Khí CO góp phần hình thành các mảngxơ vữa động mạch đồng thời làm suy giảm sự hấp thụ các chất dinh dưỡngthiết yếu và ảnh hưởng đến sự tăng trưởng và điều chỉnh cơ thể, liên quanđến bệnh
Thực trạng
Trên thế giới hiện có khoảng 1,3 tỷ người hút thuốc lá Tại các nước phát triển, tỷ lệ hút thuốc lá đang giảm đi trong những thập kỷ qua, ngược lại, tại các nước đang phát triển, việc sử dụng thuốc lá có xu hướng gia tăng Việt Nam vẫn là một trong
15 nước có số người hút thuốc lá cao nhất trên thế giới Mỗi năm, tại Việt Nam có khoảng 40.000 ca tử vong liên quan đến sử dụng thuốc lá.
Hình 1.1 Số Biểu đồ so sánh thực trạng sử dụng thuốc lá Việt Điều tra Toàn cầu về sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành (GATS 2015) do Tổng cục Thống kê phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới thực hiện năm 2015 cho thấy, so với năm 2010, tỷ lệ hút thuốc lá trong nam giới Việt Nam có giảm khoảng 2%, tuy nhiên, tỷ lệ hút thuốc trong nam giới của chúng ta vẫn rất cao Tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc là 47,4% Trong giới trẻ độ tuổi 15 - 24, tỷ lệ hút thuốc trong nam giới là 26,1% và nữ giới là 0,3% Việt Nam hiện có 33 triệu người không hút thuốc thường xuyên phải hút khói thuốc tại nhà và hơn 5 triệu người trưởng thành không hút thuốc thường xuyên hít phải khói thuốc tại nơi làm việc Tỷ lệ hút thuốc thụ động tại các nhà hàng là 84,9%. Điều tra toàn cầu về tình hình sử dụng thuốc lá trong học sinh từ 13 - 15 tuổi năm
2014 cho thấy 47,7% học sinh phơi nhiễm với khói thuốc tại nhà; 66,5% học sinh phơi nhiễm với khói thuốc tại địa điểm công cộng trong nhà.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tử vong do các bệnh không lây nhiễm hiện đang chiếm tới 73% tổng số ca tử vong do bệnh tật và thương tích tại Việt Nam, trong đó, sử dụng thuốc lá là một trong những nguyên nhân chính gây ra các bệnh không lây nhiễm.Sử dụng thuốc lá gây ra chi phí khổng lồ cho chăm sóc y tế cho những người bị bệnh do hút thuốc lá, cộng thêm tổn thất do giảm hoặc mất khả năng lao động, do hỏa hoạn và những tổn hại cho môi trường Trên toàn thế giới, ước tính mỗi năm sử dụng thuốc lá gây thiệt hại khoảng 500 tỷ đô-la Mỹ Theo đánh giá của Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm, thuốc lá là nguyên nhân gây ra cái chết của hơn 7 triệu người, 80% trong số những người này sống ở các quốc gia có thu nhập thấp hoặc trung bình Tại Việt Nam, hàng năm có hơn 40.000 người chết do các bệnh có nguyên nhân từ thuốc lá gây ra.
Mỗi năm, thuốc lá là nguyên nhân gây ra cái chết của hơn 7 triệu người; tại Việt Nam, hàng năm có hơn 40.000 người chết do các bệnh có nguyên nhân từ thuốc lá gây ra.
Mặc dù ngành công nghiệp thuốc lá ở Việt Nam có những đóng góp cho ngân sách quốc gia, nhưng phần đóng góp của ngành công nghiệp thuốc lá không đủ để bù đắp những tổn thất kinh tế và sức khỏe do sử dụng thuốc lá gây ra đối với các cá nhân,gia đình và xã hội Những tổn thất này bao gồm chi tiêu cho hút thuốc, chi cho khám, điều trị bệnh liên quan đến hút thuốc, tổn thất do mất khả năng lao động vì ốm đau và tử vong sớm, tổn thất do cháy nổ, ô nhiễm môi trường Năm 2015, người dân Việt Nam đã chi mua thuốc lá số tiền là 31 nghìn tỷ đồng Ngoài tổn thất do chi mua thuốc hút, tổng chi phí điều trị và tổn thất do mất khả năng lao động vì ốm đau và tử vong sớm cho 5 nhóm bệnh (ung thư phổi, ung thư đường tiêu hóa - hô hấp trên, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, nhồi máu cơ tim, đột quỵ) do hút thuốc gây ra là hơn 23 nghìn tỷ đồng một năm.
