Luận văn sử dụng di tích lịch sử quốc gia Đặc biệt tại hà nội trong dạy học lịch sử việt nam Ở trường trung học phổ thông

Nhận thức được tầm quan trọng của việc sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt nói chưng, di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại IĨà Nội nói riêng trong đạy học lịch sử, nhiều GV đã xây

PHẠM TIIỊ THANH HUYỄN

SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ QUỐC GIA ĐẶC BIỆT

TẠI HÀ NỘI TRONG DẠY HỌC LỊCTII SỬ VIỆT NAM

O TRUONG TRUNG HOC PHO THONG

Chuyên ngành: L1.&PPDH bệ môn Tịch sử

1ã sẽ: 9.14.01.11

LUẬN ÁN TIÊN SĨ KHOA HOC GIAO DUC

Người hướng dẫn khoa hạc:

1.PGS.TS Nguyễn Thị Thế Bình 2 TS Nguyễn Xuân Trường

LIÀ NỘI - 2020

TỒI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các

số liệu và kết quá nghiên cửu trong luận án chưa từng được công

bô trong bắt cứ công trinh nào khác

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

Tác giả

Phạm Thị Thanh Huyền

MỞ ĐẦU

1 Tỉnh cấp tiết của để i

3 Đối tượng vả phạm vị nghiên cửu,

3, Mục địch và nhiệm vụ nghiên cửu con nnnnngtnttrrirnririrrro

4 Cư sỡ phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5, Giả thuyết khoa học

6 Y nghĩa khoa học và thục tiễn của để dải onnnnnninreiirriririrrreer

7 Đóng góp của Luận án

8, Câu trúc của Luận án

Chương 1: TONG QUAN CAC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAK

ĐIÊN ĐÉ TÀI

1.1 Các công trình nghiên cứu về di tích lịch sử, di tích lịch sử quốc gia đặc hiệt

1.1.1 Các công trình nghiên cửu về dì tích lịch sử và dĩ tích lịch sở quốc gia đặc biệt

1.1.3 Các công trình nghiên cửu vẻ di tích lịch sở quốc gia dặc biệt tại Hà Nội

1.2 Các công trình nghiên cứu về sử dụng di tích trong dạy học nói chung, di tích

lich sử trong dạy học lịch sử nủi riêng ở trường phố thông

1.2.1 Các công trình nghiên cứu vẻ lí luận dạy học

1.22 Các công trình nghiên cứu về sử dụng đi tích lich sử nói dư, “ditch ch signe gia die biệt tại Hà Nội nói riêng trong day học lịch sử ở trường trưng học phổ thông

1.3 Nhận xéL chung về các công trình đã công bố, những vẫn đề luận án kế thừa

và tiếp tục nghiên cửu

1.3.2 Những vấn để luận án kế thừa ào

1.3.3 Những văn để đặt ra tiếp tục nghiên cứu

Chương 2: CO SO LY LUAN VA THỰC TIỀN CỦA VIỆC SỬ DỤNG DI TÍCH

LỊCH SỬ QUỐC GIA ĐẶC BIỆT TẠI HÀ NỘI TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ

O TRUONG TRUNG HOC PHO THONG

3,1 Cơ sử lí luận

21.1 Quan niệm về di tích lịch sử

2 Quan niêm về sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội trong day

gia đặc biệt tại 11à Nôi 25

217 Vai trò, ý nghữa của việc sử đụng di tích ch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội

trong, dạy học lịch sử ở trưởng trung học phỏ thông

2.2 Cơ sử thực tiễn của việc sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại IIã Nội

trae dy hoch & trường trung học phổ thông —

2.1 Thực trạng việc sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt trong dạy bọc lich sử

2

hảo sát thực trạng sử dụng di tích lịch sở quốc gia dặc biệt tại Hà Nội tong

dạy học lịch sử ở trường trưng học phổ thông Keaaeereeerrrrioroeu BS

Chương 3: NỘI DƯNG V À HÌNH THỨC SỬ DUNG DI TỈCH LICH SỬ QuC

GIA DAC BIET TAT HA NOI TRONG DẠY HỌC LICH SỬ VIỆT NAM 6

3.1 Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bắn của lịch sử Việt Nam ở trường trung học

3.2 Nội dung của các di tích lịch xử quắc gia đặc biệt tại Hà Nội có thể và cần khai

thác để dạy học lịch sử Việt Nam ở trường trung học phế thông

3.21 Bảng thống kẻ các di lích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội cần sử dụng

trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường trung học phỏ thông 7

3.3 Hình thức sử dụng các di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội trong dạy

học lich sử Việt Nam ở trường trung học phễ thông ĐÔ 3.3.1 Sử dụng trực tiếp các di tich lịch sứ quốc gia dặc biệt tại Hà Nội trong, 3 cay học

lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông

3.3.2 Sử đụng gián tiếp các di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nôi trong dạy

học lịch sử Việt Nam ở trường trung hoc phd théng 98

Chương 4: CÁC BIỆN PHÁP SỬ DỤNG Dĩ TÍCH LỊCH SỬ QUỐC GIA ĐẶC

BIRT TAI HA NOT TRONG DAY HOC LICH SU VIET NAM Ở TRƯỜNG

4.1 Một số yêư cầu khi lựa chợn các biện pháp sử dung di tích lịch sử q

đặc biệt

42 Các hiện phán sử dụng, lich si quéc gia đặc biệt tại Hà Nội trang dạy

học lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông V11 4.3.1 Sử dụng di tích lich sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội dé khởi " tạo hin

4.2.4 Sử dung di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Ila Ni dé kiém tra, đánh giá kết

4.3.1 Mục dích, đối tượng và giáo viên thực nghiệm sư phạm 130 4.3.3 Mö hình, quy trình và nội dung thực nghiệm seo T3E

CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CONG BO LIEN QUAN DE TAL DANH MUC TAI

ii10uy:r0+ M - PHỤ LỤC

DANH MUC CAC TU VIET TAT TRON

CNIB CNXH

ĐC ĐHSUP

DHLS

DSVIL DLs DILSQGEB ĐDIQGDB

GV

HS

LSVN NXB

PL PPDH SGK THCS

Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt : Di tích quốc gia dặc biệt

L_ Hiệu quế sử dụng cáo biện pháp khai thác d tích lịch sử quốc gia dic

Nhận thức của GV về khái niềm di tích lịch sử quốc gia đặc biệt 49

Nhận thức của V về ý ng]ữa của việc sử đụng đi tích lịch sử quốc gia đặc

Mire 46 sit ching cdc di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại TĨa Nội SL

“Mio d6 hiệu quả khi sử dụng di tich lich str quéc gia dic bigt 32

Các phương, pháp sứ dụng, di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội

Những khó khăn khi sử dưng di di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội SỐ

Ailing thú học tập Tịch sử của HS, 56

Tinh thite di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nối theo dh eid cilia IIS 57 Mức độ PP sử đụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tai IIa Nội của

So sánh kết quả học tập giữa lớp đối chứng và thực nghiệm biện pháp 2 22.117

So sảnh kết quả học tập giùa lớp đốt chứng và thực nghiệm biện pháp

Phan phéi diễm kiêm tra trước TN của các lớp TN và ĐC

Thân phối điểm kiểm tra trước và sau [hực nghiệm của lớp TN

Phân phối điểm kiểm tra sau thục ngliệm cia cic kip TN va PC

Phan phối điểm kiếm tra sau thực nghiệm của lớp TN và ĐƠ

hân loại theo thang, đánh giá kết quả sau TN lớp TN và DC

Két qué tu danh gia hứng thú cửa ITS trước thực nghiệm

Kết quá tự đánh giá hứng thú của HS sau thực nghiệm Kết quá thực nghiệm toản phân bài nội khỏa tại di tích ¬ Đánh giá của HS vẻ hoạt động trải nghiệm s0 strerseer

DANH MỤC BIẾU ĐÔ

Thân phổi điểm kiểm tra trước TN lop TN va BC 136 Đường luỹ tích diểm kiểm tra trước TN cửa 2 lớp TN và BC 137 Phân phối điểm kiểm tra trước vả sau thực nghiệm của lớp TM 138

Tường kỹ tích điểm kiếm tra trước và sau thực nghiệm của lớp TN 138

Phan phoi diém kiểm tra sau thực nghiệm của lớp TN và ĐC 139

Tường luỹ tích điểm kiểm tra sau TN lớp TN và ÙK L40

DANH MỤC HÌNH

TDitich lịch sử Kim lưu niệm Chủ tịch 11ồ Chí Minh tại Phủ Chủ Tịch 75

Di tích lịch sử và khảo cổ Khu trung tâm Tioàng Thành Tháng Long 76

Ti tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Văn Miều - Quốc Tử Giám k

Di tích lịch sử và danh Jam thing cinh hé Hoan kiém và đền Ngọc Sơn 34

Dị tích lịch sử và kiến trúc nghệ fimật đền Phủ Dóng, hưyện Gia Lâm 85

Ti tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cluua Thầy và khu vực nứi đã Sai

Thiết kế đi tích 40 trén phan mém Panotour 101

Dị tích thành Cổ Loa à.eeeeesneriairaassoooo 105

1, Tinh cap thiết của dé tat

1.1 Thê kỷ XXI chứng kiến sự thay đổi nhanh chóng trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, trang đó, giáo đục và đào tạo cũng đứng trước những thách thức mới để

đão lao nguôn nhân lực chải lượng cao đáp ứng yêu cầu phảt triển và hội nhập trong xu thế toàn cầu hóa Đôi với giáo dục phỏ thông, Nghi quyết 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 về “dối mới căn bản, toàn điện giáo đục và dào tạo, dúp ứng yêu câu công

nghiệp hóa, hiện đạt hóa trong điệu kiện kinh tế thị trưởng định hướng xã hội chủ nghĩa

và hội nhập quốc tê" nêu rõ: “lập tung phái triền trí tuệ, thể chất, hình thành phẫm chat, năng lực công dân, phái hiện và bôi dưỡng năng khiêu, định hướng nghề nghiệp cho HS Năng cao chất lượng giáo đục toàn điện, chú trọng giáo đục Íÿ lừng, tuyềm

"hông, đạo đúc, lối sống, ngoại ngũ, tin hoo, măng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, Phát triển khả năng xông lạo, tự bọc, khuyến khích hoc tap sud

dờf”" Do đó, giáo dục phỏ thông cần có sự dối mới căn bên và toàn diện, trong dé, déi

mới nội dụng và phương pháp dạy học là yêu câu cấp bách

12 Ở trường phố thông, Lịch sử là mễn học có uu thể đặc biệt không chỉ giúp

116 nhận thức được quá khú, tiến trình phát triển của lịch sử đân tộc và lịch sử nhân loại, mà côn cung cấp cho người học những trí thức, bài hục kinh nghiệm, giá trị văn hóa, lịch sử của cha ông để lại Trên cơ sở đỏ, HS có sự nhận thúc đứng đ

tại, quan trong how là bình thành những phẩm chất tốt đẹp như lòng Lự hào về truyền

thống dân tộc, tình yêu quê hương dit nước, ý thức giữ gìn bân sắc, dễ cao trách nhiệm:

công dân trong sự nghiệp xây dụng và bảo vệ Tổ quốo Do đó, vị thế, nội dung, chương trình, phương pháp đạy học môn Lịch sử ở trường phô thông đang đặt ra nhiêu van đề cân giải quyết Thực tế đó đòi hỏi phải tim kiếm những con đường, cách thức đạy học, biện pháp sư phạm phù hợp nhằm nâng cao chất lượng đạy và học lịch sử ở

trường phổ thông, đáp từng yêu câu chuận đầu ra của môn học

giới trong việc đưa đi sắn vào giảng dạy ở trường phổ thỏng lả một trong những c con

đường đem lại hiệu quả giáo dục cao được các nhà khoa học công nhận và thục

chứng mình Trong đó, đi tích lịch sử nói chưng, di tích lịch sử quốc gia đặc biệt nói riêng, thuộc đĩ sân văn hóa vật thể, được coi là mội nguồn sử liệu quý giá đã và đang được sử

đụng ngày công phố biểu trong quá Irinh đầy học lịch sử ở trường phố thông hiện nay

13 Ha Nội la địa phương, sở lưữu số lượng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt

nhiễu nhất trong cá nước, (chiểm khoảng 20%) 'Liêu biểu là các di tich Cổ Loa, 1loàng,

‘Thanh Thăng Long, Văn Miều - Quốc Tử Giám, Khu lưu miệm Chú tịch Hẻ Chỉ Minh

tại Phũ Chủ Tịch Cụm di tích đến Ngọc Sơn và hồ Hoàn Kiểm, Đây là những đi sân

quý báu có giá trị đặc biệt, thiêng liêng của vùng đất địa lĩnh nhân kiột, xứ kinh kỳ lừ

ngắn xưa đến nay Đồng thòi, được hình thành trong quá trình lịch sử, gắn hếểu với

những nhân vật, sự kiện lich sit cu thé, quan trọng của đất nước TỌo đó, mỗi dĩ tích đều

phan ánh bản sắc tâm hồn, bản lĩnh, khi phách của dân tộc, mình chứng cho những sự kiện, những chiến công oanh hệt của nhân dân ta trong suốt chiều dai lịch sử

bo

Với giả trì đặc biệt như vậy, viếc khai thác và sử dụng các di sẵn vẫn hớa Việt Nam nói chung, các di tích lịch sử quốc gia dặc biệt tại Hà Nội nói riêng với tư cách nguồn kiến thức sống động, là công cụ dạy học đa phương tiện, là môi trường học tập gắn liên thực tiễn

ngày cảng trở nên cấp thiết đột với việc hình thành kiến thúc lịch sử, nâng cao hiệu quả giáo đục, phát triển năng lực và bởi đuỡng phẩm chất, nhân cách tốt đẹp cho HS Khai thác

và sử dụng liệu quả di tích lịch sử quốc gia đặc biớt tại Hà Nội số là một đóng góp không,

nhé dap ứng yêu cầu đổi mdi cin ban, inf điện nên giáo đục, góp phần đảo tạo nguần nhân: lục chất lượng cao, phục vụ công cuộc xảy dựng và phát triển dất nước hiện nay

1.4 Nhận thức được tầm quan trọng của việc sử dụng di tích lịch sử quốc gia

đặc biệt nói chưng, di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại IĨà Nội nói riêng trong đạy học lịch sử, nhiều GV đã xây đụng nội dung và thiết kê các hình thức tổ chứo đạy học và

ước đâu mang lại hiệu quả tích cực Tuy nhiên, thực tiễn việc khai thác và sử dung

cae di tich lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội trong dạy học lịch sử ở trường THET hiện nay chưa phân ảnh dây dủ giá trị lo lồn của dị tích cũng như chưa dại được hiệu quả giá dục như mục tiêu đề ra Thực trạng này dặt ra yêu cầu cần phải nghuên cửu kỹ

hưỡng về lý luận, xác định nội dung, thiết kế hình thức và đề xuất các biện pháp khai

thác và sử dụng hiệu quả hệ thông các di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Il Nội trong quá trình đạy học bộ môn Lịch sử ở trường, THPT hiện nay

"Xuất phát từ những lý đo trên, chứng tôi quyết dinh chon van dé “Sit dung di tich lich siz

tại Hit Noi trong day hoc lich siz Vidt Nam @ trning trang hye pha thing’ Van dé tdi luận án Tiến sĩ chuyên ngành Tá luận và Phương pháp đạy học bộ môn Tịch sử, với mong muôn khái thác giá trị lo lớn cửa nguồn sử liệu quý giả nảy vào dạy học lịch sử ở

trường TUIPT Qua dé, góp phân nâng cao chất kượng, dạy học bộ môn trước yêu câu đổi mới

căn bản và toàn điện giáo duc hiện nay

2 Déi tượng và phạm vì nghiên cứu

2.1 DÃi trọng nghiên cửu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là quả trình sử dụng di tích lich sử quốc gia đặc

Nội trong đạy học lịch sử Việt Nam cho HS THPT (áp dụng lrên cả nước)

~ Phạm vì điều tra, khảo sát [hựe tiền được tiễn hành Lại một số trường THPT đại

điện cho gác vùng miễn ở các Linh, thành trong phạm vì cỗ nước

- Phạm vị vận đụng: Luận án đi sâu nghiên cửu chương trình sách giáo khoa phẩn

7 xuất các hinh thie sti dmg DILSQGDB tai Hã Nội trong DIILS 6

trường TLIPT Cac bién phap sw pham tập trưng chủ yêu trong giờ học nội khỏa trên lớp

- Phạm vi thực nghiệm: Gồm thực nghiệm từng phân và toàn phản một số bải

wong giờ học nội khóa và hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm ở một số trường THPT

trên địa bản Hà Ni ó tĩnh ở phia Bắc

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

trường TIIPT Qua đó, góp phần nàng cao chất lượng dạy học bộ môn hiện nay,

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề thực hiện được mục đích trên, luận án tập trưng giải quyết cáo nhiệm vụ sau:

- Xây đụng cơ sở lý luận về sử dụng cáo di lich lịch sử quốc gia đặc biệt trong dạy học lịch sử ở trường THPT thông qua tài liệu giáo dục học, tim lý học vả giáo dục lịch sử

- Khảo sát thực trang việc sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội trong quá trình đạy học ở các trường TLIPT

