sự tốn tại và quy mô của các rào căn đối với việc thâm nhập thị

trường và các quụ mô tương đối của các doanh nghiện cạnh tranh

Với quy phạm nay, Luật Thương mại Hàn Quốc đã đảm bão xây dựng môi khái

niệm mang tinh lý luận tổng quát, miếu tá dây du và ngắn gọn các đặc tính của đối

tượng: và hoàn thiện hơn so với cách nhận diện vị tri thống lĩnh ứị trường của doanh

nghiệp trong Pháp luật canh tranh của Việt Nam Khải niệm đã chỉ ra rằng vị trí thống,

lĩnh thị trường không chí được xem xét dưới gòc độ vị trí của một doanh nghiệp mà có thể I là vị trí của một nhóm doanh nghiệp củng hành động (tập trưng kinh Lê để đại được

vị trí thống lĩnh thị trường) Các doanh nghiệp nảy cô khả năng kiểm soát thực tế hoặc

tiểm năng đối với thị trường liên quan mà doanh nghiệp đó đang hoặc sẽ hoạt động, Và

việc xem xét vị trí thống fink Ủu trường sẽ căn cứ trên nhiều tiêu chi thi phan, quy md Tảo cắn má khá năng thực tế của doanh nghiệp trên thị trường

Trong phạm vỉ luận văn này, tác giả thừa nhận khái niệm “vị trí thống lĩnh thị

trường” của Luật Thuong mai Han Quốc là cách hiểu chung khi sử dụng cum Lr nay trong quá trình nghiên cứu và phân tích Dề làm rõ và bao quát hơn khái niệm vị trí

thống lnh thị trường, tác giả nhìn nhận vị trí độc quyên như là một đạng đặc thù của vị trị thống lĩnh thị trường Với mong muốn ngày cảng bảnh trướng thể lực, các doanh nghiệp sau khi đạt được vị trí thông lĩnh thị trường, với ưu thế của mình sẽ cổ gắng và

từng bước loại bổ dẫn các đối thô cạnh tranh dễ đến với đỉnh cao nhất trong cạnh tranh

theo quy luật kinh tế thị trường là độc quyền (tức lá doanh nghiệp không còn đổi thủ

cạnh tranh hoặc có sự cạnh tranh nhưng rắt yếu ớt và không đáng kẻ; khác với vị trí

thông lĩnh thị tường lả trên thị trường vẫn cỏn sự cạnh tranh của các dỏi thú yếu hơn)

Và xét theo quá trình cạnh tranh, vị trí thống lĩnh thị trường là bình thái trước khi đến tiểu hiện của cạnh tranh không hoản hão — độc quyền

1.1.2 Khải niệm hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường,

Hiện nay trên thế giới, khải niệm hành vì lạm đụng vị trí thẳng lĩnh thị trường

được tiếp cận theo hai cách Cách thử nhất là hệt kế các hành vì được coi là lạm dụng

thông qua các dấu hiệu của hành vị Cách thứ hai là dưa ra dịnh nghĩa về hành vi nay, tùy thuộc từng trường hợp và cách giải quyết của cơ quan quận lý cạnh tranh mà hành

vị dó cớ dược coi là lạm dụng vị trí thông lĩnh thị trường hay không,

Pháp luật cạnh tranh Việt Nam, Pháp luật thương mại Pháp, Luật cạnh tranh cũa

Canada là đại điện điển hình cho cách Hếp cận đầu tiên Pháp luật cạnh tranh Việt Nam liệt kê 06 nhóm lành vị được cơi là lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trưởng (gồm nhóm ấn định giá, nhóm hạn chế, càn trở cạnh tranh) [47, Diền L3] Theo đó, chỉ những, tranh vỉ của doanh nghiệp có vị trí thông lĩnh thị trường được liệt kế tại điều 13 và điền

14 cua Luật cạnh tranh mới được coi lẻ lạm dụng và bị xử lý, Luật cạnh tranh Canada cũng không đưa ra khái niệm chung mà liệt kế 11 hành vì bị coi là vi phạm pháp luật

chống lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường (ngoài ra con cho phép cơ quan cớ thâm

quyên xử lý những hành ví chua được pháp luật liệt kè nhưng thỏa mãn ba đâu hiệu

xác đình bảnh vĩ lạm dụng theo điều 79 là: () Môi hoặc một nhóm doanh nghiệp kiểm

soát thị trường liên quan ; (ñ) thực hiện hành vĩ phân cạnh tranh được quy định trong, luật cạnh tranh; (ii) hành vì đó đã, đang hoặc có thê làm căn trở, làm giảm cạnh tranh trên thị trường mội cách đáng kế) [17] Điều I 420-2 Bộ Tuiật thương mại Pháp nhận

diện: "Sự (ạm dụng bao gẩm hành vì từ chối bán, các điều kiện án đặt giá bán hoặc

phân biệt đối xử cũng như sự phá vỡ các mỗi quan hệ thương mại đã được thiết lập chỉ

trên cơ sở mà bên dối tác từ chỗi thực hiện dối với các diều kiện thương mại không công bằng" [2]

Tổ chức hợp tác và phát triển Liên hợp quốc (OECD) thì định nghĩa hành

vi nay theo cách thir hai: "Hanh vi lam dung vị trí thông lĩnh và vị tri độc quyên dé hạn chỗ cạnh tranh là hành ví hạn chế cạnh tranh mà daanh nghiệp có vị trí thông lĩnh hoặc độc quyền sử dụng dé duy trì hay tăng cường vị trí của nó trên thị trường

10

bằng cách hạn chỗ khá năng gia nhập thị trường hoặc han ché quả mức cạnh tranh"

[49, tr S2]

Có thể nhận thấy hai cách tiếp cận này chỉ nhau ở tính chủ động của hành vi Nếu như cách tiếp cận của pháp luật Việt Nam, Pháp va Canada nhìn nhận hành v¡ lạm

dụng đựa vào hậu quả của hành động, tức lá khả năng làm cản trở, sai lệch hoặc làm

giảm canh tranh; thì Luật mẫu về cạnh tranh của Liên hợp quốc lại xem xét hành vị ở mục đích khi chủ thể hành động, nhằm tăng cường và củng có địa vị của minh thông, quø việc ngăn chăn đối thủ thực lế hoặc Hểm năng tham gia thi trường hoặc hạn chế

quả mức cạnh tranh cho phép Binh luận trên góc độ lý luận và áp dụng thực tiến, khải

niệm được xây dựng theo cách thứo đầu tiên sẽ gây khá khăn trong cách hiểu và áp dụng thực thì bởi cách xác định được căn cứ trên phương pháp định tính Sẽ không có

đại lượng nao có thế cân dong đo đếm sự phân biệt ứng xử, sự giảm cạnh tranh trên

thương trường Ngược lại, xác định sự duy trị hay tăng cường vị trí của doanh nghiệp

có vị trí thếng lĩnh thị trường lại đơn giản hơn nhiều Người tạ có thể cần cứ trên báo

cáo hoạt động của doanh nghiện, các phân tích thị trường liên quan và thị phân chiếm

tính, số lượng doanh nghiệp đối thủ để đưa ra kết luận chính xắc

Nhung du hành vi lạm dụng của doanh nghiệp cỏ vị trí thông lĩnh thị tường

được khái niệm theo cách thức nảo thì về cơ bản khi giải quyết các vụ việc về hành vi

lạm dụng, cơ quan có thẩm quyền gủa của các nước số tiến hành xác định bạ nội dung: () chủ thê được xem xét có vị trí thống Tĩnh thị trường hay không; (¡) chủ thể đó có

thực hiện hành vi lạm đụng hay không; và (1Ú) hành vi lạm dung đó gây ra hoặc có khả

năng gây ra hậu quả hạn chế cạnh tranh hay không Trong do, việc xác dịnh hậu quả của hành vi của các cơ quan có thâm quyên là cản thiết để phân biệt với hành vi tập trung kinh tế (mệt dang hạn chế cạnh tranh) Vì chủ thể của hảnh vi lạm đụng vị trí thống lình thủ ưường có thể là nhóm doanh nghiệp (tối da là 4 doanh nghiệp) |47, Điều

11], nén rat dé nham sang đấu hiện khả năng làm giảm, sai lệch hoặc hạn chế cạnh

tranh gủa tặp trung kinh tế (do suy đoán về việc sắp nhập, hợp nhất, mua lại hoặc én

11

doanh để tạo thành các doanh nghiệp có quyền lực thị trường nhằm làm thay đổi tương

quan và cầu trúc thị trường)