Sơ lược về nguồn gốc của thuốc lá
Lịch sử ra đời của thuốc lá
Tóm tắt các giai đoạn lịch sử thuốc lá thế giới:
● Thế kỷ 17: Thời kỳ vĩ đại của tẩu thuốc.
● Thế kỷ 18: Thuốc lá hít thống trị.
● Thế kỷ 19: Thời đại của thuốc lá xì gà.
● Thế kỷ 20: Sự nổi dậy của thốc lá điếu:
● Trước 1990 - 1950: Những khó khăn mới (cấm bán thuốc lá, phong trào chống thuốc lá đã bóp chết nhiều công ty).
● 1950 trở đi: Trận đánh bắt đầu giao chiến nhiều công ty Thập niên này khởi đầu có 20% gắn đầu lọc; khoảng 1960 có đến 50% gắn đầu lọc.
● Những năm 1960: Sự phân phối miễn phí tại các khóa họp y khoa và y tế hàng năm đã chấm dứt.
● Những năm 1970: Sản phẩm thuốc lá điếu quảng cáo nhiều nhất tại Mỹ Các loại tạp chí, nhật báo ngưng che đậy vấn đề một cách toàn diện.
● Những năm 1980 và 1990: Thời đại hoàng kim đến gần.
Lịch sử ra đời của thuốc lá ở Việt Nam:
Theo sách Vân Đài loại ngữ của Lê Quý Đôn, thuốc lá xuất hiện ở nước ta từ đời vua Lê Thần Tông của nhà Hậu Lê: “Thuốc lá (Yên Diệp) nguồn gốc từ Luzon, thực tên nó là tobacco Xét ở nước Nam ta cưa nay không có thứ thuốc ấy Từ nam Canh
Tý (1660), người Ai Lao đem thứ cây ấy đến, dân ta mới đem trồng Quan, dân, đàn bà con gái đua nhau hút, đến nỗi có người nói nhịn ăn cơm ba ngày còn được, cứ nhịn hút thuốc một chốc là không chịu nổi”
Thành phần
Theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, thuốc lá là sản phẩm được sản xuất từ toàn bộ hoặc một phần nguyên liệu thuốc lá, được chế biến dưới dạng thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào hoặc các dạng khác Trong khói thuốc lá chứa hơn 7.000 chất hóa học, trong đó có hàng trăm loại có hại cho sức khỏe, 70 chất gây ung thư, bao gồm chất gây nghiện và các chất gây độc, chia ra làm 4 nhóm chính
⮚ Nicotine: Nicotine là một chất gây nghiện có trong thuốc lá, được hấp thụ vào máu và ảnh hưởng đến não bộ trong khoảng 10 giây sau khi hút vào Sau mỗi lần hít một hơi thuốc lá, Nicotine gây tăng nhịp đập của tim, co thắt mạch máu ở tim, tăng mạch và huyết áp Cơ quan Kiểm soát Dược và thực phẩm Hoa Kỳ (FDA) xếp nicotine vào nhóm các chất có tính chất dược lý gây nghiện mạnh, tương tự Heroin và Cocain Khi Nicotine trong khói thuốc gắn kết thụ thể Nicotine trên các tế bào thần kinh tại “trung tâm thưởng” ở hệ viền não bộ, các hóa chất trung gian dẫn truyền thần kinh được phóng thích gây ra một loạt các phản ứng hóa học tạo ra nhiều tác động tâm thần kinh như cảm giác sảng khoái, vui vẻ, tăng hoạt động nhận thức Tuy nhiên cảm giác đó sẽ mau qua đi sau vài phút Khi nồng độ Nicotine trong cơ thể giảm xuống, người hút thuốc sẽ cảm thấy bứt rứt, căng thẳng; không tập trung được; buồn bã, lo lắng; rối lọan giấc ngủ vì vậy để có sự thoải mái,người hút thuốc phải tiếp tục hút thuốc Ở những người sử dụng thuốc lá,Nicotine được tìm thấy ở tất cả các cơ quan, bộ phận trong cơ thể và trong cả sữa mẹ Đối với những người hút trên 15 điếu thuốc một ngày, nồng độNicotine trong máu luôn ở mức cao làm cho việc cai thuốc trở lên khó khăn hơn rất nhiều Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các nhà sản xuất thuốc lá sử dụng nhiều hoá chất đi kèm nhằm tăng độ hấp thu Nicotine vào cơ thể