- Tim hiểu nội đung chương trình SGK lịch sử Việt Nam (hiện hành và chương,

tinh mới) ở trường TIIPT Qua đó, xáo định nội ung cần khai thác và sử đụng đi tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội trong day hoc lịch sử Việt Nam ở trường THPT,

- Xúc định các hình thức lỗ chức dạy học và để xuất các biện pháp sử đụng trục

tiếp và giản tiếp các DTLSQGĐB lại Hà Nội trong đạy học lịch sử ở trường THPT

- Soạn giáo án và tiên hảnh thực nghiệm sư phạm từng phần, toán phần những biện pháp sư phạm đã để xuất để kiêm chứng tính khá thị của để tải

4, Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiền cứu

4.1 Cơ sở phương pháp luận

Cơ sỡ phương pháp luận của đ thức, tư trông Hỗ Chí Minh và quan điểm cũa Đáng về giáo dục và giáo dục lịch sử

43 Phương pháp nghiên cứu

Luận áu sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành, cỏ sự Liếp cặn, kế thua thành tựu của nhiều ngành khoa học khác Tuy nhiên, đề tài thuộc lĩnh vực khoa học giáo dục nên chúng tôi tập trung vào bổn nhóm phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau:

Nhóm Phương pháp # thuyết: Sưu tâm, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các

lo dục lịch sit, lai liệu lịch sũ vấn hóa, khảo cổ học liên quan trực tiếp đến đề tải, nghiền cứu chương trình, SGK phẩn lịch sử Việt Nam ô trường THPT

- Nhóm phương pháp thực tiễn:

+ Phương pháp quan sét: Quan sát hoạt động dạy và học lịch sử của GV, LI§

thông qua dự giờ, thăm lớp

+ Diễu tra bằng phiếu hỏi: Thông qua GV lich si số trường TIIPT

nhằm thu thập thông tín về việc sử dụng các th tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội

trong qué tinh day hoc his

+ Hỗi y kién chuyên gia: Về các vẫn để liên quan đến luận án, đặc biệt là hình

thức vá biện pháp sử dụng DTLSQGĐB tại Hà Nội trong DHLS ở trường THT

~,hương pháp thực nghiệm sư phạm:

Soạn bài và tiền hành thực nghiệm sư phạm từng phần vả toàn phân ở một số trường trên địa bàn Hà Nội và một số tỉnh lân cận để khắng định tính khả thi của những tiệu pháp sư pham mà luận ar dé xual

- Phương pháp xử lì dữ liệu bằng loán thông kê

xử lý các dit Ld + quả thục nại

các kết luận khoa học vả kiến nghị chơ đề tài

5 Giả thuyết khaa học

Trong thực tiễn, việc sử dụng DTLSQGĐB tại Hà Nội trong DHLS ở tường

THIPT cẻn nhiều bắt cập Nếu GV xác định được nội dưng di tích lịch sử quốc gia đặc

biệt tại Hà Nội cân khai thác trong dạy học lịch sử Việt Nam và đẻ xuất được hình thức, biện pháp sử dựng phù hợp với điều kiện nhà trường, khả năng nhận thức của

BS, sẽ góp phân nang cao chất lượng đạy học bộ môn [Lịch sử hiện nay,

6 ¥ nghĩa khoa học và thục tiễn của để tài

- Ÿ nghĩa khoa học

Kết quá nghiên cửu của luận án góp phẩn làm phong phú thêm lí luận về

phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử nói chung, phương pháp sử dụng di tích

lịch sử quốc gia đặc biệt tại Ha Nội nói riêng trong quá trinh dạy học bộ môn

Lịch sử ở trường THPT

- Ýnghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của dễ tải giúp GV biết sử dụng hiệu quả di tích lịch sử quốc gia dic biệt vào day hoc lich sử Việt Nam ở trường THPT Qua đó, góp phan nâng cao chất lượng môn học, đồng thời góp phân gìn giữ và phát huy những giá trị

của các DTLSQGDB ở Hà Nội Kết quả nghiên củu côn là tài liệu tham khảo cho GV, TIS, sinh viên, học viền cao học và nghiên cứu sinh trong quá trình giảng dạy, học tập

và nghiên cứu

7 Đông góp của Luận án

- Lam sang tổ bản chất, giá trị của di lich lịch sử quốc gia dặc biết tại Hà Nội, khẳng định tam quan trọng của việc sử dụng đi tích lịch sử quốc gia dặc biệt tại Hà

Nội trong dạy học lịch sử ở trường THIPT

- Khảo sát và đánh giá được thực trạng sử đụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại 11a Nội trong dạy học lịch sử ở trường TITPT

- Xúo định được nội dụng kiến thúc lịch sử Việt Nam cần sử dựng đi tích và nội dụng các dĩ tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội cần khai thác trong dạy học lịch

sử Việt Nam ở trường THPT

- Đề xuất được các hình thức, biện pháp sử dụng các di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội trong dạy học lịch sử ở trường TIIPT Qua đỏ, góp phần nâng cao chất

lượng bộ môn Lịch sử hiện nay:

8 Câu trúc của Luận án

Negoai phan Mỡ đần, Kết luận, Tài liệu tiưnn khảo và Phụ lục, Tuân

Cương Ì: Tổng quan các công trình ngÌủ:

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc

biệt Tại Hà Nội trọng dạy học lịch sử ở trường THPT

Chương 3: Nội dung và hinh thúc sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại

1à Nội trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trưởng THIPT

Chương 4: Các biên pháp sử dụng đi tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội trong dạy học lịch sử Việt Nam ở rường THPT Thực nghiệm sư phạt

dung di tịch leh sử quốc gia đặc

Chacong 1

TONG QUAN CAC CONG TRINH NGHIEN CCU

LIEN QUAN DEN BE TÀI

DTLS nói chưng, DTILSQGĐB lại Hà Nội nói ri

trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu Các nhả quản lý văn hơá thường tiếp cận

theo hướng bảo tên và phải triển các DTLS Các nhà sử học lập trưng nghiên cứa

nguồn gốc hình thành, quá trình phát triển và giá trị của DTLS đổi với dân tậc và nhân

loại, Các nhà giáo dục lịch sử coi DTLS như mệt nguồn kiến thức khoa học, một

phương tiện trực quan, một môi trường giáo dục lí tưởng đổi với HS Trong phạm vi

nghiên cứu của để tài luận án, chúng tôi tiếp cận theo hai hướng sau:

1.1 Các công trình nghiên cứu về di tích lịch sử, di tích lịch sử quốc gia đặc

biệt tại Hà Nội

1.1.1 Các công trình nghiên cứu về di tích lịch sử nà di tích lịch sử quốc gia

đặc biệt

1.1.1.1 Công tình của tác giả nước ngoài

Trong việc nghiên cứu lịch sử, văn hóa, xã hội Việt Nam thời tiền thực đân, có xnột nguồn tư liệu phong phú, da dạng vả quan trọng do là các tải liệu gìủ chép và xihững chuyên khảo của các tác giã phương Tây Khoa Lịch sử, Trường Dai học Khoa học Xã hội và Nhàn vẫn đã xuất bản 6/10 tập thuộc bộ sách Việt Nam trong quá khứ:

Tự liệu nước ngoài trong, đỏ bai cuốn đăng chủ ÿ là Tập ấu lý mới và Ä thủ về vương

quốc Đàng Ngoài của đean Baptiste Tavernier, dịch giả Lê Tư Lành Nha xuat ban Thể giới, 2005 Cuốn sách là những chuyên khảo, cáo bản thảo, tranh ảnh, bản để về

xứ sở Dàng Ngoài với trung tâm là kinh thành Thăng Long của Dại Việt thể kỷ XVI —

XVII Cuốn sách phảe họa bức tranh loạn cảnh về tự ruên, kinh thành, phố thị với

những công trinh văn hóa, phong tục, tập quán, tôn giảo của người Thăng Long xưa

Từ góc nhìn của những học giả phương Tây cho thấy họ rất quan lâm, thích thủ,

ngưỡng mộ nên văn hóa lâu đời Thăng Long, không chỉ thế, họ còn đem sự ngưỡng

mộ đỏ quảng bá đến bạn bè thế giới Mặc dù chưa để cập trực tiếp đến DTLSQGĐB

tại ITả Nội, nhưng cuốn sách là cơ sở đề nhận thức vẻ giá trị lịch sử - văn hóa Thăng

Long và định hướng cho công tác giáo dục, bảo tổn giá trị văn hỏa truyền thủng Thing

Long — Ha Nội trong nhà trường nói chung, DHLS nói riêng,

Cuồn thứ hai trong bộ sách lá Một chuyên du bành dễn Đông Ngoài năm 1688 cia William Dampier, Nhà xuất bản Thể giới, 2011 Trong số những nhà du hành

châu Âu đến thăm và mô tả về vương quốc Dàng Ngoài cuối thời trang dai, William

Dampier duge coi là tội trong những nhà du hành vĩ đại nhất của thời dại Chuyển đn hành của ông tới Dáng Ngoài được thục hiện năm 1688, ngay sau khi ông vừa từ miễn Tây Ân vượt Thải Bình Dương sang phương Đông W.Dampier đã kỳ công nghiêu

cứu, quan sát và học hỏi để viết riên cudn đu ký nổi tiếng Cuốn sách gồm 5 nội đìng,

chính: Chương I Hành trình của W,Dampier từ Achin đến Malacca và Đàng Ngoài; Chương II Diễu kiện tự nhiên của Dàng Ngoài, Chương II Về đân cụ bản địa, phong,

tý được nhiều rhà khoa học

tục tập quản, tôn giáo và thương mại, Chương IV, Về chính quyền, những người cằm

quyên, bình lính và quan lại, Chương V Chuyến đi đền Tenan (Hài Ninh), hành trình

dường bộ đến Kê Chợ và những sự kiện diễn ra trên dường di Đây là nguồn tư liệu

quý giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa, phong tụo tập quán, tên giáo, kinh tế, thương mại của Dảng Ikgoài thế kỷ XVII, Diễu đặc biệt là trong cuốn sách có viết

về những giao tiếp với chính quyền chúa Trịnh Điều đó cho thấy sự kế thừa và tiếp

nối của trung tâm quyên lực lớn nhất Dại Việt — Hoàng Thành - Thăng Long, một trong những đi tích lịch sử quốc gia đặc biết quan trọng Cuốn sách cho thấy giá trị lo lớn của vùng đất Kinh ld — nơi chứa đựng những giá trị lính hoa của đân tộc Việ

Hippolyte Le Breton — một học giả người Pháp dã viết An Tĩnh cỗ lục (Le vieux

An - Tin), Tap san Dỏ Thành hiển cổ xuất bản năm 1936, sau này được NX Nghệ An

và Trung tầm văn hỏa Đông Tây tái bản năm 2005 v lịch sử, văn hỏa xử Nghệ nói

chung Trong táo phẩm tác giá đã oó phần riêng viết về các danh lam thẳng tích xứ Diễn

Chau va Vinh Tae phẩm dã cho thấy sự quan tâm của những học giả nước ngoài trong, bảo tên và phát huy giá trị di săn Việt Nam, tạo động lực và nguồn cảm hứng cho nghiên cúu sinh trong quá trình nghiên cứu về DTLSQGDB tại Tà Nội

1.1.1.3 Công trình của tác giá trong nước

Táo giả Nguyễn Dăng Duy — Trịnh Minh Dức trong cuốn Bảo tẫn đi tích lịch sử

văn húa, NXE Đại học văn hóa Hà Nội, 1993, đã khẳng định tâm quan trọng của DTI8

văn hóa, coi đó la bộ mặt quá khứ của một dân tộc, là những di sàn quý báu mà cha ông,

để lại Đồng thời nhẫn mạnh, việc giữ gìn, bảo tôn và phát huy giả trì của DTLS văn hoa

1ä trách nhiệm của toàn xã hi Nhận định trên lả cơ sở đẻ chứng tôi khẳng định tâm quan

trọng của việc sử dụng DTLS trong DHLS ở trường phổ thông

Trong cuỗn Một số vẫn để về bảo tổn và phát triển đi sản văn hoá dân tộc (4B Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1997) Hoàng Vinh đã nêu lên một hệ thông lý kiện

và DSVH dựa tiên những quan niệm quốc tế Trên cơ sở đó, buớc đầu láo giả đã vận dự: nghiên cửu thực tiễn: tiến hành phân loại, để xuất một số giải pháp bảo tồn, gìn giữ và phát huy DSVH dân tộc Trong đó, nhắn tuạnh kinh nghiệm từ Nhật Bân trong việc phát

tury các giá trị văn hóa bằng việc đưa chứng thâm nhập vào đời sống cộng đồng, bảo tắn

TDSVH được nhắn mạnh trong nhận thức con người DTT.8 là tuột bộ phận của DSVH tiên

kết quả của công trình nghiên cứn la những gợi ý quan trọng để nghiên cứu sinh van dung

trong quá trình phân loại DTLS định hudng xóc định hình thức, biện pháp sử dụng DTLSQGDB tại Tlà Nội trong DITLS ở trường TIIPT,

Bộ sách Một con dường tiếp cận di sắn văn hoá Việt Nam gồm 07 tập, do Bộ 'Văn hóa Thể thao và Du lịch củng với Cục Di sản văn hóa biên soạn từ 2005 - 2014 1a tập hop các công trình nghiên cứu của nhiều tác giả trên các tạp chí Di săn văn hóa rong dó, TDSVH đã được tiếp cận nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhan, góp phân hỗ trợ cha hoạt động bão vệ và phát huy giá trị văn hoá đân tộc Bộ sách đã giải mã nhiều hiện tượng

văn hoá, cưng cấp phong phú những hiểu biết về hệ thẳng DSVH của dân lộc nói chung,

TTLS nói rềng Vì vậy, góp phản định hướng cho luận án lựa chọn những nội dưng đi tích phủ hợp với việc sử dụng trong DHLS ở trường phỏ thông

những vẫn đẻ chung về DSVH, phẩn còn lại nghiền cửu sàu vẻ DSVH phí vật thể, văn

hoa vat thé va bảo tàng, Công trình đẻ xuât các giải pháp đề bảo tên và phát huy giá trị

của di sẵn, trang đó có DTLSQGDB với sự tham gia tích cực của cộng đảng, Dây là những gợi ý quý báu để luận án vận đụng bình hoạt trong quá trình xác định hình thức và biện pháp sử dụng DTLSQGDB tại Hà Nội trong DIILS ở trường TIIPT

Cuốn Dị sản văn hóa trong xã hội Việt Nam đương dại của Nhiễu láo giả (NXB

Thể giới, 2014) được thục hiện với sự tài trợ của Viện 1Tarvard Yenehing, Các bài viết duoc tap hop trong cuốn sách dã thể hiên những cách tiếp cân da chiều về DSVH Việt

Nam trong bởi cảnh xã hội đương đại D6 là sự vận động, biển đổi của DSVH với tác

đông của những biến chuyển về tỉnh hình chính trị, kinh tễ, xã hội, là quả trình hội nhập

văn hoá, sáng tạo trưyền thống, phục hỏi DS, bảo tốn, khai thác DS trong bối cảnh mới

DSVH nỏi chung, DTLSQGPB nói riêng là sợi đây kết nói giữa hiện tại với quá khử lịch

sử, với tác động của xã hội đương đại đã có sự vận động và thay đối nhật định Theo đỏ,

cân có cách tiếp cận đa chiêu để khai thác hợp lý và khoa học giá trị của DTLS trong đạy học bộ môn L8 ở trường THPT Vi va ôn sách có dòng góp nết thực về lý luận và

thực tiễn cho hướng nghiên cứu của để tài luận án

Các công trình nghiên cứu trên có những con dường tiếp cận khác nhau, góp phân

lâm rõ cơ sở lý luận cho đẻ tải nghiên cứu Dó lả khái niệm dị tích lịch sử văn hóa, di tích

lịch sử quốc gia, di tích lịch sử quốc gia dặc Diệt Khẳng dịnh giá trị quan trọng của di tích

trang các lĩnh vực của cuộc sống - trong đó có lĩnh vực giáo đục - đào tạo, coi đi tích lịch

sử quốc gia dặc biệt là nguồn tài nguyên quý báu của quốc gia, gợi ý cách tiếp cận dì tícl:

lịch sử quốc gia đặc biệt đa chiều, nhân mạnh việc cần thiết bảo tốn và phát huy giá trị của

dị tích Đồng thời, bước dầu gợi ý một số dịnh hưởng trong việc phát huy giá trị di tích:

Tịch số quốc gia đặc biệt tại Hà Nội trong công lác gido duc va dio Lao thể hệ trẻ

1.1.2 Các công trình nghiên của về dã tích lịch sứ quốc gia dặc biệt tại là Nội

1.1.2.1 Công tình của tác giả mước ngoài Nghiên cứu về Thăng Long - Iả Nội nói chung, DTLSQGDB tại [Tả Nội nói riêng được sự quan tâm nữa nhiều nhà khoa học nước ngoài Đặc biệt là các học giả Pháp, tiêu biểu là một số công trình sau:

