Đề cương kỹ năng mềm

đề cương bài giảng học phần kỹ năng mềm danh cho sinh viên không chuyên các trường cao đẳng, đại học. Đề cương được thiết kế nội dung chuẩn khung chương trình của Bộ giáo dục và Đào tạo. Đề cương là tài liệu để giảng viên giảng dạy, sinh viên học tập.

ĐỀ CƯƠNG MÔN KỸ NĂNG MỀM

1

CHƯƠNG I

KỸ NĂNG GIAO TIẾP

A LÝ THUYẾT

1.1 Khái niệm giao tiếp và vai trò của giao tiếp

1.1.1 Khái niệm giao tiếp và các hình thức giao tiếp

Trong quá trình sống và hoạt động, bản thân mỗi con người luôntồn tại nhiều mối quan hệ với những người xung quanh, đó là mối quan

hệ huyết thống, như: Cha mẹ và con cái, ông bà và cháu, anh, chị, em;

quan hệ hành chính công việc, như: Đồng chí, đồng nghiệp, lãnh đạo

-nhân viên và các quan hệ xã hội Trong các mối quan hệ đó, chỉ có 1 số

ít là sẵn có ngay từ khi chúng ta cất tiếng khóc chào đời, như huyết

thống, còn lại đa số các quan hệ khác được hình thành, phát triển trong

quá trình chúng ta sống và hoạt động cùng cộng đồng xã hội, thông qua

các hình thức tiếp xúc, gặp gỡ, liên lạc với người khác mà chúng ta gọi

là giao tiếp

1.1.1.1 Khái niệm giao tiếp

Giao tiếp là sự xác lập và vận hành các mối quan hệ giữa người

và người, hoặc giữa người và các yếu tố xã hội khác nhằm thỏa mãn

những nhu cầu nhất định

1.1.1.2 Các hình thức giao tiếp

Có nhiều cách phân loại giao tiếp theo những căn cứ khác nhau:

- Dựa vào đối tượng hoạt động giao tiếp, có 3 hình thức giao tiếp:

+ Giao tiếp liên nhân cách (giữa 2 - 3 người với nhau)

+ Giao tiếp nhóm: Đây là loại hình giao tiếp đặc trưng cho mộttập thể nhỏ liên kết với nhau bởi hoạt động chung và nó phục vụ cho

hoạt động này

+ Giao tiếp xã hội: Là giao tiếp giữa một người với một nhómngười (như trong lớp học, hội nghị,…)

2 Nội dung thực hành: Bài thực hành 1

3 1.1.1.2 Các hình thức giao tiếp (tiếp)

- Dựa vào tính chất tiếp xúc, có 2 hình thức giao tiếp:

+ Giao tiếp trực tiếp: Là loại hình giao tiếp thông dụng nhất trongmọi hoạt động của con người, trong đó các đối tượng của giao tiếp trực

tiếp gặp gỡ nhau và thường dùng ngôn ngữ nói để biểu cảm và truyền

cho nhau những ý nghĩ, tình cảm của mình

+ Giao tiếp gián tiếp: Là hình thức thông qua một phương tiệntrung gian khác như điện thoại, mạng xã hội, email,…

- Dựa vào hình thức của giao tiếp, có 2 hình thức giao tiếp:

+ Giao tiếp chính thức: Là loại giao tiếp mang tính công vụ, theochức trách, quy định, thể chế, như hội họp, mít tinh, đàm phán,…

+ Giao tiếp không chính thức: Là giao tiếp mang tính cá nhân giữanhững người đã có quen biết, không chú ý đến thể thức mà chủ yếu sử

dụng ý riêng của những người tham gia giao tiếp Mục đích của giao tiếp

này là để đồng cảm, chia ngọt sẻ bùi với nhau

- Dựa vào thế tâm lý giữa hai bên trong giao tiếp, giao tiếp đượcbiểu hiện ở 3 hình thức:

+ Giao tiếp ở thế mạnh: Ai cần ai

+ Giao tiếp ở thế yếu: Nhân viên với giám đốc

+ Giao tiếp ở thế cân bằng: Bạn bè, đồng nghiệp

Thế tâm lý tức là vị thế tâm lý giữa hai người trong quan hệ giaotiếp, nó nói lên ai mạnh hơn ai về mặt tâm lý (ví dụ: Ai cần ai, ai khôngcần ai, ai sợ ai, ai không sợ ai,…) Thế tâm lý của một người đối với mộtngười khác chi phối những hành vi trong giao tiếp của họ Chẳng hạn,khi chúng ta giao tiếp với bạn bè trong lớp (là ở thế cân bằng) sẽ cónhững hành vi, cử chỉ, tư thế khác so với khi chúng ta giao tiếp với mộtngười giám đốc trong cuộc phỏng vấn xin việc làm (khi mà chúng ta ởthế yếu) Chính vì vậy, để có những hành vi giao tiếp cho hợp lý, chúng

ta cần phải xác định thế tâm lý của ta so với đối tượng, tức là xem aimạnh hơn ai về mặt tâm lý trong cuộc giao tiếp đó Khi đánh giá thế tâm

lý của nhau, chúng ta cần chú ý so sánh nhiều khía cạnh khác nhau, tránhchủ quan, phiến diện mà dẫn đến sai lầm Bởi vì giữa ta với đối tượnggiao tiếp có thể có rất nhiều mối quan hệ ràng buộc, cũng có khi chúng tamạnh hơn họ trong mối quan hệ này, nhưng họ lại mạnh hơn ta trongmối quan hệ khác Trong giao tiếp chúng ta còn phải chú ý điều chỉnhtâm lý cho phù hợp với từng tình huống cụ thể

