A.Tác giả : Hoàng Cầm 1922 . - Quê ở Thuận Thành, Bắc Ninh Hà Bắc.Ông xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo.Từ nhỏ, ông đã sống trong không khí dân ca, có năng khiếu làm thơ và
Trang 1Tiết 25-25a- Gỉang văn
Bên kia sông Đuống
( Hoàng Cầm )
Trang 2A.Tác giả : Hoàng Cầm ( 1922 ).
- Quê ở Thuận Thành, Bắc Ninh ( Hà Bắc).Ông xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo.Từ nhỏ, ông đã sống
trong không khí dân ca, có năng khiếu làm thơ và ngâm thơ rất sớm.
-Tham gia Cách mạng năm 1944 Sau Cách mạng, tham gia quân đội và hăng hái hoạt động văn nghệ phục vụ kháng chiến.
-Tác phẩm của ông đa dạng về thể loại
( thơ, kịch thơ, văn xuôi)
Trang 3B/ Bài thơ :
I-Hoàn cảnh sáng tác – cảm xúc chủ đạo- bố cục bài thơ :
1.Hoàn cảnh sáng tác:
+Sông Đuống ( sông Thiên Đức) chia tỉnh Bắc Ninh làm 2 phần : Hữu ngạn ( bờ Nam) và tả
ngạn ( bờ Bắc).
+ Quê hương, gia đình Hoàng Cầm ở Nam phần tỉnh Bắc Ninh, ngay bên bờ sông Đuống.
+ Khi giặc Pháp chiếm nam phần Bắc Ninh thì Hoàng Cầm đang công tác ở Việt Bắc.
+ Một đêm giữa tháng 4/ 1948, Hoàng
Cầm trực tiếp nghe tin giặc đánh phá quê hương mình, ông xúc động viết bài thơ
Trang 42-Cảm xúc chủ đạo của bài thơ :
Bài thơ là niềm xót xa - tiếc nhớ của nhà thơ gửi về quê hương trong cảnh điêu tàn.
3- Bố cục bài thơ: 2 phần
- Phẩn 1: Cảm xúc của nhà thơ về quê hương
bị giặc giày xéo.
+ Tiểu đoạn 1 : Ấn tượng chung về một miền quê bên kia Sông Đuống.
+ Tiểu đoạn 2 : Hình ảnh quê hương trong quá khứ và quê hương trên tại.
+ Phần 2: Bộ đội về làng, quê hương được giải phóng.
Trang 5II Phân tích :
* Phần 1: Cảm xúc về quê hương bị giặc giày xéo.
Đuống:
a/ 3 câu đầu :
- Nghệ thuật phiếm chỉ kết hợp nghệ thuật
phân thân (cách nhà thơ tự tách đội dòng cảm xúc thành “em”và “anh” để tự bộc lộ giãy bày
- Gịong thơ nhẹ nhàng, tha thiết…
gũi, thiết tha và ân cần của nhà thơ đối với bản thân và cô gái Kinh Bắc trước nỗi đau về quê hương
Trang 6b/7 câu tiếp :
- Hình ảnh quê hương trong tâm tưởng nhà thơ qua hình ảnh:
…xanh xanh…
… biêng biếc.
Hình ảnh dòng sông đẹp hiện lên như
một sinh thể có tâm hồn, chảy dọc thời gian
từ ngày xưa cho tới hiện tại
-Từ láy gợi hình, gợi cảm
Trang 7- Gịăc đến:
Quê hương đẹp quê hương đau.
Dòng sông đẹp dòng sông đau.
+ Hình ảnh so sánh để diễn tả nỗi đau
độc đáo : nỗi đau tinh thần được cụ thể
yêu thương và nỗi xót xa tiếc nhớ của nhà thơ về quê hương khi bị giặc tàn sát.
Trang 82.Cảm xúc của nhà thơ về quê hương trong quá khứ và hiện tại khi giặc đến:
a/Quê hương trong quá khứ :
+ Lúa nếp thơm nồng ,
+ Tranh Đông Hồ … tươi trong .