⮚ Hắc ín (Tar): Hắc ín hay còn gọi là nhựa thuốc lá, có màu đen và quánh giống như nhựa đường, chứa rất nhiều chất gây ung thư
⮚ Carbon monoxide (khí CO): Khí CO trong khói thuốc lá khi hấp thụ vào máu sẽ gắn kết rất chặt với hemoglobine trong hồng cầu, làm giảm khả năng vận chuyển oxy của hồng cầu, giảm nồng độ oxy trong máu, làm máu đặc hơn và làm tăng gánh nặng cho tim Khí CO góp phần hình thành các mảng xơ vữa động mạch đồng thời làm suy giảm sự hấp thụ các chất dinh dưỡng thiết yếu và ảnh hưởng đến sự tăng trưởng và điều chỉnh cơ thể, liên quan đến bệnh tim, đột quỵ và các vấn đề tuần hoàn khác.
⮚ Benzene: Là một chất sinh ung thư được tìm thấy trong khói của dầu khí hay trong thuốc trừ sâu bọ Chất này có nồng độ rất cao trong khói thuốc lá, lượng Benzene tác động đến con người từ khói thuốc lá chiếm một nửa lượng Benzene xâm nhập vào con người từ tất cả các nguồn.
⮚ Nitrosamines: Là một chất gây ung thư rất mạnh có nhiều trong khói thuốc và cả trong các sản phẩm thuốc lá không khói
⮚ Ammonia: Là một chất được sử dụng trong thuốc kích thích tăng trưởng và trong các sản phẩm tẩy rửa Trong sản xuất thuốc lá, chất này được sử dụng tăng cường khả năng hấp thụ Nicotine của niêm mạc đường hô hấp, vì thế cùng mô “t lượng khói thuốc hít vào, lượng Nicotine được hấp thụ tăng lên.
⮚ Formaldehyde: Dung dịch dùng trong ướp xác, và nó cũng có nhiều trong khói thuốc Chất này gây kích thích mũi, họng và mắt của người hút thuốc khi hít phải khói thuốc lá
⮚ Polycyclic aromatic hydrocarbon (PAH): Là một chất gây ung thư tìm thấy trong dầu đi ê zen và sản phẩm đốt cháy khác.
TÁC HẠI CỦA THUỐC LÁ
Đối với bản thân người hút thuốc
Khói thuốc lá chứa tới hơn 7000 chất phần lớn là chất độc hại, trong đó có khoảng
60 chất là tác nhân gây ung thư, đặc biệt nguy hiểm nhất là nicotin Nicotin dưới dạng tinh khiết đó là một chất lỏng trong suốt, có mùi khó chịu và vị đắng, dễ tan trong nước và dễ dàng xâm nhập vào cơ thể qua đường miệng, hô hấp, thậm chí qua cả da Trong khói thuốc lá có nhiều chất kích thích khối u, tuy nhiên người nghiện hút thuốc lá quá nhiều không bị chết ngay vì liều lượng cứ ngấm dần vào cơ thể. Khi hút thuốc lá, khói thuốc hít qua phổi ngấm vào máu, tích luỹ lâu ngày trở thành điều kiện và nguyên nhân gây nên các bệnh tim mạch, viêm nhiễm đường hô hấp gây tổn thương trong lòng mạch máu Vì vậy người hút thuốc lá dễ bị các bệnh như: rụng tóc, đục thủy tinh thể, da nhăn, giảm thính lực, sâu răng, ung thư da, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, loãng xương, bệnh tim mạch, vàng móng tay, ung thư cổ tử cung, tinh trùng biến dạng, bệnh vảy nến, viêm tắc mạch máu, ung thư phổi và các cơ quan khác như: mũi, miệng, lưỡi, tuyến nước bọt, họng, thanh quản, thực quản, thận, dương vật, tụy v.v.