5

1.1.1.2 Các hình thức giao tiếp (tiếp)

- Căn cứ vào phương tiện giao tiếp, giao tiếp được biểu hiện ở 3hình thức:

+ Giao tiếp vật chất: Giao tiếp vật chất diễn ra khi người ta giaotiếp với nhau bằng hành động với vật thể

+ Giao tiếp ngôn ngữ: Giao tiếp ngôn ngữ xuất hiện như là mộtdạng hoạt động xác lập và vận hành quan hệ người - người bằng các tínhiệu từ ngữ Các tín hiệu này là các tín hiệu chung cho một cộng đồngcùng nói một thứ tiếng gắn với vật thể hay một hiện tượng, phản ánh mộtnội dung nhất định, đó là nghĩa của từ Nghĩa này chung cho cả cộngđồng người nói ngôn từ đó

+ Giao tiếp tín hiệu: Ngôn ngữ là một loại tín hiệu nên chính giao tiếpngôn ngữ là một loại giao tiếp tín hiệu Ngoài ra người ta còn dùng cácloại tín hiệu khác để giao tiếp, như cách ăn mặc, cử chỉ, nét mặt,…

6 Nội dung thực hành: Bài thực hành 3

7 1.1.2 Vai trò của giao tiếp

Giao tiếp có vai trò đặc biệt quan trọng đối với đời sống mỗi cánhân và trong xã hội Giao tiếp là điều kiện tồn tại của cá nhân và xã hộiloài người

1.1.2.1 Vai trò đối với cá nhân

- Giao tiếp là điều kiện để tâm lý, nhân cách phát triển bìnhthường

Đối với mỗi cá nhân, giao tiếp là điều kiện để tâm lý, nhân cáchphát triển bình thường Không có giao tiếp, con người sẽ cảm thấy mình

bị lạc lõng, cô đơn Thông qua giao tiếp, con người tiếp xúc lẫn nhau, tanhận thức được chuẩn mực thẩm mĩ, đạo đức, pháp luật trong xã hội; từ

đó biết được nguyên tắc ứng xử, nên và không nên làm gì, điều gì làđúng, sai,…

- Nhờ giao tiếp mà các phẩm chất của con người, đặc biệt làphẩm chất đạo đức được hình thành và phát triển

Nhờ có giao tiếp, con người tham gia vào các mối quan hệ xã hội,lĩnh vực văn hóa xã hội, chuẩn mực xã hội đồng thời thông qua giao tiếp,con người đóng góp năng lực của mình vào kho tàng chung của nhânloại Từ quá trình giao tiếp, con người sẽ có cách nhìn nhận về nhau,hiểu ý nhau nên từ đó mỗi người sẽ tự điều chỉnh, điều khiển nhận thức,hành vi của mình để phù hợp với những quy phạm đạo đức, chuẩn mực

xã hội, các quan hệ xã hội Điều này sẽ giúp cá nhân phát huy điểmmạnh và hạn chế những tiêu cực trong đời sống xã hội Song song vớihoạt động giao tiếp, con người sẽ tự động tiếp thu tri thức về nền vănhóa, xã hội, lịch sử và chuyển hóa chúng thành kinh nghiệm, vốn sống,chiêm nghiệm đúc rút cho bản thân Kinh nghiệm của cá nhân tạo thành

và phát triển trong chính đời sống tâm lí, góp phần vào sự phát triển của

xã hội Không giao tiếp với mọi người xung quanh thì chúng ta khôngbiết cách cư xử sao cho đúng mực, khi đó cá nhân sẽ gặp nhiều khókhăn, khủng hoảng cô lập về mặt tinh thần Chưa kể đến việc nếu conngười không giao tiếp với nhau thì không thể truyền đạt những tâm tư,tình cảm dẫn đến sự nghèo nàn, thiếu thốn trong tâm hồn, thiếu cách ứng

1.1.2.2 Vai trò đối với đời sống xã hội

Giao tiếp là điều kiện để tồn tại và phát triển xã hội Đồng thời,giao tiếp còn là công cụ đắc lực, là yếu tố cơ bản để thiết lập mối quan

hệ hợp tác giữa các cá nhân, giữa các tập thể với nhau thúc đẩy các hoạt

động sản xuất có hiệu quả hơn Trước khi đánh giá một người chúng taluôn bắt đầu từ việc giao tiếp với họ Người sở hữu kỹ năng giao tiếp tốt

có thể để lại ấn tượng đẹp trong lòng người đối diện từ đó xây dựng mốiquan hệ bền chặt và là cơ sở để nhận được sự tin tưởng từ những ngườixung quanh Gia đình, bạn bè, người thân, hàng xóm,… tất cả những mốiquan hệ này đều quan trọng đối với bất kỳ cá nhân nào trong xã hội

