Đề cương văn hóa họcĐề cương văn hóa họcĐề cương văn hóa họcĐề cương văn hóa họctại và phát triển, con người cần phải có những công cụ hỗ trợ cho các hoạt động hằng ngày như tìm kiếm thức ăn, nghỉ ngơi và chống lại các loài thú dữ... như vậy các giá trị vật thể được hình thành. Sau đó có sự phân chia xã hội, ngôn ngữ và tín ngưỡng được hình thành, nghệ thuật từ đó cũng ra đời cho nên đã xuất hiện giá trị phi vật thể phục vụ nhu cầu giao tiếp, giao thương hàng hóa và giải quyết các mâu thuẫn xã hội. Vào 2 triệu năm trước người khéo léo đã biết chế tạo công cụ LĐ, vào 1 triệu năm trước người đứng thẳng đã biết dùng lửa hình thành giá trị vật chất. Khoảng 10 vạn năm trước (trung kì thời đồ đá cũ) tại và phát triển, con người cần phải có những công cụ hỗ trợ cho các hoạt động hằng ngày như tìm kiếm thức ăn, nghỉ ngơi và chống lại các loài thú dữ... như vậy các giá trị vật thể được hình thành. Sau đó có sự phân chia xã hội, ngôn ngữ và tín ngưỡng được hình thành, nghệ thuật từ đó cũng ra đời cho nên đã xuất hiện giá trị phi vật thể phục vụ nhu cầu giao tiếp, giao thương hàng hóa và giải quyết các mâu thuẫn xã hội. Vào 2 triệu năm trước người khéo léo đã biết chế tạo công cụ LĐ, vào 1 triệu năm trước người đứng thẳng đã biết dùng lửa hình thành giá trị vật chất. Khoảng 10 vạn năm trước (trung kì thời đồ đá cũ) tại và phát triển, con người cần phải có những công cụ hỗ trợ cho các hoạt động hằng ngày như tìm kiếm thức ăn, nghỉ ngơi và chống lại các loài thú dữ... như vậy các giá trị vật thể được hình thành. Sau đó có sự phân chia xã hội, ngôn ngữ và tín ngưỡng được hình thành, nghệ thuật từ đó cũng ra đời cho nên đã xuất hiện giá trị phi vật thể phục vụ nhu cầu giao tiếp, giao thương hàng hóa và giải quyết các mâu thuẫn xã hội. Vào 2 triệu năm trước người khéo léo đã biết chế tạo công cụ LĐ, vào 1 triệu năm trước người đứng thẳng đã biết dùng lửa hình thành giá trị vật chất. Khoảng 10 vạn năm trước (trung kì thời đồ đá cũ)