Về bản chất, hành vi ban dụng vị Irí thống lĩnh tị trường là một dạng của hành

vi hạn chế cạnh tranh nhằm khai thác lợi thể mã vị trí thống, lĩnh thị trường dem lại: trong quan hệ với khách hàng sẽ tìm cách âu định giá, ấp đặt các điều kiện mua bản,

bóc lột nhằm tích tụ tự bản lớn nhất trong quan hệ với dối thủ cạnh tranh sẽ ngắn cân,

kim hầm sự ra nhập thị trường để củng cổ và duy trì địa vị thông lĩnh thị trưởng LIành

vị lun dụng vị trí thống lĩnh thị trường khác với hảnh vì thổ thuận ở chỗ các doanh

nghiệp không có sự thỏa thuận trước nhưng cùng hành động các hành vì vị phạm dễ loại bỏ đối thủ, gây thiệt hại đến khách hàng

1.1.3 Khải niệm kiểm soát hành vị lạm dụng vị trí thông lĩnh thị tường

Vị trí thẳng lĩnh thị trường là hiện tượng kinh tế khách quan tồn tại trong tất cả các riển kinh tế Nó là hệ quả khách quan của quá Irình cạnh tranh, là mơ ước của các

đoanh nghiệp khi tham gìa thị trường và là một yên tô không thể thiền để thúc đây nên

kinh lễ phát triển Vấn đề đặt ra là sau khi có được vị trí trống lĩnh thị trường, các

doanh nghiệp luôn cỏ xu hướng lạm dụng vị trí dễ tích tụ tư bân, dẫn đưa môi trường,

trong phạm vỉ kinh doanh của rninh về phía không có cạnh tranh — độc quyền Diễu đó

sẽ xăm hại đến quyền tu de kinh doanh của các chủ

ổ kháe, gây bất bình đẳng và phá

vỡ cấu trúc thị trường ma hé qua su xa là vi phạm loi ich eta Nha nước Trước những,

tac động tiên cực mã hành vỉ lạm đụng vị trí thông lĩnh thị trường có thể gây ra và dé

bao vé môi trường, cạnh trạnh lành mạnh cũng như bảo vệ các doanh nghiệp yéu thé,

pháp luật các nước đều nhận định rằng cần phải có sự kiểm soát các hành vi này

Kiểm soát theo định nghĩa của Từ điển Luật học là việc “xem xét để phát hiện,

ngăn ngừa kịp thời việc làm tái với thỏa tuuận, với quy dink” |60, œ 264] Tức là, khi thực hiện chức năng kiểm soát, pháp luật sẽ xây dựng các tiêu chí nhận điện hành vi được cơi là vị phạm pháp luật và nhận điện các chỗ thể có khả năng thực hiện các hành

vi đỏ Tù khung pháp luật chưng, cả nhân, tổ chức có trách nhiệm kiểm soát sẽ đối

chiều vào thực tế đễ xáo định chủ thẻ thöa mãn điều kiện, tiêu chí trở thành đối tượng

thuộc phạm vị kiểm soát, đồng thời chủ động tiến hành theo dối một cách chủ động cáo

hành vi của chủ thể nhằm phát hiện các đâu hiệu vi phạm các nguyễn tắc, quy tắc đã được thùa nhận Nếu hành vì có sự xâm phạm nữưng chưa đổ cầu thành vì phạm thì

chức năng kiểm soát sẽ thực hiện các biên pháp ngăn ngửa, cách ly hành v¡ đó tiếp tụe thực hiện vi phạm và quay trở về quỹ đạo lành mạnh ban đầu Nếu chủ thể có những, tinh ví vì phạm nghiệm trọng, gây ảnh hưởng đến các quy tắc, nguyên lắc kiểm soát ban dầu dược đặt ra thi tùy từng trường hợp sẽ được áp dụng các biện pháp chế tải nghiêm khắc, tất nhiên sẽ có xem xét đến yếu tố miễn trừ Bình luận trên góc độ lý tuận, khải nệm kiểm soái được nhậu điện tương đối giống với khái riệm gân “giám

sat” [60, tr 292], Mai khái niệm nảy củng chí ra việc theo dõi, quan sat mang tinh chit

dụng thì giám sát chỉ thục hiện nhiệm vụ cần cử trên các yêu cầu và mệnh lệnh đã dược

đặt ra từ trước Về mục đích, giám sát hướng cách đổi tượng chịu sự giám sát thực hiện

đúng các quy định và đạt được hiệu quả được thiết lập khmg: còn mục đích kiếm soát

không chỉ đứng lại ỡ việc yêu cầu thực hiện các hệ quá dược mô tả mà còn phải dăm

bao xem xét kiểm soát dựa trên lẽ phải, sự cỏng bằng và rong những trường hợp nhất

định thì kiếm soát sẽ thực hiện mục đích ngăn chặn, loại bỏ những hoạt động sai trái và

vi phạrn VẺ phạm vĩ xử lý các trường hợp vĩ phạm giám sắt chỉ đừng lại ở việc phát

hiện hành vỉ và thực hiện các biện pháp khuyên nghị đối với chủ thế thực hiện hành vi

ếp tụơ vì phạm hoặc vĩ phạm nghiêm trong thi gả nhân, tổ

đó, trường hợp chủ thể

chức thục hiện chức năng giám sát báo cáo lên tổ chức, cá nhân có thâm quyên đề nghị

xử lý, trong khí đó, chủ thể thực hiện chức năng kiếm soát sẽ trực tiếp xem xét, áp

dung các biện pháp ngăn chặn và đưa ra gác chế tài xử lý VỀ hiệu quả, kiểm soái đen: lại kết quá cao do có tỉnh trừng trị răn de cao, còn tac dộng ngăn chặn của giảm sát chỉ

mang lính khuyến nghi

Tiểu một cach chung nhất, kiểm soát hành vị lạm dụng vị tí thống lĩnh thị trường được hiểu là: (ï) tổng thẻ các cơ chế, thiết chế báo đám cho chủ thể có quyền

tị kiểm soát; (1 thực hiện chức năng ngăn ngừa nhằm bảo đảm cho những đối tượng

nay luôn nằm trong quỹ đạo của các yêu

doanh vả bảo đảm để các quy định về cạnh tranh được thục hiện đúng vả có hiểu quá;

đi) trong những trường hợp nhất định, pháp luật kiếm soát hánh vỉ lạm đụng vị trí

về pháp luật, các chuẩn rực đạo đức kinh

thống lĩnh thị trường sẽ áp dụng ác chế lài xử phạt nghiệm khắc để loại bô rhưững hoạt

tranh thực hiện chức năng theo dõi, phát hiện, ngăn chặn và xứ lý các hành vi vị phạm,

cèn đối với các chủ thể có thâm quyển khác (các đối thủ cạnh tranh hoặc người tiêu

dùng) thực hiện chức năng kiểm soát thông qua việc phát hiện, tổ cáo lên cơ quan cạnh: tranh hoặc thực hiện quyển khởi kiện đề đảm bảo quyên và lợi ích của mình Trong hai

hành vi tác động này, hành vị từ phía cơ quan quản lý cạnh tranh có ý nghĩa lớn trong

việc ngắn chặn và khắc phục hiệu quả các hành vi vi phạm, đồng thời có tính rắn de

cao Ở góc độ cơ chế, vận dé này được thể hiện ở ba khia cạnh là sự phân quyền trong

trội bộ chủ thế có quyên kiểm soái; kiêm soát dựa trên sự giới bạn cửa chủ thế có thân

quyén đối với quyền tự do kinh doanh của khách thể, và kiểm soát dựa trên môi liên hệ

giữa chủ thể và khách thể kiếm soát Có thể nói, trong ba khía cạnh trên thi kiếm soát

mỗi quan hệ giữa chủ thể và khách thề trong kiểm soát hành ví lạm dựng vị trí thống, lĩnh thị trường dòng vai trỏ quan trọng và cần thiết phải được quan tâm Hởi, trong hoạt động kiếm soái, chủ thế quản lý phải luôn luổn có thông tin để nhanh chống phát hiện

ra các hảnh vị vi phạm và kịp thời đưa ra các biên pháp xứ lý Mặt khác đối tượng bị

kiểm soát cũng muốn có được những thông tin nhanh nhất về yêu câu của chủ thả cũng,