1.2 Các phương tiện giao tiếp cơ bản

Phương tiện giao tiếp là tất cả những yếu tố mà chúng ta dùng đểthể hiện thái độ, tình cảm, mối quan hệ và những tâm lý khác của mìnhtrong một cuộc giao tiếp

1.2.1 Phương tiện giao tiếp bằng ngôn ngữ

Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp chủ yếu của con người, bằngngôn ngữ con người có thể truyền đi bất cứ một loại thông tin nào, nhưdiễn tả tình cảm, ám chỉ, miêu tả sự vật Nó dựa vào các yếu tố sau:

- Nội dung ngôn ngữ: ý nghĩa của ngôn ngữ có hai hình thức đểtồn tại là: Khách quan và chủ quan Hiểu được ý cá nhân là cơ sở tạo nên

sự đồng điệu trong giao tiếp, còn được gọi là khả năng đồng cảm

- Tính chất của ngôn ngữ: Gồm nhịp điệu, âm điệu ngữ điệu,…

Có vai trò hết sức quan trọng trong giao tiếp, nó tạo lợi thế cho ta để giaotiếp được thành công Điệu bộ khi nói sẽ phụ họa theo lời nói để giúpthêm ý nghĩa cho nó Tuy nhiên, điệu bộ phải phù hợp với phong tục tậpquán, nền văn hóa, do đó đừng gò ép mình bằng cách bắt chước điệu bộcủa người khác, vì điệu bộ tự nhiên là đáng yêu nhất

10 Nội dung thực hành: Bài thực hành 5

11 1.2.2 Phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ

Nghiên cứu phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ rất quan trọng nógiúp ta nhạy cảm hơn trong giao tiếp

- Nét mặt: Biểu lộ thái độ cảm xúc của con người, các công trìnhnghiên cứu thống nhất rằng nét mặt của con người biểu lộ 6 cảm xúc:Vui mừng, buồn, ngạc nhiên, tức giận, sợ hãi Ngoài ra, nét mặt còn cho

ta biết về cá tính của con người

- Nụ cười: Trong giao tiếp, người ta có thể dùng nụ cười để biểu

lộ tình cảm, thái độ của mình Con người có bao nhiêu kiểu cười thì cóbấy nhiêu cá tính Do đó, trong giao tiếp ta phải biết tinh nhạy quan sát

nụ cười của đối tượng giao tiếp

- Ánh mắt: Nó phản ánh trạng thái cảm xúc, bộc lộ tình cảm, tâmtrạng và ước nguyện của con người Trong giao tiếp, nó phụ thuộc vào vịtrí xã hội của mỗi bên

- Các cử chỉ: Gồm các chuyển động của đầu, bàn tay, cánh tay,…vận động của chúng có ý nghĩa nhất định trong giao tiếp

- Tư thế: Nó liên quan mật thiết với vai trò vị trí xã hội của cánhân, thông thường một cách vô thức nó bộc lộ cương vị xã hội mà cá

nhân đảm nhận.

- Diện mạo: Là những đặc điểm tự nhiên ít thay đổi như: Dángngười, màu da và những đặc điểm thay đổi được như tóc, râu, trang điểmtrang sức

- Không gian giao tiếp: Là một phương tiện để bộc lộ mối quan hệtình cảm giữa các bên với nhau Có 4 vùng giao tiếp: Vùng mật thiết: Từ

0 - 0.5m, vùng riêng tư: 0.5 - 1.5m, vùng xã giao: 1.5 - 3.5m, vùng côngcộng từ 1<3.5m

- Những hành vi giao tiếp đặc biệt: Gồm những động tác ôm hôn,

vỗ vai, xoa đầu, khoát vai, bắt tay,… Nó chỉ sử dụng trong trường hợpđặc biệt

- Đồ vật: Trong giao tiếp người ta cũng hay dùng đồ vật nhất địnhnhư: bưu ảnh, tặng hoa, tặng quà, đồ lưu niệm,…

Tóm lại, các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ chịu ảnh hưởngrất lớn của các yếu tố văn hóa, đặc điểm dân tộc, phong tục, tập quán

13 1.3 Các vấn đề cần thiết để rèn luyện kỹ năng giao tiếp

1.3.1 Nguyên tắc giao tiếp

- Tôn trọng đối tượng giao tiếp

Trong giao tiếp ứng xử, sự tôn trọng là nguyên tắc vô cùng quantrọng để tạo nên một mối quan hệ tốt đẹp và lâu dài Tôn trọng tronggiao tiếp không phân biệt tuổi tác, giới tính, trình độ, nghèo hèn, tôngiáo, dân tộc

Về mặt tâm lý, cái tôi của mỗi người rất lớn Con người ai cũngmuốn mình là nhân vật quan trọng, có những người còn cho mình là cáirốn vũ trụ Thế nhưng trong giao tiếp ứng xử, ta sẽ làm mất đi hình ảnh

cá nhân nếu để cái tôi của mình lấn át người đối diện

Tôn trọng dựa trên sự thật biểu hiện qua cách ứng xử đúng đắngiữa người với người, không sân si, không vụ lợi Người biết tôn trọngngười khác sẽ được người khác tôn trọng lại, đồng thời sự tôn trọngtrong giao tiếp sẽ giúp mình hình thành một nhân cách tuyệt vời, nhiềungười ngưỡng mộ Do vậy, trong cuộc sống hằng ngày con người sốngbiết cung kính và tôn trọng nhau để đem đến cho nhau sự bình an và nụcười