Trang 1ĐỀ CƯƠNG VĂN HÓA HỌC NĂM 2016 - 2017
1 Trong lịch sử văn hóa nhân loại, giá trị vật thể và phi vật thể cái nào xuất hiện sớm hơn? Tại sao?
Trong lịch sử văn hóa nhân loại, giá trị vật thể xuất hiện trước phi vật thể
Để tồn tại và phát triển, con người cần phải có những công cụ hỗ trợ cho các hoạt động hằng ngày như tìm kiếm thức ăn, nghỉ ngơi và chống lại các loài thú dữ như vậy các giá trị vật thể được hình thành Sau đó có sự phân chia xã hội, ngôn ngữ và tín ngưỡng được hình thành, nghệ thuật từ đó cũng ra đời cho nên đã xuất hiện giá trị phi vật thể phục vụ nhu cầu giao tiếp, giao thương hàng hóa và giải quyết các mâu thuẫn xã hội
Vào 2 triệu năm trước người khéo léo đã biết chế tạo công cụ LĐ, vào 1 triệu năm trước người đứng thẳng đã biết dùng lửa hình thành giá trị vật chất Khoảng 10 vạn năm trước (trung kì thời đồ đá cũ) người khôn ngoan đã hình thành xã hội, xuất hiện ngôn ngữ, tín ngưỡng tạo nên giá trị tinh thần
VĂN MINH
2
triệu
năm
trước
Sơ kỳ
thời đồ
đá cũ
Châu Phi
Người khéo léo (homo habillis): Đi bằng 2 chân,
biết chế tạo công cụ lao động bằng đá cuội
Biết chế tạo công cụ
Giá trị vật chất
Hình thành VĂN HÓA
1
triệu
năm
trước
Châu Phi, châu Á, châu Âu
Người đứng thẳng (homo erectus):Đứng thẳng, chế tạo
dụng cụ tinh xảo, phát hiện
ra lửa, sử dụng các tín hiệu
âm thanh đơn giản, bước đầu săn mồi tập thể
Biết dùng lửa
10
vạn
năm
trước
Trung
kỳ thời
đồ đá
cũ
Người khôn ngoan (homo sapiens):Sống thành tập thể,
biết dựng lều ở, hình thành ngôn ngữ với lời nói chia thành âm tiết, biết chôn người chết có đồ tuỳ táng kèm theo
Hình thành xã hội Xuất hiện ngôn ngữ, tín ngưỡng
Giá trị tinh thần
4 vạn
năm
trước
Hậu kỳ
thời đồ
đá cũ
Người khôn ngoan hiện đại (homo sapiens sapiens): tạo
nên các bức vẽ hang động, các pho tượng đất sét
Xuất hiện nghệ thuật
Trang 32 Thế giới cổ đại đã lần lượt xuất hiện những nền văn minh cổ nào?
Thời cổ đại ở phương Đông (châu Á và Đông Bắc châu Phi), có 4 trung tâm văn minh lớn xuất hiện lần lượt:
3000 năm TCN: văn minh Lưỡng Hà, văn minh Ai Cập (sông Nile) - dòng sông Nile và sự tái sinh bất tử của linh hồn
Văn minh Lưỡng Hà:
- Lưỡng Hà là vùng đất nằm giữa hai con sông Tigrơ ở phía Đông và sông Ơphrat
ở phía Tây, chính vì vậy mà đất đai ở đây vô cùng màu mỡ thuận lợi cho phát triển nông nghiệp Mặc khác, Lưỡng Hà là một vùng đất hoàn toàn để ngỏ ở mọi phía, không có những biên giới hiểm trở bảo vệ, thích hợp cho hoạt động thương mại nhưng cũng trở thành nơi mà nhiều tộc người và nhiều quốc gia khác đến xâm chiếm
- Lưỡng Hà hiếm đá quý và kim loại nhưng lại có một loại đất sét rất tốt, đất sét trở thành vật liệu chủ yếu của ngành kiến trúc, chất liệu để viết,…hình thành nên nền văn hóa đất sét
Văn minh Ai Cập:
- Ai Cập nằm ở phía Đông Bắc châu Phi, dọc vùng hạ lưu của lưu vực sông Nin Hằng năm từ tháng 6 đến tháng 11, nước sông Nin dâng cao đem theo phù sa bồi đắp cho vùng đồng bằng hai bên bờ thêm màu mỡ, do đó nền kinh tế nơi đây phát triển sớm, đặc biệt là văn hóa nông nghiệp – “Ai Cập là tặng phẩm của sông Nin”
- Về vị trí địa lý, Ai Cập là một nước tương đối bị đóng kín, gần như bị cô lập với những nền văn hóa khác
- Những thành tựu văn minh nổi bật: Sáng tạo ra chữ viết, viết trên loại giấy Papyrus Kho tàng văn học phong phú bao gồm tục ngữ, thơ ca trữ tình, truyện mang tính chất đại lý, giáo huấn, trào phúng, truyện thần thoại,… Kim Tự Tháp là những ngôi mộ của các vua Ai Cập – ở Ai Cập có câu “Tất cả đều sợ thời gian, nhưng thời gian sợ Kim Tự Tháp” Tượng nhân sư Kỹ thuật ướp xác Phát minh ra lịch…