thư các quyền và nghĩa vụ của mình để thực hiện đúng, có hiệu quả

1.2 Quan niệm chung về pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng của

doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường

lrong quả trình phát triển nên kính tế hàng hỏa, doanh nghiệp đạt được vị trí thống lĩnh thị trưởng là hiện tượng tất yêu khách quan Ví tự thân vị trí thông lĩnh thị trường không thể gây ra những tác hại lớn cho nền kinh tế cũng như làm méo mỏ câu

trúc thị trường, Vì lẽ đó, cáo nước trên thể giới đêu thừa nhận không thể xóa bỏ vị trí

tây mà chỉ đặt ra vẫn để kiểm soát khi có sự lạm dung

Về cách thức và phạm vị diễu chính Hiện may só nhiều cách thie kiém soát

khác nhau được áp đụng như biện pháp kinh tế, biện pháp chính trị, sự lên án của xã Hội , nhưng pháp luật với thuộc lĩnh là những quy phẩm mang tinh ổn định, chặt chẽ

và bắt buộc cưỡng chế thí hành được đánh gšả là công ca bữa hiệu nhất trong kiểm soát

hành vì lạm dụng, Theo quan niệm của các nước, pháp luật kiểm soát hành vị lạm dung

vị trị thống lĩnh thị trường cần phái được diễu chỉnh trong một dạo luật chung có vai trò điều tiết các hành vi thương mại, xây đựng và duy trì môi trường kinh doanh lành mạnh như luật canh tranh (ở một số quốc gia đạo luật này có thể được gọi các tên gọi khác nhau nhưng chung một bản chất nhủ Luật chống độc quyền, Luật Thương mại

lành mạnh và chẳng độc quyền ) Tuy nhiên, Luật cạnh tranh với vai trò là luật chung

mợi khía cạnh Khuộc các lĩnh vực

tiên không thể tích hợp thành một bộ luật điều

của hoạt động kinh doanh Do đó, trong từng pháp luật chuyên ngành như pháp luật tỉnh sự, pháp luật thương mại, pháp luật hợp đồng cũng cắn thiết phải có sự điều chỉnh

vấn để này phù hợp với phạm vị, đối tượng và phương pháp mà luật đó điều chỉnh, Việc quy định như vậy sẽ góp phân giãm tải cho Luật cạnh tranh không bi céng kénh

và lạm chế những thiểu sót trong quá trình điều chỉnh các lĩnh vục đặc thủ; đồng thoi

cũng giúp cáo luật chuyên ngành không lặp lại các quy định chung

Về hinh thức điểu chính, khi thiết kế các quy phạm cần phải tuân theo giá trị cua

văn bản pháp luật chúa đựng nó Điểu nảy số đâm bão cho muức độ điều chữ, tính

hiệu lực và khả năng sửa dỏi, bổ sung của quy dịnh dược phủ hợp Bởi căn cứ vào vị trí của vin ban trong hệ thống pháp luật thì giá trị áp đụng của quy phạm cing khác nhau,

quy định trong luật sế cao hơn nghị định vá quy định trong ngÌủ định sẽ cao hơn thông

n và ít được bỗ

tư Không chí vậy, các văn bản có vị trí cao sẽ được áp dụng phổ

sung chỉnh sửa so với những văn bản ở vị trí trí thấp hơn nên các quy định trong đó

dõi hồi phải có tính ôn định và chuẩn xáo Theo đỏ, các quy phạm về kiểm soát hành vĩ

lạm đựng vị trí thống lĩnh thị trường, mà cụ thể là các nguyên tắc và các quy định

chứng về nhận đạng vị trí thông lĩnh thị trường, các trường hop được coi là lạm dung vi tri, ché tai ap dụng cho hành vi vi phạm, cơ quan có chức nẵng kiếm soát, cơ chế thục thị phải được ghỉ nhận trong luật Vi các quy định nảy sẽ được điều chỉnh chưng cho tắt cả các lĩnh vực Ở múc độ tháp hơn là nghị định, các quy plươn diễn chỉnh chỉ nhằn:

mục đích giải thích mả mình thị các quy định đã được nêu ở góc độ chung Thông

thường trong nghị định của các nước sẽ đi sâu điển giải chỉ tiết cách thức nhận điện vị

tri thống lĩnh thị trường thông qua thị phần hoặc các tiêu chí dịnh tính, cụ thể hóa các hành ví được coi là lạm dựng; làm rõ chức năng, nhiệm vụ, thâm quyền của cơ quan quân lý cạnh tranh: xây đựng các mức phạt và khung phạt cụ thể của chế tài, quy định trình tự, thủ lục diễu tra và xử lý Đối với những hành vi lam dung vi trí thống lĩnh di

trường thuộc các lĩnh vực đặc thủ thì tủy từng nhu cầu cụ thế mà thông từ do bộ trực

tiếp quận lý các nh vục đó quy định Ví du cách xác định vị trí thống lĩnh thị trường

của doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực điện lực sẽ khác với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh đoanh bảo hiểm Khi đó, cơ quan đứng đầu quản lý ngành sẽ

trực tiếp ra thông tư để hướng dẫn việc xác định

Về mục dịch, pháp luật kiểm soát hành vị lạm dụng vị trí thông lĩnh thị trường trước hết hướng tới xây dựng một khuổn khỗ tý trường lành mạnh Trong đó mọt

doanh nghiệp dễu có cơ hội thành công hay thất bại tủy thuộc vào nắng lực canh

tranh Các quy định của pháp luật được áp dụng nhằm thúc đây cạnh tranh hiệu quả

và không ảnh hưởng đến lợi ích hợp pháp của bất kỹ đốt thủ cạnh tranh bay nhóm đối

thủ cạnh tranh nào Mặc khác, các chính sách cạnh tranh dược xây đựng và áp dụng

48 khuyến khích cạnh tranh mà không phải để trừng phạt các đoanh nghiệp có vị trí thống lĩnh tìủ trường niểu như việc tạo lập vị trí đó là hợp pháp (đà kết quả của chiến lược đỏ có loại bố đối thủ cạnh tranh) Nới cách khác, việc áp đụng pháp luật kiểm

soát không nhằm loại bỏ vị trí thẳng lĩnh thị trường mà chỉ loại bả hành ví lạm dung

vi (ri nay dé true loi va bóp méo cạnh tranh Một khi doanh nghiệp có vị trí thông lĩnh

thị trường chưa có các biểu hiện của sự lạm dụng thì chúng vẫn là chủ thế được pháp

luật bảo vệ

Về cơ chế điều chỉnh, theơ lý luận chung vẻ nhà nước và pháp luật của Chủ

nghĩa Mác thì điều chỉnh pháp luật là việc nhà nước dừng pháp luật, dựa vào pháp luật

dé diều chỉnh các quan hệ xã hội, tac động theo những hướng nhất dịnh vào các quan

hệ xã hội, tạo lập trật tự trong một ngảnh, một lĩnh vực theo ý muốn của nhả nước

Hiển theo nghĩa này, cơ chế điển chỉnh pháp luật về kiếm soát hành vỉ lạm đụng vị trí

thống lĩnh thị trường phãi lả một hệ thông cảc biện pháp pháp luật gồm quy phạm pháp luật (các quy định vị trí thống lĩnh thị trường, về hành vị lạm dung), quan hệ pháp luật (các quan hệ của doanh nghiệp dến đối thủ, người tiêu ding và nhà nước) và thực hiện

pháp luật chống lam dung vi trí thống lĩnh tủ trường (quân lý của cơ quan nhà nước,

áp dụng các biện pháp chẻ tài, điều tra và xử lý các hành vi vi phạm) Điền đó cũng

đông nghĩa với việc cơ chế nảy phôi bảo đâm có sự can thiệp của các cơ quan nhả nước

trong việc kiểm soát, giới hạn hoặc cm đoản tất cả các hành vị, thỏa thuận được coi là

lam dung dan dén sw han chế hoặc triệt tiêu cạnh tranh: giảm sat các đoanh nghiệp có

vị trí thống lĩnh thị trường để ngăn cản không cho chủ thể có điều kiện thực hiện hành

vi lạm dụng; giới hạn và diễu hỏa quyền và lợi ích của các chú thể có vị thế thống Inl:

thị trường, của những doanh nghiệp khác, cửa người tiêu dùng và của nhà nước Và để

các quy định của pháp luật được tôn trọng trong cuộc sống nhất thiết phải có một chế

tải đủ mạnh để bảo đảm thực hiện

Về tiêu chỉ đính giá sự hoàn thiên Với vai trò là bê phân câu thành khung

của pháp luật kinh tẻ trong diều tiết thị trường, thúc dây mỗi trường, cạnh tranh lành mạnh, pháp luật về kiểm soát các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường,

() Tuân theo các quy dinh của điều ước quốc tế về vẫn đề này;

Gi) Tan trong truyền thống, tập quán và đạo đức kinh doanh,

(ii) Kết hợp lải hỏa lợi ích của người sân xuât, kinh doanh với những chữ thế

sân xuất, knh doanh khác, lợi ích của người tiêu dùng, lợi ich của nhà nước và xã hội;

(iv) Dam bao sự minh bạch và ồn định trên thị trường;

(v) Đâm bão tính hợp lý và hợp pháp của các quy định pháp luật,

(vi) ‘Ten trong các nguyên tắc cơ bản trong hoạt động kinh doanh và của Luật

cạnh tranh: nguyên tắc tự do kinh doanh, nguyên tắc tự do giá cả, nguyên tắc tự do

cạnh tranh.

