Chuong 1 1 1,1 2

Mục tiêu môn học: - Các kiến thức về: Môi trường Thành phần, cấu trúc và chức năng; hệ sinh thái cơ cấu thành phần, mối liên hệ giữa các thành phần trong hệ sinh thái - Hiện trạng các ng

Khoa Môi Trường

ThS Nguyễn Lan Phương

Mục tiêu môn học:

- Các kiến thức về: Môi trường (Thành phần, cấu trúc và chức năng);

hệ sinh thái (cơ cấu thành phần, mối liên hệ giữa các thành phần trong hệ sinh thái)

- Hiện trạng các nguồn tài nguyên thiết yếu

- Ô nhiễm môi trường và các tác động ảnh hưởng đến con người tài nguyên do các hoạt động phát triển và biến đổi khí hậu

- Các khái niệm, nguyên tắc và giải pháp để đạt tới sự hài hòa về môi trường và phát triển bền vững cũng như một số nội dung chính về luật môi trường Việt Nam

KHOA MÔI TRƯỜNG

Chuẩn đầu ra

1 Giải thích được các khái niệm về môi trường, tài nguyên, ô nhiễm môi

trường do các hoạt động phát triển, biến đổi khí hậu, tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường và khai thác, sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên

2 Giải thích được các nguyên nhân ô nhiễm môi trường và các tác động, ảnh

hưởng đến con người, tài nguyên do các hoạt động phát triển

3 Đánh giá được các tác động của con người đến môi trường và các giải

pháp giảm thiểu những tác động tiêu cực đó

4 Áp dụng các kiến thức liên quan để đưa ra được các ý tưởng, giải pháp

phù hợp để giảm thiểu các tác động, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường

Chương 1 Các KN cơ bản về môi trường, tài nguyên và hệ sinh thái (6 tiết)

Chương 2 Ô nhiễm MT không khí (7 tiết)

Chương 3. Ô nhiễm MT nước (6 tiết)

Chương 4 Chất thải rắn, ô nhiễm MT đất & các loại ô nhiễm khác (5 tiết)

Chương 5 MT và phát triển bền vững (6 tiết)

NỘI DUNG MÔN HỌC

Đánh giá học phần:

- Bài tập, chuyên cần: 20%

- Kiểm tra giữa kỳ: 20%

- Thi cuối kỳ: 60%

CHƯƠNG 1:

CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN

VỀ MÔI TRƯỜNG, TÀI NGUYÊN

& HỆ SINH THÁI

Khoa Môi Trường

ThS Nguyễn Lan Phương

KHOA MÔI TRƯỜNG

1.1 Môi trường

1.2.1 Khái niệm môi trường

Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại và phát triển của con

người và thiên nhiên (Luật bảo vệ môi trường- 2005)

Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật (Luật bảo vệ môi trường- 2014, 2021)

1.1.2 Cấu trúc của môi trường

* Về mặt vật lý Trái đất được chia làm 3 quyển vô sinh:

KHOA MÔI TRƯỜNG

1.Thạch quyển (môi trường đất)

- Thành phần : là lớp vỏ trái đất

+ Lục địa: dày trung bình 35-36 km, dày lớn nhất 60-70 km

+ Đáy đại dương: dày trung bình 2-8 km, dày lớn nhất 30-40 km

Môi trường đất là thành phần ảnh hưởng cơ bản đến sự tồn tại và phát triển của toàn bộ sinh vật sống trên bề mặt trái đất

KHOA MÔI TRƯỜNG

2 Thủy quyển (môi trường nước)

-Thành phần : Là toàn bộ lượng nước có trên trái đất (đại dương, sông,

hồ, suối, nước ngầm, băng tuyết, hơi nước trong đất và trong không khí)

Môi trường nước rất quan trọng đối với

sự sống con người, nó giúp ổn định và điều hòa các yếu tố về khí hậu

KHOA MÔI TRƯỜNG

Kết luận: Khí quyển đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc duy trì sự sống và quyết định tính chất khí hậu, thời tiết trên trái đất

3 Khí quyển (môi trường không khí)

Thành phần Là lớp không khí bao quanh trái đất

4 Sinh quyển (môi trường sinh học)

Sinh quyển là thành phần của môi trường có tồn tại sự sống

Bao gồm:

- Thành phần vô sinh: môi trường đất, nước, không khí được

cấu thành bởi vật chất và năng lượng

- Thành phần hữu sinh chứa các thông tin sinh học có tác

dụng duy trì cấu trúc, cơ chế tồn tại và phát triển của các vật sống

Trí quyển là các bộ phận của Trái đất tạI đó có tác động của trí tuệ con ngườI

KHOA MÔI TRƯỜNG

Thực tế trong tự nhiên 3 loại môi trường luôn tồn tại một cách song song

1.1.3 Phân loại môi trường

1 Môi trường thiên nhiên

2 Môi trường nhân tạo

3 Môi trường xã hội

1.1.4 Các chức năng cơ bản của môi trường

1 Môi trường là không gian sống của con người (habitat)

4.Môi trường là nơi lưu giữ các thông tin di truyền

3 Môi trường là nơi chứa đựng phế thải

Hay nói cách khác tài nguyên bao gồm tất cả các nguồn vật liệu,

năng lƣợng, thông tin có trên Trái đất và không gian vũ trụ mà con

1.3.1 Khái niệm tài nguyên

1.3.2 Phân loại tài nguyên

- Tài nguyên con người

- Tài nguyên thiên nhiên

KHOA MÔI TRƯỜNG

2.Trong sử dụng cụ thể:

- Tài nguyên đất.;

- Tài nguyên nước.;

- Tài nguyên khí hậu;

- Tài nguyên sinh vật;

- Tài nguyên lao động,

…

4 Theo sự tồn tại :

- Tài nguyên tái tạo được

1 Tài nguyên rừng:

nguồn tài nguyên thông tin, điều hòa khí hậu, tạo ra ôxy, điều tiết dòng chảy, chống xói mòn

 Tài nguyên rừng của thế giới:

* Diện tích:

- Ðầu thế kỷ 20:6 tỷ ha - Năm 1973: 3,8 tỷ ha

- Năm 1958: 4,4 tỷ ha - Năm 1995: 2,9 tỷ ha

* Nhận xét: Tốc độ mất rừng của Thế giới 20 triệu ha/năm

KHOA MÔI TRƯỜNG

Các nguyên nhân chính gây mất rừng trên thế giới:

1 -Mở rộng diện tích đất nông nghiệp 2- Nhu cầu lấy củi

3- Chăn thả gia súc

4- Khai thác gỗ và các sản phẩm của rừng 5- Phá rừng để trồng cây công nghiệp và cây đặc sản 6- Cháy rừng

Tài nguyên rừng của Việt Nam:

* Diện tích và độ che phủ:

Bảng 1.3: Diễn biến diện tích rừng qua các thời kỳ

* Nhận xét: - Tốc độ mất rừng của Việt Nam 200.000 ha/năm

Độ che phủ (%)

KHOA MÔI TRƯỜNG

28

KHOA MÔI TRƯỜNG

1- Đốt rừng làm nương rẫy, sống du canh, du cư

2- Chuyển đất có rừng sang sản xuất cây kinh doanh, cây công nghiêp

3- Khai thác quá mức, vượt quá khả năng phục hồi tự nhiên của rừng

4- Do ảnh hưởng của bom đạn và chất độc trong chiến tranh (mất 2tr ha)

5- Do khai thác không có kế hoạch, kỹ thuật khai thác lạc hậu 6- Do cháy rừng

•Nguyên nhân mất rừng của Việt Nam:

- Qui hoạch xây dựng đất lâm nghiệp

- xác định lâm phần ổn định Thực hiện giao đất, khoán rừng

- Thực hiện các chương trình trồng rừng và xã hội hóa nghề rừng Định canh định cư và nâng cao đờI sống và dân trí cho đồng bào dân tộc thiểu số

- Cấp chứng chỉ rừng

- Tham gia các công ước quốc tế và đẩy mạnh hợp tác quốc tế nhằm bảo vệ hiệu quả và PTBV tài nguyên rừng

•Một số chính sách và giải pháp phát triển rừng:

KHOA MÔI TRƯỜNG

Bài tập về nhà:

Anh/ chị hãy phân tích 2 loại tài nguyên phổ biến đã học trong chương trình môi trường?