- Về tôn giáo, người Ai Cập thờ rất nhiều vị thứ, các thần tự nhiên, thần động vật, linh hồn người chết, thần lửa, thần cây…Người Ai Cập có tục ướp xác do quan niệm nếu bảo tồn thi thể thì linh hồn một lúc nào đó sẽ nhập vào thể xác và sống lại
2500 năm TCN: văn minh Ấn Độ (sông Ấn) - long sùng tín bậc nhất thế giới
“nô lệ vẫn mãi là nô lệ”
Văn minh Ấn Độ:
Ấn Độ là 1 bán đảo ở Nam Á, có tên gọi khác là Bán đảo Liễu Ấn Miền Bắc Ấn
Độ có 2 con sông lớn là sông Ấn và sông Hằng, cả 2 con sông đã bồi đắp nên đồng bằng ở miền Bắc Ấn Độ, vì vậy nơi đây trở thành các nôi của nền văn minh Ấn Độ
- Văn hóa gốc nông nghiệp
- Ấn Độ là “Xứ sở của tôn giáo và tâm linh”, trong đó quan trọng nhất là Bà La môn giáo – “Luân hồi, Bất tổn sinh và coi trọng đẳng cấp”, đạo Phật – “Chúng sinh
Trang 4là bình đẳng” và đạo Hindu – “Chịu ảnh hưởng từ Bà La môn giáo và đạo Phật” Ngoài ra còn có các đạo giáo khác như Islam, Sikhism,…
Thiên nhiên ở Ấn Độ có vai trò không nhỏ đối với sự ra đời của các tôn giáo vì chính trong môi trường rừng sâu núi cao, nhu cầu muốn được che chở của con người cao hơn và niềm tin đó đặt vào các vị thần cũng nhiều hơn
2000 năm TCN: văn minh Trung Hoa ( sông Hoàng Hà)- do chiến tranh xâm lược lãnh thổ, mở rộng, khai thác thuộc địa
Văn minh Trung Hoa:
- Địa hình Trung Quốc đa dạng, phía Tây có nhiều núi và cao nguyên, khí hậu khô hanh, phía Đông có các bình nguyên châu thổ phì nhiêu, thuận lợi cho việc làm nông nghiệp
- Về tư tưởng, có 2 trường phái nổi bật là Nho giáo và Đạo giáo
Đại biểu của Nho giáo là Khổng Tử, Nho giáo đề cao chữ Nhân, chủ trương lễ trị phản đối pháp trị Nho giáo đề cao Tam cương, Ngũ thường, cùng với tư tưởng chính danh định phận và Thiên mệnh Giá trị quan trọng nhất trong tư tưởng của Khổng Tử
là về giáo dục
Đại biểu của Đạo giáo là Lão Tử và Trang Tử Theo Lão Tử, “Đạo” là cơ sở đầu tiên của vũ trụ Qui luật biến hóa tự thân của mỗi sự vật ông gọi là “Đức” Tới thời Trang Tử, tư tưởng của phái Đạo mang nặng tính buông xuôi, xa lánh cuộc đời, cho rằng mọi hoạt động của con người đều không thể cưỡng lại “đạo trời”
Muộn hơn, ở phương Tây đã xuất hiện nền văn minh Hy Lạp cổ đại Nền văn minh Hy Lạp có cơ sở đầu tiên từ thiên niên kỷ III TCN,nhưng tiêu biểu cho nền văn minh Hy Lạp là những thành tựu từ khoảng thế kỷ VII TCN trở về sau Đến thế kỷ
VI TCN, nhà nước La Mã bắt đầu thành lập, trở thành trung tâm văn minh thứ hai ở phương Tây.Văn minh La Mã vốn chịu ảnh hưởng của văn minh Hy Lạp, vốn có cùng một phong cách, giờ đây lại hoà làm một, nên hai nền văn minh này được gọi chung là văn minh Hy-La
Văn minh Hy La:
- Là các quốc gia thuộc khu vực Địa Trung Hải, tiếp giáp biển, địa hình mở nên
có điều kiện giao lưu với các nền văn minh phương Đông
- Có đường bờ biển dài, khúc khuỷu, hình răng cưa, biển Địa Trung Hải thì hiền hòaàhình thành các cảng biển tự nhiên, hoạt động đánh bắt hải sản và mậu dịch hàng hải
- Về tôn giáo tâm linh, các vị thần được thờ ở đây đều mang tính chất thế tục, không linh thiêng như ở Ấn Độ hay ở các nước phương Đông
- Nổi tiếng về nghệ thuật và triết học
“Nếu không có nền văn minh Hy La thì sẽ không có sự hình thành châu Âu hiện đại”
Ngoài ra khoảng 1 vạn năm TCN còn xuất hiện các nền văn minh: Maya,Aztec
ở Trung Mỹ Inca ở Nam Mỹ Văn hóa Eskimo và thổ dân Amazon
Trang 63 Khái niệm văn hóa ở Phương Tây và Phương Đông xưa và nay?