13 Đặc diễm, vai trỏ của pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường

1.3.1 Đặc điểm

Mặc dủ chính sách cạnh tranh vả kiểm soát hành vi hạn chế cạnh tranh của các

quốc gia là không giống rau do những yêu tô đặc thủ về chỉnh trị, văn hỏa và truyền thống chỉ phổi Song, vẻ cơ bản pháp luật về kiểm soát hành vi Jam dụng vị trí thống, lĩnh thị trường có những đặc điểm như sau:

Thứ nhất, trong kinh tễ thị trường, nguời la gÌủ nhận nguyên tắc “tự do thỏa

thuận, tự do kinh doanh” như là nguyên tắc bản lễ khi xây dựng pháp luật kinh doanh:

cũng như là tiêu chí đề đánh giá mỗi trường cạnh tranh só hoàn hão hay không, Tuy

nhiên, các quyển nảy không đuợc điễn ra một cách tự ý, tự phải mà được luật pháp điều chỉnh hợp lý Chinh vì vậy, pháp luật néi chung vả pháp luật cạnh tranh nói

riêng khi xây dựng các quy định vẻ kiểm soát hành vi thông lĩnh thị trường thị trường

déu nhằm mục địch tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, cân bằng kợi ích của các

chủ thẻ trên thị trường và thúc đây sự phát triển của kinh tế xã hội quốc gia Nó được

chế cạnh tranh) Nỏi cách khác, nhà làm luật chi hướng đến cam đoán hành vị, vỉ tự

thân vị tỉ thông lĩnh thị trường không tạo ra vị phạm, không tạo ra những hệ quả xấu

ảnh hưởng đền sự phát triển lành mạnh của thị trường Khác với pháp luật kiếm soát

tập trưng kinh tế có nhiệm vụ ngắn chặn khá nắng hình thánh các thế lực có quyền

19

lực, có quyền lực thị trường không hình thành thông qua tích tụ tư bán và cạnh tranh lành mạnh

Thứ ba, xót về ruức độ phức lạp và nguy hại cho thị trường thủ hành vi lam dụng

vị trí thống lĩnh thị tường mà dùnh cao là lạm dụng vị trí độc quyền cao hơn rất nhiều

so với các hành vì cạnh trauh không lành mạnh Số đĩ như vậy, khi đạt được vị trí

thống linh thị trường, các doanh nghiệp mong muôn và có khả năng thực biện các hành

vị tiêu diệt quy luật cạnh tranh, thao tứng thị trường liên quan mà minh hoạt động dẫn

đến phá vỡ cấu trúc và lương quan của thị ruờng, Vì lẽ đó, cho nên thái độ của nhà

nước và cơ quan quản ly cạnh tranh trong lĩnh vực pháp luật này cũng nghiêm khắc và quyết liệt hem Các biện pháp hành chính, kinh tế, hình sự nghiêm khắc được áp dựng đối với các hành vì lạm dung cũng rứu những chủ thể lãnh đạo, quản lý công ty đó Các chế tài có thể được áp dụng tủy thuộc vào mức độ, phạm vi va hậu qué cw thé cua

hành vị như phạt tiên (chế tải kinh tế); buộc cơ cấu lại doanh nghiệp, loại bả những diễu khoản vì phạm ra khôi giao dịch, loại bỏ các biện pháp ngăn chặn các doanh

nghiệp ra nhập thị trường (chế tài hành chính); phạt tủ (chẻ tải hình sự)

Thứ tư, cũng bắt nguồn từ hậu quả má hành vì lam dụng vị trí thông lĩnh dụ trường dem lại cho thị trường nên cơ chẻ kiểm soát trong lĩnh vực nay dược thực hiện

thường xuyên và chặt chế hơn Trách nhiệm kiểm soát và xử lý các hành vi vi phạm

trước hết sẽ thuộc về các cơ quan có thẩm quyền quản lý cạnh tranh nnà không cân tết

phải có sự tố cáo hay khiếu kiện từ phía đối thú cạnh tranh, người tiêu dùng của doanh:

nghiệp bị kiếm soát bay từ phía người dân Hơn nữa, để bảo đảm cơ chế kiểm soát

dước thực thị và có ý nghĩa trong đời sông, pháp luật chồng lạm dụng vị trí thông lĩnh: thị tường còn quy định chỉ tiết cách thức tổ chức hoạt động của cơ quan có thấm

quyển, trình tự và thủ tục thi bảnh pháp luật, thủ tục và thấm quyền khiếu kiện, khiếu

nai, (ham quyén tai phan va ap dung các chế tài

Thứ năm, pháp luật cạnh tranh trên thể giới thông thường phân chia thành hai lính vực: pháp luật chống cạnh ranh không lành mạnh và pháp luật chống hạn chế

20

cạnh tranh Cũ hai lnh vực này đều cỏ nhiệm vụ báo vệ cho môi irường cạnh tranh

được lành mạnh, các hoạt đêng kinh doanh được điễn ra bình thường và ổn định Trong

đỏ, pháp luật chống bựn chế cạnh tranh mặo đù được ra đời sau nhưng đồng vai trò

quan trọng hơn Bởi nếu không cỏ các quy định pháp luật trong lĩnh vục này các hành:

vi théa thuận lạm chế cạnh tranh, các hành vị lạm dung quyền lực thị trường, các hành

vỉ tập trung ánh tế sẽ triệt tiên canh tranh, phả vở câu trúc và tương quan thị trường

Khi đỏ, sẽ không còn môi trường cạnh tranh, các hành vi cạnh tranh không lành mạnh

cũng không gỏ cơ sở để phát triển và sự xuất hiện của pháp luật chống hành vì cạnh tranh không lành mạnh là không cần thiết Mặt khác, hành vi lam dụng vị trí thống lĩnh

thị trường là bước cao hơn của cạnh tranh không lành mạnh lành vi này không chỉ

gây nguy hiểm và để Tại hậu quả cho các đối thủ cạnh tranh, những người tiều dùng cửa Tỉnh mà còn lâm anh hướng đến toàn bộ những nhả sản xuất, người tiêu dừng khác và hơn hất là toàn xã hội Vì lẽ đó cho nên, pháp luật chẳng hành vi lạm đựng vị trí thống, Tĩnh thị trường là bước phát triểu cao hơn của pháp luật chống hạn chế cạnh tranh và là

sự tiếp nổi cho pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh

Đền cạnh sự quan hệ mật thiết với pháp luật chống cạnh ranh không lành mạnh, pháp luật chống hành vi Jam dụng vị trí thẳng lĩnh thị trường cũng có mỗi quan hệ chặt

chẽ với các ngành luật khác như Luật Hiền pháp, Luật IIành chính, Luật doanh ng]

Trật Thương mại, Tuuôi Hình sụ, Luật Dân sự trong việc nhận dạng và ép dụng mác

cạnh trauh và cầu trúc thị tường, Do đó, có thế nói, sự ra đời của pháp luật về

soát hành vị lạm đụng vị trí thông lĩnh thị trường đã có nhiều vai trò to lớn trong pháp

tk

21

luật kinh doanh nỏi riêng và việc xây dựng nền kinh tế thị trường cén non yéu của

Việt Nam nói chưng:

Thứ nhất, gớp phần duy trì tương quan ú trường trong mỗi trường cạnh tranh lành mạnh Giới hạn cắc quyền và lợi ích của các doanh nghiệp có vị trí thông lĩnh thị trường nhằm tránh hành vĩ lạm dụng Đồng thời, điền hòa lợi ích giữa các chủ thế kimh:

doanh trên thị trường với lợi ích chung ctia toàn xã hội

Thứ bai, khuyên khich các doanh nghiệp tăng tích tụ tư bản, đạt được vị trí thẳng Tính thị trường thông qua hoại động sẵn xuất kinh đoanh lành ruạnh Thực hiện các biện

pháp ngăn chặn các hậu quã tiêu cực đo hành vi lam dung quyền lực thị trường gây ra