Ngoài ra hút thuốc lá còn làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, dễ dẫn đến vô sinh ở nam giới; rối loạn kinh nguyệt, ung thư vú đối với phụ nữ; dễ bị còi xương, trí tuệ chậm phát triển, suy dinh dưỡng đối với trẻ em.
Nếu bạn nghĩ rằng hút thuốc lá chỉ dẫn đến ung thư phổi thì bạn khá nhầm lẫn Hút thuốc dẫn đến vô số các loại ung thư như: mũi, miệng, thanh quản, khí quản, thực quản, dạ dày, tụy, thận, bàng quang, cổ tử cung, tủy xương và máu… Bạn tự hỏi làm thế nào mà nó xảy ra được cơ chứ, khói thuốc chỉ vào phổi thôi mà? Vâng, khi bạn hút thuốc, ngoài việc gây tác hại tại chỗ đến các bộ phận của cơ quan hô hấp như mũi, miệng, hầu, thanh quản, khí quản, 41.000 hóa chất có trong trong thuốc lá (có một tỷ lệ lớn được biết là gây ung thư) xâm nhập vào cơ thể qua các vách phế nang tại phổi, ngấm vào cơ thể Các hóa chất này có khả năng tạo ra đột biến trong các tế bào cơ thể bạn khiến cho chúng sinh sôi nảy nở theo cách không kiểm soát được,dẫn đến ung thư.
Hình 2.1 Số liệu thống kê người mắc ung thư ở Việt Nam
Nhiều người chết vì ung thư phổi hơn bất kỳ loại ung thư khác Hút thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư phổi; chiếm 87% các ca tử vong do ung thư phổi Cơ hội sống của người hút thuốc 5 năm sau khi được chẩn đoán còn là 1/5.Theo CDC (Trung tâm kiểm soát dịch bệnh) những người hút thuốc có nguy cơ bị ung thư phổi cao gấp 25 lần.
Hình 2.2 Phổi của người khỏe mạnh và phổi của người bị ung thư Theo thống kê tại Việt Nam, hơn 90% những người mắc ung thư phối là người sử dụng thuốc lá.
Rất nhiều nghiên cứu trong những năm 1990 và sau này chỉ ra nguy cơ mắc ung thư phổi ở những người hút thuốc cao hơn những người không bao giờ hút thuốc 20 lần hoặc nhiều hơn Khi hút thuốc lá với lượng lớn hơn và thời gian hút dài hơn, nguy cơ ung thư phổi tăng lên.
Thanh quản tiếp xúc trực tiếp với chất sinh ung thư (carcinogens) trong khói thuốc lá khi hơi thuốc được hít qua thanh môn ở khoảng giữa hai dây thanh âm Những người hút thuốc từ 30 - 39 năm có nguy cơ mắc ung thư thanh quản cao gấp 12 lần so với người không hút thuốc Những người hút từ 40 năm trở lên có nguy cơ mắc ung thư thanh quản gấp 14 lần so với những người không hút thuốc.
Hình 2.3 Thanh quản của người bị ung thư và thanh quản của người bình thường
Những người hút thuốc từ 20 điếu trở lên/ ngày có nguy cơ mắc ung thư thanh quản cao gấp 12 - 25 lần so với người không hút thuốc.
Các nghiên cứu thực nghiệm và nghiên cứu dịch tễ học đã chứng minh rằng hút thuốc lá là nguyên nhân của ung thư hầu và khoang miệng Các dẫn chất trong khói thuốc lá có chứa các chất thúc đẩy sự phát triển ung thư trong khoang miệng.