Cuồn Hanoi pendant la periode heroique 1873-1888 (Hà Nội giai đoạn 1873

— 188R) của André Masson Ông vốn là nhân viên lm trữ tại Sở Lm trữ và Thư viện

Đông Dương Cuốn sách được in lẫn dầu vào năm 1929 bằng tiếng Pháp NXB P

Geuthner, Paris 1929, 43 được Lưu Đình Tuân địch ra tiếng Việt, NXB Hải Phòng,

2003 XB Ha Noi tai ban năm 2009, Cuốn sách dã mö tá lại chỉ tiết những thay dỏi

của Hà Nội ương một thời kỳ lịch sử đặc biệt khi đô Ủn này chuyên mình tù thành thị

phương Dông bao gảm thành luy phong kiến và các phường thợ thủ công sang một đồ thi theo kiểu Âu châu đưới sự kiểm soái của chính quyền thực đân Pháp Lời lựa cho cuốn sách của Paul Boudet, Giám đốc Sở am trữ và Thư viện Dông Dương ” những, trang dành cho thành Hà Nội biện mảnh đầy dủ cho để nghị xếp hạng lịch sử cho

những vết tích cuối cùng của tường luỳ Tương tự, những chỉ tiết chính xác về các khu

kháo, là những lập luận vimng chắc nhất để ngăn chân sự lần chiếm các công trình hiện dại vào mãnh dất gắn với nhiều kỷ niệm" J1, tr.3J Mặc dù cuốn sách không để cập trực tiếp đến các DTLSQGEE tại Hà Nội, nhưng kết quả của công trình là những gợi ý

quan trọng chơ tác giả nghiên cứu cơ sở lí luận của đê tải

Handï - Le cycle đes meLarnurphoses (Hà Nội - Chu kỳ của những đổi thay), thuộc Tập san nghiên cứu kiến trúc đô thị va x4 hdi do Pierre Clément va Nathalie T.aneret (cb) thuộc dự án Đảo lạo chuyên ngành đỗ ai Hà Nội, hợp tác giữa Hỏi ding ving Ile-de-France với UBND TP Hà Nội, người dịch Mạc Thư IIương, Trương Quốc Toàn, NXB Khoa học và Kỹ thuật - Hà Nội, 2003 Sach la tap hop cae bai viết có giá trị

của 22 tác giả đến từ các trung tâm nghiên cứu nổi tiếng của Pháp và Viện Viễn Dông,

Bac Cé Mội dụng quyên sách di sâu tìm biểu về di sẵn và hình thái dặc trưng của thành

phá Đặc biệt la hệ thông bản đồ sớm nhất về Hà Nội Điêm rất có giá trị là hân như tắt

cả các bản dỗ và bản vẻ của người Pháp chú thích rất chỉ tiết về người thực hiện Đây là một trong những cuốn sách giá trị nhất vẻ Hà Nội những năm gần day Vi vay, giúp chúng tôi có nhận thức tổng quát khi nghiên cửu vẻ các DTLSQGDB tại Hà Nội

Cuốn Famous communal houses and temples in Thing Long - Ha Néi cia Tan chỉ đạo quốc gia kỉ niệm 1000 năm Thăng Long — Hà Nội, Lẻ Thanh Ilrong,

biệt của các ngồi đình, đến ở Hà Nội xưa Đây là nguồn tư liệu quý để chúng tôi than

khảo trong quá trinh lựa chọn nội dưng DILSQGDB tai Ila Néi trong DIILS

Như vậy, các công trình nghiên cứu của các học giả Pháp dã dễ cập đến nhiều

Tĩnh vụ khác nhau của Hà Nội trang một khoảng thời gian đài, giúp cho người đọc có

cải nhìn tổng quan vẻ lịch sử phát triển của Hà Nội Mặc dủ không trực tiếp dẻ cập đến

những DTILS của Hà Nội nhưng đó là những gọi ý đầu tiên cho chúng lôi trong quá

trình khảo cứu nguồn tư liệu về DTLSQGDB tại Hà Nội, đặt cơ sở cho việc nghiên

cứu cơ sỡ lí luận sủa dễ lãi

1.1.2.3 Công trình của tác giả trong nước

Nghiên cứu về DTIL8 noi chung, DTTS tại Hà Nội nói riêng, thu hút dược

nhiều nhà khoa học trong nước tham gia, tiên biển là Cuốn Thăng Long - Hà Nội -

Thư mục chọn lọc - Catalogue sélectif rất đồ số với 754 trang nhân dịp kỹ niệm 1000

nam Thing Long - 114 Néi do Phan Thi Kim Dung, Chủ Tuyết Lan (chủ biên), NXD Thư

viện Quốc gia Việt Nam, 2010 Ở phần phụ lục của bộ sách này có các tư liệu quý đo các

học giả người Pháp viết vào các giai đoạn khác nhau trong lịch sử Cuồn sách cũng cung cắp cho bạn dọc nguồn tư liệu phản ánh bức tranh toàn cănh về Long - Hà Nội trên các lĩnh vực lịch sứ, địa lý, kinh tế, chữủh trị, văn hóa và xã hội, nhằm cưng cấp thông tì

toàn điện về quá trình hình thành, xây đựng, bảo vệ, hội nhập và phát triển của Thăng Tong - Hà Nội trong suốt chiêu đài 1000 rữm lịch sử: Sách cũng dành một phần viết về

Văn hóa vật thả, day thục sự là nguồn tư liệu quý giá cho luận án trong, quá trình xác định tin chất và nội dụng của DTLSQGPB tại Hà Nội

va phát triển di tích Quốc Tử Giám (Hà Nội) Phan 2: 82 tam bia Tién si Cuốn sách

xuất bản đúng địp cả nước kỷ niệm 1000 năm Thăng Lang — Hả Nội, cũng là co số

cho tác giả luận án xác định các nội đụng DTLSQGDB tại Tà Nội có thể và cân khai

thác trong DHLS ö trường THPT biệu quả

Nhà xuất bản Thông Tân xuất bản cuồn Di tích Văn Miễu - Quốc Tử Giám của Trần Minh Thường (2/2004), cụng cấp cho người dọc những thông tin ngắn gọn về giá lrị lich sử, văn hóa và nghệ thuật kiến trúc của đi tích Dẻng thời, giới thiệu đôi nét vẻ nên

giáo dục dưới các triểu đại phong kiến Việt Nam Đặc biệt là nghiên cửu về 82 bia da

"Tiến sĩ trong Văn Miễu - Quốc Tử Giám Cuốn sách chỉ 74 trang nhưng phản anh kha diy

đủ, súc tich va bap dan, dae biét phủ hợp với người nước ngoài khi dến thăm khu dị tich:

và đối trạng là HS phổ thông Đây cũng là một nguồn tài liệu có giá trị cho hiận án tham

khảo dễ chọn lọc những, nội dung tiêu biểu nhất của di tích Văn Miếu Quốc Tử Giám

phục vụ cho quá trình DHLS ở trường THPT

Cuén Di tích lịch sử văn bóa Hà Nội của tác giả IIà Nguyễn, XD Thông tin và

truyền thông, năm 2010 duợe xuất bản bằng Tiếng Việt và Tiếng Anh (do Châu Quốc

Thing dich) Qua những trang viết, Thăng Long - Dông Dô — Hã Nội hiện lên qua cáo đi

tích lịch sử - văn hỏa — biểu lượng cũ lông nội tại, một quá khú vàng sơn của phẩm:

chất, đặc trmg cho con người Tà Nội Cuốn sách đã giới thiệu được bồn di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội, dỏ là khu di tích Cổ Loa, Văn Miều — Quốc Tử Giám, chủa Thây, khu di tích đến Sóc — chủa Nen Nước, góp phân quảng bá vẻ đẹp cỗ kính của T1ã Nội đến bạn bẻ quốc tế Tác phẩm là một tư liêu quý cho tác giả luận án chọn lọc nội dung của DTLSGQEB tại Hà Nội để phục vụ cho quả trình giảng đạy L5 ở trường THPT

Táo giả Định eoo Bảo (chủ biên) trong cuốn Một số đi tích lịch sử văn hóa Việt Nam Dũng trang nhà trường, NXB ĐHSP (201), đã sưu tầm và sắp xếp thành

hệ thống các di tích lịch sử văn hóa theo tỉnh Trong phản viết về Hà Kội, đã giới thiệu mười bẩy đi tích lịch sử văn hỏa tiêu biểu Trong số đó, giới thiệu dược 6

DILSQGDB tai 14 N6i gẻm Chùa Thay và khu múi đá Sài Sơn; đến Ngọc Sơn và khu

vue hé Hoan Kiếm, Hoàng Thành Thăng Long; Khu di lích Phủ Chỗ Tịch; Khu di tích

Phủ Dễng, Gia Lâm; thành Cổ Loa; Văn Miễn — Quốc Tử Giám Với cách viết súc

tích, ngắn gọn, dễ hiểu nhưng khả dây đỗ thông tin, từ lịch sử tên gọi, quá trình hình thành khu di tích, đáo điểm nổi bật, giá trị của di tích Dó là nguồn tư liệu hữu ích giúp tác giả luận án xác định vá chọn lựa nội dung tiêu biểu của DTLSQGĐB tại Hà Nội trong DHLS ở trường THPT

Phan Van Cac, ‘Trin Ngọc Vương cho ra mắt bạn dọc cuỗn sách Di sản văn chương

Vin Miéu - Quắc Tử Giám, NXB Hà Nội, 2010 trong dịp kỹ tiện: đại lễ gân trăm Thăng

Long — Là Nội Tác giả khẳng định giá trị to lớn của DILSQGDB Văn Miễu - Quốc Tử

10

sĩ được UNESCO công nhận là di sân tư liệu thể giới Cuốn sách không chỉ là nguồn tư liệu

phong phú phản ảnh các giai đoạn lịch sử của dân tôc, mà còn là húc tranh sinh động về việc

tuyển dụng và đảo tạo nhân tài độc dão ở Việt Nam, thể hiện tư tưởng trị quốc dựa vào nhân

tài của cha ông ta Cuốn sách là nguẫn tài liệu tốt cho công táo nghiên cứu và giảng dạy lịch

sử Dỗng thời, là cơ sở đề luận án khẳng định giá trị của DTLS và xác định nội dung

DTI.SQGĐB tại Hà Nội trong quá trình DHI.8 ở tường phổ thông,

Nhiều bài viết của cơ quan bảo tồn đi sản và nhà khoa học đã đề cập đến những, khía cạnh khác nhau của các dĩ tích lich sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội, tiêu biểu nhĩ:

Tâải viết Giới thiệu di tích lịch sử Hà Nội tại Phòng bảo tổn bảo tang, Sở Văn

hoá - Thông tin Hà Nội, 1971 (tr.16), giới thiệu những nét chỉnh về sự tích, lịch sử xây

đựng, trùng tu, kiến trúc của một số di tích lịch sử tiêu biểu của Hà Nội như Thành Cổ

Loa, Đền Hai Bà Trung, Đền Quan Thánh, Chùa Một Cột, Đền Voi Phục, Chia Lang,

Chùa Trấn Quốc, Chủa Liên Phái, Chủa Bộo, Khu Đẳng Đa, Hỗ Hoàn Kiểm và Đến

Ngọc Sơn, Đên Phủ Đồng Những kiến thức tổng hợp vẻ những khu di tích nay gitip

táo giả luận án oó cái nhìn khái quát về cáo DTLSQGĐB tại Hà Nội, lâm cơ sở đề lụa chọn nội dưng tiêu biểu của DTLSQGDB tại Hà Nội phục vụ cho việc khai thác và sử dụng hiệu quả trong quả trình DHLS ở trường THPT

Tâải viết Một số kiến trúc xưa của Thăng Long ¡ của Nguyễn Du Chi,

Tạp chỉ Văn hoá đân gian, 1983, số 3- 4 dã giới thiệu một số công trình kiến trúp cỗ của Thăng Long - Ila Néi Trong đỏ, có DTLSQGDB tại Hà Nội như: Văn Miều - Quốc Tử Giám; chủa Tây Phương (xã Thạch Xá, huyện Thạch Thất) Những nghiên cứu của bải

viết kháng định giá trị lịch sử - văn hóa của những công trình này Dó lả nguồn tư liệu

quan trọng giúp chúng tôi trong quá trình xác dịnh bản chất, nội dung và dự kiến cách

thứo khai tháo trong quá trình DHLS ở trưởng THPT

Trong Tạp chí Khảo cỗ với chủ dễ Mhững phát biện mới về khảo cỗ học năm

1987- 7988 ob bai việt của Bùi Thiết về Câu trúc mat bing thanh Thing Long thé

ký XV - thế kỷ XVIH, trinh bày câu trúc mặt bằng thành Thăng Long thể kỷ XV - thể

kỹ XVIT, dựa vào hệ thống tàt hiệu chữ viết, địa danh, ban d6, tai liệu khảo cễ học

Dic biét là đựa vào hệ thống thoát nước lộ thiên của khu đi tích là cơ sở quan trọng và

tin cây dé dung lại được cau trie thank Thang Tong Nhimg nghiên cứu mới về khảo

cổ học lả cơ sở khoa học để khẳng định giá trị lịch sử - văn hóa của Iloàng Thanh

Thăng Long — một rong những DTLSQGĐB tiêu biểu nhất của Hà Nội cần khai thác

va đưa vào giảng dạy trong môn Lịch sử ở nhà trường phổ thông phủ hợp và hiệu quả

Bài viết “Di tích lịch sử - văn hoá trong khu phố cổ và xung quanh hổ Hoàn Kiếm

- Tà Nội" của Trần Thanh Tủng - Nguyễn Doãn Văn, trên trang http:/thepjoidisan vn/oi/eae-

di-tclrxung-quanh-ho-hoan-kiem hùn] cho người dọc hình đang dây dũ vẻ không gian lịch

xử - văn hóa Hà Hoàn Kiếm gồm: đền Bà Kiệu, Quảng tường Đông Kinh Ngiữa Thục, Hội

hai Trí Tiên Dục, Khu tưởng niệm Vừa Lê, đỉnh Nam Iluong, thap Dáo Thiên, cụm dì tích

đình - dẫn - chúa Vũ Thạch, tháp Hòa Phong, Tượng dài vua Lý Thán TỔ Đặc biệt, AG Grom 1à nên cảnh và tháp Rùa là di tích điểm nhân quan trọng góp vào sự da dang, hip din ota quản thể dị tích lịch sử - văn hóa quanh Hỗ Gươn, Đó là một gợi ý quan trọng dễ tác giá luận

án xác dịnh địa điểm tế chức hoạt ding trải nghiệm cho H5 trong hoạt đồng tham quan ngoại

khỏa khi tiên hành thục nghiệm sư phạm cho luận ám

Bài viết Hoàng thành Thăng Long những phát hiện mới của khảo cỗ học của Đào Hùng, đáng trên Tạp chỉ Nghiên cứu lịch sử, Số 1, năm 2004, đã giới

những phát hiện mới trong quả trình khai thác khảo cô học ở khu IIoàng thành Thăng Long, thông qua những hiện vật thu được ở khu 18 Hoàng Diệu Tác giá khẳng, định, 1loàng thành Thăng Long là phát biện mới, có giá trị khoa học đặc biệt quan

trong của ngành Khảo cỗ học nước nhà Bởi vị, nơi dây là bằng chứng lưu giữ thời kỉ phát triển rực rõ của chế độ phong kiến Dại Việt, với những hiện vật phan ảnh nét đặc trưng của các triểu đại Lỷ — Trần — Lê sơ Đỏ là nguồn tư liệu gốc quý giả giúp NCS

hiểu được giá trị, cũng như xác định nội đụng và hình thúc sử đựng khu di tích này vào day hoc bộ môn LS ở trường THPT phủ hợp và hiệu quả

Một số Luan an Tién sf di nghiên cửu về lịch sử Hà Nội và các di tích lịch sử

- văn hóa tại Hà Nội, nỗi bật trong số dó là:

Luận án phó tiến sĩ Sử học của Nguyễn Thừa Hỷ với để tài Thăng Long - Hà Nộ

thể kỹ XVH - XVIH — XTX, (1982) tập trưng nghiên cứu sụ chuyển biến về kinh tổ, xã

hội của Hả Nội trong các thế kỷ XVTT, XVIT, XTX Đẳng thời, dành giá vai trò của nhà

urớc phang kiến trong kết cầu kinh tế - xã hội Việt Nam Tuy luận án không trục tiếp để

cập dế từng DTGQBB tại Hà Nội, nhưng những nghiên cứu cửa lác giả là gợi ý dé NCS

có sự nhận thức khải quát về tiến trình phát triển của Thăng Long - IIà Nội trong suốt chiều đài của lịch sử dân tộc Việt Nam, làm cơ sở dễ lựa chọn những DTLSQGĐB tại Hà Nội trong quả trinh DITL8 ö trường THPT

Luận án phó tiển sĩ Lich sử của Nguyễn Doãn Huân với đề tài Lịch sử khu di

tích Cổ Loa, (1997) tập trung nghiên cứu về khu di tích lịch sử thành Có Loa trên các

trình điện lịch st, vin hoa trai qua các thời kỳ trước An Dương Vương vả thời kỳ sau

An Dương Vương Thành công của tác giả giúp cho NƠS hiểu được sâu sắc gid trị lịch

sử - văn hóa của DTLSQGDB Cổ Loa Tu dé, định hướng cho tác giả trong việc xác định nội dụng và hình thức khai thác, sử dụng khu dị tích này hiệu quả Irong quả Irình TDIHLS ở trường TIIPT đưởi các hình thức khác nhau