- Đặt mình vào vị trí của người khác

Khi giao tiếp, hãy đặt mình vào vị trí của người khác, “uốn lưỡibảy lần trước khi nói” để không gây ra những tình huống làm cả hai đềuphải khó xử làm tổn thương người khác Bởi “trách người hãy nghĩ đếnta”, nếu không biết thông cảm và đặt mình vào vị trí của người khác thì

sẽ không thấu hiểu được suy nghĩ của họ Đôi khi, ra đường gặp nhữngngười tốt, xấu khác nhau nhưng chắc chắn ít nhiều họ sẽ để lại cho mìnhnhững kinh nghiệm sống đáng quý Vì vậy, thay vì chỉ trích hay than

phiền thì đừng vội phán xét điều gì mà hãy đặt mình vào vị trí của họ đểthấu hiểu và cảm thông, bởi “biết mọi thứ cũng có nghĩa là tha thứ mọithứ”.

- Học cách lắng nghe và khuyến khích người khác nói về họ.Lắng nghe chính là một thứ “gia vị” của cuộc sống Bởi nếu tronggiao tiếp mà không có sự lắng nghe và thấu hiểu thì chẳng khác nào mộtmón ăn thiếu đi một thứ gia vị quan trọng Vì vậy, muốn người khácquan tâm đến mình thì trước hết mình hãy học cách lắng nghe và khuyếnkhích họ nói về thành tích của họ nhiều hơn Chính những chia sẻ chânthực từ hai phía sẽ là sợi dây kết nối tạo nên một mối quan hệ vững bền

và hiệu quả trong giao tiếp

- Luôn nở nụ cười

Ngạn ngữ Trung Quốc có câu: “Người không biết tươi cười sẽkhông biết cách mở ra những cánh cửa hạnh phúc” Chính vì vậy, nụcười xuất hiện không chỉ là cách mình thể hiện sự thiện cảm với đốiphương mà còn là “liều thuốc bổ” mang lại niềm hy vọng lớn trong quátrình giao tiếp, ứng xử

- Đảm bảo chữ tín trong giao tiếp

Chữ “tín” trong giao tiếp chính là nguyên tắc “khuôn vàng thướcngọc” mà chúng ta không thể bỏ qua Nếu muốn lấy được lòng tin củađối tác thì điều quan trọng nhất là mình nên giữ đúng lời hứa và luônluôn đúng hẹn Bởi vậy, từ xưa đến nay câu nói “chữ tín quý hơn vàng”

để chỉ một trong 5 đức tính của một con người cần phải có đó là: Nhân,

Lễ, Nghĩa, Trí, Tín Do vậy, “một lần bất tín là vạn lần bất tin”, nếu bạn

đã thất hứa một lần thì rất khó có thể lấy lại được lòng tin của đốiphương trong những lần giao tiếp sau Vậy nên, nếu bạn muốn thànhcông thì hãy luôn luôn ghi nhớ rằng: “Tạo dựng lòng tin của người khác

là tạo dựng lòng tin của chính mình”

- Ái ngữ trong giao tiếp

Có câu: “Lời nói chẳng mất tiền mua - Lựa lời mà nói cho vừalòng nhau” Trong giao tiếp, nếu biết ứng xử một cách khéo léo và tinh

tế, mình không chỉ tạo được sự ấn tượng với đối phương mà còn tạođược mối quan hệ tốt đẹp trong công việc cũng như trong cuộc sống Dovậy, dù ở bất cứ hoàn cảnh giao tiếp nào đi chăng nữa, nếu thực sự muốngây được sự chú ý của đối phương thì chúng ta hãy biết kết hợp sử dụngcác kỹ năng vận dụng từ ngữ linh hoạt, tránh sử dụng từ ngữ cọc cằn, thôtục và làm mất lòng người khác

Trong giao tiếp, chúng ta nên tinh tế phát hiện những điểm mạnhcủa đối phương dù là nhỏ nhất và đưa ra những lời khen chân thành, kịpthời nhất, không nên cứ quan tâm mãi đến điểm yếu của họ Bởi ai cũng

có điểm mạnh và điểm yếu, những lời khen góp phần thêm động lực để

họ phát triển bản thân hơn

- Tôn trọng giá trị văn hóa trong giao tiếp

Giá trị văn hóa là một phạm trù rộng lớn; ở góc độ nguyên tắcgiao tiếp phải tôn trọng giá trị văn hóa Vì vậy, ứng xử trong giao tiếpphải mang tính dân tộc và phản ánh truyền thống tốt đẹp, với người ViệtNam, nét văn hóa trong giao tiếp thể hiện: Tác phong, thái độ cởi mở, tế

nhị và chu đáo; một sự hiếu khách (tôn trọng); một sự lịch sự và nghiêmtúc đối với mọi đối tượng giao tiếp Bởi vì, giao tiếp là sự tương tác xãhội luôn luôn chứa đựng yếu tố con người và các yếu tố tình cảm Cầnthấy rằng, một thái độ niềm nở, vui vẻ, hòa nhã, tinh thần hiếu khách,phong cách lịch sự và nghiêm túc là những chuẩn mực giao tiếp quantrọng và cần thiết.