Hình 2.4 Ung thư khoang miệng
Nguy cơ mắc ung thư khoang miệng ở nam giới có hút thuốc lá cao hơn 27 lần so với nam giới không hút thuốc lá Con số này lên tới 14 lần đối với ung thư hầu. Nghiên cứu theo dõi của Hội ung thư Hoa Kỳ theo dõi 352.363 nam và 553.593 nữ từ 1982 - 1996 cho thấy nguy cơ chết do ung thư miệng hầu tăng lên từ 4 - 13 lần (ở nam) và từ 2 - 12 lần (ở nữ) khi số lượng điếu thuốc lá hút hàng ngày tăng lên.
2.1.1.4 Ung thư thực quản: Đến năm 1982, với đầy đủ các bằng chứng từ nghiên cứu dịch tễ học, y sinh học và thực nghiệm các nhà khoa học Hoa Kỳ đã kết luận được hút thuốc lá là nguyên nhân chính gây ra ung thư thực quản Qua một nghiên cứu thuần tập theo dõi 25.129 nam giới trong 16 năm từ năm 1963 - 1979 tại Thuỵ Điển cho thấy những người hút thuốc lá liên tục có nguy cơ mắc cao hơn gấp 3,7 lần so với người không hút thuốc.
Các nghiên cứu cho thấy người sử dụng nhiều thuốc lá nguy cơ mắc ung thư tuỵ cao hơn người không bao giờ hút thuốc từ 3 - 5 lần Nguy cơ này giảm đi ở những người đã cai thuốc lá.
Hình 2.5 Tuyến tụy bị ung thư 2.1.1.6 Ung thư bàng quang, ung thư thận:
Hút thuốc lá có thể gây ra tới 30% - 40% các trường hợp ung thư bàng quang Cai thuốc lá thành công trước tuổi 50 sẽ làm giảm nguy cơ mắc bệnh khoảng 50% sau
15 năm so với những người tiếp tục hút thuốc Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ mắc ung thư bàng quang và ung thư thận ở cả nam và nữ Nguy cơ này tăng lên cùng với số lượng và thời gian hút thuốc tăng.
Hút thuốc lá gây ra 70 - 82% các trường hợp ung thư quanh thận và ung thư niệu quản của nam và 37 - 61% ở nữ 18 Nguy cơ mắc ung thư thận ở những người hút thuốc cao hơn người không hút thuốc có thể tới 5 lần.
2.1.1.7 Ung thư cổ tử cung:
Có mối quan hệ nhân quả giữ hút thuốc lá và ung thư cổ tử cung Nguy cơ mắc ung thư tử cung ở người hút thuốc có thể cao gấp 5 lần người không hút thuốc Nguy cơ mắc giảm sau khi cai thuốc.
Hình 2.6 Các giai đoạn ung thư cổ tử cung
Đối với người xung quanh
Ở Việt Nam, hút thuốc là thói quen của nam giới và họ thường hút thuốc trong nhà,điều này làm phụ nữ và trẻ em phần lớn trở thành người hút thuốc thụ động Những người không hút thuốc tiếp xúc với khói thuốc thường bao gồm con cái, vợ (chồng) của người hút thuốc, sống trong cùng nhà với người hút thuốc hoặc người làm việc trong môi trường có khói thuốc.
Hút thuốc thụ động đặc biệt nguy hiểm cho trẻ em vì phổi của trẻ chưa phát triển hoàn thiện và nhạy cảm hơn với các chất kích thích và chất độc trong khói thuốc. Trẻ có bố mẹ hút thuốc sẽ bị giảm các chức năng của phổi và dễ gặp các vấn đề sức khoẻ Hút thuốc thụ động ở trẻ em có thể gây viêm đường hô hấp, hen, viêm tai giữa, đột tử ở trẻ sơ sinh (SID), kém phát triển chức năng phổi và làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại bệnh khác.
2.2.1 Hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh
Hội chứng trẻ chết đột tử cũng được biết như cái chết khi đang ngủ, được định nghĩa như cái chết bất ngờ của trẻ nhỏ mà không có bằng chứng về bệnh tật nào khác có thể gây tử vong khi khám nghiệm tử thi Tỷ lệ đột tử ở trẻ em bị phơi nhiễm với khói thuốc lá trong quá trình bào thai hoặc trong giai đoạn sơ sinh cao hơn trẻ em khác từ 1,4 - 8,5 lần.