Thời
cổ
đại
Từ văn hóa “ kultura” dùng rất
sớm, thời Cicero (106-43 TCN,
La Mã), mang 3 nghĩa: (1)trồng
trọt, (2)vun bón, (3)chăm sóc,
giáo dục con người
àGắn liền giáo dục, bồi dưỡng
tâm hồn, trí tuệ, hướng con
người đến cái chân - thiện - mỹ
cần thiết cho toàn thể cộng
đồng
- Thuyết Uyển: Lưu Hướng viết
“dùng vũ lực đối xử nhưng (kẻ địch) bất phục, nay dùng VH để giáo dục mà vẫn không → chém”
- Cách hiểu thông dụng: “Văn” → cái đẹp,
có gtrị “Hóa” → giáo hóa, làm cho đẹpàLàm cho cái gì đẹp trở nên có giá trị VH: những gtrị, những cái đẹp mà con người tạo ra trong quá trình sống, được nâng thành chuẩn mực XH, được XH công nhận và tuân theo
- TK 19, CM Minh Trị ở NBản: Hòa hồn Dương tài
Từ
TK
XIX
trở
về
sau
E.B.Tylor (1871), văn hoá là “một
phức thể (tổng thể phức hợp) bao
gồm tri thức, tín ngưỡng, nghệ
thuật, đạo đức, luật pháp, tập quán,
cùng mọi khả năng và thói quen
khác mà con người như một thành
viên của xã hội đã đạt được (lĩnh
hội được)”
Trong cuốn Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, PGS.TSKH Trần Ngọc Thêm cho rằng: Văn hóa là một hệ thống hữu cơ của các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và
xã hội của mình
4. Các điểm mạnh và yếu của khái niệm văn hóa của Tylor? Tác giả Trần Ngọc Thêm đã khắc phục như thế nào?
a Trước hết, cần hiểu Taylor quan niệm văn hóa như thế nào?
Văn hóa hay văn minh là một tổng thể phức hợp bao gồm tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, phong tục và bất cứ năng lực và tập quán nào được lĩnh hội bởi con người với tư cách thành viên của xã hội
Có 2 điểm mạnh:
(1) Tính xã hội của VH được thể hiện sâu sắc: VH là bất cứ những khả năng, tập quán nào mà con người thu nhận được từ XH VH được tạo ra và gìn giữ trong mối quan hệ tương tác giữa cá nhân với cá nhân à Cần tăng tương tác XH, phát triển nền văn minh thông qua các hoạt động giải trí, nâng 1 nhận thức lên tầm chuẩn mực XH (2) Nhấn mạnh được tính con người của VH: VH chính xác là một tổng thể phức hợp do con người tạo ra, con người chính là nền tảng của VH, là nhân tố quan trọng, liên quan mật thiết đến VH (Ví dụ: động vật ăn để no, con người không chỉ ăn để no
mà còn ăn để đẹp; “Ăn coi nồi, ngồi coi hướng”) à thể hiện trí tuệ con người trong nền VH
Có 3 điểm yếu:
(1) Định nghĩa này chỉ đề cập đến giá trị tinh thần Vậy những gì do công nghệ sản xuất ra nhằm đáp ứng nhu cầu ăn, mặc, ở, đi lại, công cụ sản xuất,… của con người được gọi là gì? Đó là văn hóa vật chất Như vậy, định nghĩa trên đã bỏ quên những giá trị vật chất
Trang 7(2) Tác giả đã đồng nhất văn hóa và văn minh:
Văn minh là sản phẩm KH-KT, chỉ cho ta biết trình độ phát triển của văn hóa, nó
là đặc trưng của 1 thời đại và có tính quốc tế, đặc trưng cho 1 khu vực rộng lớn hoặc
cả nhân loại Một dân tộc có trình độ văn minh cao nhưng có khi nền VH (mang tính trầm tích lịch sử) lại nghèo nàn Ngược lại một dân tộc lạc hậu, có khi lại có nền VH phong phú Hai khái niệm này có nhiều điểm rất khác nhau nên 0 thể đồng nhất được (3) Tác giả định nghĩa tổng quát Văn Hóa là một “tổng thể phức hợp”: Không thể coi văn hóa như phép cộng của những tri thức rời rạc từ nhiều lĩnh vực như trên Văn hóa là một hệ thống, thể hiện thành một cấu trúc Do vậy, cần thiết nhấn mạnh đến
tính hệ thống của văn hóa, cần xem xét mọi giá trị văn hóa trong mối quan hệ mật
thiết với nhau
b Tác giả Trần Ngọc Thêm đã khắc phục thế nào?
