- Thấy được lợi ích của mối quan hệ giữa các sinh vật.. - Nêu được những mối quan hệ giữa các sinh vật cùng loài và sinh vật khác loài.. - Sưu tầm một số tranh ảnh về mối quan hệ của độn
Trang 1iết 46: ẢNH HƯỞNG LẪN NHAU GIỮA CÁC SINH VẬT
I/ Mục tiêu bài giảng :
1 Kiến thức :
- Học sinh trình bày được thế nào là nhân tố sinh thái
- Thấy được lợi ích của mối quan hệ giữa các sinh vật
- Nêu được những mối quan hệ giữa các sinh vật cùng loài và sinh vật khác loài
2 Kỹ năng :
- Rèn luyện kỹ năng quan sát kênh hình, tổng hợp kiến thức, vận dụng kiến thức vào thực tế
- Rèn kỹ năng hợp tác theo nhóm
3 Thái độ :
- Giáo dục ý thức bảo vệ thiên nhiên
II/ Chuẩn bị bài giảng :
1 Giáo viên :
- Tranh phóng to hình 44.1, 44.2, 44.3 và một số tranh liên quan khác (chiếu trên màn hình)
- Sưu tầm một số tranh ảnh về mối quan hệ của động vật
- Sưu tầm một số tranh ảnh về mối quan hệ của động vật và thực vật
- Sưu tầm một số video clip về thế giới động vật
- Phiếu học tập nội dung phần () mục II/132 – 133
- Bảng 4 : các mối quan hệ khác loài (chiếu trên màn hình)
- Máy chiếu, màn hình, laptop
2 Học sinh :
- Ôn lại bài “Môi trường và các nhân tố sinh thái”
- Xem trước nội dung bài mới
- Sưu tầm tranh ảnh về rừng tre, trúc, thông, bạch đàn… ( nếu có)
3 Phương án tổ chức lớp học:
- Hoạt động nhóm
III/ Tiến hành bài giảng :
Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ.
1 Hãy hoàn thành nội dung bảng sau :
Sinh vật biến nhiệt
Có nhiệt độ cơ thể phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường
VSV, nấm, thực vật, ếch, cá, thằn lằn…
Sinh vật hằng nhiệt
Có nhiệt độ cơ thể không phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường
Chim, thú và con người
- Hs trả lời theo đáp
án trong khung đặc điểm và ví dụ lớp nhận xét
Trang 22 Trong 2 nhóm sinh vật hằng nhiệt và biến nhiệt, sinh vật thuộc
nhóm nào có khả năng chịu đựng cao với sự thay đổi nhiệt độ của
môi trường ? Tại sao ?
- Sinh vật hằng nhiệt…
Vào bài :
- Giáo viên chiếu hình vẽ “Các sinh vật sống ở rừng nhiệt đới” lên màn hình giáo viên đặt vấn đề : Ở rừng nhiệt đới có rất nhiều sinh vật cùng sinh sống Vậy giữa chúng
có quan hệ với nhau như thế nào ? Vào bài mới
Giáo viên chiếu hình vẽ : 1 đàn linh dương đầu bò; 1 rừng thông; 1 bầy trâu rừng
giáo viên đặt vấn đề : các cá thể trong nhóm sinh vật trên có quan hệ với nhau như thế nào ? vào mục I
Hoạt động 2 : Quan hệ cùng loài :
+ Yêu cầu cần đạt : Học sinh nắm được các mối quan hệ cùng loài và ý nghĩa của nó
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Ghi bảng
- Gv chiếu hình 44.1 a, b lên màn hình
và giới thiệu qua về hình vẽ
- Gv yêu cầu hs quan sát hình thực
hiện lệnh () mục I (trả lời 1 câu
trước)
+ Khi có gió bão, thực vật sống thành
nhóm có lợi gì so với sống riêng rẽ ?
- Gv nhận xét nêu đáp án
- Thực vật sống thành nhóm nó có lợi
như thế, còn động vật thì như thế nào ?
- Gv chiếu 1 đoạn video clip về hoạt
động của đàn kiến
- Gv đặt câu hỏi :
+ Các cá thể trong đàn kiến đã giúp đỡ
nhau trong việc gì ?
+ Trong tự nhiên động vật sống thành
bầy có lợi gì ?
- Gv nhận xét, nêu đáp án chiếu hình
khỉ bắt cháy
+ Những ví dụ vừa tìm hiểu, thể hiện
mối quan hệ gì trong quan hệ cùng
loài?
+ Nêu ý nghĩa của quan hệ cùng loài?