14 Nội dung thực hành: Bài thực hành 7

15 1.3.2 Các kỹ năng giao tiếp hiệu quả

1.3.2.1 Kỹ năng tạo thiện cảm

Thiện cảm là cảm xúc, hay sự ấn tượng về một hành động nào đócủa con người, là trạng thái tâm lý thích thú về một con người thông quacách mà họ thể hiện Tạo thiện cảm trong giao tiếp là điều không phải aicũng dễ dàng làm được và kỹ năng gây thiện cảm không phải tự dưng mà

có, chúng ta cần phải rèn luyện từng ngày Những phương pháp tạo thiệncảm trong giao tiếp là:

+ Trang phục: Trang phục là thông điệp không lời, cũng là cách

để truyền tải thông tin Một bộ trang phục có giá trị không hẳn lúc nàocũng thích hợp Ví dụ: một buổi xin việc trong vị trí tuyển dụng là nhânviên văn phòng, bạn lại mặc quần jeans đánh bạc, áo pull; hay đến gặpđối tác là một chuyên gia thời trang trong một quán cà phê trẻ trung, bạnlại "kín cổng cao tường" trong bộ sơ mi tuềnh toàng và cổ điển, thì cóthể bạn đã mất điểm từ cái nhìn đầu tiên của những người mà bạn sắpgiao tiếp Hay trang sức quá cồng kềnh, không hợp tuổi? Nước hoa thìquá nặng mùi, mà bạn không biết chắc người gặp mình có bị dị ứng vớinhững loại mùi hương hay không?

+ Ngôn ngữ: Một "nghệ thuật" rất quan trọng để đem đến thiệncảm trong giao tiếp chính là ngôn ngữ của đối phương Câu nói của ông

bà ta "Chim khôn hót tiếng rảnh rang/Người khôn nói tiếng dịu dàng dễnghe" Một giọng nói nhẹ nhàng, thanh tao; lên giọng, xuống giọng đúnglúc sẽ luôn dễ dàng đi vào lòng người hơn đó là những nói oang oangmột cách không ý thức

+ Nụ cười: Nụ cười không làm nghèo người cho đi nó mà lại làmgiàu có cho người đươc nhận lấy nó Vì vậy, hãy luôn giữ nụ cười trênmôi

+ Nhớ tên người đối thoại: Hãy nhớ tên người đối thoại làm cho

họ thấy rằng họ quan trọng Lần sau khi gặp lại, có thể ta quên nhưnghãy khéo léo xin lỗi họ, thay vì gọi họ bằng những danh xưng "cô ấy ơi",

"chị ấy ơi",

+ Lắng nghe: Lắng nghe là một kỹ năng quan trọng trong kỹ nănggiao tiếp Hãy biết lắng nghe người khác nói và khuyến khích họ nói vềchính họ Lắng nghe cũng là một nghệ thuật, từ ánh mắt đến tư thế Vìvậy, chúng ta hãy tập cho mình một cách lắng nghe đúng mực, đôi mắtkhông quá "dán sát" vào người đang nói, hoặc lại không có sự tập trung;gật đầu nhè nhẹ khi đang nghe người khác nói và hãy đặt những câu hỏi

mà họ thích trả lời

1.3.2.2 Kỹ năng thấu hiểu tâm lý

Khả năng phán đoán tâm lý để hiểu người khác Bạn sẽ phải học

cách thấu hiểu người khác bằng việc sử dụng đôi mắt, chứ không chỉ đôitai Nắm vững cách quan sát những biểu hiện nhỏ nhất ở đối phương.Đây là những phản ứng cảm xúc do tiềm thức hé lộ Chúng chỉ kéo dàitrong giây lát và cảm xúc thực của một người thường biểu lộ trong giaotiếp cơ thể “Ứng phó linh hoạt, bản lĩnh hơn người” Thành công củabạn sẽ phụ thuộc vào khả năng thấu hiểu những mối quan tâm, đồng ýhay khước từ của đối phương Phán đoán tâm lý để hiểu người khác sẽgiúp bạn có cách ứng xử tốt hơn, thuyết phục hơn, có hiệu quả hơn trongcuộc sống và trong công việc.

17 1.3.2.3 Kỹ năng lắng nghe

- Tập trung lắng nghe: Tập trung trong lắng nghe là một trongnhững chìa khoa vàng giúp bạn vận dụng hiệu quả kỹ năng lắng nghechuyên nghiệp trong kỹ năng giao tiếp Để giúp người nói hiểu được bạnđang chú ý trong câu chuyện của họ như nào, ngôn ngữ cơ thể là cáchbiểu lộ tốt nhất Cụ thể như:

+ Nhìn thẳng: Nhìn thẳng vào mắt người nói cho thật sự tập trung,tôn trọng thấu hiểu và an toàn Nếu là lắng nghe để chia sẻ, hãy nhìn sâuvào ánh mắt người nói, tạo cảm giác đồng cảm