- Khái niệm văn hóa theo TNT: “VĂN HÓA là một hệ thống hữu cơ các giá trị (vật chất và tinh thần, tĩnh và động, vật thể và phi vật thể…) do con người sáng tạo ra
và tích luỹ qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác với môi trường tự nhiên và XH của mình.”
+ Cách định nghĩa này không những có khả năng bao quát được khá nhiều cách tiếp cận khác nhau, cách hiểu khác nhau về văn hóa, mà còn có thể cho phép ta nhận diện được một hiện tượng văn hóa và phân biệt nó với những hiện tượng khác không phải là văn hóa – từ những hiện tượng phi giá trị, những giá trị tự nhiên thiên tạo, cho đến những giá trị nhân tạo chưa có tính lịch sử…
+ Định nghĩa này hàm chỉ một hệ toạ độ đa chiều mà trong đó văn hoá tồn tại: con người là chủ thể văn hoá; môi trường tự nhiên và xã hội là không gian văn hoá; quá trình hoạt động là thời gian văn hoá Việc cụ thể hoá ba thông số của hệ toạ độ này sẽ cho ta những nền văn hoá khác nhau
+ Định nghĩa đề cập được những yếu tố quan trọng của văn hóa: văn hóa mang tính hệ thống, bao gồm giá trị vật chất, giá trị tinh thần và mang tính xã hội; bù đắp được những gì còn thiếu từ quan niệm của ông Taylor
5 Văn hóa có mấy đặc trưng? Trong số ấy, đặc trưng nào là quan trọng nhất?
a Văn hóa có 4 đặc trưng:
1 Tính hệ thống của văn hóa: hường đc thể hiện thành 1 ctruc đa tầng, trong đó
các thành tố có quan hệ tương tác lẫn nhau để quyết định nên diện mạo VH
2 Tính lịch sử sáng tạo của con người có giá trị và tính lịch sử mới thuộc VH
3 Tính giá trị là sản phẩm của quá trình tương tác với môi trường sống để tạo ra
những cái hay, đẹp phục vụ cuộc sống và cộng đồng nâng thành chuẩn mực Tuy nhiên, tính giá trị của VH mang tính tương đối