- Gv nhận xét chốt kiến thức ghi
bảng
- Gv chiếu lại hình rừng thông Gv
đặt câu hỏi :
+ Các cá thể trong rừng thông như ta đã
biết chúng có quan hệ hỗ trợ lẫn nhau
Vậy giữa chúng còn mối quan hệ gì
- Quan sát hình + chú ý lắng nghe
- Hs trả lời : chúng sẽ nâng đỡ nhau, làm giảm sức thổi của gió)
- Cả lớp nhận xét bổ sung
- Hs ghi nhớ
- Quan sát hình + chú ý lắng nghe
- Hs chú ý xem
- Hs trả lời (chúng giúp
đỡ nhau trong việc làm tổ, kiếm thức ăn, bảo vệ nhau)
- Cả lớp nhận xét bổ sung
- Hs trả lời (hỗ trợ; ý nghĩa kiếm được nhiều thức ăn hơn, bảo vệ tốt hơn)
- Cả lớp nhận xét bổ sung
- Hs ghi nhớ
- Hs quan sát
- Hs trả lời : (cạnh tranh, ánh sáng, chất dinh dưỡng)
I/ Quan hệ cùng loài:
+ Quan hệ hỗ trợ bảo vệ tốt hơn; kiếm được nhiều thức ăn hơn …
+ Quan hệ cạnh tranh: ngăn ngừa gia tăng số lượng cá thể và cạn kiệt nguồn thức ăn
Trang 3+ Chúng cạnh tranh nhau về các nhân
tố nào ?
- Gv nhận xét trình bày thêm về hiện
tượng tự tỉa ở thực vật
- Đó là cạnh tranh ở thực vật còn ở
động vật thì như thế nào ? chúng ta
hãy xem đoạn video clip sau:
- Gv đặt câu hỏi :
+ Qua đoạn phim trên hãy cho biết
động vật cạnh tranh nhau về cái gì ?
+ Ngoài thức ăn con cái chúng còn
cạnh tranh nhau về cái gì nữa?
+ Động vật cạnh tranh nhau cuối cùng
dẫn đến điều gì ?
+ Nêu ý nghĩa của sự cạnh tranh nhau ở
động vật?
- Gv nhận xét, trình bày thêm về sự
phát tán ở động vật
- Gv yêu cầu Hs thực hiện lệnh () sgk
(chọn câu đúng)
- Giáo viên yêu cầu hs nhắc lại ý nghĩa
sự cạnh tranh ở động vật
- Gv nhận xét chốt kiến thức
* Gv liên hệ thực tế : Trong chăn nuôi,
trồng trọt, người dân thường áp dụng
quan hệ cùng loài để làm gì ?
Gv nhận xét trình bày thêm
- Cả lớp nhận xét bổ sung
- Hs chú ý ghi nhớ
- Hs trả lời :
+ Thức ăn, con cái + Nơi ở, nơi làm tổ …
+ 1 số cá thể tách ra khỏi nhóm
+ Ngăn ngừa gia tăng số lượng cá thể và cạn kiệt nguồn thức ăn
- Hs ghi nhớ
- Hs trả lời (ý 3)
- Hs ghi nhớ
- Hs liên hệ trả lời
- Cả lớp nhận xét bổ sung
Gv đặt vấn đề vào mục II.
Ta đã tìm hiểu xong quan hệ cùng loài có những mối quan hệ hỗ trợ và cạnh tranh Còn các sinh vật khác loài thì có mối quan hệ nào ? vào mục II
Hoạt động 3 : Quan hệ khác loài
+ Yêu cầu cần đạt : Học sinh nắm được các mối quan hệ cùng loài và ý nghĩa của nó
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Ghi bảng
- Gv chiếu bảng 44 lên màn hình
+ Các sinh vật khác loài có những mối
quan hệ nào ? đặc điểm của từng quan
hệ
- Gv nhận xét trình bày lại ngắn gọn
ghi bảng
- Gv phát phiếu học tập (nội dung 2
phần () mục II/132-133 yêu cầu hs
thảo luận 2 bàn trả lời
- Gv gọi đại diện nhóm trả lời : Nhóm 1
câu 1,2,3; Nhóm 2 : câu 4,5,6; Nhóm 3:
câu 7,8,9; Nhóm 4 : câu 10 và phần
- Hs theo dõi trả lời
- Hs ghi nhớ
- Hs nhận phiếu học tập
thảo luận nhóm thống nhất trả lời
- Đại diện nhóm trả lời
Các nhóm khác nhận xét sửa sai
II/ Quan hệ khác loài:
+ Hỗ trợ : Cộng sinh; hội sinh Có lợi cho sinh vật (hoặc ít nhất không có hại)
+ Đối địch: Cạnh tranh; Kí sinh, nửa kí sinh; Sinh vật văn sv khác Một bên lợi
Trang 4() /133.