Tổ từ đỏ góp phần bảo đâm sự ẩn định và phát triển của nên kình tế thị trường,

Thứ ba, thúc đây sự phải triển của nguyên lắc tự do kinh doanh nhưng vẫn đâm: bảo có sự quản lý và điều tiết của nhà nước, Dóng góp cho việc xây dụng khung hành lang pháp lý chẳng hạn chế cạnh tranh nói riêng và pháp luật kinh đoanh nói riêng

Thứ tr, báo dâm quyền và lợi ích hợp pháp của các dối thủ cạnh tranh lành

mạnh nhưng yêu thê của các doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường Tăng cường

súc mạnh tự bảo vệ của người tiêu dàng trước những hành vì lạm đụng của các doanh

nghiệp này

Thứ năm, kế từ khi Việt Nam chính thúc gia nhập WTO cũng đồng nghĩa với việc các doanh ngliép của chúng ta bắt đầu hội nhập sâu vào thị trường chung quốc tế

Mỗi trường nay đỏi hỏi các doanh nghiệp trong quá trình cạnh tranh phải tuần thủ

những nguyên tắc đã được các quắc gia thành viên khác thừa nhận, nhất là tôn trọng

quyền tự do kinh doanh của các clrủ thể khảo, Điều nảy vừa là cơ hội cho các doanla nghiệp có sức mạnh thị trường phát triển, nhưng cũng là thách thức đối với các doanh nghiệp nhỏ trong guồng máy cạnh trạnh khốc liệt Vì vậy, pháp luật về kiếm soát hành

vi lạm dụng vị tí thông lĩnh thị trường không chỉ giúp Việt Nam nhanh chúng mở rộng

thị trường và đáp ứng nhu câu hội nhập kinh tế quốc té ma can giúp bảo vệ chính nên.

kinh tế thị trường còn non yêu của minh trước súc raạnh của các doanh nghiệp có tiém

lực thị trường trên thê giới

lên soát hành:

Với những vai trở lớn lao đã được phân tích ở trên, pháp luật về

vị lạm dụng vị trị thông lĩnh thị trường thục sự trở thánh công cụ hữu hiệu nhất trong, điêu tiết chỉnh sách cạnh tranh cửa nhà nước Đồng thời, đóng góp một phần quan trọng không thể thiểu rong quản lý mỏi trường kinh doanh lành mạnh và nâng cao hiểu quả phát triển kinh tế

1.4 Pháp luật Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế trong việc kiểm suất hành

vi lạm dụng của các đoanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường

1.4.1 Pháp luật Việt Nam về kiểm soát hành ví lạm dung vi trí thống lĩnh

thị trường

Có thể nói sẽ là phiến điện nếu như kiếm soát hành vi lam đụng của doanh

nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường chỉ được điểu chỉnh rong pháp luật cạnh tranh

Tới, hành vi lạm dụng được điễn ra ở nhiều góc độ, nhiền phạm vi thuộc các lĩnh vục

khác nhau Hơn nữa, bần thân Luật cạnh tranh không thể trở thành bộ luật tích hợp

nhiều lĩnh vục rẻng lễ dễ điều tiết tất cả mọi khia cạnh của hoạt động kinh doanh Điều

46 sé làm cho Luật cạnh tranh trở nên công kảnh nhưng vẫn nhiều thiếu sót Do đó, việc điêu chỉnh vận đề này cần thốt phải được quy dịnh ở những phép luật chuyên

ngành Khi đỏ sẽ báo đám chơ pháp luật cạnh tranh giữa vai trỏ định hướng chi dao,

pháp luật chuyên ngành bỏ sung và củng có nhìmg đặc thù của tỉmg lĩnh vục, cũng nhụ

sự tác dộng qua lại giữa luật chung và luật riêng, góp phân hoàn thiện Pháp luật Việt

Nam vẻ kiêm soát hành vi lạm dụng vị trí thông lĩnh thị trường,

+* — Luật cạnh tranh

Với các quy phạm nuang tỉnh bắt buộc và dược bêo đảm thực hiện bói nhà nước, Luật cạnh tranh được coi là công cụ hữu hiệu của nhà nước trong lĩnh vực quản lý canh

23

tranh va điểu tiết thị trường, Do đó, pháp luật về kiểm soát hảnh vị lạm đụng vị trí

thồng lĩnh thị trường trước hết được điều chỉnh trong Luật cạnh tranh 2004

Về cách nhận điện một hoặc ruột nhỏm gác doanh nghiệp có vị trí thẳng lĩnh tụ

trưởng, Luật cạnh tranh 2004 khỏng xây dụng khải niệm mà xác dịnh thông qua thi

phân của chủ thê trên thị trường liên quan hoặc xác định chủ thế đó có khả năng gây han chế cạnh tranh một cách dáng kề hay không Cách xác định cụ thể dược quy dịh

tại Diễu 11 Lutật cạnh tranh 2004 và từ Diễn 4 đến Diểu 134 Nghị định số 116/2005/ND-

CP ngày 15/09/2005 củn Chỉnh phủ quy định chỉ tiết thí hành một số điển của Tuuật

cạnh tranh (gọi tắt lä “Nghị dịnh số 116/2005/NĐ-CP”),

Có được vị trí thẳng lĩnh thị trường là điều không chỉ đoanh nghiệp luôn hướng,

tôi má còn được các nhà quản lý kinh tế vĩ mê khuyến khúch phát triển Bởi có nhiều doanh nghiệp đạt vị trí thống lĩnh thị tưởng, chứng tỏ nên kinh tế của quốc gia đỏ rất phát triển Tuy nhiên, nêu chủ thế nào vi lợi ích của mình, thực hiện hành vị lạm dựng,

vị thế của mình gây ảnh hưởng thị tường, xâm phạm tới quyền và kỹ ích các chủ thể

khác thì hành ví đó cân phải cắm thực hiện Tại Diễu 13 Luật cạnh tranh 2004 va Diéu

2? Nghĩ định số 116/2005/NĐ-CT, các nhà lập pháp đá liệt kế và rainh thị rõ sấu nhóm

vị trí thống lĩnh thị trường không qua quá trình cạnh tranh mà hinh thành thông, qua các

quyết định hanh chính nhà nước Vị vậy, không có gi là mâu thuẫn nếu coi cáo chủ thể

đó cũng có nguy cơ thực hiện các hành vi lạm đụng vị trí của mình và cần thiệt phải

dược kiểm soát

Theo pháp luật cạnh tranh của Việt Nam, hành vi lạm đụng vị tri thông lĩnh thị trường rất nigny hiểm và

lại hậu quả lớn cho xã hội, do đó không có quy định trường

24

hợp miễn trừ Các trưởng hop vi phạm sẽ được áp dụng chế tài được quy định tại Nghị

định số 120/2005/NĐ-CP ngày 30/09/2005 của Chính phủ quy định về xử lý ví phạm pháp luật trong lĩnh vực cạnh tranh (gọi tắt là “Nghị định số 120/2005/NĐ-CP”),

Vai trỏ chú động trong việc giảm sát và xử lý các trường hợp lạm đụng vị tí

thông lĩnh thí trường đề hạn chế cạnh tranh được Luật cạnh tranh trao cho Cục quan ly cạnh tranh và Hội dồng quân lý cạnh tranh Chức năng nhiệm vụ, quyên hạn và cơ cầu cua hai co quan quan ly cạnh tranh nảy được quy định cụ thể tại Nghị định số

05/2006/NĐ-CP ngày 09/01/2006 của Chính phủ về viện thành lập và quy định chức

năng, nhiệm vụ, quyển hạn vả cơ cầu tổ chức của Hội dồng cạnh tranh (gọi tắt là “Nghị

định số 05/2006/ND-CP") và Nghị định số 06/2006/ND-CP ngày 09/01/2006 của

Chính phủ về quy định chúc răng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ câu lô chức của Cục quấn lý cạnh tranh (gọi tắt lá “Nghị định số 06/2006/ND-CP”)