4 Tính nhân sinh chỉ có con người mới sáng tạo nên văn hóa.
b Đặc trưng quan trọng nhất là tính hệ thống:
Vì VH mang tính hệ thống, thường được thể hiện thành một cấu trúc đa tầng, trong đó các thành tố có quan hệ thương tác lẫn nhau để quy định nên diện mạo VH Tính hệ thống là một yêu cầu quan trọng, nó đòi hỏi xem xét mọi giá trị VH trong mối quan hệ mật thiết với nhau Nó giúp khắc phục nhược điểm lớn nhất của nhiều định nghĩa coi VH như một phép cộng đơn thuần của những tri thức rời rạc từ nhiều lĩnh vực Việc hệ thống hóa, sắp xếp, liên kết các giá trị riêng biệt thuộc 1 nền VH sẽ cho hình ảnh trọn vẹn của nền VH đó
Trang 8Đặc trưng này cần để phân biệt hệ thống với tập hợp; nó giúp phát hiện những mối liên hệ mật thiết giữa các hiện tượng, sự kiện thuộc một nền VH; phát hiện các đặc trưng, những quy luật hình thành và phát triển của nó Nhờ có tính hệ thống mà
VH, với tư cách là một thực thể bao trùm mọi hoạt động của XH, thực hiện được chức năng tổ chức XH Chính VH thường xuyên làm tăng độ ổn định của XH cung cấp cho XH mọi phương tiện cần thiết để ứng phó với môi trường tự nhiên và XH của mình Nó là nền tảng của XH - có lẽ vì vậy mà ta dùng từ chỉ loại “nền” gọi VH
6 Thế nào là Phi văn hóa? Phi văn hóa được phân ra thành mấy cấp độ? Cho
ví dụ minh họa
1 đối tượng đã có tính nhân sinh (do con người tạo ra), tính lịch sử (tồn tại trong một khoảng t/gian nhất định), còn phải có tính giá trị và tính hệ thống nữa mới trở thành VH Tính giá trị là đặc trưng quan trọng nhất giúp đi sâu vào bản chất của khái niệm VH và cho phép phân biệt VH với phi VH Phi VH là những sự vật hiện tượng
do con người tạo ra mà thiếu tính giá trị Sở dĩ có nghịch lý này là vì vạn vận đều có tính 2 mặt, chứa cả giá trị và phi giá trị Giá trị chỉ là kết quả thẩm định dương của chủ thể đối với đối tượng theo 1 hoặc 1t số thang độ nhất định Phi VH có 3 cấp độ:
- Phản văn hóa: hiện tượng phi VH do chủ thể hành xử không tuân theo chuẩn
mực chung của một nền VH một cách hữu thức (tức là từ chối nền VH hiện hành) VD: người Khơ me đỏ với phong trào diệt chủng năm 1978-1979 đã làm cho 3/5 triệu dân bỏ mạng, Khoả thân nơi công cộng tại Việt Nam
- Vô văn hóa: hiện tượng phi VH do chủ thể không tuân thủ theo chuẩn mực
chung của một nền VH một cách vô thức (toàn phần “X-bậy”) hoặc không ý thức hết những hậu quả của nó (bán phần “X-trộm”) VD: người vi phạm giao thông như vượt đèn đỏ, chửi tục,…
- Thiếu văn hóa: hiện tượng phi văn hoá do chủ thể thiếu bản lĩnh văn hoá hoặc
sử dụng bản lĩnh không đúng VD: một số thanh thiếu niên thiếu kinh nghiệm sống, thiếu bản lĩnh ứng xử hùa theo mốt mặc quần ngắn cũn cỡn phản cảm
7 Theo Malinowski, văn hóa có bao nhiêu chức năng cơ bản, đó là những chức năng gì? Cho ví dụ minh họa
Theo Malinowski, VH có 3 chức năng cơ bản xét theo mục tiêu 3 tầng chức năng:
Chức năng đáp ứng các nhu cầu thực tế Thể hiện thông qua những cách con người thích nghi với môi trường, thỏa mãn vật chất lẫn tinh thần như tạo ra đồ
ăn, quần áo, nhà cửa, vũ khí, máy móc, thuốc men, tôn giáo, nghệ thuật… VD: vào dịp Tết, con người sẽ có nhu cầu ăn ngon, mặc đẹp, vui chơi giải chí
Chức năng giáo dục XH Qua các hoạt động tế lễ, lễ hội, cúng bái trừ tà ma giúp tạo dựng ý thức XH, đoàn kết trong cộng đồng, làm đậm nét bản sắc VH từng quốc gia VD: giáo dục đạo đức qua quá trình dạy học, tuyên truyền
Chức năng tâm linh thông qua việc lưu truyền lịch sử, truyền thống lâu đời qua ngôn ngữ, phong tục, tập quán, nghi lễ, luật pháp, dư luận… nhằm thể hiện niềm tin của nhân dân vào tâm linh, về mặt tinh thần, tạo cảm giác an toàn, thoải mái VD: giao thừa/mùng 1 tết là thời gian để giao tiếp/kết nối cái thiên với phàm để đảm bảo tính hiệu quả của các hoạt động sống, cúng cơm ông bà để kêu gọi con cháu về ăn cơm