- Gv nhận xét đưa đáp án đúng (lồng
ghép liên hệ thực tế
- Gọi hs nhắc lại : điểm khác nhau chủ
yếu giữa quan hệ hỗ trợ và quan hệ đối
địch của các sinh vật khác loài là gì ?
- Gv nhận xét chốt kiến thức ghi
bảng
- Gv chiếu thêm một số ví dụ về quan
hệ khác loài và yêu cầu hs trả lời
- Gv nhận xét sửa sai
- Hs trả lời
- Hs ghi nhớ
- Hs quan sát hình trả lời Cả lớp nhận xét sửa sai
- Hs ghi nhớ
một bên hại hoặc cả hai bên cùng bị hại
Hoạt động 4 : Củng cố
- Gv chiếu một số ví dụ trắc nghiệm (đúng/sai) yêu cầu hs chọn.
1 Con cái ghẻ sống trên da người là ví dụ về
2 Thực chất của mối quan hệ khác loài là quan hệ
3 Cây tầm gửi sống bám trên cây chủ là ví dụ về
4 Hải quỳ sống bám trên tôm ở nhờ là ví dụ về
5 Quan hệ giữa các cá thể trong hiện tượng tự tỉa
ở thực vật là mối quan hệ cạnh tranh X
6 Trong điều kiện cây mọc dày thiếu ánh sáng
hiện tượng tự tỉa diễn ra mạnh mẽ X
7 Trùng roi trychomonas sống trong ruột mối là
- Gv chiếu sơ đồ về các mối quan hệ ở sinh vật và trình bày sơ đồ :
- Học sinh làm việc theo nhóm đánh vào
ô đúng/sai các hs khác nhận xét bổ sung
- Học sinh quan sát trên màn hình ghi nhớ
QUAN HỆ GIỮA CÁC SINH VẬT
Cộng sinh Hội sinh sinh SV ăn Kí sinh, 1/2 Cạnh tranh
SV khác
Hai bên cùng bị hại
Đối địch
Hỗ trợ
Hai bên
có lợi
Một bên lợi, một bên hại
1 bên lợi, 1 bên 0 bị hại
Trang 5 Hoạt động 5 : Hướng dẫn về nhà
- Học bài (phần ghi + sách giáo khoa) và làm bài tập 3,4 / 134
- Chuẩn bị bài mới
+ Đọc trước nội dung bài thực hành
+ Chuẩn bị mẫu vật : mỗi bàn hs chuẩn bị sẵn các mẫu lá lấy từ
nhiều môi trường khác nhau (mỗi bàn chuẩn bị ít nhất 10 mẫu lá
hoặc mẫu lá ép khô)
- Học sinh theo dõi ghi nhớ
PHIẾU HỌC TẬP
Trong các ví dụ sau quan hệ nào là hổ trợ quan hệ nào là đối địch?
Câu 1: Ở địa y, các sợi nấm hút nước và muối khoáng từ môi trường cung cấp cho tảo, tảo hấp thu nước, muối khoáng và năng lượng ánh sáng mặt trời tổng hợp nên các chất hữu cơ, nấm và tảo đều sử dụng sản phẩm hữu cơ do tảo tổng hợp
……… Câu 2: Trên một cánh đồng lúa, khi cỏ dại phát triển, năng suất lúa giảm
……… Câu 3: Hươu, nai và hổ cùng sống trong một cánh đồng Số lượng hươu, nai bị khống chế bởi số lượng hổ
……… Câu 4: Rận và bét sống bám trên da trâu, bò Chúng sống được nhờ hút máu của trâu bò
……… Câu 5: Địa y sống bám trên cành cây
……… Câu 6: Cá ép bám vào rùa biển, nhờ đó cá được đưa đi xa
……… Câu 7: Dê và bò cùng ăn cỏ trên một cánh đồng
……… Câu 8: Giun đũa sống trong ruột người
……… Câu 9: Vi khuẩn sống trong nuốt sần ở rễ cây họ Đậu (hình 44.3)
……… Câu 10: Cây nắp ấm bắt côn trùng
……… Sự khác nhau chủ yếu giữa quan hệ hổ trợ và quan hệ đối địch của các sinh vật
khác loài là gì ?
………
………
………