+* — Pháplệnhgiá

Pháp lệnh gid ra đời với ý tghữa lo lớn " Góp phần phát triển nên kinh 12 thi

trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bình ôn giá, bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp

của tổ chức, cá nhân sân xuấi, kinh doanh, của người tiêu đùng và lợi ích của Nhà

nước ” |58, Lời mỏ dàu| Diễn giải một cách cụ thể thì Pháp lệnh giá là công cụ hữu

tỉnh để Nhà nước điều tiết, quản lý và phân cấp vĩ mô trong lĩnh vực giá, mà đối tượng tác động trục tiếp của nó là xác dịnh nguyên nhân và kiểm soát sự biến đồng của giả, quấn lý được các yếu tỏ cầu thành lên giả, mức chênh lệnh giả cá nội và

ngoại địa, vẫn đề ngăn chăn các hành vi lũng, đoạn thị trường làm ảnh hưởng đến nên

kinh tế quốc dân Về kiểm soát hành vi lam dung vi tri thông lĩnh thị trưởng, tại các Tiểu LI và Diễu 12 Pháp lệnh giá 2002 đã ghi nhận về hiệp thương giá giá giữa bên mua, bên bán khi không thống nhật được giá ký hợp đồng đối với hàng hoá địch vụ quan trợng có tỉnh chất dộc quyền 1uua, độc quyền bán không thuộc phạm vì dịnh giá

của Nhà nước; cáo điều từ Điền 19 đến Điền 21 của Pháp lệnh quy định cơ quan nhà

nước có thẳm quyền phâi kiểm soải độc quyên khi phái hiện có đấu hiệu liên kếi độc

quyển về giá, việc hình thành giá độc quyền; hay các quy định về chồng bán phá gia

nhĩ các hành vị được coi là bán phá giá, các hành vi bị cầm, khiêu nại tổ cáo và điều

tra xử lý bản phá giá

Các quy định về giả cỏ tác dộng rất lớn dén bith ồn thị trường, bảo dâm phát triển kinh tế vĩ mô Nếu các quy định này chỉ đừng ở Pháp lệnh thì chưa bao dim tính quyển lực của quy pham Chỉnh vì lẽ đỏ, hiện nay, Văn phòng Chỉnh Phủ dang phối hợp với Hộ Tải chính tiến hành tổ chức các hội thảo góp ý hoàn thiện dự thảo Luật giả

dự thảo vẫn giữ các nội dụng như rong Pháp lệnh, mội số vấn để có sự sửa đổi

trong đó có quy dịnh về kiểm soát hành vị lạm dạng vị trí thông lĩnh thị trường như: Œ)

về vẫn để kiểm soát thị trường được cơ câu lại theo khung các quy định về Nhà mước

kiểm soái giá độc quyền; đối tượng kiểm soải giá độc quyền; các biện pháp kiểm suái

giá độc quyền; quyền và trách nhiệm của cơ quan thẳm quyền quản lý nhả nước về giá trong việc kiểm soát giá độc quyên và quyền vả nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh khi nhận được yêu cầu kiểm soái giá độc quyền [59, Điển 26-301, (ñ) Bỏ

các quy định về chống ban phá giá

sk — Tuất chúng khoản

Thị trường chứng khoán và các hoạt động trên thị trưởng chứng khoản chỉnh thức dược ghi nhận trong luật nấm 2006, Mỗi trường kinh đoanh này được đánh giá là

nhiều tiểm năng thu bút được các nhà

bởi né phụ thuộc vào nhiều yêu tố mà chủ yếu của nó là sự mình bạch của thông tin và

4 tự bởi lợi nhuận cao, nhưng cũng đẩy rủi rõ

sự tiếp cận thông từ của nhà dẫu tư Với mong muốn lợi nhuận cao nhất sẽ có không it các chủ thể có thể mạnh sử dụng các biện pháp trong do có thông tin để thao túng thị trường, hạn chế carlt tranh, độc quyền tì trường "Thông đồng để thực hiện việc mua bán chứng khoán nhằm tạo cung, cầu giả tạo; Giao địch chứng khoán bằng bình thúc

cầu kết, lôi kéa ngưài khác liên tục mua, bứn để thao túng gid chúng khoán; kết hợp

hoặc sử dụng các phương pháp giao dịch khác đỂ thao túng giá chứng khoán" [48,

Điều 9] hoặc các giao dịch của có dông lớn của công ty dại chúng làm thay dỗi số

26

lượng cổ phiếu sở hữu vượt quả 1% so với số lượng củng loại đang lưu hành [48, Diéu

99), là những trường hợp Luật chứng khoán 2006 quy định ó sự kiểm soái

nhằm ngăn chặn các tổ chức, cá nhân lợi đựng vị trí thống lĩnh của minh gây ảnh

1.4.2 Kinh nghiệm quốc tế

vị trí thông linh thị trường

un soát hành vị lạm dụng của doanh nghiệp có

s*— Trung Quốc là nước có nhiều đặc điểm chính trị xã hội chủ nghĩa và nền kinh tế giống với Việt Nam Ở quốc gia nảy, mô hinh kinh tế tập trung, bao cấp trong,

một thời gian đải với các đoanh nghiệp nhà nước chiếm tỷ trọng tuyệt đổi trong hầu hết

mọi lĩnh vực ngảnh nghẻ, vẫn dễ cả nhan kmh doanh gan nhu bj cam doán Mỗi quan tiệ giữa các đoanh nghiệp kinh tế chủ yếu là sự chỉ đạo mệnh lệnh cấp trên — cấp đưới

hoặc là sự hợp tác, thi đua giữa các đoanh nghiệp củng khối ngành liên quan Với các

đặc thủ của nên kinh tế như vậy, tự do kinh doanh và xây dựng môi trường cạnh tranh

lành mạnh như mmột điển xa vời và không được đặt ra

Cuối thập kỹ 80, đầu thập kỹ 90, do sự phát triển mạnh mẽ của nên kinh (ế đấL nước và sự tham vọng bảnh trướng của các doanh nghiệp, các hanh vi hạn chế cạnh tranh, lạm dụng cửa các doanh nghiệp có vị ti thong Tĩnh thị trưởng đã xuất hiện Các

hành vi này làm cần trở cạnh tranh và kéo thụt lửi sự phát triển của nên kinh tế Trước nhu cầu cần phải ngăn chặn các hành vi hạn chế cạnh tranh, khuyến khich cạnh tranh

lành mạnh, đồng thời bâo vệ lợi ích của các nhà kinh doanh khác và người tiêu dùng

mã sâu xa lá báo vệ nền kinh tế; Luật chống cạnh tranh không lảnh mạnh ở 1rưng,

Quốc đã chính thức được ban hành ngày 02/09/21993 Vé kiém soat hanh vi lam dung

vị trí thông lĩnh thị trường, pháp luậi câm các doanh nghiệp đăng có được vị trí thông lĩnh thị trường, độc quyển:

27

(i) Không được ép buộc người mua chỉ được mua hàng hóa tại doanh nghiệp má minh chỉ định nhằm loại trừ những người sản xuất kinh doanh khác ra khỏi vòng cạnh

tranh lành mạnh cạnh tranh (Điều 6)

Úï) Không duợc sứ dụng co biện pháp hành chinh dễ ép buộc khách hàng mua táng hóa ở những địa chỉ chỉ định, không được ngăn cân sự giao lưu và chuyên trở

hàng hỏa giữa các vùng (Điều ?)