Trang 9 Ví dụ : Đi tảo mộ ngày Tết
+ Đáp ứng nhu cầu : muốn đi thăm mộ người quá cố trong gia đình
+ Giáo dục xã hội : Phải biết nhớ về cội nguồn
+ Tâm linh : tin rằng cầu xin người quá cố sẽ được như ý muốn, mọi việc suôn sẻ
8 Dùng hệ thống chức năng của VH để phân tích ý nghĩa phong tục ngày Tết.
1 Chức năng đáp ứng nhu cầu thực tế
Con người có nhu cầu về vui chơi giải trí sau một năm lao động cực nhọc
Trong dịp tết con người có nhu cầu mua sắm quần áo mới, đáp ứng nhu cầu về vật chất cũng như việc mua quần áo làm con người ta trở nên hứng khởi, đáp ứng nhu cầu về tinh thần
Dọn dẹp nhà cửa đáp ứng nhu cầu về môi trường sống cần phải sạch sẽ
Những lễ hội âm nhạc, những màn pháo hoa, những chuyến du xuân sẽ đáp ứng những nhu cầu giải trí về tinh thần, nhu cầu làm mới cuộc sống hằng ngày
Việc mua sắm những vật dụng mới trong gia đình đáp ứng nhu cầu của con người về vật chất, vật dụng sinh hoạt hằng ngày được thay đổi, đổi mới
Chưng hoa tết, đáp ứng nhu cầu về tinh thần, là vẻ đẹp cũng như sự may mắn
Đồ ăn ngon đáp ứng nhu cầu về ăn uống tươm tất của con người
2 Chức năng giáo dục xã hội
Tục lễ: rước ông bà ngày 28 tết, dọn bàn thờ gia tiên, mua hoa về trang trí bàn thờ gia tiên, …à Giáo dục con cháu, thế hệ sau về việc tôn kính bậc tiền bối, yêu mến gia đình, quý trọng cha mẹ ông bà, luôn biết hiếu hảo,…
Nữ công gia chánh: nấu nồi thịt kho mỗi khi tết đến, gói bánh chưng bánh tét, cám hóa, làm mứt, chưng hoa quả,…à Giáo dục cho những thế hệ phụ nữ trong gia đình về việc nữ công gia chánh, chăm lo cho gia đình
Chúc tết, nhận lì xì, xông đất, ăn trầu,…à Giáo dục cho thế hệ sau về lễ nghĩa, truyền thống của dân tộc những thứ đã tồn tại hàng nghìn năm, sự hiếu thuận cũng như sự hiền hòa luôn mong cho người khác gặp những điều tốt đẹp
3 Chức năng về tâm linh
Đi chùa ngày tết, xin xăm, xin quẻ,…à Nó thể hiện được ước muốn mạnh mẽ
về tâm linh của con người, tin tưởng vào một đáng tối cao nào đó sẽ đem lại cho họ may mắn trong năm đến
Tắm ông địa thần tài, đưa ông táo về trời, cúng cầu an,…à Sự tin tưởng của người dân vào 1 chốn thiêng nơi mà mọi ước nguyện của họ sẽ thành hiện thực
Rước ông bà à Niềm tin vào những người đã khuất của gia đình rằng người
đó sẽ về quay quần bên gia đình ngày tết
Treo nêu ngày tết à Sự tin tưởng vào bùa nêu sẽ xua dduoir tà quỷ không lại phá nhà tỏng những ngày mà nhà nghỉ ngơi
Xem bói à Sự tin tưởng và mong muốn biết trước tương lai để tránh những điều không hay xảy ra
Trang 109 Bản sắc là gì? Bản sắc là vật thể hay phi vật thể là quan trọng nhất? Vì sao?