+ Gật đầu: Thể hiện việc bạn tán đồng quan điểm với người nói.Cái gật đầu còn thể hiện bạn đang thực sự tiếp thu những gì họ chia sẻ.Gật đầu là một kỹ năng đặc biệt, nếu bạn hiểu và nắm bắt tốt kỹ thuậtnày sẽ tạo ra hiệu quả giao tiếp bất ngờ

+ Đừng khoanh tay trước ngực: Khoanh tay trước ngực biểu thịcho hành động tự vệ, thiếu an toàn hoặc không quan tâm Nếu bạn sửdụng hành động này thì cho dù bạn có đang lắng nghe cũng sẽ làm chođối phương không được thoải mái

+ Những cử chỉ khác: Hàng loạt các cử chỉ, tư thế khác nhau cũngcho thấy mức độ quan tâm của bạn với chuyện đang diễn ra Tuỳ thuộcvào mối quan hệ giữa bạn và người nói, chủ đề nói, và yếu tố ngoại cảnh

mà sử dụng ngôn ngữ cơ thể cho phù hợp

- Khuyến khích người nói: Thể hiện thái độ của mình về việc tánthành câu chuyện của họ và khuyến khích họ tiếp tục với các câu như

“Tiếp theo mọi chuyện xảy ra như nào?” hay “Vậy rốt cuộc… có làm saokhông…” Việc khuyến khích người nói tiếp tục thể hiện câu chuyệntheo chiều hướng bạn muốn nghe sẽ khiến mối quan hệ giao tiếp trở nêntốt đẹp hơn

- Tuyệt đối không ngắt lời người khác: Trong trò chuyện giữa haingười hoặc cuộc nói chuyện giữa nhiều người thì việc ngắt lời ngườiđang nói được coi là sự bất lịch sự, thậm chí là rất vô duyên Do đó với

kỹ năng lắng nghe tích cực cần tránh việc ngắt lời người nói Bên cạnh

đó, không nói chuyện riêng, không sử dụng điện thoại hay để chuông

điện thoại làm ngắt quãng quá trình giao tiếp.

- Phản hồi người nói: Hãy dành những lời khen ngợi cho câuchuyện đối phương chia sẻ như câu chuyện thật tuyệt nhưng giá mà mọithứ đã diễn ra khác một chút thì mọi chuyện đã khác,… Điều này thểhiện sự quan tâm của mình dành cho câu chuyện và những gì đối phương

đã nói Bên cạnh đó việc đặt các câu hỏi là cách để mình khai thác thêmcác thông tin mình mong muốn được hiểu sâu hơn

18 Nội dung thực hành: Bài thực hành 9

19 1.3.2.4 Kỹ năng thuyết trình

Kỹ năng thuyết trình là một loại kỹ năng mềm không thể thiếutrong thời đại hiện nay Nó xuất hiện từ trong hoạt động học tập đến làmviệc Kỹ năng thuyết trình là khả năng truyền đạt các thông điệp vớinhững lý lẽ và lập luận hợp lý chặt chẽ để tạo sự thuyết phục và tươngtác với người nghe bằng cách thu thập và giải đáp tất cả câu hỏi phảnbiện Để thuyết trình thành công, cần rèn luyện:

- Sự tự tin trong kỹ năng thuyết trình: Một trong những cách đểnâng cao kỹ năng thuyết trình đó là tập trung rèn luyện phong thái tự tin.Với một phong thái tự tin thì bài thuyết trình hay cái nhìn đầu tiên sẽ gây

ấn tượng rất tốt Đầu tiên bạn phải thể hiện sự tự tin và tin tưởng vàonhững điều mình nói thì khán giả mới có thể đặt được sự tin tưởng vàobạn Vì vậy, hãy tập cho mình một phong thái chững chạc, nở nụ cười tựtin và chú ý giao tiếp ánh mắt với tất cả người nghe ở phía dưới

Để rèn được sự tự tin trong thuyết trình, cần:

+ Thứ nhất, muốn nói được trơn tru đúng thời gian thì bạn phải có

bản dàn ý những thứ sẽ nói trong khoảng thời gian cho phép Sau đó, hãytập luyện nói với chính bản thân trước gương, hãy nhớ đặt đồng hồ đểbiết bạn nói hết bao nhiêu thời gian Khi nói phải kết hợp cả ngôn ngữ cơthể, ánh mắt để luyện tập như thói quen

+ Thứ hai, nếu có thể thì các bạn hãy quay video lại bài diễn đó

để xem lại hoặc nhờ bạn bè nhận xét, từ đó rút kinh nghiệm

+ Thứ ba, cởi mở, chủ động bắt chuyện làm quen, tham gia những

hoạt động tập thể team building, hoạt động ngoài trời nhiều để tập khảnăng phản ứng, phản xạ trong các tình huống trước đám đông

- Mở đầu bài ấn tượng trong kỹ năng thuyết trình: Để bài thuyếttrình được lôi cuốn từ những giây phút đầu tiên thì không thể thiếu đượclời mở đầu thật ấn tượng với người nghe Thông thường, khi bắt đầu ởbất cứ buổi thuyết trình nào, cho dù đơn giản hay trang trọng, ngườinghe hầu như vẫn chưa thực sự chú tâm cho bài nói của người thuyếttrình Một mở đầu ấn tượng và khuấy động không khí của bạn sẽ giúpngười nghe gạt bỏ những yếu tố gây nhiễu tác động từ bên ngoài Nếungười thuyết trình thu hút được sự chú ý của khán giả ngay từ đầu thì sẽ

có khả năng dõi theo bài thuyết trình đến khi nó kết thúc

Những cách thuyết trình hay giúp người thuyết trình có được phút

mở đầu ấn tượng, như sau:

+ Một vài câu hỏi bất ngờ

+ Mở màn bằng một câu chuyện hoặc một tình huống gây hàihước

+ Một vài con số thống kê.