Những di vật thời Tây Sưn ở Hà Nội (tượng, bia đá,

phó tiên sĩ Khảo cỗ học của Nguyễn Văn Tlủng (1996) Tác giả đi sâu phân loại, mỏ tả

và nhận xét về 3 nhóm di vat thoi Tay Sơn như tương, bia đá, sắc phong Qua do, tim

hiểu đặc trung của những đi vật, đánh giá giả trị của chứng đổi với đân tộc và bước

đầu lý giải tính phát triển tắt yếu và tỉnh kế thừa có quy luật của chúng, Đây là nguồn

tư liệu gốc đặc biệt, gắn liền với phong trào Tây Sơn và triểu dai Tay Son (thé ky

XVID), nên có giá trị khoa học to lớn trong công tác nghiên cứu và giảng dạy lịch sử,

Đông thời, cũng là nguồn sử liệu quý để NŒS sử dụng trong qua trình làm luận án

dị tích trên một số lĩnh vực văn hoá, lich sử, xã hội Kết quả nghiên cứu của các công,

12

trình là nguồn tải liệu quan ưọng về nội dung DTLSQGĐB tại Hà Nội, là cơ sở dễ

chúng tôi lựa chọn và sử đụng trong từng bải học cụ thé trong qua trinh DHLS 6

trường THPT Mặc đủ các sông trình nghiên cửu trên không dễ cập nhiều dén việc

khai thác, sử dụng DTLSQGĐB tại Hà Nội trong quá trình DH, nhưng đã góp phần

quan trọng định hướng cho chúng tôi khi viết cơ sở lý luận của đẻ tải Dó là làm rõ

khải niệm DTLS, DTLSQGĐB, khẳng định giá trị quan (rong cia DTLSQGDR ai Ha

Nội trong các lĩnh vực của cuộc sống, trong đó có lĩnh vục giáo đục - đảo tạo Vì

việc giữ gìn, bào Lên và phát huy giá trị của chúng là nhiệm vụ chính trị qua trọng đói

với toàn xã hội nói chung, trong DII bộ môn L8 ở trường TITPT nói riêng,

1.2 Các công trình nghiên cúu về sử dụng di tích trong đạy học nói chung,

di tích lịch sử trong dạy học lịch sử nói riêng ở trường phổ thông

Chúng tôi tiếp cận các công trình dưới góc độ DTLSQG là một phương tiện trực

quan là một nguồn kiến thức cơ bản, là môi trưởng học tập quan trọng đổi với HS trong,

quá trình dạy học bộ môn lịch sử ở trường THPT,

1.2.1 Các công trình nghiên cứu về lí luận dạy học

1.2.1.1 Công trình nghiền cứu của các tác giả nước ngoài

Tác giả M.Cmgiắc trong cuốn Phát triển tư duy HS như thế nào, NXB

Moscow, 1976 (Tai liệu địch lưu trữ tại thư viện DIISP Hà Nội) đã khẳng định, phương

pháp sử dụng đỗ dùng trực qua là phương pháp tốt nhất đem lại sự phát triển Lư duy

cho IIS DTLS lại là một loại đỗ dùng trục quan đặc biệt có ích irong phát triển tư duy

HS Vi vậy, kết quả nghiên cứu của công trình là những gợi ý đễ chúng tôi xác dịnh các biện pháp sử dụng DTLSQGDB tại Hà Nội để phát triển kĩ nấng tr duy của 115 trang, quả trình học tập bộ môn L5 ở trường THPT

Aleexep (chủ biên) trong cuốn Phát triển tr duy HS, NXB Moscow, năm

1976, (Tài liệu dịch lưu trữ tại thu viện ĐHSP Hà Nội) nhấn mạnh, công táo tham quan, học lập tại đi tích lịch sử văn hóa là

đó là một phương thức dạy cho IS đọc cuồn sách của cuộc sống Là một nghiên cứu

có ý nghĩa khoa học giúp các nhà giáo dục nổi chung, NƠS nói riêng trong quá Irình xác định được các nguyên tắc, phương pháp và hình thức học tập tại di tích lịch sử cho H8 Irong DHLS ö trường THPT

1T Kharlamov trong cuốn Phát huy tính tích cực học tập của IS như thế

nảo, NXBGD Hà Nội 1978 Nguyễn Ngọc Quang và Trần Thị Trang dich khang dinh,

táo đụng của để dùng trực quan kết hợp với lời nói sinh động đem lại hiệu quả cao

trong việc dạy học Sử dụng đỗ dùng trực quan giúp HS thấy dược bản chất của các

đổi tượng, kích thích sự ham tim hiểu, khám phá của HS Ông nhân mạnh, hoạt động

tự học vả việc tham gia kham phả kiến thức một cách chủ động của HS trong, quá trình:

học lập giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao Lính tích cực hoạt động tri tuệ của

TIS Những nhận định của tác giả là cơ sẻ để chúng tôi khẳng định giá trị to lớn của DTLSQGĐB ~ một loại hình đặc biệt của cổ dùng trực quan Đẳng thời, là cơ số để

xáo định các biện pháp sử dụng DTLSQGDB trong quá trình DIILS ở trường TIIPT

theo nguyên tắc phát huy tỉnh tích cực của HS

MĐ Koporona MT CryaeHm MGHGUKA 6Ốy4tHUM CHIOpUU 8 oxen, tnaốmumax, onucattum, IyMamwraprmii Iixarecmli Ilerim Bnanoo Mocksa, 1999 (Các tác giả M.B,Kôrôkôva và T.T.Sudcnnbilen trong cuốn Phương pháp đạy môn Lịch sử

theo sơ 46, hing biển, mồ tả, xuất bản tại Mabroova năm 1999) thực sự có giá trị đổi với dé

tài Ông đã khẳng định phương pháp tiếp cận lịch sử- văn hoá được coi là mồ hình phổ biền nhất liên nay rữnz một phẩn của nền văn minh 15 chủ để trong cuốn sách nghiên cửu về

“Dụng cụ trực quan trong DIILS” Với cách trình bảy bằng băng biểu, sơ đỏ, các tác giả đã phâu loại và gợi ý cách sử dụng, phương pháp sử dụng cho mỗi loại (rong đó có loại hình

Thuộc đi tích lịch sử) rất hiệu quả Dó là những gợi ý quan trọng để chứng tôi vận đựng linh

hoạt trong quá trình xác định các biện pháp sử đụng DTLSQGĐB dạt hiệu quả

Trong cuồn Các phương pháp sư phạm, NXB Thế Giới là Nội, 1999,

GuyPalmade đã nhân mạnh việc day học phải bắt dầu từ trực quan nhằm tạo ra trong,

óo trẻ một biển tượng bên vững Đặc điểm của phương pháp nảy là cung cấp cho H5,

trong phạm vi có thể những dữ kiện dễ quan sát, dễ lĩnh hội DTLSQGĐB là phương tiện trực quan có ý nghĩa lớn trong DHLS Vì vậy, kết quả nghiên cứu của công trình

là những gợi ý quan trọng cho NCS trong quá trình lựa chọn hình thức và phương, pháp sử dụng DTILSQGĐB trong dạy học L8 ö trường THPT

David A Jacobsen, Paul Eggen, Donal Kauchak trong cudn Methods for

Teaching (Phuong pháp đạy học — Prenticc Half-Gale, 2002) nhắn mạnh, người day hoe néu biét da dang héa cach day sé dat hiệu quả hơn những người luôn chỉ làm theo một

cách nhất dink Do người học có những phong cách học khác nhau nén người dạy cần

tuướng đẫn để người hoo biết được họ nên học nh thế nào là tốt nhật, nhận ra được

điểm yếu của từng cả nhân Đông thời, đưa ra các phương pháp và kì thuật day hoc

nhằm khuyến khich vai trò chủ động của người học, cách hướng dẫn nhương pháp học

phủ hợp với phong cách học khác nhau của người học Quan điễm trên của các nhà nghiên cứu gợi ý cho chúng lồn trong quả trình sử dựng nguồn tu Hiện về di tích lịch sử

quốc gia đặc biệt tại Tà Nội đề đa dạng hóa cách dạy học lịch sử hiện nay

Tai tác giả Tean — Mare Dcnommẻ và Madeleine Rey trong tác phẩm Tiễn tửi một phương nháp sư phạm tương tác (2000) cho rằng, hoạt động day hoo — giả dục

là sự tương Lic lẫn nhau giữa ba yếu tá Người dạy ((hấy

tưởng Trang đó, thầu giáo được ví như người dẫn lộ của đoàn leo múi Trỏ — người

thợ chính của quá trình kiến tao nên trí tuẻ, phẩm chất của mình để đạt đến mục tiểu

Mãi trường được tễ chức cho thay va tr tao nên điều kiện thuận lợi cho công táo hoạt

động nhằm dạt đến mục tiêu Quan diễm trên đã gợi ý cho GV tận dụng tôi da hóa các

điều kiện để làm phong phú các hình thức học tập của HS Đó cũng la những gợi ý để

xác dịnh hình thức dạy học, phương pháp dạy học, vá các biện pháp sư phạm phú hợp khi sử dụng DTLSQGĐB tụi Hà Nội trong quả trình DHILS ở trường THET

Robert J.Marzano - Debrra ï.Pickering - Jane EPollock, trong cuốn Các phương

pháp đạy học hiệu quả (Nguyén Hong Van dich, NXB GDVN, 2011) trên cơ sở tổng kết

Xinh nghiệm giảng dạy và nghiên cứu lí thuyết dã dưa ra quan điểm cña mình về giá

không nên bỏ buộc trong khuôn khô nảo, tức không, chỉ tiến hành trên lớp Đồng thời, giới

— Người hạc (trỏ) và môi

14

thiệu các PPDH dem lại hiệu quả như "Nhận ra sự giống và khác nhau", "Tóm tắt ghi ý

chỉnh", “Phương pháp khích lệ học tập và ghi nhận những cổ gắng", "ải tập về nha va

thực hành", Những phương pháp đó phát huy cao độ khả năng học tập của H8, nâng cao chất lượng giảng dạy của GV, Mỗi PPDH dà chỉ cho GV những cách làm cụ thể dễ thực hiện công tác giảng dạy hiệu quá nhất Dó lả những gợi ý quý báu cho NƠS khi xác định các hình thức và PP sử dụng DTLSQGĐE tại Hà Nội trong DHLS ở trường THPT

Thomas Anustrong lrong cuốn Đa trí tuệ (rong lớp học Người dịch Tê Quang,

Long, NXB GDVN, 2011) di sau nghiên cửu 8 loại "trí tuệ" của con người: Trí tuệ ngôn ngữ, Trí tệ logio-toán học: Trí tuệ không gian; Tri tuệ hình thế động năng: Trí

tuệ âm nhạc, Trí luệ giao tiếp, Trí tuệ nội lâm; Trí tuệ tự nhiên học Thuyết Đa tri tue

đã mang lại một cái nhìn nhân bản và cân thiết nhằm khuyến khich GY coi trong sự da đạng về trí tuệ ở mỗi 118: mỗi loại trí tuệ đều quan trọng vả mỗi 118 đều có it nhiều,

khả năng theo nhiều khuynh hướng khác nhau Nhà trường phải là nơi giúp đỡ, khơi

gợi tiêm năng, tạo diều kiện học tập theo các hướng khác nhau cho các em Tác giả dã tìm cách raớ rộng phạm vi tiểm nang con người vượt ra ngoài chỉ số 1Q, đó là sự gắn liên với khả năng "giải quyết vẫn đề" và khả năng sáng tạo Đó là những gợi mở để

chúng tôi xác định các biện pháp sư phạm phù hợp với đối lượng nhận thức rong khi khai thác DILSQGĐB tại Hà Nội trong DHLS Di tích lịch sử dã gợi mở cho GV chúng tôi tạo môi trường học tập một cách thủ vị cho LIS

Robert J.Marzamo - Jana §Marvano - Delnra I Pickering, trong cuốn Quần lí

lớp học hiệu quả (Người dịch Phạm Trần Long, NXH GI2VN, 2011) cho rằng, trong,

ba vai trò của GV đứng lớp: lựa chọn biện pháp giảng đạy, thiết kế chương trình giảng

đạy và áp đụng các biện pháp quản li lớp học, thi quan lí lớp học là nên tảng Ba vai trở đó thể hiện toàn điện răng lực đạy học của GV Đó là cơ sở phương pháp luận

đồng thời là PPDIT đẻ chúng tôi vận dụng trong quá trình tô chức 1IS khai thác và sử

đụng DTLSQGĐE tại Hà Nội đạt hiệu quả

James H.Stronge trong cuốn Những phẩm chất của người GV hiệu quả (Người

dịch Lê Văn Canh, NXRGI2VN, 2011) cho rằng, người GV có hiệu quả là tổng hòa của

"các tính cách của người GV như là một cá nhân bình thường" Dẳng thời nhân mạnh, người GV hiệu quả phải thục hiện tốt khâu quân lí và tổ chức lớp học; soạn bài vá tổ chức giảng dạy; thực hiện giảng dạy; theo dõi sự tiến bộ và tiểm năng của HS Tác giả

cũng định ra bảng tiêu chí đánh giá kĩ năng của người GV hiệu quả Kết quả nghiên cứu

giúp GV vũng vàng hơn trong xứ lý các tình huỗng đạy học nói chưng, khai thác và sử dụng DTUSOGĐB tại Hà Nội Irong DHT.S nói riêng dễ đạt kết quả tốt nhất

Robert J.Marzano trong cuốn Nghệ thuật và khoa học dạy học (Người địch

Nguyễn Hữu Châu, XP GDĐVN, 201 1) khẳng định, nghề đạy học vừa là khoa học vừa là

xighệ thuật Mỗi GV phải lu xây dựng PPDH cụ thể cho HS của mình tại thời điểm thích

hợp, không cỏ một PPDH nào có thể áp dụng cho mọi đổi tượng đạy học Theo đó, đôi

hồi năng lực của người GV phải luôn luôn đổi mới phương pháp đạy học sao cho phủ hợp với đối tượng và khả năng nhận thức của HS Đểng thời, chỉ rõ cho GV những cách lâm

cụ thể dễ thực hiện nội đụng đỏ Đó là cơ sở để chúng tôi lựa chơn các PPDH tối ưu khi

Khai thac va sur dung DTLSQGDB trong qua trinh DI1LS ở trường TIIPT,

Giselle O.Martin - Kniep trong cuốn Tam đổi moi dé tré thanh nguit GV

giỏi (Người dịch Lê Văn Canh, NXI GDVN, 2011) đã trình bảy những thủ thuật dạy

học cụ thể, gợi ý để GV vận đụng vào lừng lớp học, với lừng đối tượng nhận thức (giối, khả, trung binh, yéu) Didu dé doi héi sy sang tao không ngừng của người ŒV vì

GŨ khá có thể nuôi dưỡng được hoại động học lập đích thực cho người hạc nêu bản thân người học lại không tham gia vào quá trình học tập Theo ảo, mỗi GV có thể xây

đựng chương trình giảng đạy cho mình lừ đó có thể vận dung rong bài học nội khóa

và bài học ngoại khóa Tác giả nhân mạnh việc sử đựng phương pháp đánh giá gắn với

đời sống thực tế là một định hướng cho hoại động dạy trong nhà ưường, cần tạo diệu,

kiện thuận lợi cho người học gắn việc học tập với thực tế Như vậy, trong trường hợp

này DTLSOGĐB trở thành môi trường thực tiến của hoạt động kiểm tra, đánh giá trong

quá trình DHLS ở trường phổ thông Đây là gợi ý quý báu để chúng tôi thực hiện các hoạt động trái ng! với DTLSQGDB tại Hà Nội đề tạo cơ hội cho LI5 phát triển năng, lục và phẩm chất cửa mình

Tác giả Bernd Meier (Dúc) với tác phẩm Lý luận đạy học hiện đại (Dản dịch Nguyễn Văn Cường, NXB Đại học Sư phạm, 2016) nghiên cửu sâu về lý huận dạy học hiện đại Táo gia da dua ra những quan điểm dạy bọc khác nhau như: đạy học phát triển kế thùa, dạy học điển hùnh, đạy học giải quy

theo tỉnh hung, dạy học đóng vai, Các phương pháp đó đêu hướng tới phát triển

năng lực người học Đó là những kết quả nghiên cứu có giá trị dễ chúng tôi kế thừa,

vận đụng trong quá trình xác định hình thức, biện pháp sử dụng DTLSQGDB tại [la Nội trong DIILS ớ trưởng THPT,

1.3.1.3

khác với cách tiếp cận của các nhà quản lý và nghiên cứu văn hoá, các nhà giáo

lơ nhà giáo đục lịch sử ở Việt Nam đã nhìn nhận di lich lich sử

với góc độ là một nguồn kiến thức khoa học, một phương tiện trực quan đặc biệt và môi

trường thực tiễn l tưởng để tô chức DH với nhiều hình thức khác nhau Các tải liệu giáo dục học, lí luận dạy học của các tác giả Việt Nam như IIà Thị Ding Vũ Hoạt, Nguyễn Cảnh Toàn, Thứi Duy Tuyén, Tam Xuân Mới, Phạm Bé Hoành, Nguyễn Hữu