- Bản: gốc, căn bản, cái lõi, hạt nhân
- Sắc: biểu hiện ra bên ngoài
à Bản sắc là những giá trị gốc, căn bản, cốt lõi, lâu bền được biểu hiện ra ngoài Bản sắc văn hoá là những nét đặc trưng, độc đáo và cơ bản nhất để nhận diện một nền văn hoá và để phân biệt nền văn hoá này với một nền văn hoá khác
- Bản sắc văn hóa là thiêng liêng, quý giá, nó tạo nên cái đặc thù của một dân tộc Nó được hình thành trong lịch sử lâu dài của một dân tộc, được đúc kết từ kinh nghiệm sống, lưu truyền qua nhiều thế hệ, gắn bó máu thịt với con người Nó tồn tại tự nhiên không thể ép buộc nhưng đòi hỏi phải biết giữ gìn
Nó có thể biểu hiện ra bề ngoài nhưng cũng có thể ẩn sâu trong tâm hồn con người
- Nói đến giá trị lâu bền được thể hiện ra ngoài, người ta thường hay nghĩ đến những giá trị văn hóa vật chất như Kim Tự Tháp, Vạn Lí Trường Thành nhưng thực ra bản sắc văn hóa nằm ở cái mà những công trình đó thể hiện ra –
Tinh thần Trong t/gian ngắn thì tinh thần là cái biến động (ý nghĩa luôn thay
đổi), còn vật chất là cái ổn định (đã định hình thì không thay đổi được nữa) Thế nhưng nếu t/gian tồn tại lớn hơn thì sẽ khác: cùng với t/gian,vật chất sẽ bị hủy hoại cho nên nó chỉ ổn định trong tgian tồn tại của chất liệu tạo nên vật thể ấy mà thôi Còn tinh thần nào đã tồn tại đc với tgian thì sẽ mang tính ổn định rất cao,khó mà thay đổi được Vd:tính cách dân tộc thì vô cùng bền vững
à Bản sắc bao gồm cả vật thể lẫn phi vật thể nhưng thiên về phi vật thể
hơn.
10 Có ý kiến cho rằng: “Việt Nam là một dân tộc có bề dày lịch sử oai hùng nhưng không có công trình nào vĩ đại cho đời ngưỡng mộ” Ý kiến của bạn?
Việt Nam có bề dày lịch sử vĩ đại nhưng không hề có công trình nào vĩ đại do có
2 nguyên nhân lớn: Vương quyền và Thần quyền.
Vương quyền không đủ mạnh Sở dĩ TQ có Vạn lí trường thành là nhờ vào vị Tần
Thủy Hoàng nổi danh là một vị vua tàn bạo VLTT được xây nên bằng tính mạng của hàng trăm ngàn dân đen vô tội Dưới tình trạng bị áp bức ttự, người dân VN sẵn sàng nổi dậy và lật đổ chính quyền thống trị Ví dụ rõ nhất chính là sự việc xây dựng Cửu Trùng đài (là tên gọi mà hậu thế đặt cho một công trình kiến trúc được xây dựng bên
bờ Hồ Tây vào năm 1512 dưới triều Lê Tương Dực) Do việc xây dựng cung điện làm nhân dân lao dịch cực khổ, dân chúng bất mãn, tạo mầm mống để cho loạn thần Trịnh Duy Sản gây binh biến, đây được coi là nguyên nhân chủ yếu gây ra sự lật đổ, cái chết của Lê Tương Dực Công trình bị thiêu rụi khi vẫn đang còn xdựng dở dang
Thần quyền không đủ lớn Những đền thờ lớn và nổi danh ở các nước được xây
dựng một phần nhờ sự đóng góp tiền của từ nhân dân Họ có lòng tin tuyệt đối ở các
vị thần linh và họ sẵn sàng đóng góp của cải của mình cho thần linh Nhưng ta thì không như thế, VN là một quốc gia đa tôn giáo, và sức mạnh thần quyền ở VN không
đủ lớn để nhân dân có thể xây dựng những đền miếu vĩ đại Nhưng người VN làm để phục vụ nhân dân, cho bản thân cũng như toàn cộng đồng như những công trình quốc
kế dân sinh: Hệ thống đê điều miền Bắc (quy mô không thua gì Vạn Lý Trường