Git) Sử dụng mọi hành vi hồi lộ, đút lót đề có được lợi thể khi mua bán hàng hỏa Gv) Nghiễm cấm mợi hành vì bán phá giá một cách gu lý để kuại trừ cạnh tranh Tuy nhiên, trong một số trường hợp, Luật cũng chấp nhận việc miễn trừ trách nhiệm đổi với hành vi lạm dựng vị trí thống lình thị trường như: đoanh nghiệp ban pha giá hoặc lạ giả các hàng hóa tươi sống, háng ế hoặc sắp hết hạn sử dụng; hàng hỏa theo mua; hang hóa phục vụ cho những mục đích thanh khoản ng nan, thay đổi công, nghệ sản xuất

Đối với các tường hợp không thuộc trường hợp miễn trù, các doanh nghiệp vi phạm sẽ phải bồi thường thiệt hại đo mình gây ra, kể cã những thiệt hại phái sinh Thông thường, các doanh nghiệp và cá nhân vỉ phạm sẽ chịu áp dụng các chế tải kinh

tế là phạt tiền (Đổi với doanh nghiệp mức phạt từ 50.000 dén 200.000 nhàn dân tê; dối

với cá nhân mức phạt từ 10.000 đền 20.000 nhân dân

pham cụ thể, doanh nghiép cé thé bi ap dung các chế tài hành chinh (buộc chấm đứt hành vi vi phạm, khắc phục những thiệt bại xảy ra ) hoặc chế tài hinh sự (phạt tù đối

ệ) Ngoài ra, tùy từng múc độ vị

với người quản lý, lãnh đạo cảng ty),

Về trách nhiệm kiểm soát thuộc về ai, Luật khuyến khich, ủng hộ và bảo vé moi

tô chức tham gia giám sát các doanh nghiệp có vị trí thông lĩnh thị trường, Bên cạnh

đó, Luật trao quyền giảm sát chính và có toàn quyển xử lý các trường hợp vi phạm cho

bê máy quân lý cạnh tranh Trong đó, Thanh tra Trung ương có thẳm quyển qu;

cao nhật Cơ quan này có thấm quyền rất lớn khi thực hiện việc thanh tra và kiếm tra những hành vị bị nghỉ ngờ lẽ vị phạm pháp luật |64, tr 423,424}

28

() Dược quyền thâm vấn người quán ly doanh nghiệp, người làm chứng, cả

nhân, tổ chức có liên quan khí nghỉ ngờ đoanh nghiệp có hành vi lạm đụng vị trí thống

Tinh thi trường Được quyền yêu cầu họ cùng cấp các tài liệu làm bằng chứng hoặc gác

thông tin khác có liên quan

G) Đuọc quyền thanh tra các tải khoản, tài sẵn có liên quan đến hành ví động lạm dụng Có quyển yêu câu người quản lý doanh nghiệp giải thích rõ những vẫn dé

Châu Á với nhiều chaebol bong các ngành công nghiệp công nghệ và địch vụ có lẫm

à cũng là nơi má cách hành vị cạnh tranh diễn ra

sối động va khác liệt Trước nhu câu cấp bách cần phải điều tiết môi trường cạnh tranh

ảnh hướng lớn đến thị trường quốc

lành mạnh, Luật Thương rrại lành rưạnh và những quy dink vé déc quyền của Hàn

Quốc (“gọi tắt là Luật Thương mại Hàn Quốc”) ra đời gồm 144 chương, 71 điền và 3

phụ lục Mục tiêu hàng đầu được xác định là nhằm khuyến khích cạuh tranh kính tế Lự

do và lành mạnh Từ đó, thúc dây hoạt động kinh doanh sáng tạo, bảo vệ người tiêu

dùng, đây mạnh sự phát triển cân đối của nên kinh tế quốc đản Dễ thực hiện mục dich

xảy, pháp luật quy định câm các hành ví lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường và tập

trung sức mạnh kinh tế quả mức cho phép, đồng thời điều chính những hảnh động thông đẳng không chính đáng, các bảnh vị thương mại không lánh mạnh

Trong vai trỏ kiểm soát các hành vi lam dụng vị trí thông lĩnh thị trường Trước hết, pháp luật đưa hai cách thúc nhận dién thé nao 14 doanh nghiệp có vị trí thống linh

thị trưởng: (1) nhận biết thỏng qua mục đích của hành vị (Ấn định, duy trì, thay đổi giá

cả, chải lượng, khối lượng và các điều kiện thương mại khác) |32, Điều 2], (17) thông

qua đấu hiệu thị phản, quy mô đoanh nghiệp và rào cản thị trường (thị phan của một

doanh nghiệp lớn hơn 5094 và thị phần kết hợp cũa ba donnh nghiệp lớn hơn 759) |32,

29

Didu 4] ‘Truong hop mét doanh nghiệp cĩ dấu hiệu thống lĩnh thị trường nhưng cĩ

doanh thu hoặc lượng mua hàng hĩa trong năm đưới 10 tỷ wan hoặc một trong nhĩm

ba doanh nghiệp cĩ dấu hiệu thống lĩnh Ủú trường cĩ thị phần íL hơn 10 % sẽ khơng, dược cơi lả doanh nghiệp cĩ vị trí thống lĩnh thị trường [32, Điều 2, Điều 4]

Be tranh sự lạm dụng của các doanh nghiệp cĩ vị trí thống lĩnh thì trường gây ảnh hưởng dễn mơi trường kinh doanh lành mạnh, pháp luật cấm các đoanh nghiệp này được thực hiện các hành vi (Diễu 3-2): () ân định, duy trì và thay đổi một cách bat hợp

lý giá cả; (1) kiểm sốt một cách bát hợp lý v bám hàng hĩa và pưng ấp dịch vụ,

Gi) can thiệp một cách bắt hợp lý vào những hoạt dộng kinh doanh của các doanh

nghiệp khác; (v) ngăn cản một cách bat hợp lý việc thâm nhập thị trường của đối thủ cạnh tanh mai; (v) tham gia vào hoạt động thương mại bắt hợp lý nhằm loại trữ các đổi thủ cạnh tranh hoặc hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể hoặc xâm hại quyền lợi

người tiêu ding

Khi nhận thấy các đấu hiệu lạm dựng của các doanh nghiệp cĩ vị trí thống li

thị trường, cơ quan quản lý cạnh tranh sẽ áp dụng các biện pháp ché tai ha khắc nhằm

trøăn chặn và khắc phục hậu quả tiếp Lạc xảy ra, đồng thời mang tính rắn đe đối với các doanh nghiệp cĩ vị trí thống lĩnh thị trường khác Các biện pháp cĩ thể dược áp dung

như buộc các doanh nghiệp cĩ hành vi vi phạm hạ giá thành, chấm đút hành ví, cơng

bố cơng khai việc ví phạm pháp luật |33, Điều 5] hoặc tiến hành các biện pháp diều chỉnh cần thiết khác như bêi thường thiệt hại [32, Điều 56], phạt tủ [32, Điều 66] Ban

cạnh đĩ, doanh nghiệp cĩ thé bị phạt tiên khéng qué 3% doanh thu Tuy nhiên, nếu

khộn doanh thu khơng tổn tại hoặc cĩ khỏ khăn trong việc tỉnh tốn doanh thu thỉ rnức

phat khơng quá 1 tỷ won [32, Diễu 6]

Ĩ Hàn Quếc, việc duy trì chính sách pháp luật và thực thi nhiệm vụ kiếm sốt lành vị lạm dụng ví trí thống lĩnh thi trưởng được giao cho Ủy bạn thương mại lành

mạnh thục hiện Cơ quan này sẽ tiên hành những chứ năng của cơ quan quản lý trung, ương và được đt dưới sự quân lý của Thủ tướng {33, Điều 35-55] Ủy bạn thương mại

30

lành mạnh bao gồm 9 ủy viên với 1 chủ tịch, 1 phó chủ tịch va 4 ủy viên không thường

trực Các ủy viên nay sẽ do Tổng thông chỉnh thức bổ nhiệm Khi phát hiện có các dâu hiệu lạm dụng vị trí thông lĩnh thị trường hoặc có bảo cáo từ phia người dân, Ủy ban có trách nhiệm tiền hành điều tra và xét xử Nếu thấy cần thiết phải có thêm thông tin, Ủy

ban cỏ quyên: (1) triệu tập các phia cỏ liên quan hoặc các nhân chứng tới phiên tỏa xét

xử hoặc làm chứng; (ii) chỉ định những người đánh giá cắp chuyên viên và thu nhận

những y kien dong góp của họ; (ii) yêu cầu doanh nghiệp đệ trình báo cáo vẻ các chỉ

phí, điều kiện kinh doanh vả các vân đẻ được xem là cần thiết Ngoài ra, Ủy ban còn có

trách nhiệm giải quyết các kiến nghị, khiếu nại liên quan đến quá trình xử lý các hành

vi lam dụng vị trí thông lĩnh thị trường,

%_ Kếtluận Chương1

1 Trong Chuong I, tac gia da tap trung trinh bay va phan tich những van dé

lý luận chung vẻ các khái niệm liên quan; quan niệm, đặc điểm và vai trò của pháp luật

trong việc kiểm soát các hành vi lạm dụng của Việt Nam cũng như của các nước trên

thể giới Bên cạnh đó, tác giả cũng chỉ dẫn ra hai kinh nghiệm quốc tế có mô hình cạnh tranh và các điêu kiện kinh tế, xã hội được nhận định là tương đổi giỏng với thể chế

kinh tế, chính trị, xã hội của Việt Nam đẻ gợi mở cho chúng ta trong quá trình xây