Châu cũng nghiên cứu sâu vẻ quá trình dạy học Quan điểm thêng nhất cho rằng đạy học bao gồm hai hoại dộng gắn bỏ muật thiết với nhau hoạt động dạy của thấy có chức

năng kép: truyền đạt thông tin đạy và điều khiến hoạt động học; hoạt động học của trò có

hai chức năng thông nhất với nhau là lĩnh hội (tiếp fhu thông tin dạy của thẩy) vả tự điều

khiển quá trình chiểm lính trí thức khoa học của mình (tự giác, Lích cực, tự lực) Cụ thể

Trong giáo trình Giáo dục học (Tài liệu lưa hành nội tú sách DIISP La Nội TỊ, 1971), chỉ ra mội trong răm phương châm giáo dục là lý luận gắn liển với Hye

tế; GV mỗi khi có điều kiện phải cho 115 trực tiếp quan sát sự vật và hiện tượng thật Đối với sự vật và hiện tượng không trực Bếp quan sal duoc, GV có thể sử dụng đỗ đùng trực quan đề khôi phục lại hình ảnh của chúng cho IIS quan sát Dễng thời, xác

16

định hình thức tổ chức giờ học tại nơi có di tích, sự kiên dang học (đối với môn Lịch

sử là địa điểm di tísh), khẳng định tim quan trong của hoạt động tham quan ngoại

khóa tạo diễu kiện cho HS tiếp xúc trực tiếp với thực tiễn cuộc sống, từ đó hình thành

những biếu tượng chính xác, khái niệm đúng đắn, cảm xúo chân thành, có ý nghĩa giáo

đục lớn trong tỉnh yêu đối với quê hương, tin tưởng ở khoa học, có ý nghĩa giáo đục to lên Đá là những gợi ý quan trọng để chúng tôi để xuất và vận đụng linh hoạt các hình

thức và biện pháp sử dung DILSQGDB tai 114 Nội trong quá trình làm luận án

Các tác giả Hả Thế Ngữ, Đăng Vũ Hoạt trong giáo trình Giáo duc hye (TXB

Giáo dục 1987) trên cơ sở trinh bảy những vấn đẻ chưng về giáo dục học, trong đỏ, đề cập dễn quy luật của quá trình dạy hoc - quy luật thẳng nhất biện chứng giữa da

học là quy luật cơ bản, nỏ phân ảnh mỗi liền hệ tắt yên và bên vững giữa hai nhân tổ

trung tầm, của quá trình dạy học: hoạt động dạy của thấy và hoạt động học của trỏ

Trong quan hệ đó, thay déng vai trò chủ đạo với tư cách là chủ thế tác động sư phạm

đứng trước hai dỗi tượng điều khiển: HS và hoạt dộng nhận thức của nó Đặc biệt, đề cập đến các hình thức tố chức đạy học và các loại bải họo, cần vận dụng linh hoạt các nguyên tắc, cáo phương pháp, phương tiện day hoc nhằm phát huy cao độ tính tự giác, tích cực, độc lập nhận thức của HS Đểng thời khẳng định, dễ dùng trực quan riểu

được sử dụng hợp lý và khéo léo giúp 118 đễ hiểu, nhớ kiến thức lâu hơn Dó là những,

gợi ý quý báu đề tác giá luận an vận đụng khi xây dung cơ sở lí luận của dé tii Pac

biệt là, xác định hình thức, biện pháp sử đụng DTLSQGDB tại Hà Nội theo nguyên tắc phát huy tính tích cực, chủ đông, sáng tạo trọng nhận thúc của HS

Tác giả Tran Thị Tuyết Oanh (chủ biên) “Giáo đục hoe” tap 1.2, NXB Dai học

8ư pham Hà Nôi, 2009 dã di sâu nghiên cứu van dé vé ban chất của quá trình DH và

môi quan hệ biện chứng, thông nhất của các yếu tổ trong quá trình day hoc nhur mục tiểu

DH, néi dang DH, phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức DH, nhằm đạt tới những kết quả tối u trong quả trình giáo dục Đó là những nguyên tắc chung đỗ chứng tôi vận dụng trong quá trình xây dụng cơ sở lí luận của để tài

Tác giả Phạm: Viết Vượng trong các giáo trình Giáo đục học (2008), học đại cương (20/3), đã trình bày những nội dưng cơ bản của lý luận dạy học như

Tác giả cho rằng động lực của quả trình đạy học lả việc giải quyết mâu thuẫn nội tại

giữa một bên là nhu câu nhận thức và bên kia là trình độ nhận thức của Hỗ ở xmuột thời

điểm nhật định, GV lả người tạo đụng các mâu thuần và bang nghệ thuật sự phạm tô

chức cho người học giai quyết các mâu thuần dó bằng sự nỗ lực của bản thân Theo

đó, việc giảng day chỉ có hiệu quả khi GV giữ được vai trò chủ đạo trong tổ chức, điều

khiển, hưởng dẫn HS học tập Vai trỏ chủ dạo của GV chính là vai trỏ dịnh hưởng mục

fing Ja những nguyễn tắc đạy học Iheo định

tiêu và đảm bảo chất lượng đạy hạc Đó

hướng phát triển năng lực người học mà chúng tôi sẽ vận đựng linh hoạt trong quá

trình làm luận ăn

Tác giả Trằn Iá IIoảnh trong cuốn Vấn để GV — những nghiên cứu lí luận và thực tiễn, dưa ra quan diễm “mmội hướng dỗi mới dào tạo GP hiện nay la phat day HS

nhuyễn bai hoạt động dỗ giữa thấy và trò trong quá trình dạy học, Đó cũng là nguyên tảo dạy học cản được thực hiện triệt để ở trường phố thông nói chung, khi sử dụng, DTLSQGDB tại Hà Nội trong dạy học lịch sử nói riêng nhằm phát triện năng lực tụ học, lự chủ; giải quyết vẫn để và sáng lạo cho TT

Trong cuốn Giáo đục học hiện đại - Những nội dung cơ bản của Thái Duy

Tuyên (NXB Pai hoe Quốc gia Hà Nội, 2001) tiếp lục khẳng định “trực quan là điểm:

xuất phát của DIT"[114, tr.L69] Trên cơ sở đó, tác giả bàn đến các biện pháp phát huy tính tich cực nhận thức của HS dã chỉ r: kiến thức phải có tính thực tiễn, gần gũi với sinh hoạt, cần sử dụng cáo phương tiện DI, kiến thức phải được trinh bày trong “dang

đông”, dụng cụ trực quan có tác đụng tốt trong việc kích thích hứng thú H5, cân sử

đụng nhiều hình tổ chức DH khác nhau, trang đó có tham quan Do vậy,

DTLSQGPB là một loại phương tiện cần thiết trong, dạy học lịch sử

Tác giả Nguyễn Thanh Kinh trong bải viết Từ PPDH truyền thống đến phương pháp sư phạm hợp tác (Tạp chí Giáo đục sô 206 — ki 2-1/2009) đã tỗng kết cáo PPDIE

trong thực tiến của nhà trưởng và wong Tinh vue lí luận sự phạm, lừ một hình thái “giáo đục quyên nụ” độc đoán, truyền thông chuyên sang chủ nghĩa “giáo dục tự nhiên” thê kỉ XVIT, đến trào lưu hướng về người học “lây Hồ làm trung tâm” và xu hướng muột nền

“giáo dục hợp tác” đang được thế nghiệm hiện nay Táo giả đặc biệt nhân mạnh đên PP

“sự phạm hợp tác” với ưu điểm là tập trang vào tác đồng qua lại giữa người dạy, người học và mỗi trường tổ chức dạy học Dó vừa là nguyên tắc vừa lả phương pháp đề phát huy tính chủ động và sáng tạo của người hoc trong quả trình nhận thức nói chung, sử đụng DTLSQGĐB trong DHLS nói riêng,

1.22 Cúc công trình nghiên cửu về sử dụng di tích lich sic noi chung, di tich lịch sit quốc gia đặc biệt tại Hà Nội nói riêng trang dạy học lịch sử ð trường trang học phỗ thông

1.2.2.1 Công trình nghiền cứu của tác giả nước ngoài

Tủc giã Đairi đã viết trong cuỗn Chuẩn hị giữ học lịch sử như thế nào, XP Giáo đục, Hà Nội, năm 1973, chỉ rõ “toàn bộ công tác DII sẽ võ cùng có lợi, nếu thầu

giáo hiểu môn học trên cơ s 3 những nguân tư liệu có liên quan dén sie k:

chỉ rõ “Bản thân cơ chế hình thành kiến thức lịch sử đòi hỏi một khối lượng tài liệu sự

kiện phong phú, sáng sửa, giàu hình tượng, giàu cảm xúc, tài liệu dó dưa ra một bức tranh nguyên vẹn của hiện trọng nào đó" [33, tr10] Dằng thời, nhân mạnh, đề hình

thành tư duy độc lập và tính tự lập của HS thì nên tổ chức học tập thực tế tại di tích

lịch sử, đê xuất một số hình thức đạy học tại thực địa Đó lả cơ sở phương pháp luận

dễ clrủng tôi kế thừa vả vận dung linh hoạt trong quá trình xác định hình thức, phương,

pháp và cách thức tiến hành dạy học tại thực địa (nơi có DTLSQGĐB tại Hà Nội) đạt hiệu quả và có tính khả thi

TI4.1.ecne với Phát triển tơ đưy HS trung dạy hà sử, NXB Moscow, 1982 (Tài liệu địch lưu trữ tại tư viện DHISP Hà Nội) đã chỉ ra rằng dạy học có sử dụng đô

dùng trực quan sẽ là cơ sở dễ diễn ra sự tới hiện trí thức và phương pháp hơạt động, Ông,

và

18

khẳng dịnh sự cuỗn hút của phương tiện tạo hành trực quan oé y nghia rat quan trong

Tính trực quan là phương tiện eo bản để hình thành kiến thức lịch sử Đềng thời, nên lên các loại và phương pháp sử đụng dễ dúng trực quan Đó là những gợi ý quý báu cho chúng tôi khi sử đụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Ha Nội trong dạy học

hư vậy, các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực giáo đục lịch sử trên thể giới đều giản tiếp hoặc Irực tiếp khẳng dinh vai trò eGia DTLS trong quá trình DHT.S ở trường phổ thông: nhân mạnh sự cần thiết phải sử dụng các tải liệu về DTLS trong DIILS, no

có giá trị hỗ trợ HS phát triển toàn điện - cúng cấp trí thức, giáo dục dạo đức, Lư tưởng,

và phát triển kỹ năng thực hành bộ môn DTLS là phương tiện trực quan, là môi trường

TH gần liên thực tiền, là nguồn kiến thức lịch sử khoa học, là một loại tải liệu lịch sử

địa phương quan trọng cần vận đựng trong thực tiễn DIT Treng đó, hình thúc tổ chúc

TH tại di tích góp phân hình thành tư duy độc lập và tỉnh tự lập của HS Kết quả của các công trinh trên không những khẳng định sự hợp lý, đúng đắn, khoa họo và cần thiết trong hướng nghiên cứu của để tài, ma con góp phản xây dựng cơ sở lý luận trong qua trỉnh thực nghiệt

1.2.2.2 Công trình nghiên cứu của tác giả trong nước

Trên cø sở kế thừa thành tựu của các nhỏ nghiên cứu ngoài nước, vận dụng sáng tạo vào đặc thù bộ môn, các nhà nghiên cứu về lý luận và phương pháp DIILS trong nước đã bàn đến ý nghĩa, vai lrỏ, các hình thức, phương pháp sử dụng di tích với

tư cách là nguồn kiến thức, là phương tiện DII trang DHLS ở trường phỏ thông

Giáo trình Phương pháp day học lịch sứ qua các năm đo các nhả nghiên cứu

1ÿ luận DI bộ môn biên soạn đã để cập sâu sắc đến van dé Luan an nghién cứu:

Giáo trình Phương pháp đạy học Lịch sứ, Tập 1, NXBGD năm 1976 do Phan

Ngọc Liên và Trần Văn Trị chủ biên đã nhân mạnh 3 nguyên tắc cơ bản là: kết hop

việc DHLS với đời sông, đảm bảo tính trực quan và phát triển năng lực nhận thức của

HS Sử dựng di tích rong DHTS có thể đâm bảo hiệu quá việc thực hiện những

nguyên tắc co bản nêu trên Tác giả khẳng định, biểu tượng vẻ nên văn hoá vật chất

vịnh xác lịch sử quả khứ, mà cửn góp phân bồi dưỡng,

không những giúp HS hiểu rõ,

cho các em quan điểm Macxit về quy luật phát triển của lịch sử loài người

GHáo trình Phương pháp dạy học lịch sứ, Tập 2 (NXB Giáo đục Hà Nội,

1980) nhân mạnh các nguyên tắc: học đi đôi với hành - trong đó yếu tổ đâu tiên là

quan sát trực tiếp hoặc gián tiếp đối tượng nghiền cửu, khẳng dịnh một biện pháp

quan trọng cia vide DIT gan liên với đời sống là đưa tài liệu lịch sử địa phương, chất

liệu cuộc sống hiện tại vào việc trình bày lịch sử quá khứ Trong trường hop nay, di tích với tư cách vừa là “đổi tượng” nghiên cứu cân quan sát trực tiếp hoặc giản tiếp

(thông qua dỗ đúng trực quan), vừa lá một loại tài liệu lịch sử dia phương thiết

hỗ trợ cho việc học tập của HS Đồng thỏi, khẳng định ý nghĩa và hướng ách thực hiện những giờ học tại thục địa với hnh thức là một bài nội khóa hoặc công tác ngoại khóa Đây lá những gợi ý trực tiếp quan trọng định hướng khi xây dụng cơ sở Hi thuyết và xác định các biện pháp sử đụng DTLS trong DIT bộ mân ở trường, THIPT

Cuốn Phương pháp đạy học lịch sử (XP Giáo dục Hà Nội, 1992) do Phan

im

Ngọc Liên, Trần Văn Trị chủ biên (dược tái bản có sửa chữa, bổ sung vao cde nim

1998.1999, 2000, 2001) đã trở thành giáo trinh chung cho các trường ĐHSP và CĐSP

trong cả nước Chương II viết về “Bộ môn Lịch sử ở nhà trường phê thông Việt Nam”

khi xáo định những yên cầu cơ bản đối với việc cải tiên DHLS, phải đảm bảo tỉnh cụ

thể của lịch sử, muốn vậy phải nhờ đến sự hỗ trợ của các phương tiện trực quan Trong

chương V, các tác giả nêu rõ để hình thành cho HS năng lực hz duy và hành động thì

một trong những biện pháp quan trọng để cụ 6a sự kiện lịch sử, khẳng định bai

hoe lai thực địa, báo Láng (bắt học nội khóa) có giá trị lớn đối vúi HS So với giáo trình xuất bản năm 1980 việc tiền hành bài học tại thục địa đã được phân tích rõ hơn vai trò,

ý nghĩa hướng dẫn cụ thể hơn cách thức tiên hành với những vi dụ cụ thể, Đó là

nguồn tải liệu quý để chủng tôi vận đụng linh hoạt vào quá trình dé xuất cáo biện pháp

sử dụng liệu quả DTLSQGĐB tại Hà Nội trong dạy học lịch sử ở trường THPT

Giáo trình Phương pháp đạy học lịch sứ xuất ban nim 2002, 26m 02 tap do cdc

tác giả Phan Ngọc Liên, Kguyển Thị Côi, Trịnh Đình Tùng viết (tái bản có bỗ sung năm

2005, 2009, 2014 (SKB Bai học Sư phạm, Ha Nội) đã định hướng vẻ nguyên tắc DH, trong đó nhấn mạnh đặc điểm của môn Lịch sử không thể trục tiếp quan sát các sự kiện nêu đổ dùng trực quan là chỗ dựa để hiểu biết sâu sắu bản chất cửa sự kiện lịch sử, là phương tiện có hiệu lực để hình thành các khái niệm lịch sử, giúp IIS nằm ving quy luật

Ti tích và tài liệu đi tích là phương tiên trực quan quan trọng, lẻ ruột trong những biện pháp hiệu quả tạo biểu tượng lịch sử trong DIT bộ môn Sử đụng, di tích là một trong

những con đường, biên pháp phát triển tư duy và năng lực thực hành chơ HS, khẳng dịnh

ý nghĩa của hình thức Dĩ tại đi tích, nêu quy trình, điều kiện thục hiện, những, lưu ý khi tổ chức DH tại DTLS Mặc dù nội đụng của bộ giáo trình không ch sâu nghiên cứu vẻ DTLS nói chung, DTLSQGĐB tại Hà Nội trong quá trình DHLS 6 trường phố thông nói riêng,

nhưng những kết quả nghiên cứu trên là cơ sở phương pháp luận vững chắc của dẻ tài

Đẳng thời, gợi mở những giải pháp trong tá trình nghiền cửu T.uận án

Cùng với giáo trình, nhiều nội đụng liên quan đến để tài của chúng tôi được thê

hiện phong phú trơng các nghiên cứu chuyên khảo ơ

có uy tín trong giáo dục và DILLS ở Việt Nam Tiêu biểu

Cuốn Đổi mới nội dung và phương pháp day hue lich sit ở trường phổ thông (NXB DEESP, 2008) do Phan Ngọc Liên chủ biền là tập hợp các bài nghiên cứu của cản bộ khoa Lịch sử, trường ĐHSP Hà Nội, Viên chiến lược và Chương trình giáo