+ Tạo ấn tượng thông qua giọng nói hoặc tác phong chuyênnghiệp

- Trình bày khoa học: Để một bài thuyết trình được thành công thìcách trình bày bài vô cùng quan trọng Vì vậy, bài nói cần được chia ralàm các phần logic với nhau như: Đặt vấn đề, phần nội dung chính, phầnkết luận Trong một bài thuyết trình, nên chia rõ ràng các nội dung vàtrình bày hoàn tất từng đầu mục, tránh hiện tượng đang nói vấn đề nàylại chuyển sang vấn đề khác làm mạch bài lộn xộn, khiến người nghekhó theo dõi và dễ chán nản

Chất lượng bài thuyết trình phụ thuộc rất nhiều vào sự chuẩn bịtrước đó Việc chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ giúp cho kỹ năng thuyết trình trởnên chủ động hơn với mọi loại tình huống Trong đó, việc xác định mụctiêu đạt được của buổi thuyết trình phải là công việc quan trọng hàngđầu

- Giọng nói và ngôn ngữ cơ thể trong kỹ năng thuyết trình: Nhiềungười cho rằng nội dung của bài phát biểu mới là quan trọng nhất; điều

đó đúng nhưng không thể chỉ quan tâm đến nó Bởi vì nếu người thuyếttrình không khơi gợi được những hứng thú trong người nghe, thì ngườinghe cũng sẽ không cảm thụ được những thông tin đó Không ai thíchnghe và nhìn một bức tượng biết nói, cơ thể lại cứng đơ trên sân khấu Vìvậy, những kỹ năng thuyết trình về giọng nói, ngôn ngữ là thứ để duy trì

sự chú ý của người nghe đối với người nói Khi thuyết trình hãy cười thậttươi, ngắm nhìn cả hội trường trong khi nói, nhấn nhá lên xuống, biểucảm cả cơ mặt, di chuyển đều sang hai bên cánh gà, cả phía trên và dướisân khấu Giọng phải có điểm nhấn nhá trầm bổng kèm theo có nhịpđiệu

- Giao lưu với khán giả trong kỹ năng thuyết trình: Giao lưu vớikhán giả giúp người thuyết trình thoải mái, không bị bí lời và phụ thuộcnhiều vào tài liệu đã chuẩn bị Hãy đặt một vài câu hỏi mở để khán giả tựnói chuyện trao đổi, thảo luận và cuối cùng người thuyết trình là ngườichốt lại vấn đề Hãy để cho khán giả thấy được người thuyết trình làngười hòa hợp và gần gũi Như vậy, buổi thuyết trình sẽ đạt kết quả cao

- Kết thúc ấn tượng: Kết thúc bài thuyết trình một cách đầy ấntượng và chắc chắn chốt lại vấn đề đã đặt ra Tuyệt đối không để buổithuyết trình ban đầu nhiệt cao nhưng kết thúc lại giảm nhiệt dần Hãyđưa ra kết luận cho những vấn đề đặt ra và tiếp tục gắn kết với ngườinghe trong khi nhấn mạnh những vấn đề quan trọng nhất trong bài thuyếttrình

21 1.3.2.5 Các trường hợp cần chú ý trong giao tiếp

- Trường hợp xin lỗi:

+ Khi làm người khác khó chịu hoặc thiệt hại về vật chất hay tinhthần dù là nhỏ nhất, hãy mạnh dạn nói lời xin lỗi với thái độ hối tiếc

+ Khi xin lỗi đừng cho đó là việc tự hạ mình, ngược lại hành động

đó khiến cho người được xin lỗi không chỉ dễ chịu mà còn đánh giá mình

là người có văn hóa

- Nhận lời xin lỗi:

+ Khi được người khác xin lỗi hãy vui vẻ trả lời: “không sao”hoặc “không có gì” Nếu đối tượng có vai vế lớn hơn hãy thêm từ “ạ!”

+ Tránh im lặng ra dấu cho qua hoặc quay người bỏ đi Làm thếkhông giải toả được sự hối tiếc của người đã xin lỗi, có khi gây ra hiềmkhích

- Yêu cầu được giúp đỡ: Hãy nói với một thái độ nhã nhặn, thânthiện, cởi mở: “Xin … vui lòng giúp đỡ,…”; Bạn có thể giúp tôi đượckhông ? “Xin lỗi, có thể cho tôi được biết,…”

- Sau khi được giúp đỡ: Hãy nói “cảm ơn” hoặc “cảm ơn nhiều”với một nụ cười tươi và thái độ biết ơn

- Đề nghị giúp đỡ người khác: Khi thấy có người xách nặng hoặcđang kéo xe lên dốc hay đang đau đớn, cần sự dìu dắt,… ta nên đến đềnghị được giúp đỡ họ Trước khi thực hiện cần vui vẻ nói: “Tôi có thểgiúp … một tay được không ?” ,“Tôi làm gì để có thể giúp…?”