2.2.2 Cân nặng khi sinh thấp
Trẻ sơ sinh có mẹ tiếp xúc thụ động với khói thuốc khi sinh ra có cân nặng trung bình thấp hơn những trẻ khác khoảng 200 gam.
2.2.3 Các vấn đề về hô hấp
Viêm đường hô hấp cấp tính: Viêm đường hô hấp cấp tính là bệnh cấp tính phổ biến nhất trong thời kỳ thơ ấu Các bệnh hô hấp cấp tính có thể phân ra thành các bệnh liên quan tới đường hô hấp trên và đường hô hấp dưới (viêm thanh quản, viêm phế quản, viêm phổi) Khói thuốc thụ động thấm vào đường dẫn khí và phế nang của phổi có thể gây bệnh hô hấp cấp tính và làm bệnh này nặng hơn do làm tăng phù nề và viêm của phổi Nhìn chung các nguy cơ làm bệnh hô hấp cấp tính trầm trọng thêm cao hơn ở trẻ có bố, mẹ hoặc cả hai hút thuốc hoặc có một người trong gia đình hút thuốc Nguy cơ mắc các bệnh hô hấp cấp tính cũng tăng lên cùng với sự tiếp xúc với khói thuốc thụ động.
2.2.4 Các triệu chứng bệnh hô hấp mãn tính
Những triệu chứng bệnh hô hấp mãn tính ở trẻ nhỏ là ho nhiều, nhiều nước dãi hoặc đờm và thở khò khè Nhiều nghiên cứu dịch tễ học đã chứng minh sự tiếp xúc khói thuốc thụ động với tăng nguy cơ mắc các triệu chứng trên Nguy cơ mắc các triệu chứng hô hấp mãn tính ở trẻ sơ sinh có bố, mẹ hoặc chỉ mẹ hút thuốc cao hơn 1,2 -1,5 lần so với trẻ khác.
2.2.5 Bệnh tai giữa và cắt amidan do viêm
Các bằng chứng hiện có đủ để chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa hút thuốc thụ động ở trẻ em và bệnh tai giữa bao gồm bệnh viêm tai giữa tái phát và cấp tính và chảy mủ tai mãn tính Tỷ lệ mắc viêm tai giữa tái phát và chảy mủ tai mãn tính ở trẻ có tiếp xúc thường xuyên với hút thuốc lá thụ động cao hơn so với trẻ không phơi nhiễm với khói thuốc lá là 1,3 lần (đối với viêm tai giữa tái phát) và 1,4 lần (đối với chảy mủ tai mãn tính) Bệnh viêm tai giữa có thể dẫn tới mất khả năng nghe.
Hình 2.10 Viên amidan 2.2.6 Các triệu chứng hen
Hen là một dạng mắc hô hấp mãn tính được mô tả là sưng đường dẫn khí, làm cản trở một phần đường dẫn khí, gây thường xuyên thở khò khè và khó thở Nếu trẻ đã bị bệnh hen, hút thuốc thụ động sẽ làm bệnh trầm trọng hơn và tái phát bệnh thường xuyên hơn.
Hút thuốc lá thụ động làm tăng 30% trường hợp hen ở trẻ nhỏ; nó cũng làm tăng tỷ lệ mắc các triệu chứng như ho, khò khè, có đờm, thở nông ở trẻ độ tuổi đến trường lên khoảng 30%.
2.2.7 Sự phát triển chức năng phổi
Mẹ hút thuốc lá trong quá trình mang thai được chứng minh là có ảnh hưởng đến chức năng phổi của trẻ Kết quả tổng hợp nghiên cứu cho thấy trẻ hút thuốc lá thụ động bị giảm 4,8% tỷ suất thở ra giữa kỳ và 4,3% tỷ suất thở ra cuối kỳ.
Nguy cơ sảy thai ở phụ nữ hút thuốc cao gấp 3 lần so với phụ nữ không hút thuốc.Hút thuốc thụ động còn được biết đến là một nguyên nhân làm thai chết lưu và làm giảm cân nặng trẻ sơ sinh từ 200 - 400 gram.