đục, Vụ Giáo đực tưng học Trong cuẩn sách, nhiều bài việt đã trực tiếp liên quan đến

để tài của chúng tôi Cu thé

Than Ngọc Liên trong bài

trường phổ thông ” dã nêu rõ những yẻu cầu của việc đổi mới phương pháp vả hình thức tổ chức TDH Trong đó cần lăng cường lính khoa học, tính cu thé

sử, nhân vật lịch sử, tổ chúc cho ITS tiếp cận nhiễu hơn với các sử liệu Bài viết cũng, nhân mạnh việc lỗ chức các hoại động ngoại khóa, thực hành bộ rốn với các hoạt động như tham quan bảo tàng lịch sử cách mạng, nhả truyền thống, chiến trường xua,

DH tai thực địa, nghiên cứu, học lập lịch sử địa phương

đông đão sáo nhà nghiên cửa

“Một số vẫn để về đổi mới dạy học lịch sử ở

la sự kiện lịch

20

Các tác giả Đăng Văn Hồ và Nguyễn Thành Nhân trong bài viết “Tải liệu lịch

sử địa phương trong day hoc lich st dân tộc” đã khẳng định tải liệu lịch sử địa

phương là phương tiện quan trọng để thực hiện phương thức DH gắn liễn với thực tiễn,

tài liệu được sử đụng vừa có ý nghĩa nhận thức, vừa là tài liệu bã trợ cho việc học tập của IIS ở các trường THPT,

Tác giá Nguyễn Thị Côi với Báo tàng lịch sử cách mạng trong dạy học lịch

sử ở trường phố thông, NXDDIIQG, 1998, Các con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả đạy học lịch sứ ở trường phổ thông, NXB Đại học Sư phạm, 2006 là các

công trình quan trọng để cập trực tiếp đến nhiêu khía cạnh của để tải Khi trình bay những yêu câu đối với bai hoe LS, tác giả dã phân tích một số yêu cầu tạo cơ sở lý

Tuận vững chắc cho để tài là phải đảm bão tính cụ thẻ, rõ ràng, hình ảnh khi trình bày

các sự kiện, hiện tượng lịch sử dé HS co biểu tượng chân thực, chỉnh xác nhằm khơi

đậy những cảm xúc sâu sắc của HS Muản vậy, GV cần sử dụng da dang, két hop các

nguôn kiến thức, tài liệu tham khảo dễ bài giãng sinh dộng, giúp HS lnh hội bài tốt Cuỗn sách tiếp tục khắng định ý nghĩa của hoạt đảng tham quan, ngoại khóa trong việc

phát huy giá trị của các di tích lich sử - văn hóa địa phương trong DIILS và có hưởng

đôn chỉ tiết cho các hoại cộng này

Tác giả Nguyễn Thị Kim Thành trong cuồn Báo tảng, đi tích — Nơi khoi nguồn căm hứng day va hoc Lich sir cho HS pha thang, NXB Gide dục Việt Nam, 2014 dã

trình bày khái quát về mỗi quan hệ giữa việc truyền thụ kiển thúc lịch sử trong nhà

trường với phương pháp tiếp cận mới trong việc day học lịch sử tại bảo tàng, di tích

Trên cơ sở bám sát nội dưng chương, trình SGK, có sự cập nhật, bố sung những vấn đề

mới theo định hướng đổi mới căn bản toàn điện giáo dục và dào tạo, tác giả để xuất một

hệ thêng các chủ đề và tiêu chủ để và những yêu câu nhằm thực hiện các hiệu quả chủ

đề, tiểu chủ dễ đó Đồng thời, để xuất hình thức DHLS tại bảo tảng, di tích thông qua

cáo budi sinh hoạt ngoại khỏa Với cách làm của tác giả là những gợi ý quan trọng để

chúng tôi tham khảo và vận đụng linh hoạt trang quá trình xác định hình thức, phương, pháp và biện pháp sư phạmn sử dụng DTI.SQGĐPB tại Hà Nội hợp lí và hiệu quả

‘Nam 20144, tập hợp các bài khoa học thuộc chi: dé Ddi mới phương pháp DIILS trong Hội thảo khoa học quốc gia về DHLS ở trường phổ thông Vì

1 Nam vao thang

08/2012 tại Da Nẵng da duoc tuyén chon xuat ban trong Déi méi phwong phap day

hoe lich sir (NXB Dai hoc quéc gia Ha Néi, 2014) de téc gia Trinh Dinh Ting chủ

biển Nhiều bải trong hội thảo đã bản sâu va dua ra nhiều giải pháp tích cực về việc sử

dụng DSVH trong DHLS Tiêu biểu là bài viết Dạy học lịch sử thông qua các đi sán của Phạm Mai Hùng Tác giả khẳng định, giáo đục thâng qua các DS (văn hỏa) là

phương pháp có tỉnh phổ biển ở mọi quốc gia, không phân biệt chính tị - xã hội, nó

được hình thành từ rất sớm và luôn có tính kế thừa, duy trì, phát triển cho tương thích

với điều kiện cụ thê của tùng quốc gia Ông nhắn mạnh, dạy và học lịch sử thông qua

các DSVH là phương pháp trực quan, sinh động và thực sự cỏ hiệu quả, Tà phương pháp

tôi ưu không chỉ giúp cho 11S cùng cổ, mỏ rộng các kiến thức đã được truyền thy trén lớp mà còn bôi dưỡng trực liếp cho các cm năng lực cảm nhận cái dẹp, cái hay Đồng

thoi, gitip HS tich lily vén song, ky nang lao dong, iit năng giao tiễn, kỹ năng ứng xử,

tôn trọng quá khủ đồ vững bước vào tương lai Đỏ là cơ sở đề chúng tôi khẳng định giá

trị của DTLSQGPB tại Hà Nội trong trong DHLS ở trường THPT

Táo giả Trần Thị Bích Liễu trong cuốn Dạy học phát triển nang lực sáng tạo cho

TIS phổ thông: Lý thuyết và thực hành, @TXDITQGIIN, 2016) đã nghiên cứu H thuyết

và thú nghiệm thành công đay học phát triểu năng lục sảng tạo cho HS 6 bại trường TIIC§ và TITPT của Hà Nội Dỏng thời, hướng dẫn GV cách sử đụng công cụ sáng tạo trong dạy học thủ nghiệm thành công ô nếm môn học trong đó có môn Lịch sử dựa trên

các bài đạy của SGK Cụ thể trong phân 3, mục 3.2, nhóm tác giả đã đưa ra khuyến nghị

của Farr & Darling (2008) vẻ sử dụng di tích lịch sử khi đạy học khám phá Tác giả dưa ra các công cụ giúp IT8 học lịch sử qua các câu hỏi khám phá, các bài tập suy luận khi xem

tranh ảnh, cáo tài liệu, phim vé di tich lịch sử được xây đựng và phát triển bởi đội ngũ các

nhà giáo dục thuộc tổ chúc quản lý các di tích và lưu trữ, Washington, DC (2008) Đây là

những gợi ý thiết thực dễ chúng tôi tham khảo và vận dụng linh hoạt khi xác dịnh các biện

pháp sử dụng DTLSQGĐB trong DHLS ở trường THPT

Vấn đề sử dụng di tích trong DIILS cũng đã được nghiên cứu trong một số luận

ám tiển sĩ Tiêu biểu là: “Sứ dụng di tích lịch sit rong DHLS dan (6c & trường THƠ” (Hoàng Thanh Hải), “Sử đựng (ải liệu lịch sử địa phương trong DLS Việt Nam trang giải đoạn 1919- 1975 & trường THPT Thừa Thiên Huế” (Nguyễn Thành hân): Nguyễn Thị Duyên năm 2018: “7ổ chức đạy học lịch sử Việt Nam (1919 - 2000) vời di tích lịch sứ tại dịa phương ở trường THPT tỉnh Nghệ An”: Nguyễn Thị Vân “Sử đụng di sản vấn hóa tại địa phương trong DI1LS Việt Nam, Lớp 10, trường THPT tình Thanh Hóa” Õ những mức độ khác nhau, các tác giã phân tích ly luận và

thực tiễn của việc sử đụng đi tích trong DHLS, trong đó, chủ yêu vẫn tập trưng vào các

loại DSVH vật thê Đồng thời, xác định nột dung, đẻ xuất hình thức và các biện pháp

sử dụng đề nâng cao hiệu quả bài học

Sử dựng di tích trong DIILS cũng được bản đến trong nhiều bài báo, tiêu biểu như: “TÔ chức hướng dẫn cho HỆ phẫ thông tham gia các lễ hội xuân tại di tích lịch

st" (Tap chí Nghiên cửu giáo đục, 5/1997); “Giáo đục ý thức tôn trọng, bảo

phát huy giá trị di sản văn hóa cho HÑ qua môn lịch sử” (Tạp chủ Nghiễn cửu giáo

đục, Số 308, 2013) Các bài viết trên đã đẻ cập đến những khía cạnh khác nhau của

việc sử dụng di tích trong DHLS, là những gơi ý bỏ ích cho để tải

Thận thức rõ giá trị và vai trò của DSVII nói chung, DTT.S nói riêng, thực hiện chủ trương khuyến khích sử dụng DSVH trong DH, Bộ Giáo dục và Đảo tạo và Bộ Văn

hoa Thé thao va Du lich o6 céng văn sô 73/HD - BGDĐT - BVHTTDL ngày 16 thang OL

xăm 2013 về việc ban hành Hướng dẫn sử dụng di sản văn hóa trong dạy học ở

trường phố thông Tháng 10/2013 cuốn Sử đụng di sẵn trong dạy học ở trường phố

thông đã được biên soạn, trở thành tài liệu tập huân cho GV toàn quốc về vấn đề này, Tài

liệu đã xây đụng những vẫn đề lý luận cơ bổn cho việc sử dụng DSVH trong DH ở trường phổ thông nói chung, DHT bộ môn L5 nói riêng, làm rõ khải niệm, phân loại, ý nghĩa của

D8 đối với hoạt động DH và giáo dục phố thông, chỉ ra những Dã thường dược sử dụng,

các hình thức tổ chức DH và phương pháp sử dang DS wong DH, quan ly sit dung DS

‘trong DH Su chỉ đạo cụ thể của oàng văn liên ngành và tải liệu tập huận đã hỗ trợ đắc lực cho công tác tập huần GV trong toàn quỏe, tạo bước chuyển biến tích cực trong dối

moi DH ở trường phổ thông Đồng thời, là định hướng để xây đựng cơ sở lý luận cho dé

tải luận án,

Tháng 5/2014 Bộ giáo dục và Đảo tạo bau hành Tài liệu tập huấn Dạy học và

kiểm tra đánh giả kết quả học tập theo dinh hướng phát triển năng lực HS (Môn

Tịch sử cấp THCS và THPT) Đối với tải liệu dành cho cấp THPT, phần thử 2 đã di sâu hưởng dan DIT theo định hướng phát triển năng lực trên cơ sở xác định các năng lực chung cốt lỗi và năng lực chuyên biệt của môn L8 cấp THPT Tài liêu cũng xác

định phương pháp và hình thúc tổ chức DHT theo định hướng phát triển năng lực IS

Trong đó nhân mạnh DSVH, di tích lịch sử đà đưới dạng vat thé hode phi vat thé déu

có thế sử dụng trong quá trình giáo đục Bộ mên LŠ có ưu thế trong việc sử đựng các

DSVH như là nguồn trí thức, phương tiện để DH Tài liệu cũng chỉ ra các D8 thường,

sử dụng trong DHLS, phương pháp, hình thức khai thác và sử dụng Đây là nguồn từ

liệu quan trọng để chúng tỏi vận dụng xây đụng cơ sở lí luận và đẻ xuất hình thức,

phương phép sử đụng DTLS trong ludn an

Nhu vậy, các nguồn tài liệu trên đã đẻ cập trực tiếp hoặc giản tiếp đến van dé st

dụng đi sân nó chúng và di tích lịch sử nói riêng trang day hoc 3 trường phế thông

Các công trình nghiên cứu này chưa đề cập trực tiếp đến vấn dé sit dung DILSQGDB

tại Hà Nội trong dạy học lịch sử và cũng còn rất sơ lược, mới chỉ đừng ở một số nét

khái quát, nhmg thực sự là những chỉ dẫn, những gợi ý rất quý báu, đặt nên móng cho

chúng tôi triển khai nghiên cửu dé tai cua minh

1.3 Nhận xét chung về các công trình đã công bỗ, những vẫn để luận án kế

thửa và tiếp tục nghiên cứu

1.31 Nhận xát chung

Các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trong vả ngoài nước đã nghiên cửu

về di sản, di tích lịch sử nói chưng, chỉ tích lịch sử quốc gần đặc biệt tại Hà Nội mỏi riêng với nhiều cách tiếp cận, ở nhữmg mức độ và khía cạnh khác nhau Có thẻ nói rằng, việc sử đựng

các di tích lịch sử và di tích lịch sử quốc gia đặc biết tại Hà Nội trong day họo lịch sử rất da đạng và phong phú, nhất là theo quan điểm đối mới giáo đục theo định hướng phát triển

năng lực và phẩm chất người học Tuy nhiên, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về

hình thức tổ chức, phương pháp dạy học, biện pháp sư phạm cụ thế khi sử đụng các di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội trong dạy học lịch sử ở trường THPT

Qua các công trình nghiên cứu riểu trên có thế nhận thấy, đi tích lịch sử chỉnh là

một loại phương tiện dạy học đặc biệt có giả trị Ở phương điện là đổ dũng trực quan, di tích trở thành cơ sở để LIS tái hiện kiến thức lịch sứ, tạo biểu tượng, hình thánh khải niệm, siêu quy luật, rút ra bài học kinh nghiệm quý báu Đểng thời, góp phan quan trọng vào

viée phat triển lr duy cho HS Ö pieemg điện là tải liệu học lấp, di tich là loại tài hệu văn

sở học tập thực tế, môi trường thực tiễn sóng dộng khắc phục việc học tập xa rời thực tỄ Những nghiên cứu quan trọng của các tác giá trong vá ngoài nước đã góp phân khẳng định sự hợp lý, đúng đân, khoa học và cần thiết trong hướng nghiên cứu của để

1.42 Những vẫn để luận án kế thừa

sứ dụng sứ dụng dị tích, di tích lịch sử - văn hóa nói chung, di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội trong dạy học lịch sử ở trường THPT nói riêng đã được để cập tới khá nhiều trong các công trình nghiên củu Việc hiếp cận với các tải

đã giúp chủng tôi rất nhiều trong việc củng có và hệ thống hoá lại các vấn đẻ cỏ liên quan

tới đề tài của mình, trong đó có những vẫn để quan trọng rửnr

- Khẳng định ban chất của các khái niêm Hên quan trực tiếp hoặc giản tiếp đến

đễ tài như “đi tích”, “di tích lịch sử”, “đi tích quốc gia đặc biệt”, “dị tích lịch sử quốc

gia đặc biệt tại Lá Nội”;

- Khang định giá trị tầm quan trong của việc sử đựng các phương tiện trực quan, tư

liệu lịch sử nói chung, di tích lịch sử vá di tich lich sử quốc gia dặc biết tại Hả Nội nói riêng

trong DLILL8 ở trường phê thông, nhất lä trong xu thế đổi mới hiện nay

- Cũng cấp một hệ thông tư liện quan trọng về cáo đi tích lịch sử quốc gia đặc

biệt lại Hà Nội, định hướng cho việc xác định hình thức và biện pháp sử dụng hiệu quả các di tích trong, quả trình dạy học lịch sử ở trường THPT

- Xác định được một số nguyên tắc, lựa chọn được nội dung cơ bản, cũng như

đề xuất được một số hình thức, phương pháp đạy họe và biên pháp sư phạm sử dụng,

dé dùng trực quan nói clrung, di tích lịch sứ nói riêng trong DHI8, gồm các phương, pháp đạy học truyền thống và phương pháp hiện đại, nhằm góp phần nàng cao chất

Tượng đạy học bộ môn

gia trong DHLS5, nhưng chưa có công trình nào nghiền cứu một cách chuyên biệt, tập

trung và hệ thống về việc khai thác và sử đụng hệ thông di tích lịch sử quốc gia đặc

biệt tại Hà Nội trong DHIL§ cho H8 ở trường THPT Đây cũng chính bà vấn ¿

dich và nhiệm vụ nghiên cửu má để tải của chúng tôi hướng, đến, nhằm giải quyết vẫn

48 cả về mặt lý luận và thục tiễn, góp phân tích cực nhằm đổi mới và năng cao hiệu quả DHL.8 ở trưởng phố thông hiển ray

, là uc

1.4.3 Những vẫn đề đặt ra Ấp tạc nghiên cứu

Dé thute hign được nhiệm vụ đặt ra trên đây, trên cơ sở kế thừa các công trinh

quan đã đê cập tới, đề tải của chúng tôi sế tiếp tục tập trung giải quyết những vẫn

dé co bin sau day

- Đi sâu nghiên cửu ban chat cita DILSQGDB noi chung, DILSQGDB tai Ha Nội nói riêng: tim hiểu đặc điểm, các cách phân loại, đặc biệt là giả trị to lớn cũa các

di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội, khẳng định tầm quan trong của việc sử dụng,

di tich lich sứ quốc gia đặc biệt tại Hà Nội trong DHLS ở trường THPT

- Tiên hành khảo sát thục tiễn việc sử đụng, đi tích lịch sử quốc gia đặc biệt tai Ila Nôi trong DHI.§ ở trường THPT làm cơ sở cho việc xác định nội dung, để xuất hình