- Trả lời khi được cảm ơn: Khi được người khác bày tỏ sự cảm ơnnên đáp lại bằng thái độ vui vẻ, cởi mở cùng câu nói: “Không có gì”; nếuđối tượng trên hàng hãy thêm từ “ạ” ở cuối lời nói hoặc từ “dạ” ở trướccâu nói

22 Nội dung thực hành: Bài thực hành 11

23 1.4 Hình thức trong giao tiếp ứng xử trong nhà trường

1.4.1 Giao tiếp, ứng xử với thầy cô, cán bộ, công nhân viên

Khi gặp cán bộ, giảng viên trong trường phải thể hiện sự kínhtrọng, lễ phép và vâng lời thầy cô giáo Ngôn ngữ trong xưng hô thânmật khi gặp các thầy cô, cán bộ công nhân viên trong trường: “Em chàothầy, chào cô ạ”, việc chào - hỏi thể hiện sự “tôn Sư, trọng Đạo” là mộtnét đẹp của con người, là nếp sống văn hoá của dân tộc ta từ xưa đếnnay Không được lẩn tránh, hoặc tỏ thái độ dửng dưng Có thể thực hiệnmột số cách sau:

- Đứng nghiêm trang chào thể hiện sự nghiêm túc, tôn trọng

- Khoanh tay trước ngực để chào thể hiện sự lễ phép

- Cúi người chào thể hiện phong cách tôn trọng lịch sự

- Khi thầy cô vào lớp hay rời lớp, hãy đứng dậy trong tư thếnghiêm trang để chào Không được ngồi, khom lưng, cử chỉ miễn cưỡngđứng chào được xem là vô lễ

- Lễ phép chào hỏi khi gặp mặt Chỉ dẫn nơi khách cần liên hệ vớithái độ niềm nở, trân trọng

- Không nhìn soi mói hoặc bàn tán, cợt nhả

- Không đến gần phương tiện đi lại của khách

- Khi khách vào thăm lớp hay liên hệ với thầy cô, hãy đứng dậynghiêm trang chào Hành động đó cũng đựơc thực hiện khi khách rời

lớp Có thể đứng theo hai hàng thẳng để chào, đón khách.

- Trong khi thầy cô trao đổi với khách ở ngoài lớp, hãy ngồi imlặng trong lớp chờ thầy cô vào Việc gây ôn ào sẽ khiến khách đánh giáthấp về ý thức sinh viên

25

1.4.2 Giao tiếp với các sinh viên khác trong Nhà trường

* Ứng xử với anh chị khóa trên

- Cần thể hiện sự tôn trọng, xem như là anh chị trong gia đình,không được ỷ thân, ỷ thế hỗn láo

- Khi có chuyện bất bình, hãy đến trình bày với giám thị, thầy côgiải quyết, không tự ý gọi bạn bè, anh chị đến gây sự làm ảnh hưởng nềnnếp của Nhà trường

* Ứng xử với bạn bè cùng khóa và các em khóa dưới

- Luôn ôn hoà, nhã nhặn, đoàn kết tương thân tương trợ khi có bấthoà hãy dùng lời nói để giải quyết, không dùng hành vi bạo lực khiến sựviệc càng thêm mâu thuẫn

- Cùng nhau chia sẻ, giải quyết những trở ngại trong cuộc sống,trong học tập

- Tránh sự đố kị, đặt điều nói xấu nhau, chia bè kéo cánh, lậpbăng nhóm gây hiềm khích trong tập thể

26 Nội dung thực hành: Bài thực hành 13

27

1.4.3 Ứng xử với cảnh quan trong Nhà trường

- Thường xuyên vệ sinh lớp học, bỏ rác đúng nơi quy định, không

ăn kẹo cao su trong Trường, không hút thuốc lá, trang trí lớp học sạchđẹp Duy trì hoạt động dọn vệ sinh chiều thứ 5 hằng tuần trong khuônviên Nhà trường

- Nếu học học phần Kỹ năng mềm ở hội trường đa năng, sinh viênbiết giữ gìn bảo quản ghế ngồi, không bẻ tai ghế, không hút thuốc, ănkeo cao su, đứng dậy phải gập ghế, dọn dẹp vệ sinh trước khi ra về

- Không tự ý viết vẽ bậy trên bàn học hoặc trên tường, phòng học

và các khu vực khác trong khuôn viên của Trường

- Không hái hoa, bẻ cành, không ngồi lên thành tựa của ghế đá

- Thực hiện tốt văn hóa xếp hàng khi lên lớp học hoặc chờ cầuthang máy,

- Tích cực tham gia trồng cây xanh; tham gia các chương trình

“Ngày chủ nhật xanh”, “sinh viên tình nguyện”, giữ gìn môi trường

“xanh, sạch, đẹp” vì sức khoẻ của chúng ta