dựng và hoàn thiên pháp luật hạn chế cạnh tranh nói chung và pháp luật chồng lạm

dụng vị trí thống lĩnh thị trường nói riêng Với việc phân tích những vấn đề lý luận chung, tác giả hy vọng đây sẽ lả thước đo dé xem xét và đánh giá thực trạng điều chỉnh

của pháp luật cạnh tranh Việt Nam ve van dé nay da va dang lam được những gì, có những ưu điểm nảo, hạn chế nảo còn tỏn tại, nguyên nhân tại sao Đề từ đỏ phát huy

những thế mạnh vả khắc phục những yếu kém của mình; đồng thời đưa ra các phương

hướng hoàn thiện hơn pháp luật cạnh tranh đáp ứng nhu cầu xây dựng môi trường cạnh

tranh lành mạnh và phủ hợp với thông lệ quốc tế

31

2 Có thể nhận thấy rằng, pháp luật cạnh tranh Việt Nam không xây dựng

cáo khái niệm vẻ kiếm soát hành vi lạm đụng vị trí thông lĩnh thị trường như hầu hắt cá

trước trên thể giới mà thường nhận diện qua các tiêu chí xác định

3 Đặc diém chung nhất của pháp luật cạnh tranh Việt Nam về kiểm soat

tưnh vì lạm đụng vị tí thông Tĩnh thị trường: là chỉ can thiệp vào những nơi, những quan hệ, những hành vị không dâm bão sự canh tranh mang tính hiệu quả, và thái độ

của Nhà nước về vẫn để nảy là rất quyết liệt và nghiêm khắc nên không xây dựng cơ

chế miễn trừ Về vai trỏ, cũng rửhư pháp luật các rước khác, pháp luật cạnh tranh

hưởng đến xây dựng một môi trưởng cạnh tranh lành mạnh, sóp phần thúc day sw phát triển của nên kinh tế

4 Về cơ bảm, pháp luật về kiểm soát hành vị lạm dung vị trí thống lĩnh tị

trường của hai nước lrưng Quốc vả liän Quốc có quan điểm và kỹ thuật lập pháp tương đối giống với pháp luật canh tranh nước ta Tuy nhiên vẫn có một số khác biệt và

về chủ quan, tác giá dánh giá là hoàn thiện hơn pháp luật cạnh anh Việt Nam, như: (1)

vẻ cách nhận điện vị trí, hành vi lạm đụng, Luật Thương mại [lin Quốc ngoài cách

thận điện giống như chúng ta côn đưa ra các khái riệm cụ thể và trong rhiền rường, hợp còn đưa ra cơ chế miễn trừ; (ï¡) các biện pháp chẻ tải được áp dụng, mang tính rin

đe nghiêm khắc nhưng vẫn thể

dit ra biện pháp chế tải cao nhất là phạt tủ; (111) việc thực thủ nhiệm vụ và duy trì chính

sự giáo dục cao, đặc biệt, pháp luật bai nước đều

sách pháp luật về cạnh tranh nói chung và về kiếm soát hành vi lam dụng vị trí thông

lĩnh thị trường nói riêng chỉ giao cho một cơ quan độc lập, có trách nhiệm chung nhất

Chương 2 THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DUNG CUA DOANIL

NGHIỆP CỔ VỊ TRỈ THÔNG LĨNH THỊ TRƯỜNG THO PHÁP LUẬT CẠNH

TRANH CẠNH TRANH VIỆT NAM

2.L Thực trạng lạm dụng của các doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị

trường trong bối cảnh kinh tế - xã hội từ khi Luật cạnh tranh ra đòi cho đến nay

2.1.1 Bếi cảnh kinh tế - xã hội từ khi Luật cạnh tranh ra dời sho đến nay

Với nên táng đã được xây dụng trong các giai đoạn trước, tốc độ tăng trưởng

c năm 2005 đến 3010 vẫn giữ mức 794iäm Tổng vẫn đầu Lư kinh tế bình quân trong c:

toản xã hội gấp 2,5 lần so với giai đoạn 2001 2005, dạt 42,9% GDP Theo

Philipinnes Star, mặc dù nước ta là quốc gia thuộc nhóm các nước có kinh tế nhỏ, chưa

phát triển và clúu ảnh hưởng không nhỏ của cuộc khủng hoáng tài chính và suy thoái

kinh tế toàn cầu từ cuối năm 2007, nhưng có tý lệ thu hút yến đầu tư nước ngoài rất lớn

và hiện là một trong 50 quốc gia có tỷ lệ thu hút vên đâu tư cao nhật thể giới

Báo cáo đánh giá về môi trường đâu tr của WB và TFƠ năm 2009, Việt Nam

xếp thứ hạng 93/183 nên kinh tẻ, là quốc gia có nhiền cỗ gắng trong việc cải thiện mỗi

trường kih doanh Thực tế, quy mỗ lỗng sẵn phẩm trong nước ri 2009 tính theo giá trị thực tế dạt 1Ô1,6 tỷ USD, gấp 3,26 lần sơ với năm 2000, GDP bình quân dâu người

Ja 1.168 USD Iiâu hết các ngành, lĩnh vục của nên kinh tế đều cỏ bước phát triển khá ửumg chưa dòng đếu Chiếm tỷ lệ về quy mô số lao động và kết quả sẵn xuất là các doanh nghiệp ngành công nghệ và xảy dựng Tại thoi điểm 1/1/2009, tổng số doanh

nghiệp hoạt động trong ngành lả 72.021 doanh nghiệp (chiếm 35% tổng số doanh

nghiệp); tổng, doanh thu là 2.220 nghìn tỷ dòng (chiếm 38,9% tổng doanh thu của toản

doanh nghiệ

đồng (chiêm 57,8% tÿ lệ đóng gớp của toàn bộ đoanh nghiệp) Chiếm tý lệ cao nhất về

; đông góp cho ngân sách nhà nước với mức cao nhất với 169,7 nghìn tỷ

số doanh nghiệp với 125 nghìn doanh nghiệp, có tổng vốn kinh doanh là 4.030 nghủn tý

đồng và đứng thứ bai về kết quả kinh đoanh là ngành thương mại dịch vụ Tổng số

7.266 doanh nghiệp, chiếm 4.94 lông số lao động, 1,2% vấn kinh doanh, 1,9 giá trị tải

33

sản cổ định, 0.8% doanh thu, 2,9% lợi nhuận vả 0,9 % đóng góp cho ngân sách nhả nước, các doanh nghiệp ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản được đánh giá là quá nhỏ

bé và không tương xứng với quy mô phát triển của rên kinh tế Về môi trường kinh doanh theo khu vực kinh tẻ, khu vực doanh nghiệp ngoài nhả nước phát triển nhanh nhất về số lượng doanh nghiệp và tạo việc làm mới cho người lao động với 196.779 doanh nghiệp (chiêm 95.7% tổng số doanh nghiệp), giải quyết cho 4,72 triệu lao động

có việc lam và thu hút 42,3% tổng sỏ vốn của khu vực doanh nghiệp, Khu vực HDI có

số lượng doanh nghiệp íL nhất (5.626 doanh nghiệp) nhưng phát triển nhanh nhất về quy mô dâu tư và dặc biệt dạt hiệu quả kinh doanh cao nhất trong, các loại hinh doanh nghiệp (lợi nhuận trước thuế chiếm 48,1% và đóng góp cho ngân sách nhà mrớc chiếm 40,4% so với toàn bộ doanh nghiệp) Theo chủ trương cỗ phân hỏa và sắp xếp lại của

nhà nước, quy mô doanh nghiệp nhả nước ngáy cảng đuợc thu hẹp với 3.328 doanh nghiệp (tính đến 1/1/2009) Tuy nhiên, xét về mặt hiệu quả, khu vục này có đóng góp lớn cho ngân sách nhà nước, tương dương hiệu quả đóng góp của khu vực doanh

nghiệp ngoài nhà nước Dỗi với môi trường kinh đoanh theo vừng địa lý, Dóng Nam

Bộ là vùng kinh tế có quy mô và kết quả sản xual kink doanh cao nhất cả nước (có

73.885 doanh nghiệp, thu hút 38,3% số lao động, 39% vốn kinh doanh, 51% doanh thu, 62,6

Bên cạnh đó, trong giai doan 2005 — 2010, nén kih tế Việt Nam cũng chịu

nhiều biển động đẫn đến lạm phát tiêu đừng được xác định ở mức cao nhất với bình quân 55%, gây khó khăn, búc bách cho hoạt động kinh doanh của lẤI gà các doanh

34