- Xáo định hệ thống kiến thức lịch sử Việt Nam ở trường THPT có thế và cản

sử dụng các di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Lả Nội trong DLLS ở trường THPT,

- Trên cơ sở vận dụng cde quan điểm lý luận DH liên quan đến khai Khác và sử

đụng di tích lịch sử trong DIILS vào thực tiễn dạy học ở Tả Nội, đề tải xác định được

các yêu cầu, lựa chọn tình thức tổ chức và các biên pháp sử phạm sử dụng đi tích lich

sử quốc gia đặc biệt tại Hả Nội trong DIIT,5 ở trường TIIPT dưới hai hình thức chủ yếu

Ta trực tiếp và giản tiếp Lùy theo địa bàn và điều kiện địa phương,

- Triển khai việc đạy học cụ thể theo lý thuyết đã nghiên cứu và tiền hành thục

nghiêm sư phạm tại một số trường THPT dễ rút ra các kết luận khoa học của dẻ tải

và sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biết tại Hà Nội trong dạy học lịch sử ở trường trưng

học ph thông Cua đó chứng tôi nhận thấy, giá trị to lớn của việc sử dụng đi tích nói chưng,

DILSOGDB tai Ha Noi noi néng trong day hoe va gido due lịch sử Đó là những nguồn tư

liệu quý giá, hỗ trợ chứng tôi trang quá trình xây đựng cơ sở lí hiận, cũng như định hướng

xác định nội dưng, hình thức, phương pháp sứ dụng, phủ hợp và hiệu quả

Tuy nhiên, chưa có công trình nghiền cửa chuyên biệt nào về sử đụng đã tích lịch sử

quốc gia đặc biệt tại Lid Nội trong dạy học lịch sử ở trường phô thông Vì vậy, đây là hương

đã mới và có giá trị thực liễn gao Để khai thác và sử dụng hiệu quả đi tích lịch sử quốc ga đạo biệt tại [la Nội, đòi hỏi GV phải nhận thức đúng bản chất, giá trị va tim quan DT, từ đó

biết vận dụng lĩnh hoạt các hình thức, phương phúp dạy học, biện pháp sự phưun theo định

tướng phát triển năng lục IIS trong dạy học bộ môn Dặc biệt là chú trọng khả năng vận

dàng kiến thức vào thục tiễn trong một môi bường học lập lí lưởng ngoài nhỏ trường, Với những di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại TĨa Nội thực sự là một kho tàng trì thức khoa học

cô giả trị lịch sử, văn hóa quý giá nêu GV Uiết khai thác và sử dụng trong dạy học lich sử thì

sẽ tạo hiệu quả rõ rệt Tuy nhiên công việc thông kê, khai thác “kho sử liệu” đó không hé để

đảng, GV cân thục sự hiểu biết sâu sắc về một dị tích, cụm dị tích lịch sứ quốc gia đặc biệt trì Hà Nội và có kiến thúc lí luận vẻ bộ ruôn để khai thác hiệu quả phục vụ DHLS ở các nhà trường THPT Vẫn dé nay sẽ được chúng tôi giải quyết ở các chương sau cửa lưậ

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIÊN CỦA VIỆC SỬ DỤNG DI TÍCH LICH SỬ QUOC GIA DAC BIET TAI IIA NỘI

'TRONG DẠY HỌC TỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỎ THÔNG

Trong phạm vi nghiên cứu của chương này, chúng tôi đi sâu tìm hiếu bản chất của

Khai miém di tich lich sử quốc gia đặc biệt, phân loại di tích lịch sử; khẳng định lầm quan trọng của việc sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội trong dạy học lịch sử,

khảo sát thực tiễn việc sử đựng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội trong đạy học

Tịch sử ở trường THPT làm cơ số cho việc xác định nôi dung, hình thúc, biện pháp khai thác và sử dụng hiệu quả nguôn di tích lịch sử này vào đạy học lịch sử ở trường THPT

2.1 Cơ sở lí luận

3.1.1 Quan niệm về di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội

~ Đi tích

‘Theo ‘Tir din Lan Việt Từ Nguyên, “27” là "để lạt; “tích” là “Dầu vất", " đi

đích" là “Đầu vỗt xưa còn để lại”[60, tr433] Theo Từ điến tiêng Việt, “ đi tích” là

“Dầu vắt cũa người hoặc sự việo thời xưa hoặc thời trước đây còn để lạt? |102, tr

4101 Từ dó, có thể hiểu, đi ch là những dầu vết côn lại của quả khử do con người tạo

niên Các di tích phản ảnh bức tranh sinh động những hoạt động của quả khử, đo con người tao nôn trên tất cải

e lĩnh vực của đời sống xã hội (lao động sân xuất, đầu tranh chỗng ngoại xâm, thiên tai, hoạt dộng cộng dòng về kinh tế, văn hóa và sảng tác nghệ thuật ) Nhu vay, Di đích là sản phẩm lao động của cơn người tạo ra trong quá khứ,

niên nó có giá trị lịch sử sâu sắc

Theo Hiển chương Ôn: Bao tén va Tring tu di lich va Di chi (1964), Dai

hội Quốc tế lần thứ hai các Kiển trúc sư và Kỹ thuật gia về di tích lịch sử, Venice,

1964, được ICOMOS chấp nhận năm 1965 coi các DTLS như l4 những chứng nhân sống oủa những truyền thẳng lâu đời ©

chung, Hiến chương đã nhận dịnh, DILS khéng chỉ là một công trình kiến trúc dơn

chiếc, mả bao gồm cả khung cảnh đô thị hoặc nông thôn có chứng tích của một nên

văn Tỉnh r

tra và coi các đi lích cổ như là một, đi sân

WB, phân ánh một sự kiện lịch sử nhất định Với tuyên bó của Hiển chương Quốc tế là cơ sở dễ chúng tối tim hiểu bản chất của IYLLL8 và giả trị của nó đôi

với nhân loại nỏi chưng, Việt Nam nói riêng

Tại Hội nghị Quốc tế các khoa học lịch sử lần thứ XVII @ Madrit (Tay Ban

hạ) từ ngày 26/8 đến 2/9/1990 có báo cáo về vấn dễ “Các nhà sử học và việc gìn giữ

các di sản văn hỏa của nhân loại", Hội nghị đã khẳng định “Đi tích lịch sử - văn hóa là những di sản văn hóa quj hiếm của nhân loại, cần được bảo vệ và sử dụng đúng đẳn

Di tích lịch xử dã và dang trái qua những hiểm họa đỏ là thời gian ngày càng lài xa,

thiên nhiên khắc nghiệt và cá sự vô ý thức của con người" Hội nghị đã nhân mạnh khả

năng sử dụng các di tích lịch sử thể hiện trình độ văn mình của xã hội âương thời Có

thé thay, van dé bao tén và phát huy giả trị của đi sân được thể giới rât quan tâm

26

“Di tích” khác với SDi sân” Theo Từ dién Han Việt Từ Nguyễn, “Df” là “Để lại", “Sản" là “Của cất", “Đi sản" là “Của cải giá tị của người chỗi, của đời trước để

igi” |60, tr 433| Di sân là “Tài sản của người chết để lại”, là “Tài sản tỉnh thần hoặc

tài sẵn vậi chất do lịch sử đề lại hoặc do thiên nhiên tạa ra” [102, tr 410] Như vậy,

*“Dj sản” và * di ích” giống nhau ở chỗ, đều là sản phảm do dời trước dễ lại, nhưng,

*ï sám” là khái niệm rộng hơn, bao ham 4“ di #ck” Di sản gồm cà tải sẵn tỉnh thân hoặc vật chất do con người sáng tạo nên hoặc do thiên nhiên tạo hóa, có thẻ là tài sân

của cá nhân hoặc tập thả đã lại “ đi #eft" là những đấu vết còn lại của quá khứ do con

người lạo nên, chủ yến mang tính lập thể và là tại sản chủ yêu về vật chất Trang phạm

vi của để tài luận àn, chúng tải tập trung nghiên cứu về “ đi tích lịch sử quốc gia đặc

biệt” nói chung, “ đi tích lịch sử quốc gia dặc biệt lại Hà Nội” nói riêng, là một phần

quan trọng, tiêu biêu nhất của di tích và di tích lịch sử trên đắt nước Việt Nam

- Đi tích lịch m

Di tich lịch sử là "dấu vết còn lại của một thời là lịch sử đã qua di tích lịch sử

là đỗi tượng nghiên cứu của sử học, khảo cỗ học" [15, tr.13] di tích lịch sử là m6

biểu hiện cụ thể của đi ích, là một khái niệm có nội hàm hẹp hơn đi đích Có nghĩa lá,

bắt cứ DTT.§ nào trước hết phải lò một đi tích, nhưng không phối đi tích nào cũng trở

thành DTLS, mà nó chỉ trở thành DTLS khi di tich dé gin lin su kiện, nhân vật gắn liên với từng thời kì lịch sử, phản ánh tập trung, rẽ nét bức tranh của quá khứ trong thời diễm dỏ Eheo dỏ, di tích lịch sử là nguồn tư liệu gốc quý giả, phần ánh khách

quan, chân thực bức tranh của quả khứ qua các thời kỉ phát triển của lịch sử nhân loại

và dân tộc Vì vậy, DTL8 không chí là là dối tượng nghiên cửu của Sử học và Khảo cỗ

học, mà còn là đối tượng nghiên cứu của Giáo đục lịch sử với tư cách 14 nguồn sứ liệu khoa học phục vụ cho quá trình giảng dạy bộ môn T4ch sử ở trưởng phổ thông,

Luật Di sản văn hóa được kỳ họp thứ 9, QII khóa X thâng qua gồm 7 chương,

74 điều, có hiệu lực thú hành kể từ ngày 1-1-2002 Trong đó chương IV mục ] diễu 28

quy định “ di tích lịch sử - văn hóa phải có một trong các tiêu chí sau đây: 4) Công,

trình xây dựng, địa diễm gắn với sự kiên lịch sử tiêu biểu trong quá trình dung nước và

giữ nước; b) Công trình xây dựng, địa điểm gắn với thản thế và sự nghiệp của anh

tùng đân tộc, danh nhân của đất nước; c) Công tình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử tiêu biểu của các thời kỳ cách mạng, kháng chiến, d) Dịa điểm có giá trị

tiêu biểu về khảo cổ, đ) Quân Ihễ các công trình kiến trúc hoặc công trình kiến trúc đơn lẽ có giả trị tiêu biểu về kiến trúc, nghệ thuật của một hoặc nhiều giai đoạn lịch sử

Điều 30 quy định Thắm quyển quyết định xếp hạng dị tích “7ô tướng Chính

phủ quyết định xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt, quyết định việc đề nghị Tô chức

Giáo dục, Khoa hạc và Văn hóa của Liên hợp quốc xem xét đưa đi tích tiêu biếu cña

Việt Nam vào I2anh mục di sẵn thể giới.” Như vay, DLS 1a một phân của di sản văn

hóa vật thế Bởi vì, đi sản văn hỏa vật thế là sân phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn

hoá, khoa học, bao gồm di tích lịch sử - vẫn hoá, danh lam thắng cảnh, dị vật, cổ vật,

Đảo vật quốc gia Đây là một loại hình di s

chất, khác với di sẵn văn hóa phi vật thẻ DTLS có những dặc diễm sau:

Thứ nhất, DTLS là những sân phẩm văn hoá tổn tại hữu hình, dược biểu hiện

đưới dạng vật chất, là những minh chứng phản ánh trung thực lịch sử và thể hiện sự

sáng †ạo của con người, nên rất gân gũi và gắn bỏ với cuộc sống của con người

Thứ hai, DTLS mang tỉnh lịch sử sâu sắc Bởi vi, mỗi DTLS đều gắn voi thai

gian, không gian, sự kiện, nhân vật lịch sử nhất dịnh, nằm trong bối cảnh lịch sử cụ thể IDJTLS là sự phản ánh chân thực của đời sống xã hội trong từng thời điểm nhất đính Vì vậy, nỗ có giá trị hch sử sâu sắc, là nguồn lư liệu quý giá để nghiên củu và

học tập lịch sử Qua đó, góp phân tải hiện bức tranh sinh động của quá khứ

Thứ ba, DTUS có tính có định Tức là, mỗi DTTL§ đều gắn với một dịa danh

nhật định, gắn liên với mệt địa phương nào đó Nó được tạo đựng bởi cơn người tại thời diễm nhất định Tỉnh cô dnh cũa DTLS phản ánh giá trị khoa học của nó, có nghĩa là mỗi IYTLS đều phản ánh một sự thực lịch sứ nhất định gắn liền với con người

và địa phương nào đó Vì vậy, Irong quá Irình khai thác và sử dụng DTL8 cần chủ ý tính nguyên trạng của nó để đảm bác tính khoa học, tranh tình trạng hiện đại hoá L8

Thứ t, DTLS có tính giá trị to lớn Bởi lẽ, tuổi DTLS gắn hến với lừng địa phương, mỗi dân tộc, trong những thời điểm cụ thể cứa lịch sủ, nên hệ théng DI'LS

phan anh brie tran loan điện các lĩnh vực khác nhan của cơn người vẻ lịch sử, vin

thời kỉ lịch sử mới trở thành “DTLSQG”

~ Di tích quắc gia đặc biệt

Điển 29 Luật Di sản, năm 2002 ghi rõ: “72¡ ch quảc gia đặc biệt là di tích có

giá trị đặc biệt tiêu biếu của quốc gia" Di tích quốc gia đặc biệt áo Thủ Lướng Chính

phú ki quyết định công nhận trên cơ sở lựa chọn từ các di tích quan trọng đã được Hộ Văn hỏa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích quốc gia Tĩnh đến giữa năm 2019,

qua 9 đợt xếp hang, Viét Nam có tổng số 106 dị tích quốc gia đặc biệt, trong đỏ LIả

Nội là địa phương số hữu 16 d tích quốc gia đặc biệt và được chỉa thành các hạng xnụe như: Di tích lịch sủ; Di tích lich sử, kiến trúc nghệ thuật và khảo cô, Dĩ tích lịch sử

và danh lam thắng cảnh, Di tích lịch sử, kiên trúc nghệ thuật; Di tích kiến trúc nghệ thuật Những lạng mục này được gọi chung lả di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ?rong

phạm ví của lu

gia đặc biệt gắn liền với các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử cụ thể, tiêu biểu

trong những thời điểm,

quả trình dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT hiện nay

án chúng tôi chỉ tập trung đi sâu ngiiên cửa về những di tích quắc

những giai đoạn lịch sử nhất định và có giả trị lo lớn trong

= Di tích lịch sử: quc gia đặc biệt

'Từ khải niệm về di tích, di tích lịch sử, di tích lịch sứ quốc gia và dị tích quốc gia đặc biệt chúng tôi cho rằng, đi tích lịch sử quốc gia đặc biệt (DTISOGĐB) là di tích quốc gia đặc biệt có giá trị tiêu biểu trên lĩnh vực lịch sử DTLSQGĐĐ trước hết

phải là những di tích quốc gia đặc biệt, được Thú tưởng Chỉnh phủ ra quyết định xép hạng trên eo sở lựa chọn các đi tích quan trọng, tiêu biểu đã được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch xếp hạng DTLSQGĐB phản ảnh đây đủ các tiêu chí của một

DTLSQG nhưng phải tiêu biểu, nỗi bật, phân ánh rõ nét, khách quan, dễ lại dâu ấn sâu

sắc trong lịch sử phát triển của đân tộc Vì vậy, DTLSQGĐB là niềm tự hào của dân

tộc và là nguồn sử liệu quý giá, là môi trường dạy học lý lưởng, là công cụ đa phương, tiện cho quá trình giảng dạy, học tập và nghiên cứu Trong phạm v¡ nghiền cứu của dễ tài, chúng tôi chỉ đi sâu tìm hiểu những DTLSQGD tại Là Nội và khá năng vận dụng trong quá trình dạy học lịch sử ở trường THPT

i tich lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội

Di tích quốc gia đặc biệt tại mỗi địa phương là một bộ phận của DSVLE din t6c,

phan ánh những giá tr lịch sử - văn hoá của đân tộc Từ bản chất của khái niệm DTQGĐB, chúng tôi cho rằng, D7T.SQGĐB tại Hà Nội là những DTTS tiêu biễu của Hà Nội được Thủ tường Chính phú ra quyết dinh trên cơ sỡ lựa chọn các di tích quan trạng dã dược Bộ Văn

hóa, Thể thao vé Du lich x8p bạng là di tích quốc gia LTD NOGDB tại Hà Nội không chi phân ánh đặc trưng riêng gần liên với không gian địa lí, con người và lịch xã phái triển của