Các biện pháp phòng, ngừa, giảm tác hại và cai nghiện thuốc lá
Thuốc lá thế hệ mới là kẻ giết người thầm lặng, là tác nhân gây ra biết bao nhiêu bệnh tật, vẫn từng ngày, từng giờ đầu độc thế hệ trẻ, cần phải được loại khỏi môi trường sống của con người Vì thế ngay từ bây giờ chúng ta phải có những biện pháp để giảm cũng như loại bỏ đước thứ giết người này để có một xã hội lành mạnh.
2.3.1 Các giải pháp cai thuốc và giảm tác hại của thuốc lá
Người cai thuốc lá không thành công hoặc tái hút có thể chuyển sang giải pháp giảm tác hại để hạn chế phần nào tác động đến sức khỏe và người xung quanh.
Hầu hết người đang hút thuốc đều biết được tác hại nhưng không phải ai cũng bỏ thuốc thành công Do đó, họ mong tìm đến các giải pháp thay thế ít tác hại hơn so với việc tiếp tục hút thuốc lá điếu Tại khảo sát trên VnExpress vào cuối tháng 5/2021 với 4.961 người, có hơn 90% độc giả quan tâm đến các biện pháp giúp giảm tác hại của khói thuốc.
Cai thuốc lá là lựa chọn tốt nhất cho những người hút thuốc theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Các sản phẩm miếng dán nicotin, kẹo ngậm nicotin, xịt nicotin qua đường miệng là những giải pháp giúp giảm dần lượng nicotin để giúp người hút cai dần thuốc lá.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy có nhiều người chưa thể bỏ hoặc tái hút trở lại Hiện các sản phẩm không khói như thuốc lá làm nóng, thuốc lá ngậm snus đã được sử dụng ở nhiều nước như là giải pháp thay thế thuốc lá điếu đốt cháy Các nghiên cứu tại Nhật Bản, Anh, Đức cho thấy, những sản phẩm này giảm tác hại hơn so với thuốc lá điếu thông thường do không có quá trình đốt cháy.
2.3.1.1 Cai thuốc bằng liệu pháp thay thế nicotin:
Trong thuốc lá điếu có chứa nicotin là chất gây nghiện, khiến người hút thuốc "dễ hút khó bỏ" Khi ngừng thuốc lá đột ngột, thiếu hụt nicotin có thể gây ra những hiện tượng như mệt mỏi, dễ cáu gắt, đau đầu, khó tập trung, khó ngủ Để giảm cơn thèm nicotin, thay vì hút thuốc lá, nhiều người sử dụng liệu pháp thay thế nicotin (NRT) Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đã phê duyệt một số sản phẩm giúp người dùng dần cai thuốc lá bằng cách sử dụng một lượng nicotine có kiểm soát giảm dần theo thời gian như kẹo cao su nicotin, viên ngậm nicotin, miếng dán nicotin
Khi sử dụng kẹo, viên ngậm, lượng nicotin này sẽ thẩm thấu vào mạch máu, góp phần chống lại cảm giác thèm thuốc lá Nicotin từ miếng dán sẽ được da hấp thụ từ từ và đưa vào máu để đáp ứng nhu cầu, có tác dụng dài hơn so với kẹo, viên ngậm.
Từ đó, chúng có thể hỗ trợ người hút thuốc cai dần Những sản phẩm xịt mũi, hít có chứa nicotin cũng là những giải pháp thay thế nicotin Người sử dụng các sản phẩm này nên dùng đúng cách theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Các sản phẩm này chỉ nên dùng trong một thời gian ngắn để kiểm soát cơn thèm nicotin và cai nghiện theo FDA Ngay cả khi sử dụng liệu pháp thay thế nicotin, người hút thuốc lá vẫn có cảm giác thèm thuốc nên cần phải quyết tâm cao để vượt qua.
Hình 2.11 Khói thuốc lá chứa nhiều chất hóa học độc hại Ảnh: Unsplash
2.3.1.2 Giải pháp giảm thiểu tác hại thuốc lá:
Theo Viện Y tế và Chăm sóc Sức khỏe chất lượng cao Quốc gia của Anh (NICE), nicotin không phải nguyên nhân gây ra ung thư mà do các phân tử trong khói tạo ra từ quá trình đốt cháy thuốc lá Tác hại của thuốc lá có thể được giảm thiểu bằng cách loại bỏ quá trình đốt cháy Từ đó, chúng có thể giảm khói và giảm quá trình sản sinh các chất hóa học gây hại nhằm hạn chế phần nào tác hại đến sức khỏe cho chính người dùng và người xung quanh.