+ Màu dân tộc sáng bừng … giấy điệp
khung cảnh quê hương trong sáng, đẹp giàu
Trang 9- Cảnh lễ hội, đề chùa, di tích văn hoá:
+ …hội hè, đình đám.
…núi Thiên Thai, chùa Bút Tháp…
…chuông chùa văng vẳng…
cảnh quê hương ngập tràn trong khát vọng thanh bình, hạnh phúc của một thời bình yên.
+ Chợ Hồ, chợ Sủi…đua chen
+ Bãi Trầm Chỉ… nghẽn lối.
Cảnh sầm uất, đông vui, nhộn nhịp của quê hương trong cuộc sống đời thường
Trang 10 - Hình ảnh người dân quê hương :
…cụ già phơ phơ tóc trắng.
…em sột soạt quần nâu
…nàng mội cắn chỉ…
…khuôn mặt búp sen…
các cô gái Kinh Bắc duyên dáng ,
của người dân Kinh Bắc đậm sắc
Trang 11 * Tóm lại,
hoá người rực rỡ.
Trang 12b/ Hình ảnh quê hương khi giặc đến:
+ …khủng khiếp
…ngùn ngụt…hung tàn
+ Ruộng khô
Nhà cháy…
đàn lợn…chia lìa
Đám cưới chuột…tan tác
=> Đau thương,
tang tóc
-Gía trị vật chất
và giá trị tinh thần
bị kẻ thù thiêu huỷ
Trang 13 - Hình ảnh người dân quê hương :
+ Mẹ già :
còm cõi
bước cao thấp Lòng đói,
dạ sầu
Từ ngữ, hình ảnh gợi tả sự vất vả , đau thương của người mẹ
+ Con thơ
Ú ớ cơn mê
Thon thót giật mình Bóng giặc
-Từ gợi tả, gợi cảm hình ảnh bơ vơ, tội nghiệp đáng thương
Trang 14- Hình ảnh kẻ thù :
+ Chó ngộ…
+ Lũ quỷ…
bỉ
*Tóm lại, quê hương khi giặc đến : đau
thương – tang tóc >< quê hương yên bình
và tươi đẹp trong quá khứ.
=> Cảm xúc của nhà thơ : Xót xa, tiếc nuối
nghệ thuật ẩn dụ dân gian
để chỉ kẻ thù tàn bạo, vô nhân tính
Trang 15* Phần 2 : Quê hương vùng lên khi có bộ đội về làng:
- Đoạn thơ diễn tả cảm xúc : Xót thương uất
ức căm hờn :
…đã có đất này chép tội
…không biết nguôi hờn.
- Nhịp thơ gấp tình thế cách mạng dâng đến cao trào.
-nghệ thuật đối thoại … tình cảm quân dân
ấm áp…
-Những câu thơ cuối : thể hiện ước mơ về một cuộc sống thanh bình, quê hương được hồi sinh
Trang 16* Những đặc sắc về nghệ thuật biểu hiện:
- Thể thơ, vần điệu tự do, tiết tấu nhịp nhàng.
-Lời thơ tha thiết, giàu cảm xúc
-Hình ảnh thơ sáng tạo, giàu tính nhạc, tính hoạ.
- Cách sử dụng câu hỏi tu từ kết hợp phép
điệp “Bây giờ …đi đâu về đâu
Bây giờ tan tác về đâu”
gợi tâm trạng bơ vơ, đau đớn và tiếc nuối…của nhà thơ về quê hương.
Trang 17 III/ Chủ đề : Bài thơ
hương bị giặc tàn phá
phá quê hương.
phóng…
yêu nhân dân tha thiết của nhà thơ.
Trang 18 C/ Tổng kết :
tình yêu – là nỗi đau- là niềm tự hào của nhà thơ về quê hương cũng là của mọi người dân Việt Nam với quê hương mình.