đa Nội qua các thời ki, ma con phản ánh những sự kiện, hiện tượng, các nhân vật tiêu biéu gắn liễn với các giai đoạn, thời kì phát triển của quốc gia nói chưng DTLSQGDB tại TĨà Nói đáp ứng được đây đủ các điều kiện, tiêu chí của một DTQGĐEB và nằm trên địa bàn thành phố Hà Nội Vì vậy, DTTLSQGĐB tại Hà Nội vừa mang nói riêng của địa phương

vừa chứa đựng những giá tri chưng của dân tộc, phản ảnh những nét tiêu biểu, điền hình của

lịch sử dân tộc, quốc gia qua các thời kì Đấu là khái niệm được chúng tôi sử đụng xuyên

xuối, chỉ phối quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận ứn

21.2 Quan niệm về sẽ dụng di tích lịch xữ quốc gia đặc biệt tại Hà Nội trang

day hac lich sit ở trường phố thông

Từ bản chất các khái niệm “DTLS”, “DTI.8QGĐB”, chúng tôi cho rằng, sứ dựng D11 SQGĐB tại Hà Nội là quả trình GV tễ chức, hướng dẫn, điều khiển H5 tích

cực, chủ động, độc lập, sáng tạo tìm hiểu, khám pha và chiếm lĩnh kiến thức lịch sử

thêng qua khai thác, sử đụng hợp lí các DTLSGQĐP tại Hà Nội trong DHLS ở trường THPT Việc khai thác và sử dụng DTI.SGQPB tại Hà Nội có thể như một nguồn kiến thức và loại phương tiện trực quan đặc biệt, trong quả trình học tập, hoặc khai thác với

tư cách là nguồn sử liệu vẻ DT1.SQGĐPB tại Hà Nội trong quá trình day hoc, hoặc xem

đó như môi trường dạy học lý tưởng quá đó thực hiện mục tiêu cha bộ môn về kiến thức, kĩ năng, thái độ và phát triển toản diện năng lực, phẩm chất của HS

Việc sử dụng di tích lịch sử trong quá trình đạy học nói chung và di tích lịch sử

quốc gia đặc biệt tại Hà Nội nói riêng có những đác trmg cơ bân sai

Một là, di tích lịch sử quốc gia dic biét duoc cui là một nguồn kiến thức khoa

học, nó phán ánh trưng thực, khách quan và toản diện quá khứ lịch sử trong những thời

điểm, giai đoạn nhái định Vì vậy, khai thác, sử dụng hiệu quả DTI.SQGĐB tại Hà Nội giúp HS hiểu sâu sắc nội dung kiến thúc lịch sử trong SGK

fai ld, việc sử dụng DTLSQGDH tại Liá Nội không tách rời quả trình đạy học

hộ môn Lịch sử ở trường THPT, mà chúng liên hệ chặt chẽ với nhau, cùng bổ sung,

cho nhau Bồi vì, kiến thức lịch sử cơ bản được chọn lọc trong SGK là cơ sở quan

trọng dễ GV lựa chọn DTLSQGĐE tại Hà Nội và hưởng dẫn HS khai thác, sử dụng Qua đó, làm phong phủ tri thức của bản thân HS về lịch sử

Ba là, đi tích lịch sử nói chung, DTILSQGĐB tại Hà Nội nói riêng cô ở xing quanh chúng ta Do đó, trong quả trình DHLS, tủy thuộc vào nội dung, diễu kiện của địa phương, khá năng nhận thức của 1IS, mà GV sử đụng linh hoạt nguồn tư liệu quý giá về DTLSQGPB tại Hà Nội để tổ chúc đạy học ở những mức độ khác nhau

Bén là, dạy học va DHLS là những hoạt dộng có tính mục dích rõ rảng, chú thê

của quả trinh dạy học lá 1S Vi vậy, việc sử dụng DTLSQGDU tại Hà Nội phải hướng,

tới sự phát triển toàn diện của người học, phải đảm bảo mục tiêu đạy học và đổi tượng

học DTT.SQGĐB tại Hà Nội được khai thác và sử dụng như phương tiên đặc biệt hỗ trợ hoạt động DHLS ở trường THPT Bởi vì, các DILSQGĐB tại Hả Nội là bằng,

chứng chân thực về sự phát triển của lịch sử trong tùng thời kì nhất định nên khai thác

và sử dụng hợp lĩ nguồn sử liệu nảy gop phan quan trọng vào việc nông cao chất lượng, ĐHLS ở trưởng phỏ thông

Năm là, quá trình dạy học nói chung, DIILS ở trường TIIPT nói riêng là quá trình phức tạp gồm nhiều yêu tổ: mục tiêu đạy học, nội đung đạy học, hình thức đạy học, PPDH, phương tiện dạy học, chương trù, SGK, hoạt động dạy của GV, hoại

động học cua HS, điều kiện đạy học, mỗi trường dạy học, kiểm tra, đánh giá Mỗi

yêu tổ trên có một vai trỏ nhất định đối với quá trình đạy học ở trường phê thông và

chúng có môi quam hệ biên chứng, cùng tác động trục liếp và hỗ trợ lẫn nhau, lạo nên tính toàn điện, hệ thống va phát triển của quá trình day hoe Vi vay, sit dung

DTLSQGDB tại Hà Nội trong DEH,S phải chủ ý sự tác động của tắt cả những yêu tố

trên Ví dụ, sử dụng DTLSQGĐB dễ dạy học không thể tỳ ý lựa chọn nội dung

IYELS, mà phái cắn cứ vào chương trình, SGK; diéu kiện dap ứng vẻ phương tiện và điều kiện dạy học; phải căn cứ thời lượng của mỗi bài học để lựa chọn néi dung, hình

ban của HS trong quá trình day hoc, HS doug vai trò vừa là đối lượng, vừa là chủ thể

của quả trinh nhận thức Dưới sự hướng dẫn của GV, H5 tích cực, chủ động, độc lập vá sang tạo trong quá trình chiếm lính kiến thức và biết vận dụng kiến thức đã học vào thục

tiễn cuộc sông Vì vậy, sử dụng đi tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Hà Nội treng DHIS

30

không thể là quá trình làm việc don lẻ của thấy hoặc trỏ với DTLS, kế cả những hoạt

động tự học của LIS, mà quan trọng là GV phải định hướng, hướng dẫn, hồ trợ, giúp đỡ

HS chủ động cliểm lĩnh kiến thức lịch sử qua khai thác nguồn tu liệu của DTLSQGPR

xnột cách hiệu quả Từ dó, phát triển kỹ năng bộ môn, giáo dục dạo dúc, tư tưông HS và

góp phin nang cao chất lượng giáo dục ở trưởng phổ thông

Như vậy, người GV cân năm vững những đặc trưng trên dé khai tháo, sử đựng,

đúng hướng lài sản văn hoá quan trọng nảy nhằm đại mục liêu giáo dục và mục liêu day hoc bộ môn Ha Nội là thủ dỗ của cả nước, là không gian sống gần gũi đối với HS,

bởi vậy, di tích lịch sử quốc gia đặc biết tại Hà Nội vền là những giá trị rất quen thuộc

với oác em Sử dụng những giả trị

bảo nguyên tắc sử dụng cái “cụ thể” dễ hiểu cải “trừu tượng”, cái gản gũi dễ hiểu cải khái quát, gắn lý thuyết với thực tế Qua đó góp phần quan trọng vào việc phát triển

năng lực và bởi đưỡng phẩm chất tốt đẹp cho HS

3.1.3 Cúc loại di tích quốc gia đặc Bịi

Việc phân loại đi tích nói chung, DTQGDI tai La Nội nói riêng có vai trỏ quan trọng trong quá trình DHLS ở trường THPT Bởi lẽ, dựa vào các cách phân loại giúp

GV hiểu được đặc điểm, giả trị của từng luại di tích Từ đó, là cơ sử để GV lựa chọn

loại hình di tích, xác dịnh, nội dung vá dịnh hướng về hình thức, biện pháp khai thác,

sử dụng hiệu quả Việc phân loại đ tích lịch theo các tiêu chí được quy định tại Điều

11 Nghị định số 98/2010/NĐ-CP, nó những loại dị tích sau:

- Di địch lịch sứ (di tích lưu niệm sự kiện, di tích lưu niệm danh nhân):

+ Công trình xây đựng, địa điểm ghỉ dấu sự kiện đánh đầu bước chuyển biến

đặc biệt quan trọng của lịch sử đân tộc hoặc gắn với anh hủng đân tộc, danh nhân tiêu

biểu có ảnh hưởng to lớn đối với

+ Di tích kiến trúc nghệ thuật: Công trình kiến trúc, nghệ thuật, quản thể kiến

trúc, tổng thể kiên trúc đô thị và địa điểm cư trú có giá trị tiêu biểu trong các giai đoạn thất triển kiến trúc, righệ thuật Việt Nam

- Di tich khảo cổ: Địa diễm khảo cô có giả trị nỗi bật dánh dấu các giai doạn phát triển văn hóa khảo cổ quan trọng của Việt Nam và thể giới

- Danh lam thẳng cảnh: Cảnh quan thiên nhiêu nỗi tiếng hoặc địa điểm có sự

kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên với công trình kiến trúc, nghệ thuật có giá trị dặc biệt của quốc gia hoặc khu vực thiên nhiên có giá trị về địa chất, dia mao, dia lý, đa đạng sinh học và hệ sinh thái đặc thủ nỗi tiếng cũa Việt Nam và thể giới

Việc xép hang di tích được quy định tại Điều 29 Luật Di sâm văn hóa (bạn hành

2012, sửa đổi và bỗ sung năm 2009) Theo đó, di tich được xếp làm 3 hạng:

- DI tích cấp tỉnh là đi tích có giá trị tiêu biểu của địa phương

~ Di tích quốc gia là ch tích có giá trị tiêu biển của quốc gia

- Di tich quốc gia đặc biệt là di tích có giá trị đặc biệt tiêu biểu của quốc gia

Tiểu 30 cửa Luật Di sản quy định, thẩm quyền quyết định xếp hạng đi tích nh sau:

a) Chit tich Uy han Nhân đân cập tĩnh quyét dinh xép hạng di tich cap tinh,

b) B6 trudng Bộ Văn hóa - Thông tim quyết định xếp bang dị tich quốc gia

c) Thú tưởng Chỉnh phú quyết định xếp hạng DTQGI2H; quyết định việc để

nghị Tổ chức Giáo đục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc xem xét đưa di tích

tiêu biểu của Việt Nam vào Danh mục di sẵn thể giới

Như vậy, việc xếp hạng các loại di tích các cấp được quy định rất rõ Mỗi di

tích khi xếp hạng phải đựa trên những tiêu chí chung mang tính nguyên tắc và qua

nhhiểu lần xem xét và cuối cùng Tả các cấp có thấm quyền ra quyết định Qua 10 đợt

xếp hạng, cả nước có tổng số 106 DTQGĐEB được xép hang, trong do Hà Nội lả dịa phương sở hữu l6 DTQGĐB

Trong khuôn khổ T.uận án, chúng tôi lựa chợn nghiên cứn, tim hiểu 10 di lich

thuộc hạng mục di tích lịch sử, di tích lịch sử và khảo cổ; di tích lịch sử và danh lam

thẳng cảnh; di tích lịch sử vả kiến trúc nghệ thuật, Cỏn 06 di tích quốc gia đặc biệt

thuộc hạng mục di tích kiến trúc nghê thuật (Đình Tường Phiêu, Đình Chém, Đình làng So, Định Kim Liên, Đền Sóc, Chủa Tay Phương) chúng tối không chọn dưa vào

kháo cửu để day học lịch sử ở trường LIIPT Nhỏm 10 di tích lịch sứ quốc gia dic

biệt tại Hà Nội mà luận án đi sâu nghiên cứu và vận dụng trong quá trinh dạy học lịch

sử ở trường THET bao gồm:

1 Dị tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật va khảo cỗ Cổ Loa

2 Khu di tích lịch sứ và kháo cỗ Khu trung tâm lloảng Thánh - ‘Thing Long

3 Di tích hch sử Đên Hai Bà Trung,

4, Di tich lịch sử Đền Hát Môn

5, Di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh I1ồ [loan Kiém va Dén Ngọc Sơn

6 Di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật Văn Miễu - Quốc Tử Giám

7 Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Chúa Thầy

8 Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Phủ Dồng

9 Di tich lịch sử Khu lưu niệm Chủ tịch Hỗ Chí Minh

10 Di tích lịch sử Gò Đồng Da

Hệ thống 1*ILSGQĐB là niềm tự hảo của người đân Hà Nội nói riêng và nhân

đân cả nước nói chung, Dó là những di tíeh gắn liên với những sự kiện, nhân vat lich

sử tiêu biển trong suốt tiễn trình phát triển của lịch sử, phản ảnh toàn điện bức Iranh

quá khú Hà Nội trên các lĩnh vực lịch sử - vân hỏa _ chính trị - nghệ thuật, phán ảnh tai năng của con người noi đây Sở đã chúng tôi chỉ chọn 10 DTLSQGĐB tại Hà Nội

để đi sâu nghiên cửu vi trước hết những đi tích này đá được các cơ quan có thấm

quyển, chúc năng là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn bóa, Thể thao va Du

lịch Hà Nội xếp hạng mục “di tích lịch sử”, hơn nữa, những di tích nảy gắn liên với những sự kiện tiêu biểu của lịch sử Hà Nội và dân tộc, cân thiết đưa vào giảng dạy ở trưởng phố thông, gồm cả chương trình hiện hành và chương trình giáo dục phố thông,

mi ban hanh năm 2018 Bỡi mỗi dị tich trên là nguồn sử liệu quý giá cần được khai thác và sử dụng hiệu quả trong quá trình đạy học lịch sử ở trường phổ thông, góp phần

gìn giữ và phát huy giá trị lich sử, văn hỏa của các di tích lịch sử quốc gia đặc biệt

32

2.1.4 Đặc điểm di tích lịch sĩ: quốc gia đặc biệt tai Hi Noi

liệ thống di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại 1á Nội là một phần di sản vật thể quốc gia bao gồm đi tích, đã vật và môi trường cảnh quan xung quanh DTLSQGEB tai

Hà Nội mang day da die diém của di tích lịch sử dòng thời phản ánh những nét đặc

trưng, riêng biệt của I7LL8 của thú đồ Là Nội:

- Tính khoa học

Mỗi đi tích lịch sử quốc gia đặc biết tại Hà Nội là nguồn tư liệu lịch sử sống

động, mang tính khách quan bởi tỉnh hữu hình và vật chất của nó Tính khoa học, tỉnh xác thực có thể hiển là đâu ân lịch sử hay yêu tả lịch sử được chứa đựng trong mỗi di tích Các y

xây dựng, mộ táng, đỗ dùng, vũ khi, dễ thờ tự, bia kí, gốm sứ lả những bằng chứng vật chất có ý nghĩa quan trọng, những minh chứng vẻ lịch sử đầu tranh dụng nước và

giữ nước dải lân của cha ông và đó cfng iä nguồn sử liệu khoa học, chính xáe, quan trọng giúp cho cáo nhà khoe học cũng như các nhả giảo dục lịch sử trong quá trinh nghiên cứu, biên soạn và giáng dạy lịch sử từ thời sơ sử tới các thời ky lịch sử sau nay

Mỗi DILSQGHB tai Ha Néi đều liên quan mật thiết tới một hoặc những sự

kiện trọng đại, nhận vật lịch sử điển hình có những đóng góp, ảnh hưởng to lớn tới sự phát triển vả tiến bộ của thủ đỗ Hà Nội nói riêng, dân tộc Việt Nam nói chỉng Từ

lùng Vương, đến Thụe Phán, llai 1à Trưng, Lý Công Lần, đến Lê Lợi và đến LIễ Chí Mũi Người GV lịch sử chỉ có thể giúp HS tạo biểu tượng tốt nhất, rung thực nhất

vé những cơn người, những sự kiện lịch sử tiêu biểu do trong không gian, bồi cảnh di tích chân thực Từ đó, giúp HS hiểu sâu sắc cội nguồn của đân tộc minh, biểu về truyền thông lịch sử, đặc trưng văn hoá của đât nước và tác động tới việc hình thành

xiiân cách cơn người Việt Nam hiện đại

Tời sống vật chất và tỉnh thần của mỗi cả nhân và cộng đông trong xã hội Việt

Nam phong kiên với nên kinh tế tiễn nông phản ánh rõ nét lên các DTLSQGĐPB tại Hà Nội Mỗi di tích lịch sử sôn ghỉ đã 5

nơi có di tích đồng thời phản ánh kết quả của quả trình tiếp biển có chọn lọc các yếu tô

văn hóa từ bên ngoài để tạo nên những giá trị văn hóa nội sinh Ngoải ra, DTLSQGDB

tai Ha Noi cin cho thay những dic diém khác như bản sắc người Hà Nội, phong cách phương Đông, tâm hồn và lồi sống, Việt Nam

- Tinh dién hình

Céc DILSQGDB tai Ha Néi déu nam rải rác trên các địa bàn thuộc nội và

ngoại thành của thủ đỗ Hà Nội Mỗi DT không chỉ có giá trị của riêng địa phương Hà Nội, mà mang, tính tiêu biểu của quốc gia dân tộc Tắt cá các DLLSQGĐB tại Hà Nội đều phản ánh những sự kiện, hiến tượng nhân vật riêu biếu của lịch sử dân tộc qua các thời kì của lịch sử Vì vậy, nó mang điển hình

Các DTLSQGPB tại Hà Nội là một bức tranh phan chiéu chân thực những dấu, mốc trên con đường phát triển của đân tộc Việt Nam Dó là đi tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và khảo cố Có 1.oa — nơi hm giữ dâu ấn thời kỉ hình thành và phát triển đầu