Chuyển sang dùng các sản phẩm như đầu lọc than hoạt tính hoặc thuốc lá không khói như thuốc lá làm nóng, thuốc lá ngậm snus cũng là biện pháp được không ít người dùng lựa chọn Thuốc lá làm nóng (heated tobacco product - HTP) bao gồm thiết bị làm nóng cùng với sản phẩm thuốc lá đặc chế có chứa nguyên liệu thuốc lá. Thuốc lá làm nóng không đốt cháy mà chỉ làm nóng nguyên liệu thuốc lá có chứa bên trong sản phẩm đặc chế để tạo ra khí hơi aerosol có chứa nicotin Điểm khác biệt lớn này giúp cho sản phẩm thuốc lá làm nóng được khoa học nhận định giảm tác hại hơn so với thuốc lá điếu đốt cháy Sản phẩm đã được thử nghiệm và chấp nhận tại những thị trường như Mỹ, Anh, Đức, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc Các cơ quan quản lý y tế ở Mỹ, Anh, Nhật Bản cho rằng các sản phẩm thuốc lá làm nóng giảm thiểu tác hại so với thuốc lá truyền thống Theo Cơ quan Y tế Công cộng Anh (PHE), thuốc lá làm nóng có khả năng giúp những người sử dụng và người xung quanh ít phơi nhiễm với các chất gây hại do loại bỏ quá trình đốt cháy. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cho phép thuốc lá làm nóng được phép kinh doanh như một sản phẩm thuốc lá điều chỉnh nguy cơ - giảm thiểu phơi nhiễm lên cơ thể so với thuốc lá điếu.
Những người đang tìm giải pháp cai thuốc lá hoặc giảm thiểu tác hại có thể tìm đến bác sĩ để có tư vấn phù hợp Các bác sĩ có thể đưa ra giải pháp giảm thèm thuốc lá và giảm tác động đến sức khỏe tinh thần trong quá trình cai.
Thuốc lá dù là hình thức nào cũng gây hại cho sức khỏe Không tiếp xúc thuốc lá thì người trưởng thành đừng bao giờ thử, đã hút và nghiện thì quyết tâm bỏ và cần được tư vấn và điều trị cai thuốc lá.
2.3.2 Các biện pháp phòng ngừa tác hại của thuốc lá
2.3.2.1 Biện pháp giảm nhu cầu về thuốc lá:
Nhằm giảm gánh nặng cho sức khỏe, y tế do thuốc lá điếu gây ra, các cơ quan bộ, ngành đưa ra nhiều giải pháp và hướng quản lý hiệu quả Trong đó, có cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh hoặc đồ họa lớn, bao gồm cả trên bao bì thuốc lá đơn giản với thông điệp gây ấn tượng mạnh, có thể thuyết phục những người hút thuốc bảo vệ sức khỏe của những người thân không hút thuốc bằng cách không hút thuốc trong nhà, tăng cường tuân thủ luật cấm hút thuốc và khuyến khích nhiều người bỏ thuốc lá hơn.
Hình 2.12 Hình ảnh giảm nhu cầu về thuốc lá
Các chiến dịch truyền thông đại chúng cũng có thể làm giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá của người hút bằng cách thúc đẩy việc bảo vệ những người không hút thuốc và thuyết phục mọi người ngừng sử dụng thuốc lá Cấm quảng cáo thuốc lá với mọi hình thức (trên truyền hình, đài phát thanh, ấn phẩm in ấn, bảng quảng cáo, các nền tảng truyền thông xã hội khác nhau; chia sẻ thương hiệu, mở rộng thương hiệu, phân phối miễn phí, giảm giá, trưng bày sản phẩm tại điểm bán, tài trợ và các hoạt động khuyến mại giả mạo như các chương trình trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp) Các lệnh cấm toàn diện đối với quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá để có thể làm giảm tiếp cận của người dân với thuốc lá.
